CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 1.MOT SỐ KHÁI NIỆM I. Khái niệm về rừng và các loại rừng - Rừng là một tập hợp các loại cây trong đó chủ yếu là cây dài ngày. - Rứng hỗn giao: (rừng hỗn hợp) rừng ôn đới có nhiều loài thực vật pha trộn, kể cả cây lá kim lẫn cây lá rộng.
- Rimg lá kim: rừng gdm các loại cây lá nhỏ nhọn thường xanh thuộc các họ tùng. bách, sam, thông, phân bố chủ yếu ở vùng ôn đới lạnh, có khí hậu lục địa và trên các vàng núi cao có các đới thuộc vĩ độ thấp hơn. - Rừng lá rộng: (rừng cây lá bản) rừng cây ua ẩm ở ôn đổi, có lá to bẩn xanh về mùa hạ, rụng lá về mùa đông. Rừng thường có nhiều tẳng.
- Ring mưa nhiệt đới: (rừng nhiệt đới ẩm) có cây lá xanh quanh năm, cho lớp thám thực vật các vùng nhiệt đới, có độ ẩm cao và độ ẩm không khí lớn. - ưng nguyên sinh: rừng còn nguyên chưa bị con người khai phá. Trong rừng còn bảo toàn những giống loài thực vật và động vật quý, hiếm, đặc hữu của dia phương. - Rừng thứ sinh: rừng mọc lại sau khi lớp phủ thực vật ban đâu hoàn toàn bị phá huỷ hoặc khai thác.
Trong rừng không có cây to, có tuổi hàng trăm năm, cũng như các động vật lớn hoang dại và quý hiếm. - Rig đặc dụng: là rừng và đất rừng do Nhà nước quy định nhằm bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ đi tích lịch sử, bảo vệ sức khoẻ, nghiên cứu khoa học và phục vu lợi ích đặc biệt khác. - Rừng phòng hộ: là rừng và đất rừng giành cho việc phòng chống các nhân tố khí hậu có hại, bảo vệ môi trường cân bằng sinh thái (rừng phòng hộ ddu nguồn. rừng chắn gió chống cát bay và rừng chắn sóng).
- Ring sản xuất: là rừng và đất rừng dùng để kinh doanh sản xuất gdva các loại lâm đặc sản khác (bao gồm rừng sản xuất gỗ lớn, rừng sản xuất gỗ nhỏ, rừng xản xuất tre nứa). - Ring ngập mặn: rừng mọc ở các miền ven biển nhiệt đới và cân nhiệt đới, trên nhường khu vực đất phù sa ngập nước thuỷ triéu, gdm nhitng loại cây ua mặn: vet. Phân chia rừng +. Phân chia rừng theo hiện trạng thẳm che SVTH: PHAM LAN GIANG 5 - Theo nguồn gốc phát sinh thường phân thành: rừng tự nhiên và rừng nhân tạo - Theo chủng loại lâm sản: rừng gỗ, rừng tre nữa và rừng đặc sản.
- Theo mức độ che phủ: đất có rừng và đất không có rừng. - Theo ngành quản lý: đất lâm nghiệp. đất ngoài lâm nghiệp. s* Phân chia rừng theo ý nghĩa kinh tế Do tác động kinh tế của rừng hết sức đa dạng và phong phú, nên quan điểm phân chia và những căn cứ phân chia rừng theo ý nghĩa kinh tế cũng khác nhau: - Theo mục đích kinh doanh phân chia diện tích rừng làm 4 loại: rừng kinh tế.
rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng nửa phòng hộ (năm 1961). - Theo quan điểm chuyên môn hoá việc sản xuất theo vùng: chia theo khu vực kinh tế: rừng kinh doanh gỗ lớn. rừng kinh doanh gỗ nhỏ. rừng kinh doanh tre nứa và rừng kinh doanh đặc sản.
- Năm 1962 chia làm năm loại: rừng kinh tế đặc dụng, rừng gỗ tre. rừng gỗ củi. rừng phòng hộ và rừng có tác dụng đặc biệt. - Năm 1986 để thống nhất quy trình điểu chế rừng trong cả nước.
Bộ lâm nghiệp ban hành quyết định số 1171 ngày 30 tháng 12 năm 1986 phân chia toàn hộ diện tích rừng thành 3 loại: rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất. s* Phan chia rừng theo hình thức sờ hữu Từ nãm1982 trong quyết định 184/HĐBT và chỉ thị 29/ CT/ TW. Nhà nước ta đã chính thức giao quyền sử dụng kinh doanh rừng và đất rừng cho các thành phần kinh tế khác nhau: quốc doanh, tập thể và hộ gia đình thông qua việc đẩy mạnh công tác giao đất giao rừng. Để thuận tiện cho việc quản lý kinh doanh, điểu chế phân chia rừng theo các loại sở hữu: rừng quốc doanh, rừng tập thể (hợp tác xã.
trường học, quân đội.), rừng thuộc hộ gia đình. Phân chia rừng theo phân bố tự nhiên Trong thiên nhiên bản thân những khu rừng đã tổn tại sự phân bố tự nhiên của nó, Sự khác biệt của địa hình, diéu kiện lập địa, loài cây, dạng hỗn giao, tuổi rừng cũng cẩn được phân chia. - Theo sự phân bố tự nhiên: loài cây, cấp tuổi - Theo dạng hỗn giao: rừng thuần loại, rừng hỗn giao - Theo mức độ hỗn giao: từng cây, theo cụm, nhóm, băng và đám - Theo giá trị các loài cây: cùng giá trị, không cùng giá trị ưu thế. phù hợp - Theo thời gian hỗn giao: hỗn giao cố định, hỗn giao tạm thời SVTH: PHAM LAN GIANG 1.
Phân chia loại gỗ Việc phân loại gỗ là một việc làm khó, vì gỗ là vật liệu hữu cơ, dễ bị tác động của ngoại cảnh, có nhiều bệnh tật tự nhiên, tính biến động lớn. Người ta căn cứ vào công việc sử dụng mà phân chia gỗ vào 8 nhóm (từ I - VIII). - Nhóm I: gồm các loại gỗ quý. có nhiều đặc điểm tốt: gỗ đẹp màu sắc sáng.
thé min, vân nhiều. như lát, gu, giáng hương, kim giao v.Gỗ nhóm I rất thích hợp cho việc làm đồ mĩ nghệ. - Nhóm II: thừơng gọi là thiết mộc, gồm những loại gỗ rất rắn: lim xanh, sến, táu. Chúng có sức chịu uốn, nén, xoấn tốt vá tỉ trọng cao (0,8 - 1.
Ngoài ra chúng còn chống sâu. nấm, mối mọt trong điều kiện tự nhiên. - Nhóm II: thường gọi là sắc mộc, gồm các loại gỗ có đặc điểm riêng. chủ yếu là khả năng chống sâu nấm trong diéu kiện tự nhiên: giổi, vàng tâm, chò chỉ.
Một số dùng đóng tàu thuyén như săng lẻ, tếch. - Nhóm IV: thường gọi là hổng sắc A. Chúng có ưu điểm là nhẹ, bén, dé chế biến. thích hợp với các loại công dụng phổ thông về đổ mộc như xoan nhừ, mít mật, giẻ, nhãn.
- Nhóm V: cũng gọi là hồng sắc A, tinh chất giống nhóm IV nhưng mức độ thất hơn. dùng làm công trình loại vừa và làm hàng mộc loại thường như sồi, sấu, thông, xoan. - Nhóm VI: gọi là hổng sắc B, bao gồm những loại gỗ mềm, tính chất thấp hơn nhóm V, dùng làm công trình tạm thời như làm nhà cấp bốn, hàng mộc thông thường, thời hạn sử dụng ngắn (sấu, xoan đào, trám hồng, tràm, phi lao, bạch đàn.) - Nhóm VII: gỗ héng sắc C, tính chất kém nhóm VI một ít, dùng làm công trình ngắn hạn như vạn trám. Loại gỗ này hay bị mối mọt, dùng trong thời hạn 4 đến 6 năm.
Muốn dùng làm đổ mộc phải ngâm, tẩm sử lý bằng hoá chất - Nhóm VII: gỗ tạp, mém, xốp nhẹ, dùng làm các công trình tạm thời: sung. - Ngoài ra còn có một số gỗ do con người tạo ra nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật mới: gỗ ép, gỗ ván nhiều lớp, gỗ ván dim, gỗ ván sợi. SVTH: PHAM LAN GIANG 7 A LUẬN Vv ` } 1.MOT SỐ KHÁI NIỆM LIEN QUAN KHÁC '* Ổn định quá trình sẵn xuất gỗ Trén quan điểm cho rằng việc bảo đảm sản lượng phải đựa trên cơ sở của quá trình sản xuất gỗ. Heyer (1841) lần đầu tiên đưa ra khái niệm ổn định việc sản xuất gỗ và phân biệt hai phương thức ổn định sản lượng khác nhau.
Không phải năm nào cũng cẩn khai thác mà chỉ khai thác những lâm phan hiện tại và những lâm phan gây trồng sau này thực sự đạt tới tuổi khai thác chuẩn. Việc khai thác được tiến hành hàng năm. Trong đó lượng khai thác hàng năm biến động được gọi là phương thức liền năm không nghiêm chỉnh và lượng khai thác hàng năm như nhau gọi là phương thức lién nhau nghiêm chỉnh. Năm 1871 Judeich đã đưa ra khái niệm về ổn định sản xuất gỗ một cách rõ nét hơn.
Theo Judeich thì rừng được coi là kinh doanh ổn định khi người ta quan tâm đến việc tái sinh toàn bộ diện tích rừng sau khai thác, nhằm qua đó đất rừng phục vụ cho việc sản xuất gỗ một cách có hiệu quả nhất. s+ On định sản lượng tién Cùng với lý luận vé lợi tức rừng. Oswald ra khái niệm ổn định sản lượng tién. Tư tưởng ổn định sản lượng tién cũng tương tự như ổn định quá trình sản xuất gỗ vì cả hai đều quan niệm rừng là vốn cố định (tư bản) để tạo ra lợi tức cao nhất một cách ổn định, chỉ có đơn vị tính toán vốn cố định là lợi nhuận là khác nhau.
một bên bằng gỗ và lâm sản và một bên là bằng tiền. Theo quan điểm này tài nguyên rừng được coi là tư bản và chỉ khai thác tuỳ theo giá cả thị trường. Lượng khai thác có thể rất cao, vượt quá khả năng của rừng. Nếu giá thị trường tăng lên và ngược lại quá trình khai thác có thể đình lại nếu thị trường ứ đọng dẫu rằng phải chấp nhận sư tích trữ một bộ phận trữ lượng già.
Tư tưởng bao trùm của việc ổn định sản lượng bằng tién là lợi nhuận tối đa của nhà chủ rừng. Nó không xuất phát từ yêu cầu chung của nền kinh tế và không tuân theo quy luật phát triển kinh tế có kế hoạch. Vì vậy nó không được thừa nhận và ứng dụng trong tổ chức sản xuất lâm nghiệp ngay cả trong chế độ tư bản chủ nghĩa. SVTH: PHAM LAN GIANG ` + Ổn định sản lượng gỗ On định sản lượng gỗ là nội dung cơ bản nhất của ổn định sản lượng theo nghĩa cổ điển nhất của nó.
Việc ổn định sản lượng là một đòi hỏi bức thiết của sản xuất lâm nghiệp nhằm duy trì việc sản xuất lâm sản (gỗ) cho nền kinh tế quốc dân và đời sống nhân dân một cách thường xuyên liên tục với sản lượng ổn định. Tuy nhiên việc quyết định lượng khai thác thực tế hàng năm thừờng không phải là công việc của diéu chế rừng mà là của những cơ quan trung ương. Uy ban kế hoạch nhà nhà nước hoặc Bộ lân nghiệp. Tình trạng tách rời giữa cơ quan lập kế hoạch khai thác với người làm công tác điều chế rừng đã dẫn đến hậu quả là rừng không được sử dụng hiệu quả và duy trì được việc cung cấp sản lượng ổn định, thực tế hiện nay ở rừng nước ta hoàn toàn có thể chứng mimh điều đó.
Thực chất của việc ổn định sản lượng gỗ là đảm bảo việc cung cấp gỗ cao nhất môt cách lâu dài và liên tục.