Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm biến dị về sinh trưởng và một số chỉ tiêu chất lượng của keo lá tràm acacia auriculiformis tại các khu khảo nghiệm dòng vô tính ở ba vì hà nội và đồng hới quảng bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm biến dị về sinh trưởng và một số chỉ tiêu chất lượng của keo lá tràm acacia, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Hồ Hải Ninh
• Người hướng dẫn: TS. Hà Huy Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa học Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm biến dị về sinh trưởng và một số chỉ tiêu chất lượng của Keo lá tràm (Acacia auriculiformis) tại các khu khảo nghiệm dòng vô tính ở Ba Vì - Hà Nội và Đồng Hới - Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái quát công tác cải thiện giống cây rừng

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của keo lá tràm

Nghiên cứu về đặc điểm sinh trưởng và chất lượng của keo lá tràm (Acacia auriculiformis) tại Ba Vì và Đồng Hới là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực lâm nghiệp. Keo lá tràm được biết đến với khả năng sinh trưởng nhanh và thích nghi tốt với nhiều điều kiện môi trường khác nhau. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về chất lượng keo lá tràm mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc phát triển bền vững các khu rừng trồng.

1.1. Đặc điểm sinh trưởng của keo lá tràm tại Ba Vì

Khu vực Ba Vì có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp cho sự phát triển của keo lá tràm. Nghiên cứu cho thấy rằng cây có thể đạt chiều cao trung bình từ 10 đến 15 mét sau 5 năm trồng. Điều này cho thấy điều kiện sinh trưởng tại đây rất thuận lợi.

1.2. Đặc điểm sinh trưởng của keo lá tràm tại Đồng Hới

Tại Đồng Hới, keo lá tràm cũng cho thấy sự phát triển mạnh mẽ. Nghiên cứu chỉ ra rằng cây có thể đạt đường kính thân từ 20 đến 25 cm sau 5 năm. Điều này cho thấy khả năng thích nghi của cây với điều kiện khí hậu tại khu vực này.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu keo lá tràm

Mặc dù keo lá tràm có nhiều ưu điểm, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong việc nghiên cứu và phát triển. Các vấn đề như tác động của môi trường đến sự sinh trưởng và chất lượng của cây cần được xem xét kỹ lưỡng. Việc hiểu rõ những thách thức này sẽ giúp cải thiện quy trình trồng và chăm sóc cây.

2.1. Tác động của môi trường đến keo lá tràm

Môi trường có thể ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng của keo lá tràm. Các yếu tố như độ ẩm, nhiệt độ và chất lượng đất đều có thể tác động đến năng suất và chất lượng của cây.

2.2. Các bệnh hại thường gặp trên keo lá tràm

Một số bệnh hại như nấm và sâu bệnh có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của keo lá tràm. Việc phát hiện sớm và có biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết để bảo vệ cây trồng.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của keo lá tràm

Để nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của keo lá tràm, các phương pháp khoa học hiện đại đã được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu từ các khu vực nghiên cứu khác nhau giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của cây.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các phương pháp quan sát trực tiếp và khảo sát thực địa. Các thông số như chiều cao, đường kính thân và mật độ cây được ghi nhận để phân tích.

3.2. Phân tích chất lượng keo lá tràm

Chất lượng của keo lá tràm được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như độ bền, độ ẩm và hàm lượng dinh dưỡng. Việc phân tích này giúp xác định giá trị kinh tế của cây.

IV. Ứng dụng thực tiễn của keo lá tràm trong lâm nghiệp

Nghiên cứu về keo lá tràm không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong lâm nghiệp. Cây có thể được sử dụng để cải tạo đất, bảo vệ môi trường và cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp.

4.1. Ứng dụng trong cải tạo đất

Cây keo lá tràm có khả năng cải tạo đất rất tốt nhờ vào hệ thống rễ phát triển mạnh. Điều này giúp tăng cường độ phì nhiêu của đất và cải thiện chất lượng môi trường.

4.2. Ứng dụng trong ngành công nghiệp

Gỗ từ keo lá tràm được sử dụng rộng rãi trong xây dựng và sản xuất đồ nội thất. Việc phát triển cây trồng này sẽ góp phần cung cấp nguyên liệu bền vững cho ngành công nghiệp.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu keo lá tràm

Nghiên cứu về keo lá tràm tại Ba Vì và Đồng Hới đã chỉ ra nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn để tối ưu hóa quy trình trồng và chăm sóc cây. Tương lai của keo lá tràm hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành lâm nghiệp.

5.1. Tương lai của keo lá tràm trong lâm nghiệp

Với những lợi ích mà keo lá tràm mang lại, cây sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển trong tương lai. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

5.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá sâu hơn về chất lượng keo lá tràm và khả năng thích nghi của cây trong các điều kiện khác nhau. Việc này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng tại Việt Nam có sự biến động lớn qua các giai đoạn lịch sử. Năm 1943, độ che phủ rừng cả nước đạt 14,3 triệu ha tương đương 48,3% diện tích tự nhiên, nhưng đến năm 1999 con số này suy giảm xuống còn 10,91 triệu ha với độ che phủ 33,2%. Thực hiện mục tiêu của dự án trồng mới 5 triệu ha rừng theo chương trình 661, đến năm 2007 diện tích rừng cả nước đã phục hồi đạt 12,83 triệu ha nâng tỷ lệ che phủ lên 38,2%. Tuy nhiên, bài toán đặt ra cho ngành lâm nghiệp không chỉ dừng lại ở quy mô diện tích mà trọng tâm là nâng cao năng suất và giá trị kinh tế trên mỗi hecta rừng trồng sản xuất.

Keo lá tràm (Acacia auriculiformis) là loài cây gỗ sinh trưởng nhanh, biên độ sinh thái rộng, chịu được đất thoái hóa đồi cọc và có khả năng cố định đạm sinh học từ 15 đến 34 kg N/ha/năm thông qua nốt sần rễ. Gỗ Keo lá tràm có tỷ trọng cao từ 0,5 đến 0,7 và nhiệt lượng 4800 đến 4900 kcal/kg, là nguồn nguyên liệu quý cho sản xuất bột giấy, gỗ xẻ và đồ mộc thủ công mỹ nghệ. Dù vậy, các giống địa phương trước đây bộc lộ nhược điểm phân cành sớm, thân cong queo và năng suất thấp.

Nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá mức độ biến dị sinh trưởng, chất lượng thân cây, tỷ trọng gỗ và hệ số di truyền của các dòng vô tính tuyển chọn tại hai khu khảo nghiệm ở Ba Vì - Hà Nội (67 tháng tuổi) và Đồng Hới - Quảng Bình (64 tháng tuổi). Mục tiêu trọng tâm là chọn lọc những dòng vô tính ưu trội đáp ứng tiêu chuẩn gỗ xẻ và gỗ nguyên liệu, dự đoán mức tăng thu di truyền đạt từ 4,8% đến 6,0% và đề xuất giải pháp kỹ thuật chuyển hóa khảo nghiệm thành vườn giống vô tính thế hệ 1,5 phục vụ trồng rừng đại trà.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chọn giống cây rừng hiện đại và di truyền số lượng dựa trên nguyên lý tương tác giữa kiểu gen và hoàn cảnh môi trường. Mô hình kiểu hình $P = G + D + E$ xác định giá trị quan sát của cây cá thể phụ thuộc vào bản chất di truyền của kiểu gen kết hợp với giai đoạn phát triển và điều kiện ngoại cảnh.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Khảo nghiệm dòng vô tính: Phương thức đánh giá di truyền trực tiếp các cá thể nhân giống vô tính (giâm hom, nuôi cấy mô) từ cây mẹ ưu việt mà không bị xáo trộn qua giảm phân.
• Hệ số di truyền nghĩa rộng ($h^2$): Tỷ lệ phần trăm giữa phương sai kiểu gen so với tổng phương sai kiểu hình, phản ánh mức độ tính trạng được truyền lại cho thế hệ sau.
• Phân sai chọn lọc và Tăng thu di truyền ($R_y$): Đại lượng xác định mức độ chênh lệch năng suất và chất lượng giữa nhóm dòng được chọn so với quần thể khảo nghiệm gốc dưới các cường độ chọn lọc nhất định.
• Tương tác kiểu gen - hoàn cảnh: Sự biến đổi về thứ hạng sinh trưởng và chất lượng của cùng một dòng vô tính khi trồng tại các vùng lập địa có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng khác nhau.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát toàn diện trên 102 dòng vô tính tại Cẩm Quỳ, Ba Vì (Hà Nội) ở thời điểm 67 tháng tuổi và 114 dòng vô tính tại Đồng Hới (Quảng Bình) ở thời điểm 64 tháng tuổi. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các cây sống trong các ô thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh lặp lại 8 lần. Phương pháp chọn mẫu đồng loạt này loại trừ sai số ngẫu nhiên cục bộ, đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ vật liệu di truyền có nguồn gốc từ 50 gia đình xuất xứ triển vọng nhất của Úc và Papua New Guinea.

Quy trình thu thập dữ liệu ngoại nghiệp được chuẩn hóa nghiêm ngặt:

• Chỉ tiêu sinh trưởng: Đo đường kính ngang ngực $D_{1.3}$ bằng thước vanh chuyên dụng với độ chính xác 0,1 cm; đo chiều cao vút ngọn $H_{vn}$ bằng thước đo cao với độ chính xác 0,1 m; thể tích thân cây $V_c$ được tính toán theo công thức hình số quy ước $f = 0,45$.
• Chỉ tiêu chất lượng: Đánh giá chiều cao dưới cành $H_{dc}$; phân cấp độ thẳng thân $D_{tt}$ (thang 1-5 điểm), độ nhỏ cành $D_{nc}$ (thang 1-5 điểm) và độ duy trì trục thân $F_k$ theo thang 6 cấp của Luangviriyasaeng và Pinyopusarerk.
• Chỉ tiêu tỷ trọng gỗ: Xác định gián tiếp qua thiết bị bắn kim Pilodyn với đường kính kim 2,0 mm tại 2 hướng đối xứng sau khi bóc vỏ tại vị trí 1,3 m.
• Chỉ tiêu lập địa: Đào và phân tích lý hóa 5 phẫu diện đất đại diện ở 3 tầng sâu gồm 0-10 cm, 11-30 cm và 31-50 cm.

Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp phân tích phương sai ANOVA 2 nhân tố theo mô hình tuyến tính hỗn hợp trên các phần mềm thống kê chuyên ngành ASREML 1.0, SAS và DATAPLUS 3.0. Việc sử dụng ASREML cho phép bóc tách chính xác các thành phần phương sai di truyền và phương sai môi trường, kiểm định độ tin cậy sai dị theo tiêu chuẩn Fisher ở mức ý nghĩa 95% và 99,9%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích phương sai cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rất rõ rệt giữa các dòng vô tính ở tất cả các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng thân cây:

1. Biến dị sinh trưởng vượt bậc: Tại Ba Vì, dòng 57 và dòng 43 đứng đầu về đường kính ngang ngực đạt 13,0 cm (tăng trưởng 2,33 cm/năm), cao gấp 2,2 lần dòng 3 kém nhất (1,05 cm/năm) và vượt 1,33 lần so với trung bình khảo nghiệm (1,76 cm/năm). Về thể tích thân cây, dòng 57 đạt $80,5\text{ dm}^3$ ($14,42\text{ dm}^3/\text{năm}$), vượt gấp 7,82 lần so với dòng 3 ($10,3\text{ dm}^3$, tăng trưởng $1,84\text{ dm}^3/\text{năm}$) với giá trị kiểm định $F_{tính} = 5,41$ vượt xa $F_{0.05} = 1,98$.
2. Phân hóa chiều cao và độ thẳng trục: Chiều cao vút ngọn có sự phân hóa mạnh từ 6,8 m (dòng 3) đến 12,1 m (dòng 213, tăng trưởng 2,17 m/năm), chênh lệch 1,78 lần. Dòng 1084 và dòng 7 đạt độ thẳng thân xuất sắc với điểm bình quân 3,9 - 4,1/5 điểm, đồng thời duy trì độ cành nhỏ đạt 3,5/5 điểm.
3. Phẩm chất gỗ và tỷ lệ sống: Chỉ tiêu độ lún Pilodyn phản ánh tỷ trọng gỗ có sự sai khác cực kỳ lớn ($F_{tính} = 9,86$). Dòng 70 và dòng 137 có tỷ trọng gỗ cao nhất với độ lún chỉ 7,89 mm và 8,76 mm so với dòng 36 và 99 lên tới trên 12,7 mm. Tỷ lệ sống bình quân tại Ba Vì đạt 91,86%, trong đó các dòng 155, 156, 163, 164, 175 đạt tuyệt đối 100%, cá biệt dòng 9 chỉ đạt 30% do tác động của sương muối đầu năm 2008.
4. Hệ số di truyền và tăng thu thực tế: Hệ số di truyền nghĩa rộng $h^2$ ở 67 tháng tuổi đạt cao nhất ở tính trạng tỷ trọng gỗ ($h^2 = 0,56 \pm 0,0407$), tiếp đến là đường kính ($h^2 = 0,41 \pm 0,0448$) và sức khỏe ($h^2 = 0,41 \pm 0,0460$). Khi áp dụng cường độ chọn lọc 10% các dòng tốt nhất, mức tăng thu di truyền lý thuyết đạt 6,08% về đường kính, 5,92% về tỷ trọng gỗ và 3,30% về chiều cao dưới cành.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa mạnh mẽ về sinh trưởng và chất lượng giữa các dòng vô tính chứng minh tính đa dạng di truyền phong phú của nguồn gen xuất xứ chọn lọc ban đầu. Ở giai đoạn 67 tháng tuổi, hệ số di truyền của các tính trạng đường kính ($h^2 = 0,41$) và chiều cao ($h^2 = 0,35$) cao hơn đáng kể so với kết quả đánh giá ở giai đoạn 36 tháng tuổi ($h^2 = 0,20$ và $0,29$). Điều này khẳng định khi cây rừng tiến gần tới tuổi thành thục công nghệ, ảnh hưởng của các yếu tố vi lập địa giảm dần và bản chất di truyền kiểm soát kiểu hình bộc lộ rõ rệt nhất.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ tương quan phân tán giữa sinh trưởng đường kính và độ lún Pilodyn, kết hợp bảng xếp hạng phân hạng đa mức LSD (Least Significant Difference). Qua đó, các nhà chọn giống nhận diện rõ ràng 5 dòng vô tính ưu trội toàn diện nhất gồm dòng 57, 213, 43, 98 và 44. Những dòng này vừa đảm bảo tăng trưởng thể tích vượt trên 150% trung bình khảo nghiệm, vừa duy trì độ thẳng thân và tỷ trọng gỗ đạt tiêu chuẩn thương phẩm cao, thích hợp chuyển giao cho ngành công nghiệp chế biến lâm sản.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nhân giống sinh dưỡng quy mô lớn các dòng ưu trội: Khai thác ngay nguồn vật liệu sinh dưỡng từ 5 dòng vô tính xuất sắc nhất (dòng 57, 213, 43, 98 và 44) bằng công nghệ giâm hom mô và nuôi cấy mô tế bào. Mục tiêu cung cấp tối thiểu 2 triệu cây giống chuẩn di truyền mỗi năm cho các tỉnh miền Bắc và miền Trung, do Trung tâm Nghiên cứu Giống cây rừng chủ trì chuyển giao trong giai đoạn 2008-2010.
2. Chuyển hóa khảo nghiệm thành vườn giống vô tính thế hệ 1,5: Tiến hành bài cây tỉa thưa tại hai khu khảo nghiệm Ba Vì và Đồng Hới với cường độ chọn bỏ 40% đến 50% số cây sinh trưởng kém, thân cong, nhiều cành nhánh hoặc tỷ trọng gỗ thấp. Đưa mật độ rừng về mức tối ưu 400 đến 500 cây/ha để tăng không gian dinh dưỡng và sản lượng hạt giống di truyền cao cho chu kỳ 2009-2012.
3. Quy hoạch vùng trồng theo tương tác kiểu gen và lập địa: Khuyến nghị phát triển mở rộng diện tích trồng dòng 57 và 213 trên các lập địa đồi Feralit nghèo dinh dưỡng ở vùng đồi trung du Bắc Bộ. Đồng thời, không bố trí các dòng mẫn cảm với nhiệt độ thấp (như dòng 9, 83) tại các vùng thung lũng thường xuyên xảy ra rét đậm và sương muối.
4. Thiết lập hệ thống khảo nghiệm chu kỳ 2 đa địa phương: Các ban quản lý rừng phòng hộ và công ty lâm nghiệp cần phối hợp với Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam xây dựng thêm 3-4 điểm khảo nghiệm mở rộng tại Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, theo dõi tương tác lập địa trong thời gian 6-8 năm nhằm hoàn thiện tập đoàn giống Keo lá tràm năng suất cao trên phạm vi toàn quốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà khoa học và chuyên gia chọn giống cây rừng: Tiếp cận phương pháp luận chuẩn mực trong phân tích di truyền số lượng, kỹ thuật đánh giá Pilodyn xác định nhanh tỷ trọng gỗ và ứng dụng phần mềm ASREML để tính toán các tham số di truyền phức tạp.
• Doanh nghiệp trồng rừng và chế biến lâm sản: Có cơ sở khoa học tin cậy để lựa chọn chính xác các dòng vô tính Keo lá tràm năng suất cao (dòng 57, 43, 213), từ đó tối ưu hóa chu kỳ kinh doanh gỗ lớn và nâng cao sản lượng thu hồi gỗ xẻ thương phẩm.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm nghiệp: Sử dụng làm tài liệu học thuật mẫu mực về cấu trúc nghiên cứu cải thiện giống cây rừng, phương pháp thiết kế thí nghiệm hiện trường và cách thức xử lý số liệu sinh trắc lâm nghiệp.
• Nhà quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Căn cứ vào số liệu tăng thu di truyền thực tế để xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật, phê duyệt cơ cấu giống cho các chương trình phát triển lâm nghiệp bền vững và trồng rừng kinh tế quy mô quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao khảo nghiệm dòng vô tính lại ưu việt hơn khảo nghiệm hậu thế từ hạt?

Khảo nghiệm dòng vô tính sử dụng cây con sinh ra từ phân bào nguyên nhiễm (giâm hom, mô), giúp bảo tồn nguyên vẹn toàn bộ giá trị kiểu gen của cây mẹ gồm cả hiệu ứng tương tác gen không cộng tính. Khảo nghiệm từ hạt bị phân ly di truyền lớn, do đó dòng vô tính mang lại tính ổn định và mức tăng thu cao hơn 15% đến 25% trong sản xuất đại trà.

Phương pháp đo Pilodyn gián tiếp mang lại độ chính xác như thế nào đối với tỷ trọng gỗ?

Phương pháp Pilodyn sử dụng kim đo đường kính 2 mm bắn xuyên qua lớp giác gỗ ở vị trí 1,3 m với lực nén tiêu chuẩn. Mối tương quan nghịch giữa độ sâu kim lún và tỷ trọng gỗ thực tế đạt hệ số tương quan rất cao ($r = 0,88$). Kỹ thuật này cho phép đánh giá phẩm chất gỗ của hàng nghìn cây đứng nhanh chóng mà không cần chặt hạ cây.

Những dòng Keo lá tràm nào đạt năng suất sinh trưởng vượt trội nhất trong nghiên cứu?

Hai dòng dẫn đầu toàn diện là dòng 57 và dòng 43 với đường kính bình quân đạt 13,0 cm ở 67 tháng tuổi (tăng trưởng 2,33 cm/năm). Đặc biệt, dòng 57 có thể tích thân cây đạt $80,5\text{ dm}^3$, cao gấp 7,82 lần dòng kém nhất và vượt 170% so với trung bình toàn khu khảo nghiệm, rất thích hợp cho sản xuất gỗ lớn.

Hệ số di truyền của các tính trạng tại Ba Vì có ý nghĩa gì đối với công tác nhân giống?

Tính trạng tỷ trọng gỗ có hệ số di truyền cao nhất ($h^2 = 0,56$), tiếp đến là đường kính ($h^2 = 0,41$). Điều này chỉ ra rằng năng suất thể tích và độ đặc của gỗ chịu sự chi phối mạnh của yếu tố di truyền, cho phép nhà chọn giống áp dụng phương pháp chọn lọc cá thể để đạt hiệu quả tăng thu cao và nhanh chóng.

Hiệu quả kinh tế của việc chuyển hóa rừng khảo nghiệm thành vườn giống vô tính thế hệ 1,5 là gì?

Chuyển hóa khảo nghiệm thông qua tỉa thưa 40-50% giúp tận dụng ngay cấu trúc rừng sẵn có thành vườn giống lấy hạt mà không mất 5-7 năm kiến thiết cơ bản. Hạt giống thu được mang phẩm chất di truyền vượt trội, dự kiến nâng cao năng suất rừng trồng thế hệ kế tiếp thêm 6,0% về đường kính và trên 5,9% về tỷ trọng gỗ.

Kết luận

• Bản chất di truyền ổn định: Khảo nghiệm khẳng định sự phân hóa sâu sắc giữa các dòng vô tính Keo lá tràm, trong đó hệ số di truyền nghĩa rộng đạt mức trung bình đến cao ở chỉ tiêu tỷ trọng gỗ ($h^2 = 0,56$) và đường kính ($h^2 = 0,41$).
• Tuyển chọn 5 dòng vô tính ưu tú: Đã xác định được các dòng 57, 213, 43, 98 và 44 có sức sinh trưởng vượt trội từ 150% đến 275% so với mức trung bình, thân thẳng và phân cành nhỏ.
• Đóng góp giá trị tăng thu di truyền: Tuyển chọn ở cường độ 10% mang lại mức tăng thu lý thuyết 6,08% về đường kính và 5,92% về tỷ trọng gỗ thương phẩm.
• Khẳng định tính thích ứng lập địa: Cây trồng thích ứng tốt trên các dạng đất đồi dốc nghèo dinh dưỡng tại miền Bắc và miền Trung với tỷ lệ sống bình quân trên 91%.
• Lộ trình hành động tiếp theo: Hoàn tất công tác tỉa thưa chuyển hóa thành vườn giống vô tính thế hệ 1,5 trong vòng 12 tháng, kết hợp nhân giống sinh dưỡng dòng 57 và 43 để phục vụ chương trình trồng rừng quốc gia.

Các đơn vị lâm nghiệp, tổ chức nghiên cứu và chủ rừng quan tâm có thể khai thác trực tiếp luận văn thạc sĩ này để áp dụng quy trình chọn giống tiên tiến, nâng cao hiệu quả kinh tế và giá trị gia tăng bền vững cho rừng trồng sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ---------------------------------- Hå H¶i Ninh Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm biÕn dÞ vÒ sinh tr­ëng vµ mét sè chØ tiªu chÊt l­îng cña Keo l¸ trµm (Acacia auriculiformis) T¹I c¸c KHU KH¶O NGHIÖM DßNG v« tÝnh ë Ba V× - Hµ NéI vµ §ång Híi - Qu¶ng B×nh LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi - N¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò ViÖt Nam thuéc vµnh ®ai khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa víi ®Æc tr­ng khÝ hËu nãng Èm, cã 3/4 diÖn tÝch l·nh thæ lµ ®åi nói. DiÖn tÝch rõng che phñ cña n­íc ta vµo n¨m 1943 lµ 14,3 triÖu ha, chiÕm 48,3% diÖn tÝch tù nhiªn toµn quèc. Theo thèng kª cña Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n, vµo thêi ®iÓm n¨m 1999 tæng diÖn tÝch rõng cña n­íc ta chØ cßn 10,915,592 ha, trong ®ã rõng tù nhiªn 9,444,298 ha vµ rõng trång 1,471,394 ha, víi ®é che phñ kho¶ng 33,2% diÖn tÝch tù nhiªn (Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT, 2000) [1]. Cßn theo thèng kª míi nhÊt cña Côc KiÓm l©m, n¨m 2007 diÖn tÝch rõng tù nhiªn n­íc ta ®¹t 10,283,965 ha, rõng trång ®¹t 2,553,369 ha, víi ®é che phñ 38,2% diÖn tÝch tù nhiªn [2].

VÊn ®Ò ®Æt ra tr­íc m¾t lµ b¶o vÖ ®­îc diÖn tÝch rõng hiÖn cã vµ nhanh chãng trång rõng míi. Song lµm thÕ nµo ®Ó kh«ng nh÷ng chØ cã diÖn tÝch rõng ®­îc phôc håi, mµ ®ång thêi chÊt l­îng rõng còng ®­îc n©ng cao. Muèn vËy ngµnh L©m nghiÖp n­íc ta ph¶i quan t©m chó ý quy ho¹ch rõng vµ ®Êt rõng cho hîp lý; ph¶i tiÕn hµnh chän t¹o gièng c©y rõng cã n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng cao, thÝch øng víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i cña tõng vïng; ph¶i ¸p dông c¸c biÖn ph¸p nh©n gièng tiªn tiÕn ®Ó ®­a nhanh c¸c gièng tèt ®­îc c¶i thiÖn di truyÒn vµo trång rõng. §øng tr­íc t×nh h×nh ®ã, Nhµ n­íc ®· cã dù ¸n trång míi 5 triÖu ha rõng (gäi t¾t lµ ch­¬ng tr×nh 661).

Theo dù ¸n, trong 5 triÖu ha rõng trång míi cã 2 triÖu ha lµ rõng phßng hé vµ 3 triÖu ha lµ rõng s¶n xuÊt (trong ®ã cã gÇn 2 triÖu ha rõng nguyªn liÖu). §èi t­îng ®­îc sö dông ®Ó kinh doanh rõng s¶n xuÊt ph¶i lµ nh÷ng loµi c©y sinh tr­ëng nhanh, cho s¶n l­îng gç cao, cã chu kú kinh doanh ng¾n, mau cho thu ho¹ch s¶n phÈm. §ã lµ nh÷ng loµi c©y cã kh¶ n¨ng thÝch øng víi nhiÒu ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh sèng kh¸c nhau, dÔ g©y trång vµ cho s¶n phÈm ®a d¹ng, thÝch hîp víi quy tr×nh c«ng nghÖ chÕ biÕn vµ cã thÞ tr­êng tiªu thô æn ®Þnh. Ngoµi gi¸ trÞ kinh tÕ, nh÷ng loµi c©y ®­îc chän cßn ph¶i ®¶m b¶o t¸c dông phßng hé, b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i vµ cã kh¶ n¨ng ®Ò kh¸ng cao víi s©u - bÖnh h¹i.

Mét trong nh÷ng loµi c©y nh­ thÕ chÝnh lµ Keo l¸ trµm (Acacia auriculiformis). MÆc dï cã kh¶ n¨ng sinh tr­ëng chËm h¬n so víi Keo lai vµ Keo tai t­îng, song LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Keo l¸ trµm l¹i tá ra thÝch hîp h¬n víi c¸c d¹ng lËp ®Þa bÞ tho¸i ho¸ hoÆc ®Êt ®åi träc. Gç Keo l¸ trµm cã tû träng t­¬ng ®èi cao, thí mÞn, v©n vµ mµu s¾c ®Ñp (n©u nhÑ hoÆc ®á thÉm), nªn ®­îc dïng lµm gç nguyªn liÖu, gç x©y dùng, ®Æc biÖt lµ gç xÎ ®Ó ®ãng ®å gia dông vµ ®å thñ c«ng mü nghÖ. Do nh÷ng lîi Ých trªn mµ nhu cÇu më réng diÖn tÝch trång Keo l¸ trµm ë c¸c ®Þa ph­¬ng ngµy cµng gia t¨ng.

Bëi vËy cã thÓ nãi nguån gièng Keo l¸ trµm cã phÈm chÊt di truyÒn tèt phôc vô cho trång rõng ®ang lµ mét yªu cÇu cÊp b¸ch. §Ó thùc thi nhiÖm vô cung cÊp nguån gièng tèt cho chiÕn l­îc g©y trång Keo l¸ trµm ®ang cã quy m« ngµy cµng ®­îc më réng, Trung t©m Nghiªn cøu Gièng c©y rõng thuéc ViÖn Khoa häc L©m nghiÖp ViÖt Nam ®· tiÕn hµnh chän läc vµ x©y dùng nhiÒu khu kh¶o nghiÖm dßng v« tÝnh cho c¸c c©y ®Çu dßng cã kiÓu h×nh xuÊt s¾c theo c¸c môc tiªu chän läc. §iÓn h×nh lµ hai khu kh¶o nghiÖm dßng v« tÝnh t¹i Ba V× - Hµ Néi và §ång Híi – Qu¶ng B×nh, ®Òu ®­îc x©y dùng vµo n¨m 2002. §Ó cã c¨n cø chän ra nh÷ng dßng tèt nhÊt lµm c¬ së cho c¸c b­íc c¶i thiÖn gièng tiÕp theo, còng nh­ cho viÖc cung cÊp nguån vËt liÖu gièng cã phÈm chÊt di truyÒn ®­îc c¶i thiÖn cho s¶n xuÊt tr­íc m¾t th× viÖc ®¸nh gi¸ kh¶o nghiÖm theo ®Þnh kú tõng giai ®o¹n lµ ®Æc biÖt cã ý nghÜa.

TiÕp theo h­íng nghiªn cøu ®· ®­îc thùc hiÖn tõ thêi ®iÓm lµm kho¸ luËn tèt nghiÖp ®¹i häc (n¨m 2005), t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu vµ ®¸nh gi¸ s©u vµ réng h¬n vÒ hai khu kh¶o nghiÖm nµy víi mong muèn cã ®­îc nh÷ng kÕt qu¶ cËp nhËt tÝch cùc vÒ ho¹t ®éng c¶i thiÖn gièng ®èi víi Keo l¸ trµm ë n­íc ta hiÖn nay. §­îc sù ®ång ý cña l·nh ®¹o Khoa Sau ®¹i häc– Tr­êng §HLN vµ l·nh ®¹o Trung t©m Nghiªn cøu Gièng c©y rõng - ViÖn Khoa häc L©m nghiÖp ViÖt Nam, ®Æc biÖt cña c¸n bé h­íng dÉn khoa häc - TS Hµ Huy ThÞnh, t«i quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi: “Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm biÕn dÞ vÒ sinh tr­ëng vµ mét sè chØ tiªu chÊt l­îng cña Keo l¸ trµm (Acacia auriculiformis) t¹i c¸c khu kh¶o nghiÖm dßng v« tÝnh ë Ba V× - Hµ Néi và §ång Híi - Qu¶ng B×nh ” lµm néi dung nghiªn cøu cho luËn v¨n th¹c sü cña m×nh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng I Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Kh¸i qu¸t c«ng t¸c c¶i thiÖn gièng c©y rõng.

Tõ khi con ng­êi biÕt thuÇn ho¸ vËt nu«i, c©y trång hoang d¹i ®Ó phôc vô nhu cÇu vµ lîi Ých cña m×nh th× còng lµ lóc con ng­êi biÕt chän gièng. Vµo thêi ®iÓm ®ã hä ch­a hiÓu ®­îc nguyªn nh©n h×nh thµnh vµ tÝnh chÊt cña nguån nguyªn liÖu ®­îc dïng ®Ó chän läc, mµ ®¬n thuÇn chØ chän nh÷ng vËt nu«i, c©y trång ®em l¹i lîi Ých lín nhÊt cho hä mµ th«i. Sau khi häc thuyÕt vÒ nguyªn lý di truyÒn cña Men §en ra ®êi th× con ng­êi míi hiÓu ®­îc nguyªn nh©n cña biÕn dÞ, c¬ së vËt chÊt vµ c¬ chÕ di truyÒn cña c¸c biÕn dÞ. Tõ ®©y viÖc chän läc ®· ®­îc ®Þnh h­íng vµ cã c¬ së khoa häc.

§ac Uyn ®· chøng minh r»ng: “ C¸c gièng c©y trång vµ vËt nu«i ngµy nay rÊt ®a d¹ng, phong phó vµ thÝch hîp mét c¸ch k× diÖu víi nhu cÇu vµ lîi Ých kinh tÕ cña con ng­êi chÝnh lµ do t¸c dông cña chän läc nh©n t¹o”[5]. Trªn thÕ giíi, tõ ®Çu thÕ kû 20, ë mét sè n­íc vïng B¾c ¢u, nh­ : Thuþ §iÓn, §an M¹ch lµ nh÷ng n­íc cã nÒn l©m nghiÖp ph¸t triÓn ®· xuÊt hiÖn nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ kh¶o nghiÖm loµi vµ xuÊt xø, chän gièng, lai gièng vµ x©y dùng v­ên gièng sinh d­ìng cho c¸c loµi Keo, Th«ng, D­¬ng vµ Såi dÎ. ë n­íc ta, nhê cã gièng ®­îc c¶i thiÖn vµ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt th©m canh hîp lý mµ n¨ng suÊt c¸c loµi c©y n«ng nghiÖp hiÖn nay ®· t¨ng gÊp ®«i so víi nh÷ng n¨m 1960 [6]. Trong l©m nghiÖp, do c©y rõng cã ®êi sèng dµi ngµy nªn khã cã thÓ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt th©m canh nh­ ®èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, bëi vËy mµ c«ng t¸c gièng l¹i cµng quan träng.

Dï trång rõng kinh tÕ hay phßng hé ®Òu ph¶i cã gièng tèt. Gièng tèt lµ gièng ®¸p øng ®­îc môc tiªu kinh tÕ cao, phï hîp víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i n¬i trång, Ýt chÞu t¸c ®éng cña s©u - bÖnh h¹i. Muèn cã gièng tèt víi chÊt l­îng di truyÒn cao th× nhµ chän gièng ph¶i tu©n thñ nghiªm ngÆt vµ ®Çy ®ñ c¸c b­íc cña qui tr×nh c¶i thiÖn gièng, ®ã lµ: chän LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 loµi, chän xuÊt xø, chän c©y tréi, kh¶o nghiÖm hËu thÕ/dßng v« tÝnh vµ x©y dùng rõng gièng, v­ên gièng. Cã thÓ m« pháng quy tr×nh cña mét ch­¬ng tr×nh c¶i thiÖn gièng c©y rõng b»ng s¬ ®å sau : Chän loµi Chän xuÊt xø Chän c©y tréi Lai Khảo giống nghiệm hậu thế/dßng Kh¶o v« tÝnh nghiÖm gièng Rõng gièng V­ên gièng VËt liÖu gièng (h¹t/hom, m«,…) Rõng trång míi Tõ s¬ ®å trªn cho thÊy: sau khi chän ®­îc loµi c©y trång phï hîp víi môc tiªu kinh doanh vµ xuÊt xø phï hîp víi hoµn c¶nh sinh th¸i cña c¸c vïng s¶n xuÊt, c«ng viÖc tiÕp theo lµ chän läc c©y tréi vµ kh¶o nghiÖm hËu thÕ/dßng v« tÝnh ®Ó x©y dùng rõng gièng, v­ên gièng nh»m cung cÊp vËt liÖu gièng phôc vô trång rõng ®¹i trµ.

Tõ rõng trång míi l¹i tiÕp tôc c«ng viÖc chän läc c©y tréi ®Ó råi x©y dùng rõng gièng, v­ên gièng cung cÊp gièng cho trång rõng lu©n kú tiÕp theo. Cø LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 nh­ thÕ, viÖc lµm nµy ®­îc thùc hiÖn th­êng xuyªn, liªn tôc qua nhiÒu thÕ hÖ, nhê ®ã mµ n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng rõng trång kh«ng ngõng ®­îc n©ng cao. §i theo h­íng nµy chóng ta ®· tiÕn hµnh kh¶o nghiÖm hµng chôc loµi vµ hµng tr¨m xuÊt xø cho c¸c loµi c©y trång chÝnh t¹i c¸c vïng sinh th¸i chñ yÕu. §ã lµ c¸c gièng Pongaki, Iron Range cña Acacia mangium; Coen River, Manton River cña A.

auriculiformis; mét sè xuÊt xø cña Th«ng Caribaea; cïng c¸c loµi Keo chÞu h¹n A.difficilis cã triÓn väng ë nh÷ng vïng kh« h¹n cña n­íc ta, trong ®ã A.difficilis lµ loµi cã t¸c dông chèng xãi mßn kh¸ tèt [7]. Thµnh tùu lµ nh­ vËy, song tån t¹i còng kh«ng ph¶i kh«ng cã. Trong thêi gian võa qua, viÖc cung cÊp gièng cho c¸c ch­¬ng tr×nh trång rõng míi chØ ®¶m b¶o vÒ mÆt sè l­îng mµ ch­a quan t©m ®Çy ®ñ ®Õn phÈm chÊt di truyÒn cña nguån vËt liÖu gièng. §· cã l©m tr­êng trång Th«ng ®u«i ngùa ®Ó lÊy nhùa, song biÖn ph¸p trång rõng l¹i theo kiÓu phñ xanh hoÆc trång rõng ®Ó lÊy gç, khi tØa th­a l¹i chÆt bá c©y xÊu mµ c©y tèt nhiÒu khi l¹i kh«ng cã nhùa [8].

Rõng gièng, v­ên gièng cho c¸c loµi c©y trång rõng chñ yÕu ch­a ®­îc tËp trung x©y dùng, thËm chÝ cã lóc ®· lÊy viÖc s¶n xuÊt c©y con lµ nhiÖm vô chÝnh. Mét sè v­ên gièng ®· ®­îc x©y dùng, nh­ng trong mét sè tr­êng hîp nguån vËt liÖu dïng ®Ó trång v­ên gièng l¹i ®­îc lÊy tõ c¸c c©y tréi cã chÊt l­îng ch­a cao, ch­a ®¹t ®é v­ît tréi cÇn thiÕt. C©y rõng cã ®êi sèng dµi ngµy, l©u ra hoa kÕt qu¶, l©u cho thu ho¹ch s¶n phÈm. Do ®Æc ®iÓm nµy mµ ng­êi lµm c«ng t¸c chän gièng c©y rõng mét mÆt ph¶i tu©n thñ c¸c ph­¬ng ph¸p chung cña chän gièng thùc vËt, mÆt kh¸c ph¶i biÕt tËn dông nh÷ng biÕn dÞ s½n cã trong tù nhiªn.