CHƯƠNG 1: TRUYỆN NGẮN BA TÁC GIẢ (TRẦN THÙY MAI, Y BAN VÀ NGUYỄN THỊ THU HUỆ) TRONG DÒNG CHẢY TRUYỆN NGẮN THỜI KỲ ĐỔI MỚI VÀ SỰ THỂ HIỆN ĐỀ TÀI GIA ĐÌNH TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 1. Truyện ngắn ba tác giả trong dòng chảy truyện ngắn thời kỳ đổi mới 1. Diện mạo truyện ngắn thời kỳ Đổi mới 1. Những vấn đề chung của văn học thời kỳ Đổi mới Đại hội Đảng VI năm 1986 đã chỉ ra đường lối đổi mới cả về chính trị lẫn văn hóa xã hội.
Nhờ thực hiện chủ trương đó, xã hội ta có những chuyển biến sâu sắc trên mọi phương diện: sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã và đang đươc đẩy nhanh tốc độ phát triển, việc giao lưu mở rộng hội nhập với các nước trong khu vực cũng như trên thế giới được đặc biệt chú ý. Xã hội đổi thay có nhiều tác động đến văn học. Đó là sự thay đổi về nhu cầu, thị hiếu của người đọc cũng như người sáng tác. Có thể nói từ sau năm 1986, văn học đã thật sự bước vào công cuộc “cởi trói”, “lột xác” để phù hợp hoàn cảnh mới.
Đó là sự mở rộng về đề tài. Bên cạnh cảm hứng sử thi, văn học đã xuất hiện và chứng kiến sự lên ngôi của cảm hứng đời tư – thế sự. Cuộc sống được nhìn nhận ở nhiều chiều, nhiều phương diện khác nhau. Cuộc sống không giản đơn mầu hồng như cách nhìn trước đây nữa.
Những góc khuất trong tâm hồn con người được soi chiếu ở nhiều góc độ. Con người được văn học khám phá, soi chiếu ở nhiều bình diện và nhiều tầng bậc: ý thức và vô thức, đời sống tư tưởng, tình cảm và đời sống tự nhiên, bản năng, khát vọng cao cả và dục vọng tầm thường. Nếu trước đây cách nhìn của các nhà văn trước các vấn đề thường là đơn chiều rạch ròi: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiện - ác, địch - ta, cao cả - thấp hèn. thì bây giờ cái nhìn đa chiều, đa diện, phức tạp hơn.
Đội ngũ các cây bút nữ thời kỳ Đổi mới Giai đoạn này có khá nhiều bài phỏng vấn, những bài đánh giá, bình luận về các cây bút nữ (Văn xuôi phái đẹp - Bích Thu; Khi người ta trẻ I, khi người ta trẻ II - Bùi Việt Thắng; Suy nghĩ về đặc điểm của nữ văn sĩ - Phương Lựu; Điểm qua sự vận động của truyện ngắn các cây bút nữ - Lê Thị Hương Thủy; Văn chương nữ giới- một cách thể hiện ở đời - Huỳnh Như Phương…) và còn rất nhiều những bài báo nhận định riêng về mỗi tác giả. Sự thay đổi trong quan niệm xã hội khiến người phụ nữ ngày càng có vị thế. Có thể nhận thấy một điều trong văn học Việt Nam, sự xuất hiện và những đóng góp của các nữ văn sĩ đã khiến cho bức tranh văn học phong phú sắc mầu. Nếu trong văn học trung đại và văn học hiện đại những năm 1930- 1945 chỉ có vài gương mặt thì đến giai đoạn 1945-1975 số lượng các nữ văn sĩ tăng lên đáng kể.
Đặc biệt, những năm sau đổi mới (1986) đến nay có 75% người viết truyện ngắn là nữ (như thống kê của tác giả Bùi Việt Thắng) với sự góp mặt của những tên tuổi quen thuộc: Trần Thùy Mai, Y Ban, Phạm Thị Hoài, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Nguyễn Thị Ấm, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Đỗ Bích Thúy, Trầm Nguyên Ý Anh, Nguyễn Thị Diệp Mai, Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư… Bởi vậy nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng đã rất có lý khi gọi văn học đương đại là nền văn học “mang gương mặt nữ”. Hầu hết trong số họ dù xuất hiện trên văn đàn từ những năm 80, 90 của thế kỷ trước hay mới xuất hiện đầu thế kỷ này thì điểm chung dễ nhận thấy đều là sự bền bỉ, dẻo dai, nhiệt huyết say mê khám phá cuộc sống. Chính vì vậy, đời sống và những cung bậc cảm xúc, những góc khuất trong tâm hồn con người, nhất là của người phụ nữ hiện lên đa sắc và gợi lên cho người đọc nhiều suy ngẫm. Với lợi thế về giới của mình, các nhà văn nữ đã 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạnh dạn viết về những vấn đề nhạy cảm của riêng mình, đi sâu vào thế giới tâm hồn đầy bí ẩn của người phụ nữ, như nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn viết: “Hình như do sự nhạy cảm của riêng mình, người phụ nữ bắt mạch với thời đại nhanh hơn nam giới.
Họ luôn gần với cái lỉnh kỉnh dở dang của đời sống. Mặt khác, với cái cực đoan sẵn có: tốt, dịu dàng, rộng lượng thì không ai bằng, mà nhỏ nhen chấp nhặt, dữ dằn cũng không ai bằng – từng cây bút nữ tìm ra mặt mạnh của mình khá sớm, định hình khá sớm” [34]. Họ viết nhiều. Nổi lên trong sáng tác của các nhà văn nữ thời kỳ này là những vang hưởng của cuộc sống thời đại.
Những chuyện tưởng chừng vặt vãnh của cuộc sống đi vào văn chương tự nhiên mà không kém phần sâu sắc. Đó là những vật lộn mưu sinh của con người, sự tráo trở của lòng người, sức mạnh của đồng tiền, guồng quay chóng mặt của cuộc sống thời kinh tế thị trường khiến cha mẹ không còn thời gian quan tâm đến con cái… Ngồn ngộn chất liệu của hiện thực không thiếu những cái chao chát, nhưng dường như cái bản chất nữ tính đa cảm khiến những trang viết về tình yêu đằm sâu, như làn nước tưới mát tâm hồn kéo con người khỏi sa mạc của sự cằn cỗi. Trong thế giới nhân vật phong phú, dường như nữ nhân vật nhận được sự ưu ái đặc biệt của các nhà văn. Họ với những hoàn cảnh, những thân phận và tính cách cá biệt nhưng hầu hết đều là những người đàn bà bất hạnh.
Có khi họ là những người phụ nữ quyết liệt đầy bản lĩnh dám sống thật với những rung cảm của lòng mình, là những người muốn trốn chạy khỏi cô đơn của hiện tại bằng những hoài niệm và tiếc nuối quá khứ… Một tình yêu trọn vẹn, một hạnh phúc gia đình luôn là niềm khát vọng và mong mỏi cháy bỏng trong lòng. Mặc dù vậy, trong sáng tác của các nữ nhà văn hôm nay vẫn còn những hạn chế nhất định về nội dung lẫn hình thức: họ quan tâm chuyện nhiều hơn văn, có nguy cơ lặp lại chính mình… Tuy nhiên, không thể không ghi nhận những nỗ lực, những thành công và vị trí của họ trên văn đàn. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái quát về ba tác giả Trần Thùy Mai, Y Ban và Nguyễn Thị Thu Huệ 1.
Trần Thùy Mai Khi nghĩ đến Trần Thùy Mai, nhìn những bức ảnh và đọc những truyện ngắn của chị, bên tai tôi như văng vẳng câu thơ “người thơ phong vận như thơ ấy”, dù chị là cây bút chuyên về truyện ngắn. Có lẽ nụ cười hồn hậu, gương mặt thanh tú với lúm đồng tiền duyên duyên là điều tạo nên ấn tượng đẹp của bất cứ ai gặp hay thậm chí chỉ nhìn qua ảnh của chị. Sự nhẹ nhàng, tinh tế thấm đượm trong những trang văn ấy có lẽ phần nào chịu ảnh hưởng của mảnh đất mà chị sinh ra và lớn lên. Trần Thùy Mai tuổi Giáp Ngọ (sinh ngày 8 tháng 9 năm 1954), quê ở Huế, nhưng sinh ra ở Hội An, về Huế khi tròn một tuổi.
Chị học Trung học Đồng Khánh, tốt ngiệp Khoa Văn Đại học Sư phạm Huế và đựợc giữ lại trường làm giảng viên, sau đó làm biên tập viên Nhà Xuất bản Thuận Hóa tại Huế. Với lối rẽ này, chị đã chọn nghiệp viết làm con đường đi cho riêng mình. Dù chỉ gắn bó trong khoảng thời gian ngắn hay sống gần hết cuộc đời, mảnh đất cố đô và phố cổ Hội An đã lưu dấu ấn trong những trang văn của chị. Có lần Trần Thùy Mai chia sẻ: “Dù đã rời xa Hội An khi còn quá nhỏ nhưng tôi luôn gửi về đấy nhiều mộng tưởng huyễn hoặc lung linh, đẹp như cổ tích.
Còn Huế là nơi để lại dấu ấn đậm nét nhất trong tác phẩm của tôi, bởi đó là nơi tôi sống hầu hết cuộc đời mình”. Hội An và Huế trở thành vùng đất thơ ươm mầm cho những trang viết của chị. Ngoài ra, những điệu hò mái nhì Huế u uẩn thầm kín; những điệu hò Quảng Nam mãnh liệt, nồng nàn… tự bao giờ đã đi vào lòng người và góp phần làm nên vẻ đẹp dịu dàng tinh tế song cũng không kém phần mãnh liệt quyết đoán trong những trang văn của chị. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trần Thùy Mai có làm thơ, thỉnh thoảng viết phê bình giới thiệu sách nhưng độc giả biết đến chị là nhà văn viết truyện ngắn xuất sắc và tiêu biểu cho bản sắc văn xuôi xứ Huế.
Xem chuyện viết như là lẽ sống, là khí trời, là tình yêu đích thực; trong gần ba mươi năm cầm bút, Trần Thùy Mai đã cho ra đời gần chục tập truyện ngắn: Bài thơ về biển khơi (1983), Cỏ hát (1983), Thị trấn hoa quỳ vàng (1994), Trò chơi cấm (1998), Quỷ trong trăng (2001), Thập tự hoa (2003), Mưa đời sau (2005), Mưa ở Strasbourg (2007), Trăng nơi đáy giếng (2008), Một mình ở Tokyo (2008), Onkel yêu dấu (2010) … Nhiều tác phẩm đã chuyển thể thành kịch bản phim, trong đó có Thập tự hoa, Gió thiên đường, Trăng nơi đáy giếng. Chị nhận được nhiều giải thưởng của Trung ương và địa phương, cả trong nước và quốc tế: Giải B giải thưởng Văn học Nghệ thuật Cố đô lần thứ hai (1998) cho Tập truyện ngắn Thị trấn hoa quỳ vàng, Giải C giải thưởng Văn học thiếu nhi "Vì tương lai đất nước" của Nhà xuất bản Trẻ (2002) cho truyện dài thiếu nhi Người khổng lồ núi Bạc, Giải B Hội Nhà văn Việt Nam (2002, không có giải A), Giải A giải thưởng Văn học Cố đô lần thứ ba (2005) cho tập truyện ngắn Quỷ trong trăng, Giải thưởng Ủy ban Toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam (2003), Giải A giải thưởng Văn học Nghệ thuật Cố đô lần thứ tư (2008) cho tập truyện ngắn Thập tự hoa, Giải thưởng của Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật Thừa Thiên - Huế (2008) cho tập truyện ngắn Một mình ở Tokyo, Giải cống hiến vì cộng đồng năm 2011 do Ủy ban kết nghĩa thành phố San Francisco - TP Hồ Chí Minh trao tặng. Là người có thái độ làm việc nghiêm túc, say mê, Trần Thùy Mai có những quan niệm khá rõ ràng về nghề văn, về con người, cuộc sống. Điều này được thể hiện qua các tác phẩm, qua những bài trả lời phỏng vấn của chị.