Luận văn thạc sĩ về cấu trúc và đa dạng loài cây gỗ ở rừng tự nhiên Ninh Thuận

Tổng hợp kiến thức Đặc điểm cấu trúc và đa dạng loài cây gỗ ở rừng tự nhiên ..., tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong

• Tác giả: Võ Hồng Câm Vân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Cảnh
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đặc điểm cấu trúc và đa dạng loài cây gỗ ở rừng tự nhiên tại Ninh Thuận
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• CẢM TẠ
• TÓM TẮT
• 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng
• 1.2. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng trên thế giới
• 1.3. Về cấu trúc tầng thực vật
• 1.4. Tái sinh tự nhiên dưới tán rừng
• 1.4.1. Quy luật phân bố số cây theo cấp đường kính (N/D)
• 1.4.2. Quy luật phân bố số cây theo chiều cao (N/H)
• 1.5. Những nghiên cứu về đa dạng loài cây gỗ
• 1.5.1. Những nghiên cứu về đa dạng loài cây gỗ trên thế giới
• 1.5.2. Những nghiên cứu về đa dạng loài cây gỗ ở Việt Nam
• 1.6. Thảo luận chung về tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 2. ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 2.1.1. Địa chất và thổ nhưỡng
• 2.1.2. Hiện trạng rừng tại khu vực nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết cấu họ và loài cây gỗ
• 3.1.1. Kết cấu họ thực vật
• 3.1.2. Độ hỗn giao của rừng tại khu vực nghiên cứu
• 3.2. Kết cấu mật độ, tiết diện ngang và trữ lượng gỗ
• 3.2.1. Theo nhóm đường kính D
• 3.2.2. Theo lớp chiều cao H
• 3.3. Phân bố số cây theo cấp đường kính (N%/D) và chiều cao (N%/H)
• 3.4. Tổ thành loài tái sinh
• 3.4.1. Phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao
• 3.4.2. Nguồn gốc cây tái sinh
• 3.4.3. Chất lượng cây tái sinh
• 3.4.4. Khả năng kế cận tầng cây tái sinh với tầng cây mẹ
• 3.5. Đa dạng loài cây gỗ của trạng thái rừng nghèo tại khu vực nghiên cứu
• 3.5.1. Các chỉ số đa dạng sinh học
• 3.5.1.1. Chỉ số Shannon – Weiner (H’)
• 3.5.1.2. Chỉ số phong phú loài Margalef (Q)
• 3.5.1.3. Chỉ số ưu thế Simpson (D)
• 3.5.1.4. Chỉ số đồng đều Pielou (J’)
• 3.5.1.5. Mối liên hệ giữa các chỉ số đa dạng sinh học
• 3.5.2. Tương quan giữa các loài và quần xã tại khu vực nghiên cứu
• 3.5.3. Độ giàu có của loài tại khu vực nghiên cứu
• 3.5.4. Đường cong ưu thế K - Dominance
• 3.6. Đề xuất các biện pháp kỹ thuật trong quản lý rừng và bảo tồn đa dạng thực vật tại khu vực nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC HÌNH
• DANH SÁCH CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Đặc điểm cấu trúc rừng

Cấu trúc rừng tự nhiên tại khu vực Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận được xác định qua các yếu tố như mật độ cây, chiều cao và đường kính. Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ cây gỗ đạt 676 cây/ha, với trữ lượng bình quân 66,79 m³/ha. Đặc biệt, độ hỗn giao của rừng ở mức thấp, cho thấy sự phân bố không đồng đều giữa các loài cây. Phân bố số cây theo cấp đường kính và chiều cao cũng cho thấy các dạng hàm phân bố khoảng cách, với các chỉ số y = 0,368 và y = 0,576 tương ứng. Điều này cho thấy sự phân bố của cây gỗ trong rừng tự nhiên có sự khác biệt rõ rệt giữa các loài, ảnh hưởng đến cấu trúc sinh thái của khu vực.

1.1. Mật độ và trữ lượng cây

Mật độ cây gỗ trong rừng tự nhiên tại Bác Ái cho thấy sự phong phú của hệ thực vật. Mật độ 676 cây/ha cho thấy khả năng tái sinh và phát triển của các loài cây gỗ. Trữ lượng 66,79 m³/ha cho thấy tiềm năng kinh tế của rừng, đồng thời cũng phản ánh tình trạng sức khỏe của hệ sinh thái. Việc duy trì mật độ và trữ lượng này là rất quan trọng để bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững rừng tự nhiên.

II. Đa dạng loài cây gỗ

Nghiên cứu đã xác định được 38 loài cây gỗ trong khu vực, trong đó có 6 loài ưu thế chiếm 71,1% tổng số cây. Các loài như Cam xe, Cam liên, và Dầu đồng là những loài chủ yếu, cho thấy sự phong phú của cây gỗ trong rừng tự nhiên. Chỉ số đa dạng sinh học Shannon (H’) đạt giá trị trung bình 1,94 ± 0,17, cho thấy mức độ đa dạng loài ở mức trung bình. Điều này cho thấy rằng khu vực này có tiềm năng lớn cho việc bảo tồn và phát triển hệ sinh thái.

2.1. Các loài ưu thế

Các loài ưu thế trong rừng tự nhiên không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc rừng mà còn ảnh hưởng đến các loài khác trong hệ sinh thái. Sự hiện diện của các loài như Cam xe và Dầu đồng cho thấy khả năng thích nghi của chúng với điều kiện khí hậu khô hạn tại Ninh Thuận. Việc bảo tồn các loài này là cần thiết để duy trì đặc điểm sinh học của rừng và đảm bảo sự phát triển bền vững của môi trường rừng.

III. Tình trạng rừng và giải pháp bảo tồn

Tình trạng rừng tại khu vực Bác Ái hiện đang ở mức nghèo, với trữ lượng cây đứng từ 50 đến 100 m³/ha. Việc bảo tồn và phát triển rừng cần được thực hiện thông qua các biện pháp quản lý bền vững. Các giải pháp như trồng cây tái sinh, bảo vệ các loài cây gỗ ưu thế và cải thiện chất lượng đất sẽ giúp nâng cao sức khỏe của rừng. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn rừng cũng là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học.

3.1. Giải pháp quản lý rừng

Các giải pháp quản lý rừng cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp khoa học trong quản lý rừng sẽ giúp bảo tồn đặc điểm sinh học và phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong việc thực hiện các biện pháp bảo tồn, nhằm đảm bảo sự phát triển của hệ sinh thái rừng tự nhiên tại Ninh Thuận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng tự nhiên lá rộng rụng lá nghèo tại khu vực Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận là một hệ sinh thái đặc trưng với sự đa dạng loài cây gỗ và cấu trúc rừng phức tạp. Theo báo cáo của ngành, diện tích rừng tự nhiên tại huyện Bác Ái là khoảng 18.207,77 ha, trong đó rừng lá rộng rụng lá chiếm diện tích lớn nhất với 9.698,60 ha. Khu vực này nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, có mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, lượng mưa trung bình khoảng 960-1.000 mm/năm, nhiệt độ trung bình 27,5°C, tạo nên điều kiện sinh trưởng đặc thù cho các loài cây gỗ.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định đặc điểm cấu trúc tầng cây gỗ lớn, tầng cây tái sinh và tính đa dạng loài cây gỗ trong kiểu rừng này, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo vệ và phát triển tài nguyên thực vật phù hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên diện tích 108,28 ha tại lô 2, khoảnh 3, tiêu khu 29b, độ cao 300-500 m, độ dốc 15-20°, thuộc lâm phần huyện Bác Ái. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý bền vững rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao năng suất rừng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về cấu trúc rừng và đa dạng sinh học. Trước hết, lý thuyết về cấu trúc tổ thành loài (Curtis và McIntosh, 1951) được sử dụng để đánh giá vai trò sinh thái của các loài cây gỗ thông qua chỉ số giá trị quan trọng (IVi). Thứ hai, mô hình phân bố số cây theo cấp đường kính (N/D) và cấp chiều cao (N/H) được mô phỏng bằng các hàm phân bố xác suất như hàm Weibull, hàm Meyer và hàm Khoảng cách nhằm mô tả quy luật phân bố cây trong rừng. Ngoài ra, các chỉ số đa dạng sinh học như chỉ số Shannon-Wiener (H’), chỉ số Simpson (D), chỉ số phong phú Margalef (d) và chỉ số đồng đều Pielou (J’) được áp dụng để đánh giá mức độ đa dạng loài cây gỗ trong khu vực nghiên cứu.

Ba khái niệm chính được tập trung nghiên cứu gồm: (1) Cấu trúc tổ thành loài cây gỗ, (2) Cấu trúc tầng cây tái sinh dưới tán rừng, và (3) Đa dạng loài cây gỗ với các chỉ số định lượng đa dạng sinh học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ 12 ô tiêu chuẩn (50 m x 20 m) với tổng diện tích điều tra 1.000 m² mỗi ô, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho trạng thái rừng lá rộng rụng lá nghèo tại khu vực Bác Ái. Trong mỗi ô, tất cả cây thân gỗ có đường kính ngang ngực (D1,3) lớn hơn 6 cm được đo đếm, xác định loài, đo chiều cao vút ngọn (H), và đánh giá phẩm chất cây theo ba cấp: tốt, trung bình và kém. Đồng thời, 60 ô dạng bản (5 m x 5 m) được thiết lập để điều tra cây tái sinh dưới tán rừng, phân loại theo chiều cao, chất lượng và nguồn gốc (chồi hoặc hạt).

Số liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2010, Statgraphics Centurion XV.0 và Primer 6.0 để tính toán các chỉ số cấu trúc và đa dạng sinh học, đồng thời sử dụng các hàm phân bố xác suất để mô phỏng quy luật phân bố số cây theo đường kính và chiều cao. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 7/2022 đến tháng 3/2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cấu trúc tổ thành loài cây gỗ: Khu vực nghiên cứu xác định được 38 loài cây gỗ thuộc 24 họ thực vật. Trong đó, 6 loài ưu thế và đồng ưu thế chiếm tỷ lệ tổ thành 71,1%, gồm Xylia xylocarpa (Cam xe), Shorea siamensis (Cam liên), Shorea obtusa (Ca chí), Dipterocarpus tuberculatus (Dầu đồng), Terminalia corticosa (Chiêu liêu) và Buchanania lucida (Cóc rừng). Mật độ trung bình đạt 676 cây/ha, trữ lượng gỗ trung bình 66,79 m³/ha.

2. Phân bố số cây theo cấp đường kính (N%/D1,3): Phân bố số cây theo cấp đường kính có dạng hàm phân bố khoảng cách với phương trình y = 0,368; a = 0,519, cho thấy sự phân bố giảm dần theo đường kính, phản ánh trạng thái rừng nghèo và ít bị tác động khai thác chọn lọc.

3. Phân bố số cây theo cấp chiều cao (N%/H): Phân bố số cây theo chiều cao cũng tuân theo hàm phân bố khoảng cách với phương trình y = 0,576; a = 0,446, cho thấy phần lớn cây tập trung ở chiều cao dưới 2 m, đặc biệt là tầng cây tái sinh.

4. Tái sinh tự nhiên: Có 21 loài cây tái sinh dưới tán rừng, trong đó 5 loài chiếm trên 5% số cá thể tái sinh gồm các loài ưu thế của tầng cây lớn. Mật độ cây tái sinh trung bình là khoảng 2.000 cây/ha, phần lớn tái sinh bằng hạt và có chất lượng tốt, phân bố chủ yếu dưới chiều cao 2 m. Khả năng kế cận giữa tầng cây tái sinh và tầng cây mẹ đạt 57,02%, cho thấy sự liên kết chặt chẽ trong quá trình tái sinh.

5. Đa dạng loài cây gỗ: Chỉ số Shannon-Wiener (H’) trung bình là 1,94 ± 0,17, phản ánh mức độ đa dạng loài trung bình trong trạng thái rừng nghèo tại khu vực nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy cấu trúc rừng lá rộng rụng lá nghèo tại Bác Ái có sự ưu thế rõ rệt của một số loài cây gỗ chủ đạo, phù hợp với đặc điểm khí hậu khô hạn và điều kiện thổ nhưỡng của vùng. Mô hình phân bố số cây theo đường kính và chiều cao phản ánh trạng thái rừng ổn định, ít bị tác động khai thác mạnh, tương tự các nghiên cứu về rừng nghèo ở vùng nhiệt đới khác.

Mật độ tái sinh cao và chất lượng tốt cho thấy khả năng phục hồi tự nhiên của rừng còn khá tốt, tuy nhiên, sự tập trung tái sinh chủ yếu dưới 2 m chiều cao cũng cảnh báo về khả năng cạnh tranh và phát triển của cây con trong điều kiện ánh sáng và dinh dưỡng hạn chế. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, chỉ số đa dạng loài trung bình phù hợp với trạng thái rừng nghèo, thấp hơn so với rừng thường xanh hoặc rừng hỗn loài phong phú hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố số cây theo cấp đường kính và chiều cao, biểu đồ tỷ lệ tổ thành loài ưu thế, cũng như bảng tổng hợp mật độ và trữ lượng gỗ theo nhóm loài, giúp minh họa rõ nét cấu trúc rừng và đa dạng sinh học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bảo vệ rừng tự nhiên: Thực hiện các biện pháp tuần tra, kiểm soát khai thác trái phép nhằm duy trì mật độ cây gỗ và bảo vệ các loài ưu thế, đảm bảo trữ lượng gỗ không giảm sút. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý rừng và chính quyền địa phương, trong vòng 1-2 năm tới.

2. Phát triển kỹ thuật khoanh nuôi tái sinh: Áp dụng kỹ thuật khoanh nuôi tái sinh nhằm tăng mật độ và chất lượng cây tái sinh, đặc biệt tập trung vào các loài ưu thế để nâng cao khả năng phục hồi rừng. Chủ thể thực hiện: Các đơn vị lâm nghiệp, trong 3 năm tiếp theo.

3. Xây dựng mô hình quản lý rừng bền vững: Thiết lập mô hình quản lý dựa trên đặc điểm cấu trúc rừng và đa dạng loài, kết hợp với giám sát định kỳ để điều chỉnh các biện pháp kỹ thuật phù hợp. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Ninh Thuận, trong 5 năm.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý rừng bền vững cho người dân địa phương, góp phần giảm thiểu xâm canh và khai thác không hợp pháp. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Bác Ái và các tổ chức phi chính phủ, trong 1-3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý rừng và cơ quan chức năng: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý, bảo vệ và phát triển rừng tự nhiên tại tỉnh Ninh Thuận.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Lâm nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu cấu trúc rừng, phân tích đa dạng sinh học và mô hình phân bố số cây để áp dụng cho các nghiên cứu tương tự.

3. Doanh nghiệp lâm nghiệp và phát triển rừng: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật khoanh nuôi tái sinh và quản lý rừng bền vững nhằm nâng cao năng suất và chất lượng vốn rừng.

4. Cộng đồng địa phương và tổ chức bảo tồn: Nâng cao nhận thức về giá trị đa dạng sinh học và vai trò của rừng tự nhiên, từ đó tham gia tích cực vào công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu cấu trúc rừng lại quan trọng?
   Cấu trúc rừng phản ánh sự phân bố và vai trò của các loài cây, giúp đánh giá sức khỏe và khả năng phục hồi của rừng, từ đó xây dựng các biện pháp quản lý phù hợp.

2. Chỉ số Shannon-Wiener (H’) thể hiện điều gì?
   Chỉ số này đo lường mức độ đa dạng loài trong một khu vực, giá trị càng cao cho thấy sự phong phú và đồng đều của các loài cây.

3. Phân bố số cây theo cấp đường kính có ý nghĩa gì?
   Phân bố này giúp hiểu được cấu trúc tuổi và kích thước cây trong rừng, phản ánh quá trình phát triển và tác động của khai thác hoặc thiên nhiên.

4. Tái sinh tự nhiên được đánh giá như thế nào?
   Dựa trên mật độ, chất lượng và nguồn gốc cây tái sinh dưới tán rừng, từ đó dự đoán khả năng phục hồi và phát triển của rừng trong tương lai.

5. Giải pháp khoanh nuôi tái sinh có hiệu quả ra sao?
   Kỹ thuật này giúp bảo vệ và thúc đẩy sự phát triển của cây tái sinh, tăng mật độ cây con và cải thiện cấu trúc rừng, đã được áp dụng thành công tại nhiều khu vực rừng nghèo.

Kết luận

• Đã xác định được 38 loài cây gỗ thuộc 24 họ thực vật, trong đó 6 loài ưu thế chiếm 71,1% tổ thành rừng.
• Mật độ cây gỗ trung bình đạt 676 cây/ha, trữ lượng gỗ 66,79 m³/ha, phản ánh trạng thái rừng nghèo đặc trưng.
• Phân bố số cây theo cấp đường kính và chiều cao tuân theo hàm phân bố khoảng cách, cho thấy cấu trúc rừng ổn định.
• Tái sinh tự nhiên có mật độ khoảng 2.000 cây/ha, chất lượng tốt, khả năng kế cận với tầng cây mẹ đạt 57,02%.
• Chỉ số đa dạng loài Shannon-Wiener (H’) trung bình 1,94 ± 0,17, thể hiện mức độ đa dạng trung bình của rừng.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp kỹ thuật khoanh nuôi tái sinh và tăng cường bảo vệ rừng trong vòng 1-3 năm tới để duy trì và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại Bác Ái. Các nhà quản lý và nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát triển rừng.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát triển rừng tự nhiên – nguồn tài nguyên quý giá của tỉnh Ninh Thuận!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Mối quan hệ giữa các yếu tố môi trường, khí hậu và đa dạng sinh học từ lâu đã trở thành trọng tâm nghiên cứu của sinh thái học. Theo Florian và ctv (2015), lượng mưa thay đôi có thể thay đổi thành phần loài của quần xã thực vật và chức năng của hệ sinh thái, dẫn đến mối quan hệ chặt chẽ giữa đa dạng loài và đa chức năng của hệ sinh thái. Mellado và ctv (2016) cho rằng thành phần loài của quần xã cũng bị anh hưởng mạnh bởi các yếu tố môi trường. Bên cạnh đó, sự thay đổi của các yếu tố môi trường làm đa dạng hóa môi trường sống, dẫn đến sự khác biệt về thành phần loài giữa các vùng (Peringer và ctv, 2017).

Trong các kiểu HST trên cạn thì rừng có sự đa dang về thành phan loài cao nhất, đồng thời đây cũng là nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật hoang da và vi sinh vật có giá trị kinh tế và khoa học. Sự phong phú về loài, mức độ phong phú và giá trị tầm quan trọng của các loài trong mỗi kiểu quần xã là khác nhau. Mức độ phong phú của các loài rụng lá trong hầu hết các kiểu quần xã cao hơn so với các loài thường xanh, trong khi mức độ phong phú và diện tích cơ bản của các loài rụng lá ở cấp đường kính trung bình (15 em < D¡ < 30 em) và cấp đường kính lớn (D¡; > 30 cm) thấp hon so với kiểu quần xã thường xanh (Qichi Yang và ctv, 2021). Sự phong phú của các loài trong các quan xã này có tương quan nghịch với độ dốc, vị trí độ dốc.

Việt Nam nằm trong vành đai nhiệt đới Bắc bán cầu tiếp cận gần với xích đạo. Chính những điều kiện địa hình, khí hau, thé nhưỡng đa dạng đã tạo ra các loại HST rừng trải dọc các vùng lãnh thổ. Theo World Bank (2005), Việt Nam có đa dạng sinh học đứng thứ 16 trên thế giới với nhiều kiểu HST, các loài sinh vật và nguồn gen phong phú và đặc hữu. Vienna (2012) cho rằng, đa dạng sinh học càng cao thì khả năng phát hiện ra nhiều loài được liệu quý, phát triển kinh tế, và ứng phó với những thách thức của biến đổi khí hậu càng cao.

Theo quyết định 1558/QD-BNN-TCLN ngày 13/4/2021 của Bộ NN và PTNN (2021), diện tích đất có rừng đủ tiêu chuẩn dé tinh tỷ lệ che phủ toàn quốc là 13.185 ha rừng tự nhiên, 4.030 ha rừng trồng: tỷ lệ che phủ là 42,01%. Trong đó, tỉnh Ninh Thuận, diện tích đất có rừng là 155.394 ha, rừng tự nhiên có 146.032 ha rừng trồng; tỷ lệ che phủ 45,66%. Huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo nhưng lại có những đặc điểm của khí hậu lục bán khô hạn; lượng mưa it; mùa khô rõ rệt, kéo dai từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Trên nền khí hậu khô hạn đã tạo nên một loại rừng hoàn toàn đặc trưng về cấu trúc và tính chất rất đặc biệt là rừng lá rộng rụng lá.

Theo thông tư số 33/2018/TT - BNNPTNT, rừng lá rộng rụng lá là rừng có các loài cây gỗ, rụng lá toàn bộ theo mùa chiếm trên 75% số cây; mùa khô hau hết các loài cây rừng đều rụng lá dé giảm thoát hơi nước; mùa mưa, sự cân bằng nước trở lại thuận lợi và cây ra lá mới. Phân chia rừng theo trữ lượng, rừng nghèo có trữ lượng cây đứng từ lớn hon 50 đến 100 m*/ha. Rừng lá rộng rụng lá, trong thời gian khô hạn cây rụng trụi lá mở ra tang tán, cho ánh sáng chiếu xuống tầng dưới tán rừng tạo điều kiện cho bụi rậm phát triển nên rừng lá rộng rụng lá theo mùa thường có hai tầng, tầng cây gỗ lớn và tầng cây bụi. Theo Nguyễn Xuân Đặng và Lương Văn Dũng (2012), rừng thưa cây họ Dầu (rừng rụng lá) thường chỉ có 3 tầng: 1 tầng cây gỗ, tang cây bụi va tầng thảm tươi.

Nguyễn Hoài Bính (2012), nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng khộp tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Sắt, tỉnh Ninh Thuận, cho thấy rừng rụng lá theo mùa có hệ thực vật tương đối phong phú và đa dạng, trong đó số loài cây họ Dầu (Dipterocarpaceae) chiếm số lượng lớn. Ngoài ra còn có một số họ khác như họ Đậu (Fabaceae), họ Đào lộn hột (Annacardiaceae), họ Bàng (Combretaceae), họ Vú sữa (Sapotaceae). nhưng số lượng không nhiều. Vũ Anh Tài và Đinh Thị Hoa (2017), đánh giá đa dạng thảm thực vật ở khu bảo tôn thiên nhiên Mường Nhé, kết quả cho thấy mật độ cây gỗ khá cao vì có nhiều cây gỗ tái sinh, đạt 313 cây/ha; rừng nghèo, trữ lượng còn khoảng trên 60 m”/ha, không còn cây vượt tán và đa số cây có đường kính gốc dao động trong khoảng 15 đến 25 cm.

Đề đánh giá mức độ đa dạng sinh học của kiểu rừng tự nhiên lá rộng rụng lá tại khu vực Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận và có biện pháp lâm sinh phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh rừng, cần có những cơ sở khoa học về đặc điểm cấu trúc, thành phần loài và các chỉ số thể hiện sự đa dạng sinh học của kiểu rừng này. Trong khuôn khô của luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Lâm học, tác giả tiến hành nghiên cứu “Đặc điểm cấu trúc và da dạng loài cây gỗ ở rừng tự nhiên lá rộng rụng lá nghèo tại khu vực Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận” nhằm cung cấp thêm cơ sở khoa học cho việc bảo tồn đa dang sinh học và làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất và chất lượng vốn rừng tại khu vực nghiên cứu nói riêng và địa bàn tỉnh Ninh Thuận nói chung. Mục tiêu nghiên cứu Xác định đặc điểm cấu trúc tầng cây gỗ lớn, tầng cây tái sinh và tính đa dạng loài cây gỗ ở kiểu rừng tự nhiên lá rộng rụng lá nghèo tại khu vực Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận làm cơ sở khoa học cho quản lý rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Mục tiêu cụ thể Xác định kết cấu loài cây gỗ, cau trúc quan thụ và tình hình tái sinh tự nhiên dưới tán rừng của kiểu rừng tự nhiên lá rộng rụng lá nghẻo tại khu vực nghiên cứu.

Phân tích đa dạng loài cây gỗ đối với những quan xã thực vật của kiểu rừng tự nhiên lá rộng rụng lá nghèo tại khu vực nghiên cứu. Đề xuất các biện pháp kỹ thuật trong quản lý rừng và bảo tồn đa dạng thực vật tại khu vực nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu là những loài thực vật thân gỗ và các quần xã thực vật của kiểu rừng tự nhiên lá rộng rụng lá nghèo tại khu vực Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận. - Phạm vi nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trên những diện tích rừng lá rộng rụng lá nghèo thuộc lô 2, khoảnh 3, tiêu khu 29b với điện tích 108,28 ha, ở độ cao khoảng 300 — 500 m, độ dốc 15 — 20° tại lâm phận huyện Bác Ai, tinh Ninh Thuận.

(Nguồn: Ban quản lý rừng Công ty lâm nghiệp Tân Tiến) Ý nghĩa của đề tài Về lý luận, đề tài cung cấp những thông tin về đặc điểm cấu trúc của tầng cây gỗ lớn và tầng cây tái sinh và tính đa dạng loài cây gỗ ở kiểu rừng tự nhiên lá rộng rụng lá nghẻo tại khu vực Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận. Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp những thông tin làm cơ sở khoa học cho quản lý rừng và bảo tồn đa dạng loài cây gỗ tại khu vực nghiên cứu. Chương Ï TÔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng 1.

Những nghiên cứu về cấu trúc rừng trên thế giới Trên thế giới, nghiên cứu cấu trúc rừng đã được các nhà khoa học Lâm nghiệp đề cập vào thập niên 50 va 60 của thế kỷ XX, một số nha lâm học như: Maurand (1952); Rollet (1952); Vidal (1958) và Schmid (1962) đã có những khảo sát về hệ thực vật rừng Đông Dương. Baur (1979), nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh thái học nói chung và về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mưa nói riêng, trong đó có nghiên cứu các nhân tô cau trúc rừng, các kiểu xử lý lâm sinh áp dụng cho rừng mưa nhiệt đới. Trong nghiên cứu cấu trúc rừng, những vấn đề đặt ra không chỉ bao gồm thành phần loài cây gỗ và trữ lượng rừng mà còn hiểu rõ hơn về kết cấu loài cây gỗ, cau trúc quan thụ, tái sinh tự nhiên và diễn thé rừng. Những thông tin về kết cau loài cây gỗ và cấu trúc quần thụ là cơ sở khoa học để phân chia các kiểu rừng thành những kiểu QXTV.

Phương pháp đánh giá vai trò của những loài cây gỗ trong các QXTV là nhiệm vụ quan trọng trong nghiên cứu về cau trúc rừng. Kết cau loài cây gỗ trong QXTV đã được các tác giả mô tả và phân tích không chỉ theo không gian và thời gian mà còn theo những điều kiện sinh thái khác nhau. Điển hình như các nghiên cứu của Baur (1964), Mellado và ctv (2016), Peringer và ctv (2017). Về cấu trúc tổ thành Cấu trúc rừng đóng vai trò rất quan trọng trong quản lý bền vững tài nguyên rừng.

Trong đó, cấu trúc tổ thành là nhân tố có ảnh hưởng quyết định đến cấu trúc sinh thái và hình thái của rừng; cấu trúc tô thành khác nhau sẽ dẫn đến sự khác nhau tương ứng về các đặc trưng cấu trúc khác của rừng. Tổ thành rừng là chỉ tiêu quan trọng dé đánh giá mức độ đa dạng sinh học, tính ôn định, tính bền vững của hệ sinh thái rừng. Vì vậy, nghiên cứu cấu trúc tô thành được xem như công việc đầu tiên và quan trọng trong nghiên cứu cấu trúc rừng. Richards (1952), cho rằng trong rừng mưa nhiệt đới, trên mỗi ha có hơn 40 loài cây gỗ, có trường hợp còn trên 100 loài.

Nhiều loài cây gỗ lớn sinh trưởng hỗn giao với nhau theo tỷ lệ khá đồng đều, nhưng cũng có khi có một hoặc hai loài chiếm ưu thế. Rừng mưa thường có nhiều tang (thường có 3 tang, ngoại trừ tang cây bụi và tầng cây thân cỏ). Trong rừng mưa nhiệt đới ngoài cây gỗ lớn, cây bụi và các loài thân cỏ còn có nhiều loài cây leo đủ hình dang và kích thước, cùng nhiều thực vật phụ sinh trên thân cây, cành cây. “Rừng mưa thực sự là một quần lạc hoàn chỉnh và cầu kỳ nhất về mặt cấu tạo và cũng phong phú nhất về mặt loài cây”.