Nghiên Cứu Đặc Điểm Khu Hệ Thú Linh Trưởng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Bắc Mê, Hà Giang

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm khu hệ thú linh trưởng tại khu bảo tồn thiên nhiên bắc mê tỉnh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Hoàng Trung Kiên
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Khu Hệ Thú Linh Trưởng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Bắc Mê, Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lược sử nghiên cứu thú Linh trưởng ở Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm chung của thú bộ Linh trưởng (Primates) ở Việt Nam
• 1.3. Phân loại thú Linh trưởng ở Việt Nam
• 1.4. Phân bố Linh trưởng Việt Nam
• 1.5. Tình trạng các loài Linh trưởng Việt Nam
• 1.6. Các mối đe dọa đối với khu hệ thú Linh trưởng
• 1.7. Nghiên cứu đa dạng sinh học và khu hệ thú Linh trưởng ở Khu BTTN Bắc Mê, Hà Giang
• 1.8. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.8.1. Mục tiêu chung
• 1.8.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.9. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 1.9.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.9.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.9.3. Thời gian nghiên cứu
• 1.10. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 1.10.2. Phương pháp xác định thành phần loài
• 1.10.3. Phương pháp phân chia sinh cảnh và xác định phân bố của các loài Linh trưởng
• 1.10.4. Phương pháp xác định các mối đe dọa
• 1.10.5. Phương pháp nội nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Khí hậu, thủy văn
• 3.4. Tài nguyên đa dạng sinh học
• 3.5. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 3.6. Dân số, lao động và việc làm. Thực trạng các ngành kinh tế
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Danh lục thú Linh trưởng tại Khu BTTN Bắc Mê, Hà Giang. Tình trạng quần thể các loài thú Linh trưởng tại Khu BTTN Bắc Mê
• 4.2. Đặc điểm phân bố của các loài Linh trưởng tại Khu BTTN Bắc Mê
• 4.2.1. Các dạng sinh cảnh chính tại khu vực
• 4.2.2. Đặc điểm phân bố của các loài thú Linh trưởng theo sinh cảnh
• 4.3. Giá trị của các loài thú Linh trưởng tại khu vực nghiên cứu
• 4.3.1. Giá trị sinh thái
• 4.3.2. Giá trị khoa học, bảo tồn
• 4.4. Các mối đe dọa chính
• 4.4.1. Các mối đe dọa đến khu hệ thú Linh trưởng tại khu vực nghiên cứu
• 4.4.2. Đánh giá, xếp hạng các mối đe dọa
• 4.4.3. Các khu vực bị tác động mạnh trong Khu BTTN Bắc Mê
• 4.5. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Động Vật Linh Trưởng Bắc Mê 55 ký tự

Nghiên cứu về động vật linh trưởng Bắc Mê có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học Bắc Mê. Khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Bắc Mê, Hà Giang, là một điểm nóng về đa dạng sinh học, đặc biệt là khu hệ linh trưởng. Các loài linh trưởng rất nhạy cảm với thay đổi môi trường và sự tác động của con người, nên chỉ sống ở nơi rừng còn tốt, đảm bảo nguồn thức ăn và ít bị đe dọa. Tuy nhiên, sự tác động của con người đang thu hẹp môi trường sống của chúng, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng. Theo Groves (2004), Việt Nam có 24 loài và phân loài linh trưởng. Đề tài "Nghiên cứu một số đặc điểm khu hệ thú linh trưởng tại khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê, tỉnh Hà Giang" nhằm xác định sự có mặt, tình trạng, phân bố và các mối đe dọa chính, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Linh Trưởng Việt Nam

Nghiên cứu về khu hệ linh trưởng ở Việt Nam đã được tiến hành từ lâu, với nhiều quan điểm phân loại khác nhau. Các tác giả như Phạm Nhật (2002), Roos (2004) và Groves (2004) đưa ra các cách phân loại khác nhau, tuy nhiên, đều thống nhất rằng khu hệ linh trưởng Việt Nam có 3 họ chính: Họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae). Việc sử dụng hệ thống phân loại của Groves (2004) được ưu tiên vì tính đầy đủ và được sử dụng rộng rãi. Nghiên cứu lịch sử cho thấy sự thay đổi về số lượng và tình trạng các loài linh trưởng theo thời gian, nhấn mạnh tầm quan trọng của các nghiên cứu hiện tại.

1.2. Tổng Quan Về Đa Dạng Sinh Học Bắc Mê

Khu BTTN Bắc Mê, Hà Giang, là một trong những khu vực có đa dạng sinh học cao nhất Việt Nam. Hệ sinh thái rừng núi đá vôi còn tương đối nguyên vẹn tạo điều kiện sống cho nhiều loài động thực vật, trong đó có các loài linh trưởng. Tuy nhiên, thông tin về các loài linh trưởng tại khu vực còn hạn chế, gây khó khăn cho công tác quản lý và bảo tồn. Nghiên cứu này góp phần làm sáng tỏ đa dạng sinh học tại Bắc Mê, đặc biệt là khu hệ linh trưởng, cung cấp cơ sở khoa học cho các hoạt động bảo tồn hiệu quả. Việc bảo tồn hệ sinh thái Bắc Mê là vô cùng quan trọng để duy trì sự tồn tại của các loài linh trưởng và các loài động thực vật khác.

II. Thách Thức Bảo Tồn Loài Linh Trưởng Quý Hiếm 56 ký tự

Việc bảo tồn loài linh trưởng quý hiếm ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Mất môi trường sống và săn bắt trái phép là hai mối đe dọa chính. Diện tích rừng tự nhiên giảm sút do khai thác gỗ, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và các hoạt động kinh tế khác, làm mất đi môi trường sống của các loài linh trưởng. Săn bắt trái phép diễn ra với nhiều hình thức khác nhau, từ săn bắt để lấy thịt, buôn bán trái phép, đến bắt giữ để nuôi nhốt. Điều này khiến số lượng các loài linh trưởng giảm sút nghiêm trọng và đẩy nhiều loài đến bờ vực tuyệt chủng.Theo số liệu thống kê diện tích rừng tự nhiên của Việt Nam năm 1943 có 14.3 triệu ha, so với năm 1990 chỉ còn 8,43 triệu ha.

2.1. Mất Môi Trường Sống Của Linh Trưởng Bắc Mê

Mất môi trường sống là một trong những nguyên nhân hàng đầu đe dọa sự tồn tại của linh trưởng Bắc Mê. Rừng tự nhiên bị tàn phá do khai thác gỗ trái phép, mở rộng diện tích canh tác nông nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng. Điều này khiến cho các loài linh trưởng mất đi nơi sinh sống, nguồn thức ăn và khả năng di chuyển. Ngoài ra, ô nhiễm môi trường cũng ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh sản của chúng. Việc bảo tồn và phục hồi rừng tự nhiên là vô cùng quan trọng để bảo vệ môi trường sống của linh trưởng Bắc Mê.

2.2. Săn Bắt và Buôn Bán Động Vật Linh Trưởng Bắc Mê

Săn bắt và buôn bán trái phép động vật linh trưởng Bắc Mê là một vấn nạn nhức nhối. Các loài linh trưởng bị săn bắt để lấy thịt, da, xương và các bộ phận khác để sử dụng trong y học cổ truyền hoặc buôn bán làm thú cưng. Việc buôn bán trái phép động vật hoang dã, trong đó có linh trưởng, diễn ra trên cả thị trường trong nước và quốc tế. Tình trạng này không chỉ đe dọa sự tồn tại của các loài linh trưởng mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái Bắc Mê. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng săn bắt và buôn bán trái phép, bảo vệ loài linh trưởng quý hiếm.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Linh Trưởng 57 ký tự

Nghiên cứu đặc điểm sinh học linh trưởng tại BTTN Bắc Mê sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp kế thừa tài liệu được sử dụng để thu thập thông tin về lịch sử nghiên cứu, phân loại và phân bố của các loài linh trưởng. Phương pháp xác định thành phần loài được thực hiện thông qua khảo sát thực địa, nhận dạng dấu vết và phỏng vấn người dân địa phương. Phương pháp phân chia sinh cảnh và xác định phân bố của các loài linh trưởng được thực hiện bằng cách khảo sát các khu vực khác nhau trong khu bảo tồn và ghi nhận sự xuất hiện của các loài linh trưởng. Phương pháp xác định các mối đe dọa được thực hiện thông qua phỏng vấn người dân địa phương và phân tích các hoạt động kinh tế xã hội trong khu vực. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phương pháp nội nghiệp để phân tích và đánh giá.

3.1. Xác Định Thành Phần Loài Động Vật Hà Giang

Việc xác định thành phần loài động vật Hà Giang, đặc biệt là linh trưởng, là bước quan trọng để đánh giá đa dạng sinh học. Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa, kết hợp với nhận dạng dấu vết và phỏng vấn người dân địa phương. Các mẫu vật thu thập được phân tích và so sánh với các tài liệu tham khảo để xác định loài. Việc xác định chính xác thành phần loài giúp đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp và hiệu quả. Quá trình này bao gồm việc thu thập thông tin về tên khoa học các loài linh trưởng Bắc Mê.

3.2. Phân Tích Phân Bố Linh Trưởng Ở Việt Nam

Phân tích phân bố linh trưởng ở Việt Nam, đặc biệt tại BTTN Bắc Mê, giúp hiểu rõ về môi trường sống và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của chúng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân chia sinh cảnh và xác định phân bố của các loài linh trưởng thông qua khảo sát các khu vực khác nhau trong khu bảo tồn. Dữ liệu về địa điểm, độ cao, thảm thực vật và các yếu tố môi trường khác được ghi nhận và phân tích. Phân tích này cung cấp thông tin quan trọng cho việc quy hoạch và quản lý khu bảo tồn, bảo vệ môi trường sống của linh trưởng ở Việt Nam.

3.3. Đánh Giá Mối Đe Dọa Bảo Tồn Linh Trưởng

Đánh giá các mối đe dọa đối với bảo tồn linh trưởng là bước quan trọng để xây dựng các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Phương pháp phỏng vấn người dân địa phương và phân tích các hoạt động kinh tế xã hội trong khu vực được sử dụng để xác định các mối đe dọa chính. Các mối đe dọa bao gồm mất môi trường sống, săn bắt trái phép, buôn bán trái phép và các hoạt động khác của con người. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng mối đe dọa giúp ưu tiên các hoạt động bảo tồn và tập trung nguồn lực vào những vấn đề cấp bách nhất.

IV. Kết Quả Số Lượng Linh Trưởng tại Bắc Mê Hà Giang 54 ký tự

Nghiên cứu đã xác định được danh lục thú linh trưởng tại khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê, Hà Giang. Đồng thời, đánh giá tình trạng bảo tồn linh trưởng và số lượng linh trưởng của các loài tại khu vực nghiên cứu. Phân tích đặc điểm phân bố của các loài linh trưởng theo các dạng sinh cảnh khác nhau, bao gồm rừng nguyên sinh, rừng thứ sinh và rừng trên núi đá vôi. Nghiên cứu cũng đánh giá giá trị của các loài thú linh trưởng tại khu vực, bao gồm giá trị sinh thái, khoa học và bảo tồn. Xác định các mối đe dọa chính đối với khu hệ thú linh trưởng tại khu vực nghiên cứu và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng mối đe dọa. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực, đặc biệt là các giải pháp bảo tồn linh trưởng.

4.1. Tình Trạng Quần Thể Các Loại Linh Trưởng Ở Hà Giang

Nghiên cứu đánh giá tình trạng quần thể các loại linh trưởng ở Hà Giang, đặc biệt tại khu BTTN Bắc Mê. Thông tin về số lượng cá thể, cấu trúc quần thể và xu hướng biến động được thu thập và phân tích. Tình trạng bảo tồn của từng loài được đánh giá theo tiêu chuẩn của IUCN. Kết quả cho thấy một số loài đang bị đe dọa nghiêm trọng và cần có các biện pháp bảo tồn khẩn cấp. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên tình trạng quần thể là vô cùng quan trọng để đảm bảo hiệu quả của các hoạt động bảo tồn.

4.2. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Sống Đến Tập Tính Linh Trưởng

Môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến tập tính linh trưởng. Nghiên cứu quan sát và ghi nhận các hành vi của các loài linh trưởng trong các sinh cảnh khác nhau. Các yếu tố môi trường như nguồn thức ăn, nơi trú ẩn và sự hiện diện của các loài khác được phân tích để đánh giá ảnh hưởng của chúng đến tập tính của linh trưởng. Kết quả cho thấy các loài linh trưởng có sự thích nghi khác nhau với các môi trường sống khác nhau và việc bảo tồn môi trường sống là vô cùng quan trọng để duy trì tập tính linh trưởng tự nhiên của chúng.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Động Vật Linh Trưởng Tại Bắc Mê 55 ký tự

Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất một số giải pháp bảo tồn động vật linh trưởng tại khu BTTN Bắc Mê. Các giải pháp bao gồm tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, ngăn chặn khai thác gỗ trái phép và săn bắt trái phép. Nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương về giá trị của đa dạng sinh học và tầm quan trọng của việc bảo tồn linh trưởng. Phát triển du lịch sinh thái bền vững để tạo nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương và giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên. Hợp tác với các tổ chức bảo tồn quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và huy động nguồn lực cho công tác bảo tồn.

5.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Bảo Tồn Động Vật

Nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương về bảo tồn động vật, đặc biệt là linh trưởng, là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của các hoạt động bảo tồn. Các chương trình giáo dục và truyền thông được triển khai để cung cấp thông tin về giá trị của đa dạng sinh học, tầm quan trọng của việc bảo tồn linh trưởng và các biện pháp bảo tồn đơn giản mà người dân có thể thực hiện. Sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương vào công tác bảo tồn sẽ giúp tạo ra một môi trường sống an toàn và bền vững cho linh trưởng.

5.2. Quản Lý Bền Vững Môi Trường Sống Linh Trưởng

Quản lý bền vững môi trường sống linh trưởng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo tồn. Các hoạt động quản lý bao gồm quy hoạch sử dụng đất hợp lý, kiểm soát khai thác tài nguyên thiên nhiên, phục hồi rừng bị suy thoái và ngăn chặn các hoạt động gây ô nhiễm môi trường. Mục tiêu là duy trì và nâng cao chất lượng môi trường sống của linh trưởng, đảm bảo nguồn thức ăn và nơi trú ẩn cho chúng.

VI. Kết Luận Nghiên Cứu Động Vật và Tương Lai Bắc Mê 55 ký tự

Nghiên cứu về nghiên cứu động vật linh trưởng tại khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê, Hà Giang, đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần loài, tình trạng quần thể, phân bố và các mối đe dọa đối với khu hệ linh trưởng tại khu vực. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học Bắc Mê và đảm bảo sự tồn tại của các loài linh trưởng quý hiếm. Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình hình bảo tồn linh trưởng để có những điều chỉnh phù hợp và đạt được kết quả tốt nhất.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Sinh Thái Học Linh Trưởng

Hướng nghiên cứu tiếp theo về sinh thái học linh trưởng tại BTTN Bắc Mê cần tập trung vào các khía cạnh như đánh giá chi tiết hơn về cấu trúc quần thể, phân tích mối quan hệ giữa linh trưởng và các loài khác trong hệ sinh thái, nghiên cứu về thức ăn của linh trưởng, và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với điều kiện sống linh trưởng. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp thêm thông tin quan trọng để hoàn thiện các giải pháp bảo tồn.

6.2. Sự Tham Gia Của Cộng Đồng Trong Bảo Tồn Sinh Vật

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố quyết định sự thành công của các hoạt động bảo tồn sinh vật. Cần tăng cường vai trò của cộng đồng trong việc giám sát, bảo vệ rừng và ngăn chặn các hoạt động vi phạm pháp luật về bảo tồn. Đồng thời, cần tạo điều kiện để cộng đồng được hưởng lợi từ các hoạt động bảo tồn, như du lịch sinh thái, để tạo động lực cho họ tham gia tích cực vào công tác bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được công nhận là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu thế giới về thú linh trưởng với 24 loài và phân loài đã được ghi nhận. Tuy nhiên, theo Sách Đỏ Việt Nam năm 2007, có tới 4 loài đang ở tình trạng cực kỳ nguy cấp và 8 loài ở tình trạng nguy cấp, đặt nhóm động vật này trước nguy cơ tuyệt chủng rất cao. Tại vùng Đông Bắc, Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê thuộc tỉnh Hà Giang sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi còn tương đối nguyên vẹn với tổng diện tích tự nhiên là 9.042,5 ha, trong đó phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm tới 8.298,9 ha. Mặc dù là sinh cảnh cư trú lý tưởng của các loài linh trưởng quý hiếm, nguồn dữ liệu hiện trường tại đây trước năm 2014 còn rất hạn chế và rời rạc.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là đánh giá toàn diện thành phần loài, hiện trạng quần thể, đặc điểm phân bố không gian và lượng hóa các mối đe dọa đối với khu hệ thú linh trưởng. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc lập danh lục cập nhật, xác định vùng sinh cảnh ưu tiên và đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn có tính khả thi cao cho ban quản lý khu bảo tồn. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên toàn bộ lâm phần thuộc 3 xã Thượng Tân, Minh Ngọc và Lạc Nông thuộc huyện Bắc Mê, với thời gian thu thập dữ liệu thực địa liên tục từ ngày 15 tháng 3 đến ngày 15 tháng 9 năm 2014. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc ghi nhận 7 loài linh trưởng, chiếm 29,2% tổng số loài linh trưởng của Việt Nam, cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy để nâng cao hiệu quả bảo vệ trên hơn 8.000 ha rừng đặc dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống phân loại học động vật linh trưởng của Groves (2004) và tài liệu chuyên khảo của Wilson và Reeder, kết hợp khung lý thuyết phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam của Thái Văn Trừng (1978). Đồng thời, đề tài ứng dụng mô hình đánh giá giảm thiểu mối đe dọa (Threats Reduction Assessment - TRA) do Margoluis và Salafsky (2001) phát triển nhằm lượng hóa mức độ tác động của con người lên tài nguyên sinh vật.

Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt luận văn gồm:

• Khu hệ thú linh trưởng (Primate fauna): Toàn bộ các taxon thuộc bộ Linh trưởng (Primates) cùng cư trú trong một không gian địa lý xác định.
• Sinh cảnh đặc trưng (Specific habitat): Tổ hợp các yếu tố cấu trúc rừng, độ cao địa hình và nguồn thức ăn đáp ứng yêu cầu sinh thái của từng loài.
• Loài chỉ thị sinh thái (Ecological indicator): Nhóm loài có độ nhạy cảm cao với sự biến đổi môi trường, phản ánh trực tiếp chất lượng của hệ sinh thái rừng tự nhiên.
• Điểm nóng bảo tồn (Conservation hotspot): Khu vực có giá trị đa dạng sinh học vượt trội nhưng đang chịu áp lực xâm hại nghiêm trọng từ hoạt động nhân sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ khảo sát thực địa trực tiếp kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ Chi cục Kiểm lâm Hà Giang và Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa được thiết kế qua 8 tuyến điều tra với tổng chiều dài 35 km, bề rộng quan sát dao động từ 250 m đến 500 m, bao phủ tổng diện tích điều tra trực tiếp khoảng 95 ha. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng có chủ đích, bố trí các tuyến đi qua 5 dạng sinh cảnh chính và các khu vực có khả năng bắt gặp thú cao, mỗi tuyến được điều tra lặp lại ít nhất 3 lần.

Song song với điều tra tuyến, đề tài thiết lập 4 điểm nghe cố định tại các đỉnh núi cao từ 700 m đến 1.000 m để ghi nhận tiếng kêu vào sáng sớm, đồng thời phỏng vấn bán định hướng đối với 30 thợ săn giàu kinh nghiệm và cán bộ kiểm lâm địa phương bằng bộ ảnh nhận dạng chuẩn. Mẫu vật gián tiếp như dấu phân, vết cắn chồi non, dịch huyết lình trên vách đá và mẫu sọ khô tại nhà dân cũng được thu thập để định danh. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng ma trận chấm điểm TRA (thang điểm 1 đến 5 cho 3 tiêu chí: phạm vi, cường độ, tính cấp thiết) và số hóa bản đồ không gian bằng phần mềm MapInfo 11.0. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm khắc phục triệt để tính nhút nhát của linh trưởng vùng núi cao, đảm bảo độ chính xác tối đa trong khung thời gian 6 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra đã xác định được 7 loài thú linh trưởng thuộc 4 giống và 2 họ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê, đóng góp 29,2% tổng số loài, 66,7% số giống và 66,7% số họ linh trưởng hiện có tại Việt Nam. Đáng chú ý, nghiên cứu đã bổ sung thành công loài Khỉ mốc (Macaca assamensis) vào danh lục động vật của khu bảo tồn. Họ Khỉ (Cercopithecidae) chiếm ưu thế tuyệt đối với 5 loài (tương đương 71,4%), trong khi họ Cu li (Loridae) có 2 loài (chiếm 28,6%).

+-------------------------------------------------------------------------+
| PHÂN BỐ CÁC LOÀI LINH TRƯỞNG THEO SINH CẢNH TẠI KBTTN BẮC MÊ            |
+---------------------------------------+-----------+---------------------+
| Dạng sinh cảnh chính                  | Số loài   | Tỷ lệ bắt gặp (%)   |
+---------------------------------------+-----------+---------------------+
| Rừng nguyên sinh trên núi đá vôi      | 7 / 7     | 100,0%              |
| Rừng thứ sinh trên núi đá vôi         | 5 / 7     | 71,4%               |
| Rừng nguyên sinh trên núi đất         | 5 / 7     | 71,4%               |
| Rừng thứ sinh trên núi đất            | 2 / 7     | 28,6%               |
| Rừng phục hồi sau nương rẫy           | 0 / 7     | 0,0%                |
+---------------------------------------+-----------+---------------------+

Về giá trị bảo tồn, có tới 6 trên 7 loài (chiếm 85,7%) được ghi danh trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN từ bậc Sắp nguy cấp (VU) đến Cực kỳ nguy cấp (CR). Trong đó, Voọc mũi hếch (Rhinopithecus avunculus) xếp ở bậc CR, Voọc đen má trắng (Trachypithecus francoisi) và 2 loài Cu li xếp ở bậc EN. Xét theo khung pháp lý quốc gia, 4 loài (57,1%) thuộc nhóm IB của Nghị định 32/2006/NĐ-CP nghiêm cấm khai thác vì mục đích thương mại, và 3 loài (42,9%) thuộc nhóm IIB. Về mặt sinh thái, 100% số loài (7/7 loài) đều phân bố tại sinh cảnh rừng nguyên sinh trên núi đá vôi, trong khi sinh cảnh rừng phục hồi sau nương rẫy ghi nhận tỷ lệ 0%.

Thảo luận kết quả

Sự hiện diện của 7 loài linh trưởng tại một khu bảo tồn có quy mô 9.042,5 ha cho thấy mật độ đa dạng sinh học tại Bắc Mê rất đáng nể khi so sánh với các khu bảo tồn lân cận có diện tích lớn gấp 3 lần như Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang (27.520 ha, 8 loài) hay Khu bảo tồn thiên nhiên Du Già (24.293 ha, 8 loài). Nguyên nhân chính giúp khu hệ linh trưởng duy trì là do địa hình núi đá vôi hiểm trở, chia cắt mạnh từ độ cao 120 m lên tới 1.465 m tại đỉnh Thải Giàng Phìn, tạo nên các sinh cảnh rừng kín thường xanh nguyên sinh có cấu trúc 3-4 tầng tán phong phú các loài cây thức ăn như Nghiến, Trai lý, Giổi.

Tuy nhiên, kết quả phân tích TRA chỉ ra 5 mối đe dọa lớn, trong đó Săn bắt động vật trái phép và Khai thác gỗ nghiến trái phép là 2 mối đe dọa đạt điểm cao nhất, trực tiếp thu hẹp không gian sinh tồn của loài. Áp lực dân số với tỷ lệ tăng tự nhiên 1,8%/năm và 96,9% lao động làm nông lâm nghiệp tại 3 xã vùng đệm khiến rừng bị phân mảnh. Toàn bộ các tập dữ liệu thực địa này đã được trực quan hóa mạch lạc qua 6 bảng số liệu phân tích đa dạng và 6 bản đồ không gian, khoanh vùng chính xác 2 điểm nóng xung đột bảo tồn tại tiểu khu 142 (khu vực Bản Khén) và tiểu khu 162B ven sông Gâm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo vệ bền vững khu hệ thú linh trưởng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê, hệ thống giải pháp đồng bộ cần được triển khai theo các mục tiêu cụ thể:

• Tăng cường tuần tra, ngăn chặn triệt để tình trạng săn bắt và khai thác gỗ trái phép: Thành lập 4 chốt kiểm soát lưu động tại các cửa rừng xung yếu thuộc tiểu khu 142 và 162B. Mục tiêu giảm ít nhất 70% số vụ xâm hại lâm luật trong giai đoạn 2015–2017. Chủ thể thực hiện: Hạt Kiểm lâm Bắc Mê phối hợp với lực lượng Công an huyện.
• Xác lập ranh giới và bảo vệ nghiêm ngặt 8.298,9 ha vùng lõi: Tiến hành cắm mốc ranh giới rõ ràng trên thực địa giữa phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái, đảm bảo giữ vững độ tàn che của rừng nguyên sinh núi đá vôi trên 0,7. Timeline hoàn thành cắm mốc trong 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê.
• Hỗ trợ phát triển sinh kế vùng đệm, giảm áp lực nương rẫy: Xây dựng mô hình nông lâm kết hợp, hỗ trợ kỹ thuật chăn nuôi chuồng trại cho 346 hộ dân tại các xã Thượng Tân, Minh Ngọc và Lạc Nông. Phấn đấu nâng thu nhập bình quân của người dân tăng 20% đến 25% trước năm 2020, giảm tỷ lệ phụ thuộc vào lâm sản từ 90% xuống dưới 50%. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Bắc Mê phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Giang.
• Ứng dụng công nghệ giám sát sinh thái dài hạn: Lắp đặt mạng lưới 20 trạm bẫy ảnh tự động kết hợp máy ghi âm sinh học tại các sinh cảnh rừng nguyên sinh trên núi đá vôi để theo dõi biến động quần thể Voọc mũi hếch và Voọc đen má trắng với chu kỳ đánh giá 6 tháng/lần. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý khu bảo tồn liên kết với các viện nghiên cứu chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý khu bảo tồn và lực lượng kiểm lâm: Nắm bắt quy trình ứng dụng phương pháp đánh giá giảm thiểu mối đe dọa (TRA) và bản đồ hóa các điểm nóng vi phạm lâm luật để tối ưu hóa nguồn lực tuần tra trên 9.042,5 ha rừng đặc dụng.
• Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Tiếp cận phương pháp điều tra kết hợp giữa quan sát theo 8 tuyến khảo sát, điểm nghe âm học và phỏng vấn bán định hướng trong nghiên cứu tập tính linh trưởng vùng núi đá.
• Các tổ chức phi chính phủ và quỹ bảo tồn quốc tế: Khai thác các số liệu định lượng về hiện trạng của 6 loài nguy cấp (như Voọc mũi hếch, Voọc đen má trắng) làm căn cứ khoa học xây dựng hồ sơ tài trợ dự án bảo tồn đa dạng sinh học cấp bách.
• Chính quyền địa phương và cơ quan hoạch định chính sách: Sử dụng các khuyến nghị kinh tế - xã hội để lồng ghép quy hoạch phát triển sinh kế cho 4 cộng đồng dân tộc thiểu số tại vùng đệm mà không làm tổn hại đến tài nguyên rừng.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã ghi nhận bao nhiêu loài thú linh trưởng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê?

Nghiên cứu đã ghi nhận chính xác 7 loài thú linh trưởng thuộc 4 giống và 2 họ, chiếm 29,2% tổng số loài linh trưởng của Việt Nam. Đáng chú ý, tác giả đã bổ sung mới loài Khỉ mốc (Macaca assamensis) vào danh lục động vật của khu bảo tồn.

Tình trạng bảo tồn của các loài linh trưởng tại khu vực này ở mức độ nào?

Giá trị bảo tồn tại đây cực kỳ cao khi có 6 trên 7 loài (85,7%) nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN từ bậc Sắp nguy cấp đến Cực kỳ nguy cấp. Ngoài ra, 4 loài (57,1%) thuộc danh mục nhóm IB của Nghị định 32/2006/NĐ-CP được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt.

Dạng sinh cảnh nào tại Bắc Mê tập trung nhiều loài linh trưởng nhất?

Sinh cảnh rừng nguyên sinh trên núi đá vôi ở độ cao từ 700 m đến 1.000 m là nơi cư trú của toàn bộ 7 loài (100%). Ngược lại, sinh cảnh rừng phục hồi sau nương rẫy hoàn toàn không ghi nhận sự xuất hiện của bất kỳ loài linh trưởng nào do thiếu tầng tán và thức ăn.

Hai mối đe dọa nguy hiểm nhất đối với linh trưởng Bắc Mê là gì?

Theo phương pháp đánh giá TRA, Săn bắt động vật trái phép bằng súng tự chế/bẫy dây và Khai thác gỗ nghiến, gỗ trai lý trái phép là 2 mối đe dọa đứng đầu bảng xếp hạng, trực tiếp chia cắt sinh cảnh sống và đe dọa tính mạng các cá thể linh trưởng.

Sự hiện diện của loài Voọc mũi hếch tại khu bảo tồn được xác định ra sao?

Voọc mũi hếch (Rhinopithecus avunculus) được ghi nhận thông qua tài liệu điều tra trước đó và xác nhận qua phỏng vấn người dân địa phương. Quần thể loài này tại Bắc Mê có kích thước rất nhỏ, phân bố giáp ranh với khu vực rừng Khau Ca và đòi hỏi phải có chương trình bẫy ảnh chuyên sâu để định lượng cá thể.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập danh lục 7 loài thú linh trưởng thuộc 4 giống, 2 họ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê, bổ sung mới loài Khỉ mốc (Macaca assamensis) cho khu hệ động vật địa phương.
• Khẳng định giá trị bảo tồn vượt trội với 85,7% số loài thuộc diện nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam và 57,1% số loài thuộc Danh mục thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB.
• Chứng minh sinh cảnh rừng nguyên sinh trên núi đá vôi giữ vai trò sinh tử khi là nơi cư ngụ duy nhất của trọn vẹn 100% các loài linh trưởng tại khu vực nghiên cứu.
• Xác định và xếp hạng 5 mối đe dọa then chốt bằng phương pháp TRA, khoanh vùng chính xác 2 điểm nóng xung đột bảo tồn tại tiểu khu 142 và 162B.
• Đóng góp khung giải pháp quản trị rừng giai đoạn 2015–2020 kết hợp hài hòa giữa tuần tra chấp pháp nghiêm ngặt trên 8.298,9 ha vùng lõi và chuyển đổi sinh kế cho các cộng đồng dân cư vùng đệm.

Các nhà quản lý lâm nghiệp, tổ chức bảo tồn và nhà khoa học được khuyến khích khai thác dữ liệu của công trình này để triển khai ngay các kế hoạch hành động khẩn cấp nhằm cứu vãn các loài linh trưởng quý hiếm trước nguy cơ tuyệt chủng cục bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là một trong những quốc gia có tính đa dạng sinh học cao trên thế giới, đặc biệt là khu hệ Linh trưởng. Thú Linh trưởng là nhóm động vật cực kỳ nhạy cảm với những tác động của môi trường và con người, do đó chúng thường chỉ phân bố tại những khu vực nhất định, nơi đảm bảo đủ nguồn thức ăn và ít có những mối đe dọa cho sự tồn tại. Thực tế, phần lớn các loài Linh trưởng chỉ sống ở những khu vực rừng còn tốt, nhiều cây gỗ lớn, ít bị con người tác động. Tuy nhiên, theo thời gian những tác động của con người ngày càng lớn, sinh cảnh và môi trường sống của các loài Linh trưởng dần bị thu hẹp.

Chính điều này đã khiến cho các loài Linh trưởng trở thành một trong những nhóm động vật bị đe dọa mạnh nhất cho sự tồn tại, không chỉ ở Việt Nam mà trên cấp độ toàn cầu. Theo phân loại của Groves (2004), khu hệ thú Linh trưởng Việt Nam gồm 24 loài và phân loài, thuộc 3 họ đó là họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae). Đặc biệt, Việt Nam có 4 loài Linh trưởng đặc hữu và nằm trong số những loài Linh trưởng được coi là nguy cấp nhất thế giới bao gồm: Vọoc mông trắng (Trachypithecus delacouri), Vọoc đầu trắng (Trachypithecus poliocephalus), Vọoc mũi hếch (Rhinopithecus avunculus) và Chà vá chân xám (Pygathrix cinerea). Tất cả các loài thú Linh trưởng ở Việt Nam đều có tình trạng sắp nguy cấp đến nguy cấp.

Theo sách đỏ Việt Nam năm 2007 trong số 24 loài và phân loài hiện biết ở Việt Nam, có 4 loài trong tình trạng "Cực kỳ nguy cấp" (CR) và 8 loài ở tình trạng "Nguy cấp" (EN), một vài loài trong số này đang đứng trước bờ vực của sự tuyệt chủng. Do vậy, Linh trưởng luôn luôn được các nhà quản lý, các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu với nhiều mục đích khác nhau, trong đó hầu hết phục vụ cho công tác bảo tồn. Tuy nhiên, một trong những khó khăn 2 nhất trong việc đề xuất những giải pháp quản lý, bảo tồn hiệu quả các loài Linh trưởng tại Việt Nam là thiếu những thông tin quan trọng liên quan đến loài, phân bố cũng như tình trạng của chúng tại những khu vực cụ thể, đặc biệt tại các Vườn Quốc gia và Khu BTTN. Khu BTTN Bắc Mê nằm ở phía Đông của tỉnh Hà Giang được đặc trưng bởi hệ sinh thái rừng trên núi đá còn tương đối nguyên vẹn của khu vực phía Bắc.

Đây là điều kiện thích hợp cho sự cư trú của các loài trong bộ Linh trưởng. Tuy nhiên, việc điều tra khảo sát các loài Linh trưởng tại khu vực hầu như rất ít, gây khó khăn cho công tác quy hoạch quản lý bảo tồn các loài động vật nói chung và Linh trưởng nói riêng tại khu vực. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm khu hệ thú linh trưởng tại khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê, tỉnh Hà Giang”. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ xác định sự có mặt cũng như tình trạng, phân bố và các mối tác động chính tới các loài Linh trưởng tại khu vực.

Đây sẽ là cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp quản lý bảo tồn các loài Linh trưởng tại Khu BTTN Bắc Mê, Hà Giang. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lƣợc sử nghiên cứu thú Linh trƣởng ở Việt Nam 1. Đặc điểm chung của thú bộ Linh trưởng (Primates) ở Việt Nam Bộ Linh trưởng (Primates) hay còn gọi là Bộ Khỉ hầu gồm những loài thú có kiểu đi bằng cả bàn chân, sống chủ yếu trên cây, ăn tạp hay ăn thực vật.

Ngoài những đặc điểm chung về cấu tạo của động vật có xương sống, của nhóm thú thì sự thích nghi với đời sống trên cây của thú Linh trưởng được đặc trưng bởi hình dạng và cấu trúc các chi. Xương cẳng tay, xương cánh tay khớp động với xương bả vai và có thể quay quanh trục của nó. Chi có 5 ngón, ngón 1 (ngón cái) nằm đối diện với 4 ngón còn lại. Hệ xương đai ngực luôn có xương đòn, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho cử động ngang của chi trước một thể loại vận động rất cần thiết cho đời sống leo trèo.

Nhờ cấu tạo đặc biệt này nên chi trước giảm đáng kể vai trò nâng đỡ cơ thể trong vận chuyển và khả năng cầm nắm tốt hơn gọi là tay. Thân chuyển dần tư thế nằm ngang của nhóm thú thành chiều thẳng đứng, đồng thời sự thay đổi đó cũng đã làm thay đổi vị trí của nhiều nội quan và não. Hộp sọ tăng theo chiều cao và giảm nhiều chiều dài. Đáy hộp sọ nằm vuông góc với cột sống.

Hai hố mắt gần nhau, mắt hướng về trước tạo nên kiểu nhìn lưỡng hình. Mũi ngắn; Thể tích hộp sọ tương đối lớn so với cơ thể và phát triển đồng thời với sự tăng thể tích não bộ. Tăng thể tích não bộ là đặc điểm rất tiến hoá của thú Linh trưởng. Răng thú Linh trưởng có 2 loại: răng sữa và răng chính thức (difiodonte).

Răng cửa to, răng hàm có 4 nón tù. Cấu tạo bộ răng thích nghi với chế độ ăn tạp nhưng thiên về thực vật (quả, lá). Số lượng răng của các loài Linh trưởng có thể biến đổi từ 32 đến 36 chiếc. Thú Linh trưởng ở con đực, có một đôi tinh hoàn và luôn nằm trong bìu da ở ngoài bụng.

Con cái có một 4 đôi vú ngực phát triển, có tử cung đơn hoặc hai sừng. Nhau của Linh trưởng thuộc loại nhau tán, không rụng ở nhóm Leiur và rụng ở các loài khác. Thời gian mang thai dài, thường đẻ một con. Con non đẻ ra yếu, thời gian bú sữa dài.

Phân loại thú Linh trưởng ở Việt Nam Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về khu hệ thú Linh trưởng ở Việt Nam và đưa ra nhiều quan điểm phân loại thú Linh trưởng khác nhau, các quan điểm này thay đổi theo thời gian và rất khác nhau giữa các tác giả (Bảng 1. Chẳng hạn, Phạm Nhật (2002) cho rằng thú Linh trưởng Việt Nam bao gồm 25 loài và phân loài thuộc 3 họ; Roos (2004) cho rằng thú Linh trưởng Việt Nam bao gồm 24 loài và phân loài thuộc 3 họ. Trong khi đó Groves (2004) chỉ ra rằng Việt Nam có 24 loài và phân loài. Tuy có sự khác nhau về số lượng loài, nhìn chung các tác giả đều thống nhất rằng khu hệ thú Linh trưởng ở Việt Nam có 3 họ chính: Họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae).

Phân loại thú Linh trƣởng ở Việt Nam theo thời gian Năm Họ Số loài và phân loài Nguồn thông tin 2001 3 24 Groves (2001) 2002 3 25 Phạm Nhật (2002) 2004 3 24 Roos (2004) 2004 3 24 Groves (2004) Trong đề tài này, việc sử dụng hệ thống phân loại thú Linh trưởng sẽ theo hệ thống phân loại của Groves (2004) vì đây là hệ thống phân loại phản ánh đầy đủ phân loại học của thú Linh trưởng Việt Nam và được các nhà khoa học đang sử dụng rộng rãi. Phân loại khu hệ thú Linh trƣởng Việt Nam theo Groves (2004) Tên loài TT Phổ thông Khoa học 1 Cu li lớn Nycticebus coucang (Boddaert, 1785) 2 Cu li nhỏ Nycticebus pygmaeus Bonhote, 1907 3 Khỉ cộc Macaca arctoides (Geoffroy, 1831) Macaca assamensis (M’Clelland, 4 Khỉ mốc 1839) 5 Khỉ đuôi lợn Macaca nemestrina (Linnaeus, 1766) 6 Khỉ vàng Macaca mulatta 7 Khỉ đuôi dài Macaca fascicularis Trachypithecus phayrei 8 Voọc xám crepusculus (Elliot, 1909) 9 Voọc bạc Trachypithecus obscurus 10 Voọc géc manh Trachypithecus germaini Trachypithecus francoisi 11 Voọc đen má trắng francoisi (Pousargues, 1898) Trachypithecus francoisi 12 Voọc đầu trắng poliocephalus (Trouessart, 1911) 13 Voọc gáy trắng Trachypithecus hatinhensis 14 Voọc đen tuyền Trachypithecus ebenus Trachypithecus francoisi 15 Voọc mông trắng delacouri (Osgood, 1932) 16 Chà vá chân nâu Pygathrix nemaeus 17 Chà vá chân đen Pygathrix nigripes 18 Chà vá chân xám Pygathrix cinerea 6 Tên loài TT Phổ thông Khoa học Rhinopithecus avunculus Dollman, 19 Voọc mũi hếch 1912 Hylobates concolor concolor (Harlan, 20 Vượn đen tuyền 1826) 21 Vượn đen Hải Nam Nomascus nasutus 22 Vượn đen má trắng Nomascus leucogenys 23 Vượn siki Nomascus siki 24 Vượn má hung Nomascus gabriellae (Nguồn: Grove, 2004) 1. Phân bố Linh trưởng Việt Nam Ở Việt Nam, thú Linh trưởng phân bố hầu khắp các tỉnh có rừng trong cả nước, một số loài có vùng phân bố rộng như: Cu li nhỏ, Khỉ cộc, Khỉ đuôi lợn, Khỉ vàng. Trong khi đó, một số loài có phân bố rất hẹp như Voọc Hà Tĩnh, Voọc Cúc Phương, Voọc Cát Bà và Voọc mũi hếch.

Phân bố thú Linh trưởng theo Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 được tổng hợp trong bảng sau: Bảng 1. Phân bố thú Linh trƣởng theo sách đỏ Việt Nam năm 2007 TT Tên loài Phân bố Cao Bằng (Ba Bể), Thái Nguyên (Chợ Đồn, Đình Cả, Chợ Rả), 1 Cu li lớn Lạng Sơn, Hòa Bình, Quảng Trị (Lao Bảo) Thừa Thiên Huế Có nhiều nơi: Hà Giang, Tuyên Quang, Lai Châu, Sơn La, Hòa 2 Cu li nhỏ Bình, Hà Tây, Ninh Bình, Quảng Trị, Gia Lai, Kontum , Đắc Lắc, Lâm Đồng, Đồng Nai, Phú Yên. Loài này phân bố từ Quảng Nam - Đà Nẵng trở vào các tỉnh 3 Khỉ đuôi dài phía Nam 7 TT Tên loài Phân bố Hà Giang, Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, Bắc Thái, Sơn La, Hòa Bình, Hà Tây, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Thừa Thên - 4 Khỉ đuôi lợn Huế, Gia Lai, Kontum , Đắc Lắc, Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh. Bắc Thái, Lạng Sơn, Sơn La, Hòa Bình, Hà Tây, Quảng Ninh, Ninh 6 Khỉ mốc Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.

khỉ vàng phân bố khắp các tỉnh có rừng từ Gia Lai trở ra Bắc kể 7 Khỉ vàng cả các đảo gần bờ. Từ Thanh Hóa (19030 độ vĩ bắc) dọc dãy Trường Sơn tới Gia Chà vá chân 8 Lai, Kontum , Đắc Lắc, Lâm Đồng, Đồng Nai, Sông Bé, Tây nâu Ninh. Chà vá chân Phía Tây tỉnh Quảng Nam và Tỉnh Kon Tum 9 xám Kontum (Sa Thầy), Đắc Lắc (Nam Ca), Lâm Đồng (Di Linh), Chà vá chân thành phố Hồ Chí Minh, Vườn quốc gia Núi Chúa, Ninh Thuận 10 đen và mới phát hiện một quần thể khá lớn ở núi Chứa Chan thuộc tỉnh Đồng Nai Vượn đen má Tuyên Quang (Nà Hang, Chiêm Hóa), Cao Bằng, Lạng Sơn, 11 trắng Quảng Ninh.