Lyù do choïn ñeà taøi Töø loaïi noùi chung vaø ñaïi töø noùi rieâng laø moät boä phaän quan troïng trong ngöõ phaùp hoïc. Nghieân cöùu ñaày ñuû, thaáu ñaùo heä thoáng töø loaïi, trong ñoù coù ñaïi töø cuûa moät ngoân ngöõ seõ goùp phaàn khoâng nhoû trong vieäc nghieân cöùu ngöõ phaùp caû veà maët lí thuyeát laãn vieäc giaûi quyeát nhöõng coâng vieäc coù tính chaát thöïc tieãn nhö bieân soaïn saùch giaùo khoa, giaùo trình daïy vaø hoïc tieáng, hay bieân soaïn töø ñieån cuûa ngoân ngöõ ñoù v. Trong heä thoáng töø loaïi cuûa caùc ngoân ngöõ noùi chung vaø cuûa tieáng Haùn hay tieáng Vieät noùi rieâng, ñaïi töø laø moät töø loaïi bao goàm nhieàu tieåu loaïi coù caùc ñaëc ñieåm khaùc bieät nhau roõ reät. Coù moät soá coâng trình ngöõ phaùp ñaõ khoâng xem ñaïi töø laø moät töø loaïi quan troïng so vôùi caùc töø loaïi khaùc nhö danh töø, ñoäng töø, tính töø veà soá löôïng cuõng nhö chöùc naêng, ngöõ nghóa.
Tuy nhieân, ñaây laø moät töø loaïi khoâng nhöõng coù soá löôïng khoâng phaûi quaù nhoû, maø veà maët baûn chaát vaø ñaëc bieät veà chöùc naêng hoaït ñoäng trong vaên baûn thì chuùng coù caùc ñaëc ñieåm raát ñaùng ñöôïc chuù yù: Moät soá ñaïi töø coù ñaëc ñieåm cuûa danh töø, trong khi ñoù moät soá khaùc laïi coù ñaëc ñieåm cuûa tính töø, moät soá ñaïi töø khaùc nöõa laïi coù nhöõng ñaëc ñieåm ngöõ phaùp hoaøn toaøn rieâng bieät, ñoäc laäp vôùi caùc tieåu loaïi khaùc. Nhìn chung trong soá caùc tieåu loaïi ñaïi töø, töø tröôùc ñeán nay chæ coù tieåu loaïi Ñaïi töø nhaân xöng (ÑTNX) laø ñöôïc quan taâm nhieàu hôn caû so vôùi caùc tieåu loaïi khaùc. Lyù do laø: Vaán ñeà xöng hoâ laø moät vaán ñeà lieân quan ñeán khoâng chæ vai troø ñaëc tröng cuûa töø loaïi, maø coøn laø moät vaán ñeà lieân quan ñeán vaên hoaù ngoân ngöõ. Cho neân, ñaõ coù khoâng ít caùc nhaø ngoân ngöõ quan taâm ñeán ñòa haït naøy.
Theo chuùng toâi, duø soá löôïng ñaïi töø khoâng lôùn song ñaïi töø laø moät lôùp töø coù vai troø quan troïng trong giao tieáp, vaø laø moät lôùp töø coù tính phoå quaùt trong moïi ngoân ngöõ. Noù 2 coù taàn soá söû duïng cao khoâng chæ trong vaên baûn, maø coøn caû trong hoaït ñoäng hoäi thoaïi, trong giao tieáp haøng ngaøy. Tuy nhieân töø tröôùc tôùi nay, ôû Vieät Nam chöa coù moät coâng trình nghieân cöùu naøo ñi saâu khaûo cöùu lôùp töø naøy cuûa tieáng Haùn moät caùch toaøn dieän, coù heä thoáng phuïc vuï cho vieäc bieân soaïn saùch giaùo khoa giaûng daïy tieáng Haùn cho ngöôøi Vieät Nam vaø qua ñoù goùp phaàn vaøo vieäc laøm saùng toû vaán ñeà lyù thuyeát töø loaïi ñoái vôùi nhöõng ngoân ngöõ nhö tieáng Haùn vaø tieáng Vieät. Vì theá trong luaän aùn naøy, chuùng toâi seõ tieán haønh khaûo cöùu toaøn boä ñaïi töø tieáng Haùn ñeå ñöa ra moät böùc tranh toaøn caûnh veà lôùp töø naøy.
Nhaèm boå xung cho thieáu khuyeát ôû treân. Laø giaùo vieân giaûng daïy tieáng Haùn, trong quaù trình giaûng daïy chuùng toâi caûm nhaän: ÔÛ toång theå döôøng nhö ñaïi töø tieáng Haùn vaø tieáng Vieät coù nhieàu ñieåm gioáng nhau. Song caûm nhaän aáy coù chính xaùc hay khoâng vaø giöõa chuùng coù nhöõng khaùc bieät nhieàu ít nhö theá naøo laø moät vaán ñeà quan troïng. Vì vaäy ñeå söû duïng chính xaùc caùc ñaïi töø trong giao tieáp, trong dòch thuaät laø moät vaán ñeà raát khoù, ñoøi hoûi phaûi nghieân cöùu saâu veà lôùp töø naøy trong ñoái saùnh vôùi lôùp töø töông ñöông tieáng Vieät.
Xuaát phaùt töø caùch nhìn nhö vaäy, chuùng toâi choïn ñeà taøi “NGÖÕ NGHÓA VAØ NGÖÕ PHAÙP ÑAÏI TÖØ TIEÁNG HAÙN (so saùnh vôùi lôùp töø töông ñöông trong tieáng Vieät) laøm ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän aùn. Ñoái töôïng, phaïm vi nghieân cöùu Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän aùn laø ba tieåu loaïi cuûa ñaïi töø: Ñaïi töø nhaân xöng (ÑTNX), ñaïi töø chæ thò (ÑTCT), ñaïi töø nghi vaán (ÑTNV) trong tieáng Haùn. Laø moät coâng trình nghieân cöùu so saùnh, luaän aùn cuûa chuùng toâi ngoaøi vieäc xem xeùt hoaït ñoäng cuûa chuùng trong vaên baûn, hoaït ñoäng cuûa chuùng trong giao tieáp hoäi thoaïi ôû nhöõng ñieàu kieän coù theå seõ xem xeùt tính töông ñöông cuûa chuùng trong tieáng Vieät thoâng qua söï so saùnh. Trong phaïm vi khaûo saùt hoaït ñoäng cuûa ñaïi 3 töø tieáng Haùn, chuùng toâi ñaõ choïn caùc vaên baûn sau ñaây laøm ngöõ lieäu khaûo cöùu cuûa luaän aùn: 1.
Caùc taùc phaåm vaên hoïc (tieåu thuyeát, truyeän ngaén) vieát baèng tieáng Haùn. Trong tröôøng hôïp coù theå, chuùng toâi seõ söû duïng nhöõng taùc phaåm vieát baèng tieáng Haùn ñaõ ñöôïc dòch ra tieáng Vieät ñeå laøm cöù lieäu nghieân cöùu. Danh saùch caùc taøi lieäu xem phaàn phuï luïc trang 231. Caùc loaïi giaùo trình daïy tieáng cuûa Tröôøng Ñaïi hoïc Ngoân ngöõ vaø Vaên hoaù Baéc Kinh Trung Quoác (ÑHNN&VHBKTQ) nhö: 现代汉语教程《北京语言文化 大学》Giaùo trình Haùn ngöõ hieän ñaïi, ÑHNN&VHBKTQ; 汉语教程《北京语言文 化大学》Giaùo trình Haùn ngöõ, ÑHNN&VHBKTQ; 汉语阅读教程《北京语言文化 大学》Giaùo trình Ñoïc hieåu, ÑHNN&VHBKTQ; 中国地理概况《北京语言文化 大学》Giaùo trình Ñaát nöôùc hoïc, ÑHNN&VHBKTQ; 说汉语谈文化《北京语言文 化大学》Noùi tieáng Haùn baøn vaên hoaù, ÑHNN&VHBKTQ.
ngoaøi ra luaän aùn coøn söû duïng ngoân ngöõ trong giao tieáp hoäi thoaïi v.v… Ñeå laáy ví duï trong söï so saùnh vôùi tieáng Vieät, chuùng toâi coù söû duïng moät soá taùc phaåm vaên hoïc (tieåu thuyeát, truyeän ngaén) tieáng Vieät, xem phaàn phuï luïc trang 231. Nhieäm vuï vaø muïc ñích Luaän aùn cuûa chuùng toâi coù nhieäm vuï nhö sau: 1. Taäâp hôïp, mieâu taû, phaân tích vaø lí giaûi nhoùm ñaïi töø nhaân xöng (ÑTNX), nhoùm ñaïi töø chæ thò (ÑTCT), nhoùm ñaïi töø nghi vaán (ÑTNV) trong tieáng Haùn treân phöông dieän ngöõ nghóa vaø ngöõ phaùp. Trong ñieàu kieän cho pheùp, chuùng toâi tieán haønh so saùnh ba nhoùm töø naøy vôùi nhöõng töø töông ñöông trong tieáng Vieät ñeå töø ñoù tìm ra nhöõng töông ñoàng vaø khaùc bieät giöõa chuùng ôû hai phöông dieän noùi treân.
Nhö vaäy khi laøm nhö theá, chuùng ta seõ nhaän dieän nhöõng neùt töông ñoàng vaø 4 khaùc bieät veà ñaïi töø giöõa hai ngoân ngöõ. Ñieàu ñoù roõ raøng laø höõu ích cho vieäc nghieân cöùu khoâng chæ thuaàn tuyù veà ngoân ngöõ maø coøn laøm thoaû maõn cho vieäc tìm hieåu vaên hoaù giöõa hai daân toäc. Phöông phaùp nghieân cöùu Ñeå thöïc hieän nhöõng nhieäm vuï ñaõ noùi ôû treân, luaän aùn cuûa chuùng toâi seõ söû duïng phöông phaùp nghieân cöùu nhö sau: 1. Phöông phaùp mieâu taû vaø phaân tích: Phöông phaùp naøy ñöôïc duøng ñeå laøm saùng toû caùc nhoùm ñaïi töø tieáng Haùn caû veà phöông dieän ngöõ nghóa vaø ngöõ phaùp.
Ñeå phuïc vuï cho phöông phaùp noùi treân, luaän aùn coøn söû duïng thao taùc taäp hôïp tö lieäu qua söï thoáng keâ tö lieäu coù trong vaên baûn. Thao taùc naøy cuõng cung caáp nhöõng döõ lieäu veà maët soá löôïng ñeå giuùp cho vieäc mieâu taû vaø phaân tích. Nhö ñaõ noùi, luaän aùn cuõng söû duïng thao taùc so saùnh nhaèm laøm saùng toû söï töông öùng veà phöông dieän ngöõ nghóa, ngöõ phaùp cuûa caû ba tieåu loaïi ñaïi töø giöõa tieáng Haùn vaø tieáng Vieät. Caùch laøm naøy, thöïc chaát laø xuaát phaùt töø tieáng Haùn, trong ñieàu kieän coù theå chuùng toâi seõ tieán haønh so saùnh chuùng vôùi lôùp töø töông ñöông trong tieáng Vieät.
Giaù trò, yù nghóa cuûa luaän aùn Vieäc nghieân cöùu töø loaïi ñaïi töø treân hai bình dieän ngöõ nghóa, ngöõ phaùp trong vaên baûn, trong hoäi thoaïi, trong hoaït ñoäng giao tieáp coù giaù trò veà maët lyù luaän vaø thöïc tieãn nhö sau: Veà maët lyù luaän Laàn ñaàu tieân ôû Vieät Nam, luaän aùn cuûa chuùng toâi taäp trung nghieân cöùu moät caùch coù heä thoáng, toaøn dieän lôùp töø naøy cuûa tieáng Haùn, caû veà maët ngöõ nghóa vaø hoaït ñoäng ngöõ phaùp cuûa chuùng. Ñoàng thôøi trong ñieàu kieän coù theå luaän aùn seõ tieán haønh so saùnh nhoùm töø naøy vôùi lôùp töø töông ñöông trong tieáng Vieät ñeå töø ñoù phaùt hieän ra nhöõng töông ñoàng vaø khaùc bieät giöõa hai ngoân ngöõ cuøng chung moät loaïi 5 hình (loaïi hình ñôn laäp). Caùch laøm nhö vaäy roõ raøng coù giaù trò veà maët lí luaän trong nghieân cöùu loaïi töø cuûa ngoân ngöõ. Cuï theå, caùc keát quaû nghieân cöùu cuûa coâng trình seõ cung caáp theâm tö lieäu nhaèm goùp phaàn khaúng ñònh vaø hoaøn thieän lí thuyeát loaïi hình hoïc cuûa loaïi hình ñôn laäp vaø caùc tieåu loaïi cuûa noù veà töø loaïi ñaïi töø.
Qua ñoù noù boå xung theâm cô sôû cho vieäc xaùc ñònh, phaân loaïi ñaïi töø noùi chung, ñaïi töø trong tieáng Haùn vaø tieáng Vieät noùi rieâng. Veà maët thöïc tieãn Trong boái caûnh hoäi nhaäp quoác teá hieän nay, quan heä hôïp taùc hai nöôùc Vieät - Trung ngaøy caøng phaùt trieån maïnh, nghieân cöùu veà ñaïi töø tieáng Haùn coù so saùnh vôùi tieáng Vieät seõ goùp phaàn naâng cao hieäu quaû giao tieáp ngoân ngöõ laøm cho hai daân toäc Haùn, Vieät hieåu bieát vaø gaàn guõi nhau hôn. Treân cô sôû nhöõng keát quaû nghieân cöùu ñaït ñöôïc, vaän duïng vaøo thöïc tieãn giaûng daïy, tröôùc heát laø daïy tieáng Haùn cho ngöôøi Vieät, seõ goùp phaàn naâng cao chaát löôïng giaûng daïy tieáng Haùn cho ngöôøi Vieät Nam. Ngoaøi ra ôû moät chöøng möïc nhaát ñònh, nhöõng moâ taû cuûa luaän aùn coøn coù theå nhö moät taøi lieäu quan troïng ñoái vôùi nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc bieân soaïn giaùo trình daïy tieáng Haùn.
Boá cuïc luaän aùn Ngoaøi phaàn môû ñaàu (10 trang), keát luaän ( 4 trang), luaän aùn goàm boán chöông: Chöông moät: “Böùc tranh veà ñaïi töø vaø nghieân cöùu ñaïi töø tieáng Haùn” (30 trang); Chöông hai: “Ngöõ nghóa vaø ngöõ phaùp cuûa ÑTNX tieáng Haùn (so saùnh vôùi lôùp töø töông ñöông trong tieáng Vieät) (56 trang); Chöông ba: “Ngöõ nghóa vaø ngöõ phaùp cuûa ÑTCT tieáng Haùn (so saùnh vôùi lôùp töø töông ñöông trong tieáng Vieät)” (62 trang); Chöông boán: Ngöõ nghóa vaø ngöõ phaùp cuûa ÑTNV tieáng Haùn (so saùnh vôùi lôùp töø töông ñöông trong tieáng Vieät)” (51 trang). Ngoaøi phaàn chính vaên nhö ñaõ neâu ôû treân, luaän aùn coøn coù caùc phaàn: Taøi lieäu tham khaûo (10 trang), phuï luïc1, 2 (8 trang). Ñieåm qua vaøi neùt veà nghieân cöùu ñaïi töø tieáng Haùn Ñoái vôùi ñaïi töø tieáng Haùn, töø tröôùc ñeán nay chöa coù moät coâng trình naøo ñi saâu nghieân cöùu moät caùch toaøn dieän, heä thoáng, chi tieát veà lôùp töø naøy. ÔÛ thaäp nieân 50 cuûa theá kyû XX, caùc hoïc giaû Trung Quoác khi nghieân cöùu veà ngöõ phaùp tieáng Haùn cuõng chæ ñieåm qua veà ñaïi töø, phaàn lôùn nhöõng nghieân cöùu trong thôøi kyø naøy chuû yeáu taäp trung vaøo lôùp töø xöng hoâ trong tieáng Haùn, nhöng môùi chæ döøng laïi ôû möùc ñoä thoáng keâ vaø phaân loaïi caùc danh töø XHTT, chaúng haïn nhö cuoán “Ngoân ngöõ hoïc xaõ hoäi” cuûa Traàn Nguyeân [138,227] ñeà caäp ñeán caùc hình thöùc xöng hoâ môùi xuaát hieän sau khi nöôùc Trung Quoác môùi ra ñôøi, ñoàng thôøi coù nhöõng phaân tích khaù cuï theå veà yù nghóa cuûa caùc hình thöùc xöng hoâ naøy.
Caùc taùc giaû Vöông Löïc [126,226] trong cuoán“Trung Quoác Ngöõ phaùp lyù luaän”(1954), Leâ Caåm Hi [112,226] cuoán “Vaên phaïm quoác ngöõ môùi”(1954) cuõng chæ môùi ñeà caäp ñeán vieäc phaân ñònh ñaïi töø ra thaønh caùc tieåu loaïi khaùc nhau.