Nghiên cứu đặc điểm hình thái và giá trị kinh tế của cây tre điểm trúc tại Quảng Trị

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hay nghiên cứu một số đặc điểm hình thái sinh thái sinh trưởng và giá trị kinh tế của cây tre điểm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Phan Ngọc Đồng
• Người hướng dẫn: GS. Ngô Quang Đê
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, sinh thái, sinh trưởng và giá trị kinh tế của cây tre Điềm trúc nhập nội trồng lấy măng tại Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Vật liệu của cây tre điểm tróc
• 2.4.2. Đặc điểm hình thái của cây tre điểm tróc
• 2.4.3. Nghiên cứu sinh trưởng của cây tre điểm tróc
• 2.4.4. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của tre điểm tróc
• 2.4.5. Các biện pháp kỹ thuật áp dụng trong kinh doanh trồng tre lấy măng
• 2.4.5.1. Các biện pháp kỹ thuật áp dụng trong trồng và chăm sóc
• 2.4.5.2. Sự liên quan giữa cách chăm sóc khác nhau của các gia đình nông dân và sản lượng măng
• 2.4.6. Tìm hiểu giá trị kinh tế, giá trị xã hội của cây tre điểm tróc
• 2.4.6.1. Tìm hiểu sản lượng măng của tre điểm tróc
• 2.4.6.2. Hiệu quả kinh tế của trồng tre điểm tróc lấy măng
• 2.4.6.3. Tìm hiểu về hiệu quả xã hội
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về cây tre điểm trúc và giá trị kinh tế tại Quảng Trị

Cây tre điểm trúc, hay còn gọi là cây tre điểm trúc, là một trong những loại cây có giá trị kinh tế cao tại Quảng Trị. Loại cây này không chỉ có giá trị trong xây dựng mà còn trong sản xuất thực phẩm và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu về đặc điểm cây tre và giá trị kinh tế của nó đang ngày càng được chú trọng. Cây tre điểm trúc có khả năng sinh trưởng nhanh, dễ trồng và chăm sóc, mang lại lợi ích kinh tế cho người dân địa phương.

1.1. Đặc điểm sinh thái của cây tre điểm trúc

Cây tre điểm trúc có chiều cao từ 20 đến 30m, với thân dày và chắc chắn. Đặc điểm sinh thái của cây cho phép nó phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, đặc biệt là tại Quảng Trị. Cây có khả năng chịu hạn và chịu ngập, giúp nó tồn tại trong nhiều môi trường khác nhau.

1.2. Giá trị dinh dưỡng của măng tre điểm trúc

Măng tre điểm trúc chứa nhiều chất dinh dưỡng, bao gồm protein, vitamin và khoáng chất. Theo nghiên cứu, măng tre có thể cung cấp 91,24% nước, 1,96% protein và 0,45% lipid, cho thấy giá trị dinh dưỡng cao của nó trong chế độ ăn uống hàng ngày.

II. Thách thức trong việc phát triển cây tre điểm trúc tại Quảng Trị

Mặc dù cây tre điểm trúc có nhiều lợi ích, nhưng việc phát triển nó cũng gặp phải một số thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự cạnh tranh từ các loại cây trồng khác đang ảnh hưởng đến sự phát triển của cây tre. Để phát triển bền vững, cần có các giải pháp hiệu quả nhằm bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên này.

2.1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến cây tre

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến sự sinh trưởng của cây tre điểm trúc. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm năng suất và chất lượng của cây. Cần có các biện pháp thích ứng để bảo vệ cây tre khỏi những tác động này.

2.2. Sự cạnh tranh từ các loại cây trồng khác

Cây tre điểm trúc đang phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các loại cây trồng khác như cây lương thực và cây công nghiệp. Điều này làm giảm diện tích trồng tre và ảnh hưởng đến nguồn cung măng tre cho thị trường.

III. Phương pháp nghiên cứu và phát triển cây tre điểm trúc

Để phát triển cây tre điểm trúc, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Việc nghiên cứu về sinh thái, dinh dưỡng và các biện pháp chăm sóc cây sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng của cây tre. Các mô hình trồng tre bền vững cũng cần được triển khai để đảm bảo lợi ích lâu dài cho người dân.

3.1. Nghiên cứu sinh thái và dinh dưỡng của cây tre

Nghiên cứu về sinh thái và dinh dưỡng của cây tre điểm trúc giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của cây. Các nghiên cứu này cũng cung cấp thông tin cần thiết để cải thiện kỹ thuật trồng và chăm sóc cây.

3.2. Mô hình trồng tre bền vững

Mô hình trồng tre bền vững cần được phát triển để tối ưu hóa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm từ cây tre.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cây tre điểm trúc trong đời sống

Cây tre điểm trúc không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có nhiều ứng dụng trong đời sống hàng ngày. Từ việc sử dụng măng tre trong ẩm thực đến việc sử dụng tre trong xây dựng và trang trí, cây tre đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa và kinh tế của người dân Quảng Trị.

4.1. Măng tre trong ẩm thực

Măng tre điểm trúc được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực Việt Nam. Nó không chỉ ngon mà còn bổ dưỡng, là nguyên liệu chính trong nhiều món ăn truyền thống. Măng tre có thể chế biến thành nhiều món khác nhau, từ xào, nấu đến làm gỏi.

4.2. Tre trong xây dựng và trang trí

Tre điểm trúc được sử dụng làm vật liệu xây dựng và trang trí. Với độ bền cao và tính linh hoạt, tre có thể được sử dụng để làm nhà, cầu, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cây tre điểm trúc

Cây tre điểm trúc có tiềm năng lớn trong việc phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường tại Quảng Trị. Để phát huy giá trị của cây tre, cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư vào nghiên cứu và phát triển. Tương lai của cây tre điểm trúc sẽ phụ thuộc vào sự quan tâm và đầu tư của cộng đồng và chính phủ.

5.1. Chính sách hỗ trợ phát triển cây tre

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để phát triển cây tre điểm trúc. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ tài chính sẽ giúp người dân nâng cao kỹ thuật trồng và chăm sóc cây.

5.2. Tương lai của cây tre điểm trúc tại Quảng Trị

Tương lai của cây tre điểm trúc tại Quảng Trị rất sáng sủa nếu được đầu tư đúng mức. Việc phát triển bền vững cây tre sẽ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển văn hóa địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Quảng Trị sở hữu hơn 70% diện tích tự nhiên là đồi núi và cát ven biển, trong đó quỹ đất chưa sử dụng lên tới 199.908,91 ha (chiếm 42,12% diện tích tự nhiên). Mặc dù diện tích đất lâm nghiệp có rừng đạt 178.876 ha (tỷ lệ che phủ 37,69%), đời sống cư sở nông thôn và miền núi vẫn đối mặt với nhiều thách thức với tỷ lệ hộ nghèo tại các huyện vùng cao lên tới 29,3% và mức thu nhập bình quân khu vực nông thôn chỉ đạt khoảng 241.000 đồng/tháng vào những năm 2003. Trước thực trạng các loài cây lâm nghiệp truyền thống như Bời lời đỏ, Sở, Quế hay Gió trầm đòi hỏi chu kỳ kinh doanh dài và hiệu quả chưa ổn định, việc tìm kiếm giống cây trồng lâm nghiệp đa mục đích, sinh trưởng nhanh và cho thu hoạch sớm là yêu cầu cấp thiết.

Cây tre Điềm trúc (Dendrocalamus latiflorus Munro, còn gọi là Ma trúc hoặc Bát độ) được Trung tâm Khuyến nông - Khuyến lâm tỉnh Quảng Trị nhập nội thử nghiệm từ năm 2001 nhằm mục tiêu khai thác măng thương phẩm. Đề tài luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp của tác giả Phan Ngọc Đồng, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Ngô Quang Đê tại Trường Đại học Lâm nghiệp (năm 2007), tập trung giải quyết vấn đề đánh giá toàn diện các đặc điểm hình thái, sinh thái, sinh trưởng và giá trị kinh tế của loài tre này trên vùng đất Bắc Trung Bộ.

Nghiên cứu được triển khai thực địa tại 3 huyện trọng điểm gồm Vĩnh Linh, Cam Lộ và Triệu Phong trong giai đoạn 2002 - 2007. Kết quả nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học để chuyển đổi đất canh tác nông nghiệp ngắn ngày kém hiệu quả sang phát triển rừng tre lấy măng, hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất măng thương phẩm đạt từ 8.000 đến trên 12.800 kg/ha/năm, tạo nguồn thu nhập bền vững cho hơn 76% lực lượng lao động nông thôn tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hình thái học và sinh lý học tre trúc nhiệt đới kế thừa từ công trình kinh điển của GS.TS Koichiro Ueda (1960), báo cáo lâm học của FAO (1959) và hệ thống phân loại tre trúc Việt Nam của các nhà khoa học lâm nghiệp. Khung nghiên cứu tập trung vào 5 khái niệm chuyên ngành cốt lõi:

1. Đặc tính mọc cụm (clumping bamboo): Thân ngầm dạng củ (pachymorph rhizome), các chồi mầm nách (mắt cua) phát triển uốn cong tạo góc xấp xỉ 90° so với trục thân ngầm trước khi vươn thẳng thành thân khí sinh.
2. Quy luật vật hậu học măng: Chu kỳ phân hóa chồi ngầm, phát triển thân măng và định hình thân khí sinh theo mùa vụ nhiệt ẩm.
3. Mối quan hệ tương quan sinh trưởng thân mẹ - chồi măng: Cơ chế truyền dẫn dinh dưỡng từ hệ thống thân khí sinh thành thục sang thế hệ măng mới.
4. Tỷ lệ sử dụng thương phẩm (edible ratio): Tỷ lệ khối lượng thịt măng ăn được sau khi bóc bỏ bẹ mo bảo vệ so với tổng khối lượng măng tươi nguyên vỏ.
5. Điều tiết thế hệ cây mẹ ("Cha - Con"): Nguyên tắc lâm sinh duy trì tối đa 2 thế hệ liên tiếp trên một bụi để tập trung chất dinh dưỡng cho việc tạo măng.

Về giá trị dinh dưỡng, nghiên cứu tham chiếu phân tích của các công trình lâm học quốc tế chỉ ra măng Điềm trúc chứa 91,24% nước, 1,96% protein, 0,45% lipid, 2,63% đường tổng số, 0,63% cellulose, 0,72% khoáng vi lượng (P từ 37 - 92 ppm, Fe từ 4 - 9 ppm, Ca từ 42 - 300 ppm) và 18 loại axit amin, mang lại giá trị năng lượng từ 161 - 405 Calo/gam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập trong chuỗi thời gian 1995 - 2006 từ Trạm Khí tượng Đông Hà (lượng mưa bình quân 2.371 mm/năm, nhiệt độ trung bình 25,2°C) và Chi cục Đo lường Chất lượng thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị:

• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu: Đề tài áp dụng phương pháp chọn mẫu mục tiêu kết hợp ngẫu nhiên phân tầng tại 3 mô hình trình diễn đại diện cho 3 vùng sinh thái đất bồi tụ ven sông Sa Lung (Vĩnh Linh: 8 ha với 60 hộ), sông Hiếu (Cam Lộ: 5 ha với 30 hộ) và sông Kiên Phước (Triệu Phong: 2 ha trong trang trại 4 ha).
• Cỡ mẫu quan trắc hình thái: Thu thập và đo đếm 66 mẫu lá tại 3 vị trí tán (gốc, giữa, ngọn) trên 5 bụi tre 3 - 4 tuổi; đào và phân tích hóa lý 3 phẫu diện đất ở độ sâu từ 1 đến 40 cm; thiết lập 5 cây tiêu chuẩn cố định theo dõi liên tục tốc độ sinh trưởng hằng ngày từ khi nhú mầm đến khi định hình hoàn chỉnh; đo đếm cặp chỉ tiêu đường kính gốc cây mẹ ($D_{00\text{ tre}}$) và đường kính măng ($D_{00\text{ măng}}$) với dung lượng mẫu $N = 62$; tiến hành 10 đợt thu thập số liệu cân đo khối lượng măng thương phẩm.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Số liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS. Luận văn lựa chọn mô hình hồi quy phi tuyến tính (dạng hàm S) thay vì hàm tuyến tính đơn giản, bởi vì quy luật sinh trưởng sinh học của thực vật nói chung và măng tre nói riêng tuân theo quy luật bão hòa tiệm cận. Đánh giá hiệu quả tài chính thông qua các chỉ tiêu tổng thu ($B_t$), tổng chi phí đầu tư và chăm sóc ($C_t$) và lợi nhuận thuần ($B_t - C_t$) theo giá thị trường hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy luật vật hậu học và tốc độ sinh trưởng nhanh chóng: Mùa măng Điềm trúc tại Quảng Trị kéo dài liên tục từ 6 đến 7 tháng (bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 11), thời điểm rộ nhất tập trung vào tháng 6 và tháng 7. Trong điều kiện độ ẩm đất đầy đủ, măng sau khi nhú khỏi mặt đất chỉ mất 4 - 5 ngày để đạt kích thước thu hoạch (chiều cao 25 - 30 cm, tốc độ tăng trưởng 6 cm/ngày). Cây tre đạt chiều cao tối đa (6,0 - 10,6 m) trong 32 - 41 ngày và định hình hoàn chỉnh thân cây trong 63 - 68 ngày. Tốc độ tăng trưởng chiều cao ngày đêm lớn nhất ($Zh_{\max}$) đạt tới 60 cm/ngày đêm. Ngược lại, khi gặp khô hạn thiếu nước tưới, thời gian định hình bị kéo dài lên 140 ngày và cành phải phân hóa nghịch từ ngọn xuống thay vì từ gốc lên.
2. Mô hình tương quan đường kính thân mẹ và măng: Đường kính gốc cây mẹ ($D_{00\text{ tre}}$) trung bình đạt 6,3 cm (dao động 4,7 - 7,9 cm), trong khi đường kính măng ($D_{00\text{ măng}}$) trung bình đạt 8,9 cm (dao động 6,3 - 10,9 cm). Mô hình hồi quy dạng hàm S biểu diễn quan hệ giữa cây mẹ ($X$) và măng ($Y$) đạt độ tin cậy rất cao: $$Y = \exp\left(2,844332 - \frac{4,131322}{X}\right)$$ Với hệ số tương quan $R = 0,814$, hệ số xác định điều chỉnh $R^2 = 0,6569$, kiểm định sai số thống kê $p < 0,05$. Điều này chứng minh cây mẹ có đường kính càng lớn thì sinh ra thế hệ măng chính vụ càng to khỏe.
3. Chỉ số sinh khối và tỷ lệ sử dụng thương phẩm: Khối lượng măng tươi nguyên vỏ bình quân đạt 1,08 kg/búp, cho khối lượng thịt măng ăn được 0,77 kg/búp, tương ứng tỷ lệ sử dụng trung bình đạt 71%. Măng kích thước lớn (đường kính 13 cm, nặng 2,4 kg) cho tỷ lệ sử dụng lên đến 83%, trong khi măng nhỏ (0,85 kg) chỉ đạt tỷ lệ sử dụng 65%.
4. Năng suất phụ thuộc trực tiếp vào kỹ thuật lâm sinh: Các hộ áp dụng đúng quy trình đào sâu cắt sát eo ngầm và bón phân hữu cơ đầy đủ đạt năng suất vượt trội: hộ ông Trịnh Minh Chính đạt 12.804 kg/ha, hộ ông Phan Ngọc Phượng đạt 10.000 kg/ha. Ngược lại, các hộ chặt ngang mặt đất khiến bụi tre bị nâng gốc và bón phân sai cách chỉ đạt năng suất 4.662 - 4.765 kg/ha (giảm hơn 60% sản lượng).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua đồ thị đường cong hàm S biểu diễn sự gia tăng đường kính măng theo kích thước cây mẹ, cùng bảng so sánh năng suất giữa các nghiệm thức chăm sóc. Đất tại các điểm thí nghiệm có độ chua cao ($\text{pH}_{\text{KCl}}$ từ 3,95 đến 4,90), hàm lượng đạm tổng số trung bình (1,95 - 2,40%), lân và kali dễ tiêu nghèo (trừ tầng mặt Triệu Phong có lân đạt 9,78 mg/100g). Tuy nhiên, tre Điềm trúc vẫn thích nghi và sinh trưởng xuất sắc nhờ hệ rễ chùm ăn sâu trong lớp đất phù sa bồi dày trên 50 cm.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự suy giảm năng suất ở một số hộ gia đình là do hiện tượng "nâng gốc". Khi thu hoạch bằng cách cắt ngang mặt đất, các mắt ngủ ở phần gốc còn lại bị kích thích nảy chồi ở vị trí cao hơn mặt tầng đất ẩm, khiến các thế hệ măng tiếp theo trồi dần lên không khí, rễ không bám được vào đất, dẫn đến teo tóp và chỉ tạo ra vòi măng nhỏ. Kết quả này củng cố hoàn toàn quy chuẩn kỹ thuật tại Quyết định 51/2004/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và tương đồng với nghiên cứu của tác giả Trần Trung Hậu (2001) tại Ba Vì, khẳng định tre Điềm trúc hoàn toàn phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa khắc nghiệt tại miền Trung.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa kỹ thuật khai thác ngầm chống nâng gốc: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị cùng Trung tâm Khuyến nông cần tổ chức chuyển giao kỹ thuật thu hoạch măng đạt chuẩn cho 100% hộ dân trong giai đoạn 2008 - 2010. Người dân phải thực hiện thao tác bới đất sâu, dùng dao chuyên dụng cắt thẳng đứng tại vị trí phình to của eo măng cách gốc mẹ khoảng 10 cm, tuyệt đối không cắt phẳng ngang mặt đất.
2. Áp dụng quy trình bón phân 3 thời kỳ: Thiết lập chế độ dinh dưỡng định lượng cho mỗi bụi tre kinh doanh với liều lượng 20 - 30 kg phân chuồng hoai mục + 2 kg phân NPK/năm, chia làm 3 đợt: đợt 1 vào tháng 11 (sau thu hoạch, bón lót phân chuồng kết hợp xới xáo), đợt 2 vào tháng 2 - 3 (đầu vụ, bón 1 kg NPK), đợt 3 vào tháng 6 - 7 (giữa vụ rộ, bón 1 kg NPK bằng phương pháp tưới thấm) nhằm duy trì năng suất măng thương phẩm trên 12.000 kg/ha.
3. Kiểm soát mật độ và cơ cấu thế hệ cây mẹ: Duy trì mật độ trồng chuẩn 500 cây/ha (cự ly $4\text{ m} \times 5\text{ m}$). Áp dụng nghiêm ngặt nguyên tắc lâm sinh lưu giữ 5 - 7 cây mẹ thành thục trên một bụi, mỗi cây mẹ chỉ nuôi 1 - 2 cây con khỏe mạnh; kiên quyết chặt tỉa và đào bỏ các gốc mẹ già cỗi trên 2 năm tuổi vào cuối tháng 11 hằng năm để tránh tiêu hao dinh dưỡng.
4. Xây dựng chuỗi liên kết chế biến và bảo quản măng: Ủy ban nhân dân các huyện Vĩnh Linh, Cam Lộ và Triệu Phong cần thu hút doanh nghiệp đầu tư xưởng chế biến măng đóng hộp, măng chua sấy khô đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm trước năm 2012, chuyển đổi từ bán măng tươi sang chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng gấp 1,5 - 2,0 lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Lâm học: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về mô hình tương quan hàm S ($R = 0,814$), quy luật vật hậu học 6 - 7 tháng và các chỉ tiêu sinh trắc học cụ thể của tre nhập nội phục vụ giảng dạy và nghiên cứu lâm sinh học.
2. Kỹ sư lâm nghiệp và cán bộ khuyến nông vùng Bắc Trung Bộ: Nắm bắt quy trình kỹ thuật điều tiết cây mẹ (5 - 7 cây/bụi), chế độ bón phân và phương pháp khắc phục hiện tượng nâng gốc để xây dựng giáo trình tập huấn thực tế cho nông dân.
3. Chủ trang trại, hợp tác xã và hộ nông dân: Tiếp cận bài toán kinh tế lượng hóa thực tế (năng suất 8.000 - 12.800 kg/ha, tỷ lệ thịt măng 71 - 83%) giúp xây dựng phương án chuyển đổi đất canh tác kém hiệu quả sang trồng tre lấy măng thu hồi vốn nhanh sau 28 tháng.
4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp tỉnh Quảng Trị: Sử dụng luận văn làm luận cứ khoa học xây dựng đề án quy hoạch vùng lâm sản ngoài gỗ trên diện tích 170.000 ha đất đồi núi và cồn cát chưa khai thác.

Câu hỏi thường gặp

Tre Điềm trúc trồng bao lâu thì bắt đầu cho thu hoạch măng thương phẩm?

Cây trồng từ hom cành chiết có bầu đến năm thứ 2 đã cho thu hoạch bói khoảng 3 - 5 măng/bụi (khoảng 2 kg măng/bụi). Bước sang năm thứ 3 (khoảng 28 tháng tuổi), rừng tre bước vào giai đoạn kinh doanh chính thức với sản lượng ổn định đạt từ 8.000 đến trên 12.000 kg/ha nếu được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật.

Kỹ thuật thu hoạch ảnh hưởng như thế nào đến năng suất lâu dài của rừng tre?

Kỹ thuật khai thác quyết định trực tiếp tuổi thọ của bụi tre. Khai thác chuẩn đòi hỏi đào sâu và cắt tại vị trí phình to của eo măng cách thân ngầm 10 cm. Nếu cắt ngang mặt đất, các mắt ngủ đời sau sẽ mọc trồi lên cao, tạo hiện tượng "nâng gốc", làm rễ thiếu đất dinh dưỡng và làm sụt giảm hơn 60% sản lượng măng.

Tre Điềm trúc có thể phát triển tốt trong điều kiện gió Lào khô nóng tại Quảng Trị không?

Tre Điềm trúc chịu được nhiệt độ cao trên 40°C trong mùa gió Tây Nam (tháng 5 - 8), với điều kiện phải được tưới ẩm nhân tạo bổ sung. Khi bảo đảm độ ẩm đất, cây vẫn ra măng đều đặn trong suốt mùa khô nóng với năng suất trung bình đạt 6 cm tăng trưởng chiều cao mỗi ngày đêm.

Tỷ lệ sử dụng thực phẩm của măng Điềm trúc so với măng tre truyền thống ra sao?

Măng Điềm trúc có tỷ lệ sử dụng thịt măng ăn được rất cao, trung bình đạt 71% (ngang 0,77 kg thịt măng/búp măng 1,08 kg nguyên vỏ). Đối với những búp măng lớn đạt đường kính 13 cm nặng 2,4 kg, tỷ lệ thịt măng ăn được có thể lên tới 83%, cao hơn đáng kể so với các giống tre bản địa.

Vì sao không nên để quá 7 cây mẹ trong một bụi tre kinh doanh lấy măng?

Nếu để quá 7 cây mẹ, lượng chất dinh dưỡng dự trữ trong đất và thân ngầm bị tiêu hao quá mức để nuôi tán lá thân khí sinh. Do đó, duy trì mật độ tối ưu từ 5 - 7 cây mẹ to khỏe thuộc 2 thế hệ kế tiếp ("Cha" và "Con") là điều kiện bắt buộc để tối đa hóa sản lượng măng mới hằng năm.

Kết luận

• Luận văn khẳng định tính thích nghi sinh thái và hiệu quả lâm sinh vượt trội của giống tre Điềm trúc nhập nội trên các vùng đất bồi tụ ven sông tại Quảng Trị với tỷ lệ sống đạt từ 85% đến 90%.
• Xác lập mô hình toán học hàm S mô tả chính xác tương quan đường kính thân mẹ và măng chính vụ với hệ số tương quan $R = 0,814$, làm cơ sở cho kỹ thuật chọn giữ cây mẹ to khỏe.
• Khẳng định măng Điềm trúc là sản phẩm thực phẩm cao cấp có giá trị dinh dưỡng phong phú và tỷ lệ sử dụng thương phẩm đạt trung bình 71% (tối đa 83%).
• Năng suất măng thương phẩm thực tế đạt từ 8.375 đến 12.804 kg/ha/năm khi áp dụng đồng bộ biện pháp bón phân chuồng kết hợp NPK và kỹ thuật thu hoạch ngầm chống nâng gốc.
• Đề nghị các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương sớm triển khai quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, chuyển giao quy trình kỹ thuật theo Quyết định 51/2004/QĐ-BNN và xây dựng cơ sở chế biến măng xuất khẩu trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ***** Phan ngäc ®ång Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh th¸i, sinh tr­ëng vµ gi¸ trÞ kinh tÕ cña c©y tre §iÒm tróc nhËp néi trång lÊy m¨ng t¹i Qu¶ng TrÞ LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ***** Phan ngäc ®ång Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh th¸i, sinh tr­ëng vµ gi¸ trÞ kinh tÕ cña c©y tre §iÒm tróc nhËp néi trång lÊy m¨ng t¹i Qu¶ng TrÞ Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: GS. Ng« Quang §ª Hµ T©y, 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Më ®Çu C©y tre vµ luü tre lµng lµ ®Æc tr­ng næi bËt cña v¨n hãa lµng ë n­íc ta, lµ loµi c©y ®ång hµnh víi lÞch sö d©n téc vµ lµ h×nh ¶nh quen thuéc trong t©m trÝ cña mçi ng­êi d©n ViÖt Nam mçi khi xa v¾ng quª h­¬ng. Tre tróc gÆp ë kh¾p mäi n¬i, dÔ trång, sinh tr­ëng nhanh, sím khai th¸c, dÔ chÕ biÕn vµ cã nhiÒu ®Æc tÝnh phï hîp víi yªu cÇu sö dông cña con ng­êi, nªn nã ®­îc sö dông cho nhiÒu môc ®Ých kh¸c nhau nh­ : X©y dùng, lµm nhµ cöa, chuång tr¹i, hµng rµo, thuyÒn bÌ, phao l­íi, lµm thùc phÈm, ®å trang trÝ, thuèc ch÷a bÖnh. Víi ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn th× tre nøa lµ nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt bét giÊy, v¸n cãt Ðp vµ ®­îc xem nh­ lµ nguån nguyªn liÖu chÝnh nh»m thay thÕ gç gãp phÇn b¶o vÖ tµi nguyªn rõng.

§ång thêi tre nøa cßn cã vai trß rÊt lín trong phßng hé b¶o vÖ ®Êt, n­íc, b¶o vÖ c¸c c«ng tr×nh thñy ®iÖn, thñy lîi, ch¾n sãng, b¶o vÖ ®ª ®iÒu, lµng m¹c. XuÊt ph¸t tõ lîi Ých nhiÒu mÆt cña tre tróc, nh÷ng n¨m gÇn ®©y tre tróc ®­îc quan t©m chó ý nhiÒu h¬n, cã nhiÒu gièng tre nhËp néi ®­îc ®­a vµo trång thö nghiÖm nhiÒu n¬i ë n­íc ta, c¸c gièng tre nµy lµ tre ngät chñ yÕu khai th¸c m¨ng lµm thùc phÈm vµ xuÊt khÈu. Víi h¬n 70% diÖn tÝch tù nhiªn lµ ®åi nói vµ c¸t ven biÓn, ngµnh l©m nghiÖp Qu¶ng TrÞ cã vÞ trÝ rÊt quan träng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi chung cña toµn TØnh. Sù ph¸t triÓn æn ®Þnh vµ bÒn v÷ng ngµnh l©m nghiÖp sÏ lµ c¬ së v÷ng ch¾c cho viÖc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn gç vµ l©m s¶n trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, sÏ lµ nh©n tè hÕt søc quan träng trong chiÕn l­îc xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña TØnh vµ Quèc gia.

Tuy nhiªn, ngoµi nh÷ng h­íng ph¸t triÓn nguyªn liÖu cho viÖc chÕ biÕn gç, th× viÖc t×m ra nh÷ng loµi c©y l©m nghiÖp sím thu ho¹ch vµ ®a môc ®Ých nh»m h­íng ph¸t triÓn ngµnh l©m nghiÖp æn ®Þnh bÒn v÷ng lµ hÕt søc cÊp thiÕt. Trong nh÷ng n¨m võa qua Qu¶ng TrÞ ®· g©y trång vµ ph¸t triÓn mét sè loµi c©y nh­ Bêi lêi ®á, Së, QuÕ, Dã trÇm. nh­ng ch­a thÊy ®­îc hiÖu qu¶ cô LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. C©y tre §iÒm tróc ®­îc ®­a vÒ ph¸t triÓn trªn ®Þa bµn tØnh tõ n¨m 2001 cho ®Õn nay cho thÊy ®­îc hiÖu qu¶ cña nã t­¬ng ®èi râ.

§©y lµ loµi tre trång chuyªn ®Ó lÊy m¨ng ®­îc nhËp néi tõ Trung Quèc, chÊt l­îng m¨ng ®­îc ng­êi d©n c«ng nhËn lµ ngon, dÔ chÕ biÕn, ®­îc thÞ tr­êng ­a chuéng vµ dÔ tiªu thô, n¨ng suÊt t­¬ng ®èi cao, trång mét lÇn cã thÓ thu ho¹ch nhiÒu lÇn, ®­a so s¸nh gi¸ trÞ kinh tÕ víi c¸c loµi c©y n«ng nghiÖp ng¾n ngµy kh¸c trªn cïng ch©n ®Êt nh­ Ng«, Khoai, S¾n, L¹c, §Ëu ®ç.th× ng­êi d©n thÝch ®­a c©y tre §iÒm tróc vµo thay thÕ. §Ó thÊy ®­îc gi¸ trÞ thùc cña loµi tre §iÒm tróc còng nh­ kh¶ n¨ng sinh tr­ëng ph¸t triÓn nh­ thÕ nµo tõ ®ã cã h­íng ph¸t triÓn, t«i chän ®Ò tµi: “Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh th¸i, sinh tr­ëng vµ gi¸ trÞ kinh tÕ cña c©y tre §iÒm tróc nhËp néi trång lÊy m¨ng t¹i Qu¶ng TrÞ” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1. Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. T×nh h×nh nghiªn cøu trªn thÕ giíi M¨ng tre lµ mét lo¹i thùc phÈm s¹ch, ¨n ngon, cã gi¸ trÞ dinh d­ìng vµ cã thÓ ch÷a bÖnh, s¶n phÈm m¨ng tre cã gi¸ trÞ cao trªn thÞ tr­êng trong sö dông tiªu dïng vµ xuÊt khÈu.

V× vËy, nghiªn cøu vÒ m¨ng tre ®· ®­îc c¸c nhµ khoa häc nghiªn cøu tõ rÊt l©u. Theo tµi liÖu nghiªn cøu cña T¸c gi¶ Trung Quèc D­¬ng Ninh Minh, Huy TriÖu M¹o vÒ c©y tre §iÒm tróc: ®©y lµ loµi tre mäc côm, tre tróc lín, cã thÓ cao tíi 20 – 30m, th©n dµy tíi 1cm. VÒ ph©n tÝch gi¸ trÞ dinh d­ìng cña m¨ng §iÒm tróc: N­íc 91,24%; Pr«tªin 1,96%; Lipit 0,45%; §­êng tæng sè 2,63%; Xenlul« 0,63%; tro 0,72% ®©y lµ mét lo¹i thùc phÈm ®Çy ®ñ chÊt dinh d­ìng ®em so s¸nh víi mét sè loµi rau cñ kh¸c nh­ Khoai t©y, C¶i tr¾ng, cñ c¶i tr¾ng th× m¨ng §iÒm tróc kh«ng thua kÐm mµ cßn gi¸ trÞ cao h¬n trong hµm l­îng c¸c thµnh phÇn dinh d­ìng. (D­¬ng Ninh Minh; Huy TriÖu M¹o, “Bamboo shoots and industrialized exploitation”, 1998, NXB l©m nghiÖp Trung Quèc.

Theo t¸c gi¶ Chu Ph­¬ng ThuÇn (Trung Quèc) Nghiªn cøu tæng hîp 35 loµi tre tróc ®­a ra kÕt qu¶ chung: m¨ng t­¬i chiÕm 88 – 93% n­íc theo träng l­îng; Pr«tein 1,5 – 4%; LipÝt 0,25 – 0,95%; §­êng tæng sè 0,78 – 5,86%; Xenlul« 0,6 – 1,34%; Tro 0,66 – 1,21%; c¸c nguyªn tè vi l­îng: L©n 37 – 92ppm, Fe 4 – 9ppm, Ca 42 – 300ppm vµ nhiÖt l­îng mçi gam m¨ng t­¬ng ®­¬ng 161 – 405 Calo. M¨ng tre chøa 18 lo¹i axit amin trong ®ã cã nh÷ng axit amin kh«ng thÓ thay thÕ (Chu Ph­¬ng ThuÇn, Cultivation onduntization of bamboo, 1998, §¹i häc l©m nghiÖp Nam Kinh. C«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ “Bamboosaceae” cña Munro xuÊt b¶n n¨m 1868 lµ c«ng tr×nh ®Çu tiªn nghiªn cøu ®èi t­îng nµy. Sau ®ã, lµ c«ng tr×nh “C¸c lo¹i Bamboosaceae cña Ên §é” cña Gamble xuÊt b¶n n¨m 1896, c«ng tr×nh ®· cho biÕt chi tiÕt 151 loµi tre tróc cña Ên §é, MiÕn §iÖn, In®«nªxia, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Malaixia vµ ®· xuÊt b¶n thµnh c«ng c«ng tr×nh “Nh÷ng bµi häc nhá vÒ sinh lý tre nøa Ên §é”.

N¨m 1899 Troup ®· th©u tãm nh÷ng hiÓu biÕt vÒ tre nøa vµo c«ng tr×nh “Ph­¬ng ph¸p xö lý vÒ L©m häc ®èi víi c©y rõng Ên §é” cã thÓ nãi c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ sinh th¸i tre nøa ®· b¾t ®Çu tiÕn hµnh tr­íc thêi kú Gamble, Brandis vµ Troup. Mét c«ng tr×nh ®Çu tiªn cung cÊp nhiÒu th«ng tin vÒ tre nøa ph¶i kÓ ®Õn c«ng tr×nh “Rõng tre nøa” cña I.Dis ®· ®­îc FAO xuÊt b¶n n¨m 1959, c«ng tr×nh nµy c¸c t¸c gi¶ ®· tæng kÕt ®­îc c¸c nhu cÇu sinh th¸i, ®Æc tÝnh sinh vËt häc cña tre nøa nãi chung. Trung Quèc lµ n­íc cã nguån tµi nguyªn tre tróc phong phó nhÊt trªn thÕ giíi. Trung Quèc, Ên §é, NhËt B¶n lµ nh÷ng n­íc cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ®èi t­îng nµy, ®Æc biÖt trong mÊy n¨m gÇn ®©y Trung Quèc ®· thµnh lËp trung t©m chuyªn ®Ò, chuyªn nghiªn cøu vÒ tre tróc, ®i s©u nghiªn cøu vÒ chñng lo¹i, lai t¹o gièng míi, kü thuËt kinh doanh (g©y trång, ch¨m sãc, khai th¸c.

Trong sè nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu t¹i Trung Quèc, mét c«ng tr×nh ®­îc ®¸nh gi¸ cao trong n¨m 1994 vÒ lai t¹o thµnh c«ng gi÷a loµi §¹i lôc tróc (Dendrocalamopsis daii 3)vµ Ch­ëng cao tróc (Bambusa pervariabilis) cho gièng lai, m¨ng cã n¨ng suÊt cao, chÊt l­îng tèt, lµm thùc phÈm rÊt ngon. T¹i héi th¶o Quèc tÕ vÒ tre tróc ®­îc tæ chøc t¹i Hµng Ch©u – Trung Quèc th¸ng 10/1995 mét lÇn n÷a kh¼ng ®Þnh Trung Quèc lµ n­íc cã nguån tµi nguyªn tre tróc phong phó bËc nhÊt trªn thÕ giíi víi 40 chi, kho¶ng 400 loµi, diÖn tÝch tre nøa cã trªn 7 triÖu ha (trong ®ã 4 triÖu ha lµ rõng trång tre tróc kinh tÕ, 3 triÖu ha rõng trång tre tróc trªn nói cao). ChØ tÝnh riªng kim ng¹ch xuÊt khÈu tre tróc cña Trung Quèc mçi n¨m ®¹t 240 – 250 triÖu USD. §Õn nay, tæng gi¸ trÞ s¶n phÈm tre tróc ®¹t 2,2 tû USD/n¨m.

Mét nghiªn cøu n÷a mang tÝnh chÊt nghiªn cøu c¬ b¶n vÒ tre tróc cã ý nghÜa quan träng trong kinh doanh ®èi t­îng nµy lµ c«ng tr×nh “Nghiªn cøu sinh lý tre tróc” cña GS.TS Koichiro Ueda – Tr¹i rõng thùc nghiÖm khoa häc n«ng nghiÖp Tr­êng §¹i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 häc Tokyo – NhËt B¶n, xuÊt b¶n th¸ng 4 n¨m 1960 vµ ®­îc V­¬ng TÊn NhÞ dÞch n¨m 1976. T¸c gi¶ ®· c«ng bè trªn thÕ giíi cã 1. Trong ®ã, §«ng Nam ¸ ®­îc coi lµ vïng trung t©m ph©n bè cña tre tróc. Tre tróc sinh s¶n m¹nh vµ chñ yÕu b»ng sinh s¶n v« tÝnh ph©n nh¸nh th©n ngÇm.

Mét ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt so víi c¸c loµi c©y th©n gç hoÆc cau dõa lµ sau khi m¨ng nh« lªn khái mÆt ®Êt trong thêi gian 30 – 110 ngµy c©y tre ®· ®Þnh h×nh vÒ ®­êng kÝnh vµ chiÒu cao, kh«ng thay ®æi cho ®Õn khi tr­ëng thµnh. N¨m 1994 tæ chøc INBAR ®­a ra danh s¸ch 19 loµi tre tróc ®­îc ­u tiªn ®­a vµo ph­¬ng h­íng hµnh ®éng Quèc tÕ vµ 18 loµi ®­îc ghi nhËn lµ quan träng, trong ®ã cã 10 loµi cã thÓ kinh doanh lÊy m¨ng. ë Th¸i Lan, tre tróc ®­îc coi lµ ®Æc s¶n rõng quan träng, cã vÞ trÝ lín trong ph¸t triÓn n«ng th«n miÒn nói. Rõng tre tróc cña hä hiÖn cßn 5 triÖu ha, chñ yÕu tËp trung ë phÝa B¾c vµ T©y B¾c Th¸i Lan, tr÷ l­îng ®¹t 13 tû c©y (Ramyorangsi, 1985 vµ 1987).

§Æc biÖt trong 5 n¨m qua ®· cã 45.000 hé gia ®×nh trång tre ®Ó lÊy m¨ng lµm thùc phÈm. M¨ng lµ thùc phÈm ngon rÊt ®­îc ­a chuéng ë nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi (Thamminchi, 1995). KÕt qu¶ ph©n tÝch thµnh phÇn ho¸ häc m¨ng tre cña ViÖn l©m nghiÖp Trung Quèc vµ c¸c t¸c gi¶ ng­êi Th¸i Lan (Kamolsisuphara,1995) cho biÕt m¨ng tre cã nhiÒu kho¸ng chÊt vµ dinh d­ìng rÊt cã lîi cho søc khoÎ con ng­êi. Trung Quèc hµng n¨m s¶n xuÊt 1,7 triÖu tÊn m¨ng t­¬i, 120 triÖu tÊn m¨ng kh«, 200.000 tÊn m¨ng ®ãng hép; Th¸i Lan tõ nh÷ng n¨m 1992 ®· thu ho¹ch 272.667 tÊn m¨ng mçi n¨m; NhËt B¶n hµng n¨m s¶n xuÊt 150.000 tÊn m¨ng, trong khi ®ã nhu cÇu tiªu thô lªn tíi 300.

ThÞ tr­êng tiªu thô m¨ng lín nhÊt hiÖn nay lµ Hoa Kú, c¸c n­íc trong khèi G7 vµ c¸c n­íc ASEAN,.