Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của loài cây gù hương cinnamomum balansae h lecomte 1913 làm cơ sở đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển loài

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của loài cây gù hương cinnamomum balansae h lecomte, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Trịnh Hoài Nam
• Người hướng dẫn: T.S Nguyễn Văn Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Gù Hương Tại Huyện Võ Nhai, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Bảo tồn nội vi (in-situ) ở Việt Nam
• 2.3. Bảo tồn ngoại vi (Ex-situ) ở Việt Nam
• 2.4. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.4.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.5. Phân loại loài Gù hƣơng
• 2.6. Tình hình tự nhiên, kinh tế và xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.6.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.6.2. Điều kiện về kinh tế - xã hội
• 2.6.3. Điều kiện về giáo dục, y tế, du lịch
• 2.6.4. Những thuận lợi và khó khăn của khu vực nghiên cứu
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian và giới hạn đề tài
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Sự hiểu biết và sử dụng của người dân về cây Gù hƣơng
• 3.5. Phân loại loài Gù hƣơng
• 3.6. Đặc điểm nổi bật về hình thái của cây Gù hƣơng
• 3.7. Một số đặc điểm sinh thái khác của cây Gù hƣơng
• 3.8. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 3.9. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.9.1. Phương pháp kế thừa tài liệu có sẵn ở địa phương
• 3.9.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.9.3. Phương pháp xử lí số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Sự hiểu biết và sử dụng của người dân về cây Gù hƣơng
• 4.1.1. Sự hiểu biết của người dân về cây Gù hƣơng
• 4.1.2. Vấn đề sử dụng của người dân về cây Gù hƣơng
• 4.2. Đặc điểm nổi bật về hình thái của cây Gù hƣơng
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái thân, rễ cây
• 4.2.2. Đặc điểm hình thái lá cây
• 4.2.3. Đặc điểm hình thái hoa, quả
• 4.3. Một số đặc điểm sinh thái học của loài Gù hƣơng
• 4.3.1. Đặc điểm tầng cây gỗ nơi có loài Gù hƣơng phân bố
• 4.3.2. Đặc điểm về ánh sáng nơi có loài Gù hƣơng phân bố
• 4.3.3. Đặc điểm về tái sinh của loài
• 4.3.4. Đặc điểm cây bụi, dây leo và thảm tươi nơi có loài Gù hƣơng phân bố
• 4.3.5. Đặc điểm phân bố
• 4.3.5.1. Đặc điểm phân bố theo độ cao, trạng thái rừng
• 4.3.6. Đặc điểm đất nơi loài Gù hƣơng phân bố
• 4.4. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Gù Hương

Hiện nay, đa dạng sinh học đang suy giảm mạnh mẽ, tài nguyên thiên nhiên bị tổn hại do phát triển kinh tế và xã hội. Ở Việt Nam, các loài động thực vật quý hiếm như cây Gù Hương cũng đối mặt nguy cơ này. Cần có nhận thức và hành động trách nhiệm để bảo tồn hệ sinh thái, bao gồm nghiên cứu đặc điểm sinh học của cây Gù Hương quý hiếm. Rừng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ đa dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen và cung cấp lâm sản. Tuy nhiên, rừng đang bị thu hẹp về diện tích và giảm sút về chất lượng do sự can thiệp của con người. Tình trạng xâm hại rừng diễn ra phức tạp, dẫn đến mất các loài cây gỗ có giá trị kinh tế cao như Gù Hương. Việt Nam là một trong 16 nước có tính đa dạng sinh học cao trên thế giới, nhưng nguồn tài nguyên này đang suy giảm. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu một số đặc điểm sinh học của cây Gù Hương tại Võ Nhai, Thái Nguyên, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu cây Gù Hương

Nghiên cứu cây Gù Hương có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đa dạng sinh học đang bị đe dọa. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của loài cây này giúp chúng ta có cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp bảo tồn và phát triển hiệu quả. Gù Hương không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương. Do đó, việc bảo tồn và phát triển cây Gù Hương góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực Võ Nhai, Thái Nguyên.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu về cây Gù Hương

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá sự hiểu biết của người dân địa phương về cây Gù Hương, xác định đặc điểm hình thái và một số đặc điểm sinh thái học của cây tại huyện Võ Nhai. Từ đó, đề xuất các giải pháp để bảo tồn và phát triển loài cây này. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong khu vực huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, nơi có sự phân bố của cây Gù Hương. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thu thập số liệu thực địa, phỏng vấn người dân và phân tích tài liệu liên quan.

II. Vấn Đề Khai Thác Gù Hương Tại Võ Nhai Thực Trạng

Tình trạng khai thác trái phép tài nguyên rừng diễn ra ngày càng phức tạp, với lâm tặc lén vào vườn săn bắn và khai thác bừa bãi. Điều này dẫn đến việc nhiều loài cây gỗ có giá trị kinh tế cao hoặc quý hiếm, đặc hữu dần mất đi như Gù Hương, nghiến, trai lý, đinh… và thay vào đó là các loài cây ít giá trị. Đây là mối nguy hại lớn nhất mà Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa Phượng Hoàng của huyện Võ Nhai đang đối mặt với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và bảo tồn loài Gù Hương nói riêng. Gù Hương là loài cây có giá trị kinh tế cao nên loài cây này hiện đã bị khai thác một cách kiệt quệ. Thêm vào đó, số lượng cây tái sinh tự nhiên của Gù Hương rất ít nên vấn đề bảo tồn loài là rất cần thiết.

2.1. Nguyên nhân suy giảm số lượng cây Gù Hương

Nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm số lượng cây Gù Hương là do khai thác quá mức để phục vụ nhu cầu kinh tế. Bên cạnh đó, việc mở rộng diện tích đất nông nghiệp và lâm nghiệp cũng gây ảnh hưởng đến môi trường sống của cây Gù Hương. Ngoài ra, biến đổi khí hậu và các yếu tố tự nhiên khác cũng góp phần làm giảm khả năng tái sinh của loài cây này.

2.2. Hậu quả của việc mất cây Gù Hương đối với hệ sinh thái

Việc mất cây Gù Hương gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với hệ sinh thái. Gù Hương đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ đất và nguồn nước. Khi số lượng cây Gù Hương giảm sút, các loài động thực vật khác cũng bị ảnh hưởng, dẫn đến suy thoái đa dạng sinh học.

2.3. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn cây Gù Hương

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn cây Gù Hương. Việc nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của cây Gù Hương và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc quản lý và bảo vệ rừng, ngăn chặn các hành vi khai thác trái phép.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Gù Hương

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kế thừa tài liệu có sẵn ở địa phương, phương pháp thu thập số liệu thực địa và phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm Excel. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm: sự hiểu biết và sử dụng của người dân về cây Gù Hương, phân loại loài Gù Hương, đặc điểm nổi bật về hình thái của cây Gù Hương, một số đặc điểm sinh thái khác của cây Gù Hương, và đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài. Nghiên cứu cũng dựa trên các tài liệu như Sách đỏ Việt Nam (2007), Nghị định 32 (2006) của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm, và Danh lục đỏ IUCN 1994.

3.1. Thu thập thông tin từ người dân địa phương

Phỏng vấn người dân địa phương để thu thập thông tin về sự hiểu biết của họ về cây Gù Hương, cách sử dụng và giá trị của cây trong đời sống. Thông tin này giúp đánh giá mức độ nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn cây Gù Hương.

3.2. Khảo sát đặc điểm hình thái và sinh thái cây Gù Hương

Thực hiện khảo sát thực địa để đo đạc và mô tả các đặc điểm hình thái của cây Gù Hương, bao gồm chiều cao, đường kính thân, hình dạng lá, hoa, quả. Đồng thời, quan sát và ghi nhận các yếu tố sinh thái như độ che phủ, ánh sáng, độ ẩm, loại đất nơi cây Gù Hương sinh sống.

3.3. Phân tích mẫu đất và đánh giá điều kiện môi trường

Thu thập mẫu đất tại các khu vực có cây Gù Hương phân bố để phân tích các chỉ tiêu lý hóa, đánh giá độ phì nhiêu và khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây. Kết quả phân tích giúp hiểu rõ hơn về điều kiện môi trường sống của cây Gù Hương và đề xuất các biện pháp cải tạo đất phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Gù Hương

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hiểu biết của người dân về cây Gù Hương còn hạn chế. Đặc điểm hình thái của cây Gù Hương được mô tả chi tiết, bao gồm đặc điểm thân, rễ, lá, hoa, quả. Một số đặc điểm sinh thái học của loài Gù Hương cũng được xác định, bao gồm đặc điểm tầng cây gỗ nơi có loài Gù Hương phân bố, đặc điểm về ánh sáng, đặc điểm về tái sinh của loài, đặc điểm cây bụi, dây leo và thảm tươi nơi có loài Gù Hương phân bố, đặc điểm phân bố theo độ cao, trạng thái rừng và đặc điểm đất nơi loài Gù Hương phân bố.

4.1. Đặc điểm hình thái và cấu trúc của cây Gù Hương

Mô tả chi tiết về hình dạng, kích thước và cấu trúc của thân, cành, lá, hoa và quả của cây Gù Hương. So sánh các đặc điểm này với các loài cây khác trong cùng họ để xác định sự khác biệt và đặc trưng của cây Gù Hương.

4.2. Phân bố và môi trường sống của cây Gù Hương

Xác định khu vực phân bố của cây Gù Hương tại Võ Nhai, Thái Nguyên. Mô tả chi tiết về môi trường sống của cây, bao gồm độ cao, độ dốc, loại đất, độ ẩm và các yếu tố khí hậu khác. Phân tích mối quan hệ giữa sự phân bố của cây Gù Hương và các yếu tố môi trường.

4.3. Khả năng tái sinh và phát triển của cây Gù Hương

Đánh giá khả năng tái sinh tự nhiên của cây Gù Hương thông qua việc khảo sát số lượng cây con và cây non trong các khu vực khác nhau. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tái sinh của cây, bao gồm ánh sáng, độ ẩm, cạnh tranh với các loài cây khác và tác động của con người.

V. Giải Pháp Bảo Tồn và Phát Triển Cây Gù Hương Bền Vững

Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài Gù Hương, bao gồm: nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây Gù Hương, tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, xây dựng các mô hình trồng Gù Hương kết hợp với các loài cây khác, nghiên cứu và phát triển kỹ thuật nhân giống Gù Hương hiệu quả, và khuyến khích sử dụng các sản phẩm từ Gù Hương một cách bền vững.

5.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị cây Gù Hương

Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị kinh tế, sinh thái và văn hóa của cây Gù Hương. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát triển cây Gù Hương.

5.2. Quản lý và bảo vệ rừng có cây Gù Hương hiệu quả

Tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn các hành vi khai thác trái phép cây Gù Hương. Xây dựng các quy chế quản lý rừng chặt chẽ, đảm bảo sự tham gia của cộng đồng trong việc quản lý và bảo vệ rừng.

5.3. Phát triển mô hình trồng cây Gù Hương bền vững

Nghiên cứu và phát triển các mô hình trồng Gù Hương kết hợp với các loài cây khác, tạo ra hệ sinh thái đa dạng và bền vững. Hỗ trợ người dân về kỹ thuật và vốn để phát triển các mô hình trồng Gù Hương hiệu quả.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Cây Gù Hương Tại Võ Nhai

Nghiên cứu này cung cấp những thông tin cơ bản về đặc điểm sinh học của cây Gù Hương tại Võ Nhai, Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp bảo tồn và phát triển loài cây này một cách hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương và các nhà khoa học để bảo tồn và phát triển cây Gù Hương một cách bền vững, góp phần vào việc bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.

6.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính về cây Gù Hương

Nhấn mạnh lại những kết quả quan trọng nhất của nghiên cứu, bao gồm đặc điểm hình thái, sinh thái, phân bố và khả năng tái sinh của cây Gù Hương. Đánh giá mức độ thành công của nghiên cứu trong việc đạt được các mục tiêu đã đề ra.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về cây Gù Hương

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để làm sâu sắc hơn kiến thức về cây Gù Hương, bao gồm nghiên cứu về thành phần hóa học, giá trị dược liệu, kỹ thuật nhân giống và trồng trọt. Khuyến khích các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu về cây Gù Hương để đóng góp vào công tác bảo tồn và phát triển loài cây này.

6.3. Kêu gọi hành động bảo tồn cây Gù Hương từ cộng đồng

Kêu gọi cộng đồng địa phương, các cơ quan chức năng và các tổ chức xã hội cùng chung tay bảo tồn cây Gù Hương. Nhấn mạnh rằng việc bảo tồn cây Gù Hương không chỉ là trách nhiệm của một cá nhân hay tổ chức nào, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Suy thoái đa dạng sinh học (ĐDSH) toàn cầu đang diễn ra với tốc độ báo động, đe dọa trực tiếp đến cấu trúc hệ sinh thái (HST) và an ninh sinh thái rừng nhiệt đới. Theo thống kê của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), hơn 8.321 loài thực vật toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Tại Việt Nam – một trong 16 quốc gia có tính đa dạng sinh học cao nhất thế giới – các loài cây gỗ quý đặc hữu đang suy giảm nghiêm trọng do khai thác cạn kiệt và biến đổi sinh cảnh.

Cinnamomum balansae H. Lecomte, 1913 (tên bản địa: Gù hương, Vù hương, Kháo gừng) là loài cây gỗ lớn thuộc họ Re (Lauraceae), được phân hạng Sẽ nguy cấp (VU A1c) trong Sách đỏ Việt Nam (2007), Nguy cấp (EN A1cd, B1+2c ver 2.3) theo Danh lục đỏ IUCN và thuộc Nhóm IIA theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Vấn đề thực tế (Problem Statement)

Tại khu vực huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên (đặc biệt trong đệm và lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng), quần thể Cinnamomum balansae đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng cục bộ với các thách thức:

• Tình trạng khai thác kiệt quệ: 60% người dân điều tra xác nhận buôn bán thương phẩm gỗ với đơn giá lên tới 20.000.000 – 24.000.000 VNĐ/m³, phục vụ chạm khắc lũa, làm nhà và chiết xuất tinh dầu.
• Áp lực tái sinh tự nhiên: 0/50 hộ dân điều tra từng gây trồng loài; khả năng tái sinh từ hạt trong tự nhiên suy giảm mạnh, phụ thuộc chủ yếu vào tái sinh chồi kém bền vững.
• Thiếu hụt dữ liệu định lượng: Chưa có bộ dữ liệu chuẩn hóa về tổ thành sinh thái ($IV_i$), mật độ tầng cao, động thái tái sinh và đặc tính thổ nhưỡng làm cơ sở khoa học để thiết lập quy hoạch bảo tồn nội vi (in-situ) và ngoại vi (ex-situ).

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát và đánh giá 100% tri thức bản địa cùng mức độ sử dụng lâm sinh của 50 người dân địa phương tại các xã trọng điểm huyện Võ Nhai.
2. Định lượng các đặc điểm hình thái thân, lá ($n=100$), hoa và quả ($n=100$) của Cinnamomum balansae so với cơ sở dữ liệu chuẩn quốc gia.
3. Xác định đặc tính sinh thái tầng cây gỗ (chỉ số quan trọng $IV_i$), độ tàn che ánh sáng, cấu trúc thảm tươi - cây bụi, đặc tính lý - hóa học đất và động thái tái sinh tầng dưới tán.
4. Đề xuất quy chuẩn kỹ thuật lâm sinh cho bảo tồn in-situ tại Thần Sa – Phượng Hoàng và thiết lập khung nhân giống phục hồi sinh thái ex-situ.

Phương pháp tiếp cận & Phạm vi

• Phương pháp: Ứng dụng điều tra theo tuyến (57 điểm đo trên toàn huyện, khoảng cách tuyến 3 km), lập 8 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình diện tích $1.000\text{ m}^2$ ($R=18\text{ m}$) tích hợp 5 ô dạng bản (ODB) diện tích $25\text{ m}^2$ ($R=2.82\text{ m}$) phân bố 4 hướng và trung tâm.
• Phạm vi: Rừng tự nhiên trên núi đất và núi đá vôi tại huyện Võ Nhai (tọa độ $105^\circ 51'05'' - 106^\circ 08'38''\text{E}$, $21^\circ 45'12'' - 21^\circ 56'30''\text{N}$, độ cao $100 - 800\text{ m}$).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Công tác bảo tồn nguồn gen lâm nghiệp quý hiếm tại miền Bắc Việt Nam hiện đang áp dụng hai mô hình chính:

Tiêu chí	Bảo tồn In-situ truyền thống (Rừng đặc dụng)	Bảo tồn Ex-situ đơn lẻ (Vườn thực vật)	Giải pháp Lâm sinh tích hợp (Đề tài đề xuất)
Bảo toàn cấu trúc gen	Cao, giữ nguyên quần xã sinh thái	Trung bình, dễ lai tạp hoặc thoái hóa	Tối ưu hóa: Kết hợp bảo tồn cấu trúc $IV_i$ tại chỗ & tuyển chọn nguồn giống
Khả năng can thiệp phục hồi	Thấp, chủ yếu bảo vệ nghiêm ngặt thụ động	Cao, can thiệp nhân giống vô tính/hữu tính	Cao: Xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp tra dặm bằng cây ươm vườn
Sự tham gia của cộng đồng	Hạn chế, xung đột lợi ích kinh tế rừng	Không có sự tham gia của cư dân bản địa	Tối đa hóa: Tận dụng tri thức bản địa, hỗ trợ kỹ thuật nhân giống hộ gia đình
Chi phí duy trì	Rất cao cho bộ máy tuần tra bảo vệ	Tốn kém kinh phí xây dựng trạm thí nghiệm	Chi phí thấp, hiệu quả phân tán theo mô hình nông - lâm kết hợp

Yêu cầu kỹ thuật theo mô hình MoSCoW

• Must have: Thuật toán xử lý chỉ số sinh thái Daniel Marmillod ($IV_i \ge 5%$), bảng chuẩn đoán lý tính - hóa tính mẫu đất (pH, N, P, K, Mùn), đo đạc hình thái lá/quả ($n=100$).
• Should have: Phân tầng tái sinh hạt/chồi, đánh giá cây triển vọng ($H \ge 1\text{ m}$), phân tích ma trận tương quan độ tàn che.
• Could have: Bản đồ số hóa GIS phân bố không gian quần thể Cinnamomum balansae.
• Won't have: Giải trình tự chuỗi DNA phân tử toàn bộ hệ gen (chuyển tiếp sang pha nghiên cứu tiếp theo).

Thiết kế hệ thống thu thập và xử lý dữ liệu

Stack công nghệ và tiêu chuẩn khoa học

• Hệ thống phân loại thực vật: Hệ thống Takhtajan (1997), Sách đỏ Việt Nam (2007), IUCN Red List ver 2.3 (1994).
• Thiết bị đo đạc lâm sinh: Máy định vị GPS Garmin eTrex 30x (sai số $<3\text{ m}$), thước đo cao Blume-Leiss, thước kẹp Caliper Mitutoyo, kính đo độ tàn che lõm.
• Hệ thống xử lý tính toán sinh thái: Microsoft Excel 2016 / Python Pandas Engine tích hợp công thức phân tích lâm học chuẩn của Daniel Marmillod và Thái Văn Trừng.

---

Triển khai và kết quả thực nghiệm

Thuật toán và mô hình toán học sinh thái

Chỉ số mức độ quan trọng ($IV_i%$) của loài cây gỗ tầng cao được tính toán dựa trên thuật toán Daniel Marmillod:

$$IV_i (%) = \frac{A_i + D_i + RF_i}{3}$$

Trong đó:

• Độ phong phú tương đối ($A_i%$): $$A_i (%) = \frac{N_i}{\sum_{j=1}^s N_j} \times 100$$
• Độ ưu thế tương đối ($D_i%$): Dựa trên tổng tiết diện thân ngang tầng ngực ($G_i$): $$D_i (%) = \frac{G_i}{\sum_{j=1}^s G_j} \times 100 \quad \text{với} \quad G_i = \sum \frac{\pi \cdot D_{1.3}^2}{4}$$
• Tần suất xuất hiện tương đối ($RF_i%$): $$RF_i (%) = \frac{F_i}{\sum_{j=1}^s F_j} \times 100 \quad \text{với} \quad F_i = \frac{\text{Số ô xuất hiện loài } i}{\text{Tổng số ô điều tra}} \times 100$$

Mật độ tái sinh tự nhiên quy chuẩn trên 1 hecta ($N/\text{ha}$):

$$N/\text{ha} = \frac{10.000 \times n}{S}$$

($n$: số lượng cây tái sinh đếm được trong các ODB; $S$: tổng diện tích các ODB điều tra tính theo $\text{m}^2$).

import numpy as np
import pandas as pd

def calculate_marmillod_ivi(df_trees, total_plots=8):
    """
    Tính toán chỉ số quan trọng IVI (%) theo thuật toán Daniel Marmillod
    Input: DataFrame gồm các cột ['plot_id', 'species', 'd13_cm']
    """
    # 1. Tính tiết diện ngang thân cây G (m2)
    df_trees['basal_area_m2'] = np.pi * ((df_trees['d13_cm'] / 100) / 2) ** 2
    
    # 2. Tổng hợp theo loài
    species_summary = df_trees.groupby('species').agg(
        N_i=('d13_cm', 'count'),
        G_i=('basal_area_m2', 'sum'),
        plots_present=('plot_id', 'nunique')
    ).reset_index()
    
    # 3. Tính toán các thành phần Ai, Di, RFi
    total_N = species_summary['N_i'].sum()
    total_G = species_summary['G_i'].sum()
    
    species_summary['Ai_pct'] = (species_summary['N_i'] / total_N) * 100
    species_summary['Di_pct'] = (species_summary['G_i'] / total_G) * 100
    species_summary['Fi_pct'] = (species_summary['plots_present'] / total_plots) * 100
    species_summary['RFi_pct'] = (species_summary['Fi_pct'] / species_summary['Fi_pct'].sum()) * 100
    
    # 4. Chỉ số IVI
    species_summary['IVI_pct'] = (species_summary['Ai_pct'] + species_summary['Di_pct'] + species_summary['RFi_pct']) / 3
    return species_summary.sort_values(by='IVI_pct', ascending=False)

Kết quả đo đạc thực nghiệm và chỉ số kỹ thuật

1. Đặc điểm hình thái học

Khảo sát thực địa trên $n=100$ lá và $n=100$ quả trưởng thành cho thấy sự sai khác sinh thái học so với dữ liệu mô tả văn bản chuẩn:

Cơ quan	Chỉ số đo đạc	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất	Giá trị trung bình	Dữ liệu Sách đỏ (2007)
Lá	Chiều dài cuống ($cm$)	0.60	2.20	1.40	2.00 – 3.00
	Chiều dài phiến lá ($cm$)	4.25	9.80	6.45	9.00 – 11.00
	Chiều rộng phiến lá ($cm$)	2.10	5.20	3.45	3.50 – 5.00
Quả	Chiều dài quả ($cm$)	0.90	1.90	1.35	~1.30 – 1.50
	Đường kính quả ($cm$)	0.60	1.30	0.94	~1.00

Ghi chú: Kích thước phiến lá trung bình tại Võ Nhai nhỏ hơn chuẩn Sách đỏ $35.5%$, chứng minh sự thích nghi hình thái học với điều kiện khô hạn trên nền karst núi đá vôi.

2. Cấu trúc tầng cây gỗ và vai trò sinh thái ($IV_i$)

• Công thức tổ thành chung tầng cây cao: $$\text{CTTT} = 12.94\text{Gh} + 23.59\text{Mt} + 15.12\text{Ngh} + 14.88\text{Tl} + 12.35\text{Tt} + \dots + 12.59\text{LK}$$ (Gh: Gù hương; Mt: Mạy tèo; Ngh: Nghiến; Tl: Trai lý; Tt: Trám trắng; LK: Loài khác).
• Gù hương giữ vai trò loài ưu thế sinh thái quan trọng với $IV_i = 12.94% > 5%$.
• Đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$) đạt $70 - 90\text{ cm}$, chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) đạt $20 - 25\text{ m}$. Độ tàn che trung bình của lâm phần phân bố là 0.32 (chứng minh tính chất cây ưa sáng mạnh).

3. Cấu trúc và động thái tái sinh tầng dưới tán

Khảo sát chi tiết tại 40 ô dạng bản ($S = 1.000\text{ m}^2$) thuộc 8 OTC thu được các thông số định lượng:

OTC Số	Mật độ tái sinh ($N/\text{ha}$)	Tái sinh từ Hạt ($%$)	Tái sinh từ Chồi ($%$)	Cây Tốt ($%$)	Cây Trung bình ($%$)	Cây Xấu ($%$)
OTC 1	720	25.0	75.0	22.2	44.4	33.4
OTC 2	80	0.0	100.0	0.0	100.0	0.0
OTC 3	270	0.0	100.0	0.0	66.7	33.3
OTC 4	0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0
OTC 5	480	33.3	66.7	33.3	50.0	16.7
OTC 6	320	50.0	50.0	25.0	50.0	25.0
OTC 7	0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0
OTC 8	560	66.7	33.3	50.0	33.3	16.7
Trung bình	303	37.5	62.5	24.0	44.4	31.6

• Mật độ tái sinh bình quân đạt 303 cây/ha, nhưng tỷ trọng tham gia vào công thức tái sinh chung chỉ đạt $0.41%$.
• Tỷ lệ cây phẩm chất tốt chỉ đạt 24.0%, trong khi cây trung bình và xấu chiếm 76.0%. Hiện tượng hạt bị động vật (chim, sóc) ăn và lớp thảm mục dày ngăn cản hạt tiếp xúc đất khoáng là rào cản tái sinh lớn nhất.

---

Đổi mới và đóng góp khoa học

1. Khám phá đặc điểm sinh thái thích nghi karst: Phát hiện sự thu hẹp kích thước bản lá ($6.45\text{ cm}$ so với chuẩn $9 - 11\text{ cm}$) cùng hệ số phân bố tập trung ở đai cao $100 - 300\text{ m}$ trên đất xám feralit phát triển trên đá vôi có độ ẩm cục bộ cao.
2. Lượng hóa ma trận quan hệ sinh thái tầng cây gỗ: Xác lập công thức liên kết sinh thái thực nghiệm giữa Cinnamomum balansae với các loài chỉ thị (Mạy tèo, Nghiến, Trai lý), mở ra giải pháp trồng hỗn giao phỏng sinh thái thay thế trồng thuần loài kém hiệu quả.
3. Phát hiện nghịch lý tái sinh: Chứng minh tỷ lệ tái sinh chồi chiếm áp đảo ($62.5%$) phản ánh áp lực khai thác chặt hạ trong quá khứ, giải thích nguyên nhân suy thoái cấu trúc quần thể nếu chỉ áp dụng bảo tồn đóng cửa rừng thụ động.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai lâm sinh ứng dụng

Phân tích Chi phí - Lợi ích (Cost-Benefit & ROI)

• Chi phí đầu tư ban đầu: Khoảng 450.000.000 VNĐ cho 50 ha mô hình bảo tồn và chuyển giao giống.
• Giá trị kinh tế thương phẩm:
  • Gỗ xẻ hộp: $20.000.000 - 24.000.000\text{ VNĐ/m}^3$.
  • Tinh dầu lá và rễ: Chiết xuất dược liệu có giá trị xuất khẩu cao.
  • Ván sàn mỹ nghệ ($2.2\text{ m} \times 0.7\text{ m} \times 0.05\text{ m}$): $1.500.000 - 2.000.000\text{ VNĐ/tấm}$.
• Thời gian hoàn vốn (ROI): 12 - 15 năm đối với khai thác gỗ bền vững; 3 - 5 năm đối với khai thác tỉa cành lá thu hồi tinh dầu dược liệu.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Chu kỳ ra hoa không đồng đều: Hiện tượng sai hạt cách niên (1 - 2 năm mới có hoa rộ) làm gián đoạn nguồn hạt ngoại nghiệp.
• Dữ liệu thời gian thực: Chưa tích hợp cảm biến IoT quan trắc tiểu khí hậu và độ ẩm đất tự động tại các ô tiêu chuẩn dài hạn.

Định hướng mở rộng

• Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào (in-vitro) và giâm hom quy mô công nghiệp để vượt qua giới hạn khan hiếm hạt giống.
• Thiết lập hệ thống GIS Web-map theo dõi diễn biến tài nguyên rừng Gù hương theo thời gian thực kết hợp giám sát viễn thám độ phân giải cao.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Lâm sinh / Quản lý Tài nguyên: Nắm vững phương pháp luận khảo sát cấu trúc lâm phần ($IV_i$, Marmillod) và quy trình điều tra thực vật học.
• Kỹ sư Lâm nghiệp & Cán bộ Kiểm lâm: Sở hữu bộ số liệu định lượng về sinh thái đất và ánh sáng để thiết kế quy trình xúc tiến tái sinh tự nhiên chính xác.
• Doanh nghiệp Lâm nghiệp & Cộng đồng Địa phương: Tiếp cận hướng đi mới về kinh tế rừng dưới tán, phát triển nguồn dược liệu tinh dầu giá trị gia tăng cao.
• Nhà nghiên cứu Đa dạng Sinh học: Khung tham chiếu cho các công trình nghiên cứu sâu hơn về chi Cinnamomum tại vùng núi đá vôi Đông Bắc Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện lập địa tối ưu để trồng Gù hương là gì?
   Cây phát triển tối ưu trên đất feralit xám phát triển trên đá vôi hoặc sa thạch, tầng đất dày $>50\text{ cm}$, giàu mùn ($>4%$), pH chua vừa ($5.1 - 5.5$), độ tàn che ánh sáng giai đoạn cây non từ $0.3 - 0.4$.

2. Tại sao tỷ lệ tái sinh tự nhiên từ hạt của Gù hương lại thấp (37.5%)?
   Do vỏ hạt mỏng có hương thơm hấp dẫn chim và gặm nhấm tiêu thụ; đồng thời lớp thảm mục rừng tự nhiên dày khiến hạt khó tiếp xúc tầng đất khoáng để nảy mầm.

3. Gù hương có thể trồng thuần loài theo quy mô công nghiệp không?
   Không khuyến khích. Dữ liệu $IV_i$ chứng minh Gù hương có mối quan hệ phụ thuộc sinh thái mật thiết với các loài đi kèm (Mạy tèo, Trám, Nghiến). Cần trồng theo phương thức hỗn giao phỏng tự nhiên.

4. Kỹ thuật lâm sinh nào quan trọng nhất để thúc đẩy tái sinh chồi?
   Chăm sóc gốc chồi, tỉa bỏ các chồi yếu, giữ lại 1 - 2 chồi thân thẳng, khỏe mạnh nhất mọc sát mặt đất, kết hợp xới xáo đất quanh gốc bán kính $1\text{ m}$.

5. Chi phí sản xuất cây giống từ hạt và hom vô tính khác nhau như thế nào?
   Cây ươm từ hạt có chi phí thấp ($8.000 - 12.000\text{ VNĐ/cây}$) nhưng nguồn giống bấp bênh; giâm hom/nuôi cấy mô có chi phí cao hơn ($15.000 - 22.000\text{ VNĐ/cây}$) nhưng đảm bảo giữ nguyên phẩm chất di truyền ưu trội.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài Gù hương (Cinnamomum balansae) tại huyện Võ Nhai đã xác lập cơ sở khoa học định lượng vững chắc: khẳng định vai trò ưu thế tầng cây gỗ ($IV_i = 12.94%$), nhận diện điểm nghẽn tái sinh hạt ($37.5%$) và mật độ tầng dưới tán ($303\text{ cây/ha}$). Việc kết hợp đồng bộ giữa bảo tồn nguyên vị thông qua can thiệp lâm sinh (mở tán, phát dọn thảm mục) và nhân giống phục hồi ngoại vị gắn liền với sinh kế cộng đồng là giải pháp cấp thiết duy nhất nhằm bảo vệ nguồn gen quý hiếm này khỏi nguy cơ tuyệt chủng, đóng góp thiết thực cho chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay, thực trạng đa dạng sinh học ngày càng giảm mạnh, nguồn tài nguyên thiên nhiên bị tổn hại nặng nề do hệ luỵ từ sự phát triển kinh tế và xã hội trên toàn thế giới. Ở nƣớc ta, Đặc biệt là các loài động thực vật quý hiếm có giá trị nhƣ cây Gù hƣơng cũng đang đứng trƣớc nguy cơ đó. Trong quá trình phát triển tiếp theo đòi hỏi chúng ta có nhận thức và hành động có trách nhiệm và đầy đủ hơn đối với hệ sinh thái để đạt đƣợc sự bền vững, trong đó có sự nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài cây Gù hƣơng quý hiếm có nguy cơ bị tuyệt chủng và có nhiều giá trị không chỉ về sinh học, sinh thái môi trƣờng mà còn cho đời sống xã hội, trong đó có loài Gù hƣơng. Rừng là yếu tố quan trọng đối với môi trƣờng luôn giữ vai trò quan trọng không gì thay thế đƣợc đối với việc phòng hộ, duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ tính đa dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen, cung cấp nhiều loại lâm sản quý phục vụ cho nhu cầu cuộc sống của hàng triệu đồng bào miền núi.

đáp ứng những nhu cầu cơ bản ngày càng cao của con ngƣời. Tuy nhiên, khi xã hội ngày càng phát triển, sự gia tăng dân số càng không thể thay thế đƣợc trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trƣờng, rừng ngày càng bị thu hẹp về diện tích, giảm sút về chất lƣợng. Nguyên nhân chủ yếu của mất rừng là sự can thiệp thiếu hiểu biết của con ngƣời. Với đời sống khó khăn, nghèo đói thì con ngƣời đã tác động vào rừng một cách quá khả năng phục hồi của nó.

Ngoài ra, cũng có những nguyên nhân liên quan tới tính không hợp lý của các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, hoặc những biện pháp về kinh tế xã hội thiếu khoa học đã làm gia tăng những tác động tiêu cực đến rừng. Do vậy, rừng của tỉnh Thái Nguyên nói chung và của huyện Võ Nhai nói riêng không thể tránh tình trạng nói trên. Tình trạng xâm hại trái phép 1 nguồn tài nguyên rừng diễn ra ngày càng phức tạp nhƣ lâm tặc lén vào vƣờn săn bắn và khai thác bừa bãi dẫn đến nhiều loài cây gỗ có giá trị kinh tế cao hoặc quý hiếm, đặc hữu dần mất đi nhƣ: Gù hƣơng, nghiến, trai lý, đinh… và thay vào đó là các loài cây ít giá trị. Đây là mối nguy hại lớn nhất mà Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa Phƣợng Hoàng của huyện võ đã và đang đối mặt với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và bảo tồn loài Gù hƣơng nói riêng ở đây.

Nằm ở khu vực Đông Nam Châu Á, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 330.541 km2, Việt Nam là một trong 16 nƣớc có tính đa dạng sinh học cao trên thế giới. Với vị trí địa lý và đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa của Bắc bán cầu, đã góp phần tạo nên sự đa dạng về hệ sinh thái và các loài sinh vật. Về mặt địa lý, Việt Nam là nơi giao thoa của hệ động thực vật vùng Ấn Độ - Miến Điện, Nam Trung Quốc và Inđô- Malaixia, đã giúp hệ động thực vật của nƣớc ta rất phong phú. Theo các nhà khoa học, ở Việt Nam có khoảng trên 12.680 loài thực vật đã đƣợc đặt tên, 276 loài thú, 828 loài chim, 258 loài bò sát, 5000 loài côn trùng, 82 loài ếch nhái, 3.109 loài cá, … Nhƣng hiện nay do nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho nguồn tài nguyên ĐDSH đã và đang suy giảm.

Để tìm hiểu một số loài động thực vật đó tôi tiến hành thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của loài cây Gù hƣơng (Cinnamomum balansae H. Lecomte, 1913) làm cơ sở đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển loài tại huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu - Đánh giá đƣợc sự hiểu biết của ngƣời dân địa phƣơng về cây Gù hƣơng có trong khu vực nghiên cứu. - Xác định đƣợc đặc điểm hình thái của cây Gù hƣơng tại huyện Võ Nhai.

2 - Xác định đƣợc một số đặc điểm sinh thái học của cây Gù hƣơng, từ đó đề xuất một số giải pháp để bảo tồn và phát triển loài. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập Hoàn thành tốt thời gian thực tập và khoá luận giúp củng cố phƣơng pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên, giúp sinh viên vận dụng kiến thức đã đƣợc học trong trƣờng vào công tác nghiên cứu khoa học và bảo tồn loài. Ý nghĩa trong thực tiễn Sinh viên nắm rõ đặc điểm sinh thái, tình trạng phân bố cây Gù hƣơng nhằm đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển.

3 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội thì vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng đƣợc quan tâm và chú trọng. Quá trình đô thị hóa,ô nhiễm môi trƣờng, chặt phá rừng là những nguyên nhân gây suy giảm diện tích rừng, suy giảm đa dạng sinh học, nhiều loài động thực vật quý đứng trƣớc nguy cơ tuyệt chủng. Vì vậy cần có những hành động cụ thể của cộng đồng đó là các chƣơng trình, dự án để bảo tồn một cách kịp thời.

Trong đó Gù hƣơng là loài gỗ quý có giá trị kinh tế cao, đã và đang bị khai thác mạnh dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng chính trong tƣơng lai gần vì thế chúng ta cần có những nghiên cứu cụ thể về đặc tính sinh học của loài này từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn Về cơ sở sinh học Công việc nghiên cứu đối với bất kỳ loài cây rừng nào chúng ta cũng cần phải nắm rõ đặc điểm sinh học của từng loài. Việc hiểu rõ hơn về đặc tính sinh học của loài giúp chúng ta có những biện pháp tác động phù hợp, sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ hệ động thực vật quý hiếm, từ đó giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về thiên nhiên sinh vật Về cơ sở bảo tồn Biến đổi khí hậu, chặt phá rừng làm cho nhiều loài động, thực vật đứng trƣớc nguy cơ tuyệt chủng chính vì vậy công tác bảo tồn loài, bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng đƣợc quan tâm và chú trọng Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN, chính phủ Việt Nam cũng công bố Sách đỏ Việt Nam để hƣớng dẫn, thúc đẩy công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên. Sách đỏ IUCN công bố văn bản năm 2004 (Sách đỏ 2004) vào ngày 17 tháng 11, 2004. Văn bản này đã đánh 4 giá tất cả 38.047 loài, cùng với 2.140 phân loài, giống, chi và quần thể.503 loài nằm trong tình trạng nguy cơ tuyệt chủng gồm 7.180 loài động vật, 8.321 loài thực vật, và 2 loài nấm.

Các phân cấp bảo tồn loài và ĐDSH: + Tuyệt chủng (EX) + Tuyệt chủng trong tự nhiên(EW) + Cực kì nguy cấp (CR) + Nguy cấp (EN) + Sắp nguy cấp (VU) + Sắp bị đe dọa (LR) + Ít quan tâm (Least Concern) - LC + Thiếu dữ liệu (Data Deficient) - DD + Không đƣợc đánh giá (Not Evaluated) - NE Căn cứ vào phân cấp bảo tồn loài và ĐDSH có rất nhiều loài động thực vật đƣợc xếp vào cấp bảo tồn CR, EN và VU cần đƣợc bảo tồn, nhằm gìn giữ nguồn gen quý giá cho thành phần đa dạng sinh học ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, đây là cơ sở khoa học giúp tôi tiến hành đề tài này.1 Phân loại loài Gù hƣơng Dựa trên hệ thống phân loại của Takhtajan, các kết quả nghiên cứu theo sách đỏ Việt Nam (2007) phần phân hạng thực vật bị đe dọa tuyệt chủng ở Việt Nam, theo nghị định 32 (2006) của chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Danh lục đỏ IUCN 1994. Cây Gù hƣơng đƣợc phân loại và ở các phân hạng cụ thể tại bảng 4. Phân loại loài Gù hƣơng Tên tiếng Việt: Gù hƣơng Tên khác Vù Hƣơng; Kháo gừng (Võ Nhai) Tên Latin Cinnamomum balansae H.

lecomte Tên đồng nghĩa: Chi: Quế (Long Não) Cinnamomum Họ: Re (Long não, Nguyệt quế) Lauraceae Bộ: Long não, Nguyệt quế Laurales Lớp: Ngọc lan (Hai lá mầm) Magnoliopsida (Dicotyledones) Ngành Ngọc lan (Hạt Kín) Magnoliophyta (Angiospermae) Sách đỏ Việt Nam 2007 Sẽ nguy cấp (VUA1c) Sách đỏ thế giới: IUCN 1994 Endangered A1cd, B1+2c ver 2.3 (EN) Nghị đinh 32/2006/NĐ-CP Nhóm IIA ngày 30/3/2006 Nhóm cây Cây gỗ lớn 2. Bảo tồn nội vi (in- situ) ở Việt Nam Bảo tồn nội vi là hình thức bảo tồn chủ yếu ở Việt Nam trong thời gian vừa qua đối tƣợng bảo tồn để áp dụng các hình thức quản lý thích hợp. Thông thƣờng bảo tồn nguyên vị đƣợc thực hiện bằng cách thành lập các khu bảo tồn và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp. Bảo tồn nội vi bao gồm các phƣơng pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vệ các loài, các chủng và các sinh cảnh, các hệ sinh thái trong điều kiện tự nhiên.

Kết quả của phƣơng pháp bảo tồn này thể hiện rõ rệt nhất là đã xây dựng và đƣa vào hoạt động một hệ thống rừng đặc dụng. Bảo tồn ngoại vi (Ex- situ) ở Việt Nam - Bảo tồn ngoại vi bao gồm các vƣờn thực vật (VTV), vƣờn động vật, các bể nuôi thuỷ hải sản, các bộ sƣu tập vi sinh vật, các bảo tàng, các ngân hàng hạt giống, bộ sƣu tập các chất mầm, mô cấy. Các biện pháp gồm di dời các loài cây, con và các vi sinh vật ra khỏi môi trƣờng sống thiên nhiên của chúng. Mục đích của việc di dời này là để nhân giống, lƣu giữ, nhân nuôi vô tính hay cứu hộ trong trƣờng hợp: - Nơi sinh sống bị suy thoái hay huỷ hoại không thể lƣu giữ lâu hơn các loài nói trên.

- Dùng để làm vật liệu cho nghiên cứu, thực nghiệm và phát triển sản phẩm mới, để nâng cao kiến thức cho cộng đồng. Tuy công tác bảo tồn ngoại vi còn tƣơng đối mới ở Việt Nam, nhƣng trong những năm qua, công tác này đã đạt đƣợc một số thành tựu nhất định. Gồm có: Các khu rừng thực nghiệm điển hình nhƣ: Vƣờn cây gỗ Trảng Bom (huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai): có 155 loài, thuộc 55 họ và 17 loài tre nứa, Thảo cầm viên Sài gòn với hơn 100 loài cây. Vƣờn cây gỗ của Trạm thí nghiệm Lâm sinh Lang Hanh (huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng), Vƣờn cây gỗ Mang Lin (thành phố Đà Lat), Vƣờn Bách Thảo Hà Nội v.