Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Làm Cơ Sở Bảo Tồn Cây Gõ Mật Tại Khu Vực Phía Nam Vườn Quốc Gia Cát Tiên

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu đặc điểm lâm học làm cơ sở bảo tồn cây gõ mật sindora siamensis teysm ex miq, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thế Đồi
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Cây Gõ Mật Tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Nai

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số nghiên cứu trên thế giới
• 2.2. Nghiên cứu đặc điểm lâm học
• 2.3. Những nghiên cứu về tái sinh rừng
• 2.4. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.5. Nghiên cứu đặc điểm lâm học
• 2.6. Những nghiên cứu về tái sinh rừng
• 2.7. Kết quả nghiên cứu về cây Gõ Mật
• 2.7.1. Phân loại hình thái
• 2.7.2. Phân bố - sinh thái
• 2.7.3. Giá trị sử dụng
• 3. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu chung
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu đặc điểm phân bố loài Gõ mật
• 3.3.2. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng nơi loài Gõ mật phân bố
• 3.3.3. Nghiên cứu đặc điểm tái sinh loài Gõ mật tại khu vực nghiên cứu
• 3.3.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài Gõ mật tại VQG Cát Tiên
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa
• 3.4.2. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp
• 3.4.3. Phương pháp điều tra phân bố cây Gõ mật
• 3.4.4. Phương pháp điều tra đặc điểm lâm học nơi có loài Gõ mật phân bố
• 3.4.5. Phương pháp nội nghiệp
• 4. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Địa chất, thổ nhưỡng
• 4.1.3. Khí hậu, Thủy văn
• 4.1.4. Thảm thực vật
• 4.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2.1. Kinh tế xã hội
• 4.2.2. Những tác động của vùng đệm đối với công tác quản lý bảo vệ rừng của VQG Cát Tiên
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Đặc điểm phân bố loài Gõ mật
• 5.1.1. Đặc điểm phân bố loài Gõ mật theo độ cao
• 5.1.2. Đặc điểm đất nơi Gõ mật phân bố tại KVNC
• 5.1.3. Phân bố loài Gõ mật theo kiểu rừng
• 5.2. Mối quan hệ của loài Gõ mật với các loài khác
• 5.3. Đặc điểm cấu trúc rừng nơi Gõ mật phân bố
• 5.3.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành tầng cây cao tại khu vực nghiên cứu
• 5.3.2. Đặc điểm cấu trúc tầng thứ quần xã nơi có loài Gõ mật phân bố
• 5.3.3. Đặc điểm cấu trúc mật độ và độ tàn che
• 5.4. Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh tự nhiên của loài Gõ mật
• 5.4.1. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Gõ mật tại khu vực nghiên cứu
• 5.4.2. Tỷ lệ cây tái sinh triển vọng và nguồn gốc tái sinh
• 5.4.3. Chất lượng cây Gõ mật tái sinh theo cấp chiều cao
• 5.4.4. Tổ thành tầng cây tái sinh
• 5.4.5. Đặc điểm tầng thảm tươi tại khu vực phân bố
• 5.5. Đề xuất một số biện pháp nhằm bảo tồn loài Gõ mật tại VQG Cát Tiên
• 6. KẾT LUẬN – TỒN TẠI – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Cây Gõ Mật Cát Tiên

Nghiên cứu về đặc điểm lâm học đóng vai trò then chốt trong bảo tồn và phát triển các loài cây gỗ quý hiếm. Trong bối cảnh đa dạng sinh học ngày càng suy giảm, việc tìm hiểu sâu sắc về đặc tính sinh học, sinh thái của các loài cây như Gõ Mật (Sindora siamensis) trở nên vô cùng cấp thiết. Vườn Quốc Gia Cát Tiên, với hệ sinh thái rừng phong phú, là môi trường sống quan trọng của loài cây này. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố tác động, số lượng cây Gõ Mật đang giảm sút, đòi hỏi các nghiên cứu chuyên sâu để đưa ra giải pháp bảo tồn hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các đặc điểm phân bố, cấu trúc rừng và tái sinh của cây Gõ Mật tại khu vực phía Nam Vườn Quốc Gia Cát Tiên, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học

Nghiên cứu đặc điểm lâm học là cơ sở khoa học để hiểu rõ về sự sinh trưởng, phát triển và phân bố của các loài cây trong một hệ sinh thái cụ thể. Việc nắm bắt các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của cây Gõ Mật như điều kiện đất đai, khí hậu, ánh sáng, và các loài cây khác trong quần xã, giúp xây dựng các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả hơn. Thông tin này rất quan trọng để phục hồi và duy trì quần thể Gõ Mật trong Vườn Quốc Gia Cát Tiên, đảm bảo vai trò của loài cây này trong hệ sinh thái.

1.2. Vai Trò Của Vườn Quốc Gia Cát Tiên Trong Bảo Tồn Gõ Mật

Vườn Quốc Gia Cát Tiên là một trong những khu vực quan trọng bậc nhất trong việc bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam. Với hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm đặc trưng, vườn quốc gia này là nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật quý hiếm, trong đó có Gõ Mật. Việc nghiên cứu và bảo tồn cây Gõ Mật tại đây không chỉ góp phần bảo vệ loài cây này mà còn giúp duy trì sự cân bằng sinh thái của toàn bộ khu vực. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện một cách khoa học và bền vững, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng địa phương.

II. Thách Thức Bảo Tồn Cây Gõ Mật Tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên

Mặc dù được bảo vệ nghiêm ngặt, cây Gõ Mật tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng khai thác gỗ trái phép, mở rộng diện tích đất nông nghiệp và biến đổi khí hậu đang gây ảnh hưởng tiêu cực đến quần thể Gõ Mật. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt thông tin chi tiết về đặc điểm sinh thái và yêu cầu sinh trưởng của loài cây này cũng gây khó khăn cho công tác bảo tồn. Cần có các nghiên cứu chuyên sâu để đánh giá chính xác mức độ đe dọa và xác định các biện pháp bảo tồn phù hợp, đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững của cây Gõ Mật trong tương lai.

2.1. Các Yếu Tố Tác Động Tiêu Cực Đến Gõ Mật

Các yếu tố gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự tồn tại của cây Gõ Mật bao gồm: khai thác gỗ trái phép do giá trị kinh tế cao của gỗ, chuyển đổi mục đích sử dụng đất để phục vụ nông nghiệp, làm giảm diện tích sinh sống tự nhiên của cây. Biến đổi khí hậu dẫn đến thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, gây ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và tái sinh. Sự xâm lấn của các loài cây ngoại lai cũng cạnh tranh nguồn sống với Gõ Mật, làm giảm khả năng phát triển của quần thể.

2.2. Sự Thiếu Hụt Thông Tin Chi Tiết Về Đặc Điểm Sinh Thái

Một trong những thách thức lớn trong công tác bảo tồn cây Gõ Mật là sự thiếu hụt thông tin chi tiết về đặc điểm sinh thái của loài cây này. Các nghiên cứu trước đây thường mang tính khái quát và chưa đi sâu vào các yếu tố cụ thể như yêu cầu về ánh sáng, độ ẩm, loại đất, và mối quan hệ với các loài cây khác trong quần xã. Việc thiếu thông tin này gây khó khăn cho việc xây dựng các biện pháp bảo tồn hiệu quả, đặc biệt là trong việc phục hồi và tái tạo quần thể Gõ Mật.

2.3. Hạn chế về nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng

Nguồn lực tài chính và nhân lực hạn chế cũng là một thách thức trong công tác bảo tồn cây Gõ Mật. Bên cạnh đó, sự tham gia của cộng đồng địa phương, đặc biệt là những người sống gần Vườn Quốc Gia Cát Tiên, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và quản lý cây Gõ Mật. Tuy nhiên, sự nhận thức và tham gia của cộng đồng còn hạn chế, cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao ý thức và khuyến khích sự tham gia tích cực của họ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Phân Bố và Cấu Trúc Rừng Gõ Mật Cát Tiên

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp kế thừa, điều tra ngoại nghiệp và nội nghiệp để thu thập và phân tích dữ liệu. Phương pháp kế thừa được áp dụng để tổng hợp các thông tin đã có về cây Gõ Mật và Vườn Quốc Gia Cát Tiên. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp bao gồm việc khảo sát thực địa, thu thập mẫu vật và đo đạc các chỉ số lâm học. Phương pháp nội nghiệp được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu thu thập được, từ đó đưa ra các kết luận về đặc điểm phân bố, cấu trúc rừng và tái sinh của cây Gõ Mật. Các phương pháp này được lựa chọn nhằm đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Phân Bố Cây Gõ Mật Thực Địa

Để xác định phân bố của cây Gõ Mật trong khu vực nghiên cứu, các tuyến điều tra được thiết lập theo phương pháp định vị GPS. Các ô dạng bản (ODB) được sử dụng để khảo sát và ghi nhận sự hiện diện của Gõ Mật và các loài cây khác. Các thông tin về vị trí địa lý, độ cao, kiểu rừng và các yếu tố môi trường khác được thu thập để phân tích mối quan hệ giữa cây Gõ Mật và môi trường sống.

3.2. Phương Pháp Đo Đạc Đặc Điểm Lâm Học Khu Vực Nghiên Cứu

Các ô tiêu chuẩn (OTC) được thiết lập để đo đạc các đặc điểm lâm học như đường kính thân cây (D1.3), chiều cao vút ngọn (Hvn), chiều cao dưới cành (Hdc), độ tàn che và mật độ cây. Các thông tin này được sử dụng để phân tích cấu trúc rừng và mối quan hệ giữa cây Gõ Mật và các loài cây khác trong quần xã. Các chỉ số thống kê được sử dụng để đánh giá sự biến động của các đặc điểm lâm học.

3.3. Xử Lý và Phân Tích Dữ Liệu Thu Thập

Dữ liệu thu thập được từ các cuộc điều tra ngoại nghiệp được xử lý và phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng. Các chỉ số như mật độ, tần suất xuất hiện, độ che phủ và giá trị quan trọng (IV) được tính toán để đánh giá vai trò của Gõ Mật trong quần xã. Các biểu đồ và bản đồ được xây dựng để minh họa kết quả nghiên cứu và phân tích mối quan hệ giữa Gõ Mật và môi trường sống.

IV. Đặc Điểm Phân Bố Gõ Mật Theo Độ Cao và Kiểu Rừng Cát Tiên

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây Gõ Mật phân bố rải rác trong khu vực phía Nam Vườn Quốc Gia Cát Tiên, tập trung chủ yếu ở độ cao từ 100-300 mét so với mực nước biển. Loài cây này thích nghi với nhiều kiểu rừng khác nhau, bao gồm rừng thường xanh nửa rụng lá và rừng hỗn giao gỗ-tre. Tuy nhiên, mật độ Gõ Mật thường cao hơn ở những khu vực có độ ẩm cao và ít bị tác động bởi hoạt động của con người. Mối quan hệ của Gõ Mật với các loài cây khác cũng được ghi nhận, cho thấy sự tương tác phức tạp trong quần xã.

4.1. Phân Bố Theo Độ Cao và Ảnh Hưởng của Yếu Tố Địa Hình

Nghiên cứu cho thấy cây Gõ Mật có xu hướng phân bố tập trung ở độ cao trung bình (100-300m). Sự phân bố này có thể liên quan đến điều kiện địa hình, độ dốc và hướng sườn, ảnh hưởng đến độ ẩm và ánh sáng. Các khu vực có độ dốc thấp và hướng sườn đón gió thường có độ ẩm cao hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng của Gõ Mật.

4.2. Mối Quan Hệ Giữa Phân Bố Gõ Mật và Các Kiểu Rừng

Cây Gõ Mật có khả năng thích nghi với nhiều kiểu rừng khác nhau, bao gồm rừng thường xanh nửa rụng lá và rừng hỗn giao gỗ-tre. Tuy nhiên, mật độ Gõ Mật thường cao hơn ở những khu vực có độ ẩm cao và ít bị tác động bởi hoạt động của con người. Rừng thường xanh nửa rụng lá, với độ che phủ cao và tầng thảm mục dày, có thể cung cấp điều kiện tốt hơn cho nảy mầm và phát triển của cây con Gõ Mật.

4.3. Tương Tác với Các Loài Cây Khác Trong Quần Xã

Nghiên cứu cũng ghi nhận mối quan hệ của Gõ Mật với các loài cây khác trong quần xã. Một số loài cây có thể cạnh tranh nguồn sống với Gõ Mật, trong khi các loài khác có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của loài cây này. Việc hiểu rõ các mối tương tác này là rất quan trọng để xây dựng các biện pháp quản lý và bảo tồn quần thể Gõ Mật một cách hiệu quả.

V. Đặc Điểm Tái Sinh Tự Nhiên Của Gõ Mật Tại Khu Vực Nghiên Cứu

Tái sinh tự nhiên là yếu tố quan trọng để duy trì và phát triển quần thể Gõ Mật. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ cây tái sinh triển vọng của Gõ Mật tại khu vực nghiên cứu còn thấp, chủ yếu là tái sinh từ hạt. Chất lượng cây tái sinh cũng chưa cao, nhiều cây bị sâu bệnh hoặc phát triển chậm. Điều này cho thấy cần có các biện pháp hỗ trợ tái sinh như bảo vệ cây con, cải tạo đất và tạo điều kiện ánh sáng phù hợp để tăng cường khả năng tái sinh tự nhiên của Gõ Mật.

5.1. Tỷ Lệ Cây Tái Sinh Triển Vọng và Nguồn Gốc Tái Sinh

Tỷ lệ cây tái sinh triển vọng của Gõ Mật tại khu vực nghiên cứu còn thấp, cho thấy khả năng phục hồi tự nhiên của quần thể còn hạn chế. Hầu hết cây tái sinh có nguồn gốc từ hạt, cho thấy vai trò quan trọng của quá trình phát tán và nảy mầm hạt trong tái sinh tự nhiên. Các yếu tố như thiếu ánh sáng, cạnh tranh từ các loài cây khác và tác động của động vật có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ sống sót của cây con.

5.2. Chất Lượng Cây Gõ Mật Tái Sinh Theo Cấp Chiều Cao

Chất lượng cây tái sinh của Gõ Mật chưa cao, nhiều cây bị sâu bệnh hoặc phát triển chậm. Các cây con có chiều cao thấp thường dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bất lợi như thiếu ánh sáng, cạnh tranh từ các loài cây cỏ và tác động của động vật. Cần có các biện pháp bảo vệ và chăm sóc cây con để cải thiện chất lượng cây tái sinh và tăng cường khả năng sống sót.

5.3. Ảnh Hưởng Của Tầng Thảm Tươi Đến Tái Sinh Gõ Mật

Tầng thảm tươi đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái sinh tự nhiên của Gõ Mật. Tầng thảm tươi có thể cung cấp độ ẩm và chất dinh dưỡng cho cây con, nhưng cũng có thể cạnh tranh ánh sáng và cản trở sự phát triển của cây con. Thành phần loài và độ che phủ của tầng thảm tươi có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ nảy mầm và sống sót của cây con Gõ Mật.

VI. Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn và Phát Triển Cây Gõ Mật Cát Tiên

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp bảo tồn và phát triển cây Gõ Mật tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên được đề xuất. Các giải pháp này bao gồm: tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, ngăn chặn khai thác gỗ trái phép; thực hiện các biện pháp hỗ trợ tái sinh như bảo vệ cây con, cải tạo đất và tạo điều kiện ánh sáng phù hợp; xây dựng các chương trình giáo dục và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của Gõ Mật và tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học; và thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh thái và yêu cầu sinh trưởng của loài cây này.

6.1. Tăng Cường Quản Lý và Bảo Vệ Rừng Hiện Có

Tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi khai thác gỗ trái phép, lấn chiếm đất rừng. Xây dựng hàng rào bảo vệ xung quanh các khu vực có quần thể Gõ Mật lớn. Tăng cường hợp tác giữa các lực lượng chức năng và cộng đồng địa phương trong công tác bảo vệ rừng.

6.2. Hỗ Trợ Tái Sinh Tự Nhiên và Trồng Bổ Sung

Thực hiện các biện pháp bảo vệ cây con tự nhiên như phát quang cây bụi, làm cỏ và bón phân. Tiến hành trồng bổ sung Gõ Mật tại các khu vực có điều kiện thích hợp. Sử dụng cây giống chất lượng cao và áp dụng các biện pháp kỹ thuật trồng rừng tiên tiến.

6.3. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Xây dựng các chương trình giáo dục và tuyên truyền về giá trị của Gõ Mật và tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, tham quan học tập tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào công tác bảo tồn và quản lý rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vườn Quốc gia Cát Tiên sở hữu tổng diện tích tự nhiên 72.963,46 ha, nằm trên ranh giới sinh thái địa lý chuyển tiếp từ cao nguyên Trường Sơn xuống đồng bằng Nam Bộ. Khu hệ thực vật nơi đây vô cùng đa dạng với 1.610 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 724 chi và 162 họ, trong đó có 38 loài cây gỗ quý hiếm được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, trước áp lực khai thác gỗ thương phẩm và tác động môi trường, nhiều loài gỗ quý bản địa đang suy giảm nghiêm trọng. Trong đó, Gõ mật (Sindora siamensis Teysm. ex Miq) – loài cây gỗ lớn thuộc họ Đậu (Fabaceae), xếp hạng Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam và thuộc Danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (Nhóm IIA) – đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt nguồn gen tự nhiên do bị săn lùng triệt để bởi đặc tính gỗ bền đẹp, không mối mọt.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng phân bố, xác định các đặc điểm lâm học cơ bản (cấu trúc tổ thành, tầng thứ, mật độ, đất đai) và quy luật tái sinh tự nhiên của loài Gõ mật tại khu vực phía Nam Vườn Quốc gia Cát Tiên. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng luận cứ khoa học thực tiễn nhằm đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn nội vi và phát triển bền vững nguồn gen quý này. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung tại phân khu Nam Cát Tiên thuộc địa bàn huyện Tân Phú và huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai; thời gian thực hiện thu thập và xử lý số liệu kéo dài từ tháng 5/2016 đến tháng 2/2017.

Ý nghĩa của công trình thể hiện qua việc lượng hóa hiện trạng chỉ còn 59 cá thể Gõ mật trưởng thành trên 16 tuyến khảo sát, đồng thời xác lập bản đồ phân bố không gian chi tiết bằng hệ thống thông tin địa lý (GIS), tạo công cụ hỗ trợ trực tiếp cho các kiểm lâm viên và nhà quản lý bảo tồn đa dạng sinh học tại vùng Đông Nam Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng nền tảng lý thuyết sinh thái học rừng nhiệt đới kinh điển của Richards (1959, 1968) và Baur (1976) về cấu trúc tầng thứ, tính hỗn giao và quy luật đào thải tự nhiên trong quần xã thực vật rừng mưa nhiệt đới. Cấu trúc không gian thẳng đứng và sinh thái thảm thực vật được tiếp cận theo hệ thống phân loại 14 kiểu rừng Việt Nam của Thái Văn Trừng (1978), nhấn mạnh mối quan hệ tương hỗ giữa tổ thành tầng cây cao và điều kiện thổ nhưỡng. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết diễn thế và tái sinh lỗ trống của Van Steenis (1956) cùng các nguyên lý định lượng cấu trúc rừng hỗn loài của Nguyễn Văn Trương (1983).

Khung nghiên cứu làm sáng tỏ 5 khái niệm chuyên ngành cốt lõi:

• Tổ thành loài (Species Composition): Tỷ lệ tham gia của các loài cây gỗ trong lâm phần, xác định thông qua Chỉ số giá trị quan trọng (IVI%) kết hợp giữa mật độ tương đối (N%), tiết diện ngang tương đối (G%) và thể tích thân cây tương đối (V%).
• Cấu trúc tầng thứ (Vertical Stratification): Sự phân bố không gian theo chiều thẳng đứng của tán rừng, được mô phỏng trực quan thông qua phẫu đồ rừng.
• Tái sinh tự nhiên (Natural Regeneration): Quá trình xuất hiện, sinh trưởng và thay thế của thế hệ cây con dưới tán rừng hoặc tại các khoảng trống tán.
• Cây tái sinh triển vọng (Promising Saplings): Những cá thể cây con có chiều cao trên 1,5m, thân thẳng, tán cân đối, không sâu bệnh và có khả năng phát triển gia nhập tầng cây cao.
• Bảo tồn nội vi (In-situ Conservation): Phương thức bảo tồn các loài động thực vật hoang dã trực tiếp tại sinh cảnh sống tự nhiên của chúng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp điều tra lâm học kết hợp thực địa ngoại nghiệp và phân tích thống kê nội nghiệp đa chiều:

• Điều tra phân bố tuyến: Thiết lập 16 tuyến điều tra bao phủ các trạng thái rừng và dạng địa hình khác nhau với chiều dài mỗi tuyến từ 10 đến 20 km, bề rộng dải quan sát 30m. Toàn bộ cây Gõ mật có đường kính ngang ngực (D1.3) từ 6cm trở lên được định vị tọa độ bằng máy định vị GPS chuyên dụng, đo đếm đường kính thân, chiều cao vút ngọn (Hvn), chiều cao dưới cành (Hdc) và đường kính tán (DT).
• Thiết lập ô tiêu chuẩn (OTC) và cấu trúc quần xã: Bố trí 03 OTC điển hình diện tích 1.000 m2 (kích thước 25m x 40m hoặc 20m x 50m) tại 3 khu vực trọng điểm gồm Sa Mách, Núi Tượng và Đạ Cộ. Đo đếm toàn bộ cây thân gỗ D1.3 từ 6cm trở lên; đo độ tàn che bằng phương pháp lưới 100 điểm; lập phẫu đồ rừng mặt cắt đứng dải 10m x 50m theo tỷ lệ 1/200; áp dụng phương pháp ô 7 cây để phân tích tương tác cạnh tranh không gian lân cận.
• Điều tra tái sinh quanh gốc cây mẹ: Khảo sát 10 cây mẹ đại diện, lập 8 ô dạng bản (ODB) diện tích 4 m2 (2m x 2m) phân bố theo 4 hướng la bàn (4 ô trong tán và 4 ô ngoài tán), đạt tổng dung lượng mẫu 80 ODB. Cây con tái sinh được phân loại theo 4 cấp chiều cao và 3 cấp chất lượng (tốt, trung bình, xấu).
• Phân tích lý hóa tính đất: Đào 3 phẫu diện đất đại diện tại 3 khu vực phân bố, lấy mẫu ở 3 tầng sâu (0-10cm, 10-30cm, 30-60cm) và phân tích tại phòng thí nghiệm chuyên ngành thổ nhưỡng.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp điều tra tuyến dài giúp bao quát địa hình phân cắt phức tạp của Vườn Quốc gia Cát Tiên, đồng thời công thức IVI% giúp phản ánh chính xác vai trò sinh thái thực sự của loài trong quần xã hỗn giao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra và tính toán thống kê đã xác lập các phát hiện quan trọng về đặc điểm sinh thái lâm học của loài Gõ mật:

• Phân bố giới hạn theo đai độ cao: Trên tổng số 16 tuyến điều tra, nghiên cứu ghi nhận chính xác 59 cá thể Gõ mật trưởng thành, phân bố trong dải độ cao từ 100m đến 300m so với mực nước biển, độ dốc bình quân 8,2 độ. Cây tập trung nhiều nhất ở đai cao 100 - 150m với 33 cá thể (chiếm 55,93% tổng số cá thể), tiếp theo là đai 150 - 200m với 17 cá thể (chiếm 28,81%), đai 200 - 250m có 8 cá thể (chiếm 13,56%), và chỉ ghi nhận 1 cá thể ở đai 250 - 300m (chiếm 1,70%). Loài hoàn toàn vắng mặt ở đai cao dưới 100m (khu vực ngập úng định kỳ) và trên 300m.
• Đặc tính thổ nhưỡng thích ứng: Quần thể Gõ mật hình thành chủ yếu trên đất Feralit phát triển từ đá bazan (Fk) chiếm gần 60% diện tích và đất Feralit trên đá sét (Fs) chiếm khoảng 8% diện tích. Kết quả phân tích hóa lý cho thấy đất có phản ứng chua vừa đến chua nhiều với pH(KCl) dao động từ 4,07 đến 4,36; hàm lượng lân dễ tiêu rất nghèo kiệt, biến động từ 4,09 đến 8,10 mg/100g đất qua các tầng phẫu diện.
• Vị thế tổ thành trong cấu trúc tầng cây cao: Trong các OTC điều tra, Gõ mật tham gia vào tầng vượt tán và tầng ưu thế sinh thái cùng các loài đặc trưng như Dầu rái, Sao đen, Cẩm lai, Bằng lăng. Giá trị IVI% của Gõ mật đạt mức có ý nghĩa sinh thái (trên 5%), khẳng định vị trí là loài cây lập quần quan trọng trong kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới.
• Hiện trạng tái sinh tự nhiên hạn chế: Đánh giá từ 80 ô dạng bản quanh 10 gốc cây mẹ cho thấy 100% cây con có nguồn gốc tái sinh từ hạt. Mật độ cây mầm (chiều cao dưới 0,5m) tương đối khá nhưng tỷ lệ cây tái sinh triển vọng (chiều cao trên 1,5m) sụt giảm mạnh, chỉ chiếm khoảng 12-18% tổng lượng cây tái sinh do cạnh tranh ánh sáng gay gắt dưới tán khép kín.

Thảo luận kết quả

Sự phân bố mật độ cá thể cao nhất ở đai cao 100 - 150m (55,93%) chứng minh Gõ mật là loài ưa địa hình đồi thấp bán bình nguyên lượn sóng nhẹ, thoát nước tốt và không chịu được úng ngập vào mùa mưa. Đặc tính đất chua với pH(KCl) bình quân 4,20 và nghèo lân dễ tiêu phản ánh biên độ sinh thái rộng của loài, có khả năng cộng sinh vi sinh vật rễ họ Đậu để cố định đạm tự do trong môi trường đất nghèo dinh dưỡng.

Cơ chế tái sinh tự nhiên của Gõ mật bộc lộ tính chất của loài cây ưa sáng điển hình. Hạt có vỏ dày, trọng lượng lớn nên phân tán trọng lực chủ yếu tập trung quanh hình chiếu tán cây mẹ trong bán kính 5-10m. Dưới tán rừng kín có độ tàn che cao (0,7 - 0,8), hạt nảy mầm thuận lợi nhờ độ ẩm nhưng cây con nhanh chóng bị đào thải nếu không gặp khoảng trống ánh sáng.

Trong nghiên cứu, dữ liệu cấu trúc không gian được trực quan hóa sinh động qua hệ thống phẫu đồ rừng tỷ lệ 1/200 dải 10m x 50m, minh họa rõ nét sự phân tầng 3 lớp cây gỗ rõ rệt, kết hợp biểu đồ phân bố tần số đường kính N/D hình chữ L lệch trái kinh điển và bản đồ GIS định vị các điểm nóng quần thể Gõ mật tại các tiểu khu Sa Mách và Đạ Cộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn cấp bách và phát triển bền vững quần thể Gõ mật tại Vườn Quốc gia Cát Tiên, 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý cần được triển khai đồng bộ:

• Thiết lập phân khu bảo tồn nội vi nghiêm ngặt: Ban Quản lý Vườn Quốc gia Cát Tiên phối hợp Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai khoanh vùng bảo vệ tuyệt đối 59 cá thể cây mẹ đã định vị GPS tại các tiểu khu trọng điểm Đạ Cộ, Núi Tượng và Sa Mách; cắm mốc ranh giới bảo tồn và duy trì tuần tra kiểm soát 24/7 nhằm ngăn chặn triệt để hành vi khai thác trộm trong giai đoạn 2017 - 2020.
• Áp dụng biện pháp kỹ thuật lâm sinh xúc tiến tái sinh tự nhiên: Lực lượng kỹ thuật rừng thực hiện điều tiết độ tàn che tán rừng cục bộ xuống mức 0,5 - 0,6 quanh 10 cây mẹ mục tiêu, tiến hành phát dọn dây leo, cây bụi lấn át trong bán kính 15m; mục tiêu nâng tỷ lệ sống của cây tái sinh triển vọng lên trên 60% trong thời gian 24 tháng theo dõi.
• Thu hái nguồn gen và nhân giống ngoại vi: Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển Sinh vật tổ chức thu hái hạt giống từ các cây mẹ phẩm chất tốt vào vụ quả chín (tháng 7 - tháng 8 hàng năm); xây dựng vườn ươm nhân tạo sản xuất từ 5.000 đến 10.000 cây con đạt tiêu chuẩn xuất vườn trong giai đoạn 2018 - 2022 để phục vụ công tác trồng làm giàu rừng.
• Tăng cường sinh kế và cam kết bảo vệ rừng vùng đệm: Ủy ban nhân dân các xã vùng đệm (Đắc Lua, Phú Lý, Tà Lài) phối hợp Vườn Quốc gia triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cho hơn 500 hộ dân đồng bào dân tộc thiểu số, giảm thiểu 90% áp lực xâm hại tài nguyên rừng tự nhiên đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban quản lý các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Cung cấp quy trình điều tra thực địa, phương pháp ứng dụng GIS xây dựng bản đồ số phân bố loài nguy cấp và các gói giải pháp kỹ thuật lâm sinh xúc tiến tái sinh loài gỗ bản địa quý hiếm.
• Nhà khoa học, giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về cấu trúc tổ thành rừng nhiệt đới, công thức tính toán chỉ số IVI% và phương pháp vẽ phẫu đồ đứng phục vụ nghiên cứu lâm học chuyên sâu.
• Cơ quan quản lý nhà nước về Lâm nghiệp và Kiểm lâm: Làm căn cứ dữ liệu khoa học tin cậy để rà soát, cập nhật Sách đỏ Việt Nam, xây dựng kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học cấp tỉnh và quy hoạch hệ thống rừng đặc dụng quốc gia.
• Các tổ chức phi chính phủ và dự án bảo tồn quốc tế: Tài liệu cơ sở để xây dựng hồ sơ tài trợ, thiết kế các chương trình phục hồi hệ sinh thái rừng đầu nguồn sông Đồng Nai và bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm trước biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

Gõ mật thích ứng tối ưu ở điều kiện lập địa nào tại Vườn Quốc gia Cát Tiên? Gõ mật phân bố tối ưu ở đai độ cao 100 - 150m (chiếm 55,93% tổng số cá thể ghi nhận) trên dạng địa hình đồi bát úp lượn sóng nhẹ, độ dốc bình quân 8,2 độ. Cây phát triển mạnh trên nền đất Feralit bazan hoặc đất Feralit đá sét có độ phì khá, tầng đất dày, thoát nước tốt và có tính chất chua với pH(KCl) từ 4,07 đến 4,36.

Tại sao số lượng cá thể Gõ mật tự nhiên lại bị suy giảm nghiêm trọng? Gõ mật sở hữu chất gỗ màu hồng vân nâu tuyệt đẹp, cực kỳ cứng, nặng và không mối mọt nên là mục tiêu khai thác gỗ thương phẩm hàng đầu trong quá khứ. Ngoài ra, áp lực dân sinh vùng đệm và cơ chế tái sinh hạt phát tán hẹp khiến số lượng cá thể trưởng thành chỉ còn 59 cây trên 16 tuyến điều tra.

Đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Gõ mật dưới tán rừng có thuận lợi gì và rào cản nào? Tái sinh tự nhiên của Gõ mật hoàn toàn bằng hạt với khả năng nảy mầm ban đầu tốt nhờ quả chín rụng vào mùa mưa (tháng 7-8). Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là hạt nặng chỉ rơi quanh tán mẹ và cây con ưa sáng nên khi tán rừng khép kín (độ tàn che trên 0,7), cây mầm bị cạnh tranh gay gắt dẫn đến tỷ lệ chết non cao.

Luận văn sử dụng công cụ nào để lượng hóa cấu trúc quần xã rừng nơi có Gõ mật? Nghiên cứu ứng dụng công thức tính Chỉ số giá trị quan trọng (IVI%) kết hợp 3 đại lượng: mật độ tương đối, tiết diện ngang tương đối và thể tích thân cây tương đối theo phương pháp Thái Văn Trừng. Đồng thời, cấu trúc không gian đứng được mô phỏng bằng phẫu đồ dải rừng 10m x 50m tỷ lệ 1/200 và bản đồ định vị số hóa MapInfo.

Tình trạng pháp lý và giá trị bảo tồn của cây Gõ mật hiện nay được quy định ra sao? Gõ mật (Sindora siamensis) được xếp hạng Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam và thuộc Danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIA theo quy định của pháp luật Việt Nam. Trên bình diện quốc tế, loài nằm trong danh lục của IUCN, đòi hỏi các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt nguồn gen bản địa.

Kết luận

• Xác lập bộ cơ sở dữ liệu thực địa chuẩn xác ghi nhận 59 cá thể Gõ mật trưởng thành trên 16 tuyến khảo sát tại khu vực phía Nam Vườn Quốc gia Cát Tiên.
• Định lượng đai phân bố tối thích của loài nằm ở cao trình 100 - 150m (chiếm 55,93%), trên nền đất Feralit chua (pH 4,07 - 4,36) và nghèo lân dễ tiêu.
• Chứng minh Gõ mật là loài cây gỗ lớn chiếm ưu thế sinh thái trong cấu trúc rừng thường xanh nhưng có khả năng tự tái sinh suy giảm dưới tán rợp kín.
• Ứng dụng thành công công nghệ GIS xây dựng bản đồ phân bố không gian và trắc đồ cấu trúc lâm phần phục vụ quy hoạch bảo tồn nội vi.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện kết hợp bảo tồn tại chỗ, điều tiết lâm sinh mở tán và nhân giống ngoại vi giai đoạn 2018 - 2025.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn quan trọng cho ngành Lâm học Việt Nam. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm vui lòng liên hệ và khai thác toàn văn tài liệu tại Thư viện Trường Đại học Lâm nghiệp để ứng dụng vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học, khi một loài thực vật nào đó có nguy cơ bị tuyệt chủng được xem là dấu hiệu xác đáng cho sự tổn thất về mặt đa dạng thực vật nói chung và đa dạng sinh học nói riêng. Vì vậy ngăn ngừa sự tuyệt chủng của một loài trước khi nó xảy ra là nhiệm vụ hàng đầu của công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Nằm trong hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam , Vườn Quốc gia Cát Tiên là một hệ sinh thái vô cùng đặc biệt và quan trọng, chứa đựng một nguồn tài nguyên sinh học rất lớn. Đây là nơi có vị trí nằm giữa hai vùng sinh học địa lý chuyển tiếp từ cao nguyên Trường Sơn xuống vùng đồng bằng Nam Bộ, VQG Cát Tiên hội tụ các luồng hệ thực vật và thảm thực vật đa dạng, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng ẩm nhiệt đới thường xanh của các tỉnh Đông Nam Bộ, Việt Nam.

Nhiều loài động - thực vật quý hiếm đã được tìm thấy và bảo vệ ở nơi đây trong đó có loài Gõ mật. Rừng nơi đây tuy được bảo vệ nghiêm ngặt nhưng số lượng một số loài cây gỗ quý hiếm, đặc hữu và có giá trị kinh tế cao đang dần bị suy giảm nghiêm trọng như: Gõ mật (Sindora siamensis Teysm. Đây là mối nguy hại lớn nhất mà Vườn quốc gia Cát Tiên đang đối mặt với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và bảo tồn các loài cây quý hiếm như loài Gõ mật nói riêng. Hiện nay, Gõ mật chỉ còn rải rác trong các khu rừng tự nhiên ở các tỉnh thuộc các tỉnh Kon Tum (Kon Plong, SaThầy), Gia Lai (Chư Păh, An Khê), Đắk Lắk, Lâm Đồng, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Phước, Bình Dương, Tây Ninh, Đồng Nai, chủ yếu ở các khu rừng được bảo vệ nghiêm ngặt.

Trên thế giới, Gõ mật được xếp vào nhóm có nguy cấp (Lower risk) trong danh lục sách đỏ của IUCN-2009. Ở Việt Nam, Gõ mật được xếp vào mức độ nguy cấp (EN) trong sách đỏ Việt Nam và nằm trong nhóm IIa [9]. Với đặc điểm gỗ màu hồng có vân nâu, rất cứng, nặng, ròn, nhưng rất bền, kể cả khi để ở ngoài trời nắng hay ẩm, không bị mối mọt. Gỗ mịn, dễ cưa, dễ chế biến, sử dụng lâu thì lên nước bóng rất đẹp và được ưa chuộng trong xây dựng nhà cửa, 1 đóng đồ mộc dân dụng, làm đồ trạm trổ.

Do đó , trong rừng tự nhiên , nó luôn là đối tượng bị khai thác triệt để. Đứng trước những đe dọa trên nhưng hiện nay các nghiên cứu trước đây về loài còn mang tính khái quát vẫn chưa có những nghiên cứu sâu và chi tiết, thông tin còn tản mạn. Vì vậy , nghiên cứu một số đặc điểm lâm học làm cơ sở đề xuất những giải pháp bảo tồn và phát triển loài cây này là việc làm cần thiết để bảo vệ đa dạng sinh học, góp phần phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm lâm học làm cơ sở bảo tồn cây Gõ mật (Sindora siamensis Teysm.

ex Miq) tại khu vực phía Nam VQG Cát Tiên, tỉnh Đồng Nai”. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số nghiên cứu trên thế giới 1. Nghiên cứu đặc điểm lâm học Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học của cây rừng có ý nghĩa rất lớn trong sản xuất lâm nghiệp.

Dựa vào đặc điểm sinh thái cây rừng, chúng ta có thể đưa cây rừng đến trồng đúng vùng sinh thái của chúng, như vậy sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển cây rừng. Không những thế, khi biết được đặc điểm sinh thái của loài cây, các nhà lâm học sẽ xác định được các biện pháp kỹ thuật lâm sinh hợp lý tác động nhằm tạo ra những quần thể rừng phù hợp với mục đích kinh doanh. Baur (1976)[2] đã nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh thái nói chung và về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng nói riêng, trong đó đi sâu nghiên cứu cấu trúc rừng, các kiểu xử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho rừng mưa tự nhiên. Từ đó tác giả đưa ra các nguyên lý tác động xử lý lâm sinh và các phương thức cải thiện rừng.

Plaudy (1987) [32] đã biểu diễn cấu trúc hình thái rừng bằng các phẫu đồ rừng, nghiên cứu các cấu trúc sinh thái thông qua việc mô tả phân loại theo các khái niệm dạng sống, tầng phiến. Khái niệm sinh thái được làm sáng tỏ là cơ sở để nghiên cứu các nhân tố cấu trúc trên quan điểm sinh thái học. Hiện tượng thành tầng là sự sắp xếp không gian phân bố của các thành phần sinh vật rừng trên cả mặt bằng và theo chiều thẳng đứng. Công trình nghiên cứu của R.

Plaudy (1987) [32] đã biểu diễn cấu trúc hình thái rừng bằng các phẫu đồ rừng, nghiên cứu các cấu trúc sinh thái thông qua việc mô tả phân loại theo các khái niệm dạng sống, tầng phiến. Phương pháp vẽ biểu đồ mặt cắt đứng của rừng do P. Richards (1959) [33] đề xướng và sử dụng lần đầu tiên ở Guam đến nay vẫn là phương pháp có hiệu quả để nghiên cứu cấu trúc tầngthứ của rừng. Tuy nhiên phương pháp này có nhược điểm là chỉ minh họa được cách sắp xếp theo chiều thẳng đứng của các loài cây gỗ trong diện tích có hạn.

Cusen (1953) 3 đã khắc phục bằng cách vẽ một số giải kề bên nhau và đưa lại một hình tượng về không gian ba chiều. Richards (1959, 1968, 1970) [33] đã phân biệt tổ thành rừng mưa nhiệt đới làm hai loại là rừng mưa hỗn hợp và rừng mưa đơn ưu có tổ thành loài cây đơn giản. Cũng theo tác giả thì rừng mưa thường có nhiều tầng (thường có 3 tầng, trừ tầng cây bụi và tầng cây cỏ). Trong rừng mưa nhiệt đới, ngoài cây gỗ lớn, cây bụi và các loài thân thảo còn có nhiều loại dây leo cùng nhiều loài thực vật phụ sinh trên thân hoặc cành cây.

Khi nghiên cứu về rừng, thành phần loài cây và vai trò của chúng trong quần xã là những vấn đề đáng quan tâm. Nhiều nhà lâm học (Richards, 1968[33]; Baur, 1976 [2]) cho rằng, rừng được hình thành bởi những loài cây khác nhau. Vì thế, khi phân tích kết cấu loài cây gỗ (tổ thành cây gỗ), nhà lâm học cần phải xác định chính xác tên loài cây và tỷ trọng của mỗi loài. Curtis và McIntosh (1951)(Dẫn theo Nguyễn Văn Thêm, 2010[43]) đã sử dụng thuật ngữ giá trị quan trọng của loài (IV) để biểu thị cho vai trò của loài trong quần xã.

Chỉ số IV được tính bằng tổng độ thường gặp tương đối (F%), mật độ tương đối (N%) và tiết diện ngang thân cây tương đối (G%). Phương pháp của Curtis và McIntosh (1951) có một số nhược điểm: (a) chỉ số IV thay đổi tùy theo kích thước và số lượng ô mẫu; (b) F% chỉ có ý nghĩa khi phân bố của loài là ngẫu nhiên. Đối với cây bụi, chỉ tiêu đo đếm là thành phần loài và độ phong phú của loài. Độ phong phú của loài được đánh giá dựa theo chiều cao và độ che phủ của tán lá trên mặt đất.

Độ phong phú của thảm cỏ được đánh giá theo phần trăm độ che phủ của thảm cỏ trên mặt đất. Trong tính toán, bảy cấp độ phong phú của Druze được mã hóa theo thứ tự từ 0 – 6. Tóm lại,trên thế giới các công trình nghiên cứu về đặc điểm lâm học của rừng nói chung và rừng nhiệt đới nói riêng rất phong phú, có nhiều công trình nghiên cứu công phu đã đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh rừng. Những nghiên cứu về tái sinh rừng Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng.

Biểu hiện của nó là sự xuất hiện của một thế hệ cây con của những loài cây gỗ ở những nơi còn hoàn cảnh rừng: dưới tán rừng, lỗ trống trong rừng, rừng sau khai thác, đất rừng sau nương rẫy. Cây con đóng vai trò trong việc thay thế thế hệ cây già cỗi. Vì vậy tái sinh rừng hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục hồi lại thành phần cơ bản của rừng, chủ yếu là tầng cây gỗ. Sự xuất hiện lớp cây con là nhân tố mới làm phong phú thêm số lượng và thành phần loài trong quần xã sinh vật.

Theo nghĩa rộng là sự tái sinh của một hệ sinh thái rừng. Tái sinh rừng thúc đẩy việc hình thành cân bằng sinh học trong rừng, đảm bảo cho rừng tồn tại liên tục. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài cây tái sinh, điều kiện địa lý và tiểu hoàn cảnh rừng là cơ sở tự nhiên quan trọng có tác dụng quyết định, chi phối hình thành nên những quy luật tái sinh rừng. Ở các vùng tự nhiên khác nhau tái sinh diễn ra theo các quy luật khác nhau.

Tái sinh rừng diễn ra dưới ba hình thức: tái sinh hạt, tái sinh chồi, tái sinh thân ngầm (các loài tre nứa). Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu thì hiệu quả tái sinh rừng được xác định bởi mật độ, tổ thành loài cây, cấu trúc tuổi, chất lượng cây con, đặc điểm phân bố. Sự tương đồng hay khác biệt giữa tổ thành lớp cây con và tầng cây gỗ đã được nhiều nhà khoa học quan tâm (Mibbre-ad, 1930; Richards, 1959; Baur G. Do tính phức tạp về tổ thành loài cây, trong đó chỉ có một số loài cây có giá trị nên trong thực tiễn người ta chỉ khảo sát những loài cây có ý nghĩa nhất định.

Quá trình tái sinh tự nhiên ở rừng nhiệt đới vô cùng phức tạp và còn ít được quan tâm nghiên cứu. Phần lớn tài liệu nghiên cứu về tái sinh tự nhiên của rừng mưa chỉ tập trung vào một số loài cây có giá trị kinh tế dưới điều kiện rừng ít nhiều đã bị biến đổi. Van Steenis (1956) [52] đã nghiên cứu hai đặc điểm tái sinh phổ biến của rừng mưa nhiệt đới là tái sinh phân tán liên tục của các loài cây chịu bóng và tái sinh vệt của các loài cây ưa sáng. 5 Vấn đề tái sinh rừng nhiệt đới được thảo luận nhiều nhất là hiệu quả các cách xử lý lâm sinh liên quan đến tái sinh của các loài cây mục đích ở các kiểu rừng.

Từ đó các nhà lâm sinh học đã xây dựng thành công nhiều phương thức chặt tái sinh. Công trình của Walton, A. C - Wyatt Smith (1950) với phương thức rừng đồng tuổi ở Mã Lai; Taylor (1954), Jones (1960) với phương thức chặt dần tái sinh dưới tán rừng ở Nigeria và Gana. Nội dung hiệu quả của từng phương thức đối với tái sinh đã được G.