Nghiên Cứu Đặc Điểm Cấu Trúc và Tính Đa Dạng Sinh Học Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Tà Đùng - Đăk Nông

Khám phá đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng, Đắk Nông qua nghiên cứu chi tiết và sâu sắc.

• Tác giả: Hoàng Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trọng Bình
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Cấu Trúc và Tính Đa Dạng Sinh Học Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Tà Đùng - Đăk Nông
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.1.1. Nghiên cứu về cấu trúc rừng
• 1.1.2. Nghiên cứu tính đa dạng sinh học
• 1.2. Ở Việt Nam
• 1.2.1. Nghiên cứu về cấu trúc rừng
• 1.2.2. Nghiên cứu tính đa dạng sinh học
• 1.3. Thảo luận
• 2. Chương 2: MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, phạm vi và giới hạn nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. Chương 3: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Thủy văn và nguồn nước
• 3.3. Đất đai, thổ nhưỡng
• 3.4. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.5. Đặc điểm tài nguyên rừng
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm cấu trúc tầng cây cao
• 4.1.1. Cấu trúc tổ thành
• 4.1.2. Kết quả nghiên cứu về phân bố cấu trúc rừng
• 4.2. Tính các chỉ số về tính đa dạng loài của quần xã
• 4.2.1. Chỉ số phong phú của loài
• 4.2.2. Chỉ số đa dạng loài theo Simpson
• 4.2.3. Chỉ số đa dạng loài theo Shannon - Wiener
• 4.3. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi và phát triển rừng tự nhiên thường xanh tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• 5.1. Cấu trúc tầng cây cao và cây tái sinh
• 5.2. Tính đa dạng sinh học
• 5.3. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi và phát triển rừng tự nhiên thường xanh tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Khu Tà Đùng 55 ký tự

Nghiên cứu đa dạng sinh học và cấu trúc sinh học là yếu tố then chốt trong công tác bảo tồn. Đặc biệt, tại các khu bảo tồn như khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng, việc nghiên cứu này càng trở nên quan trọng. Thảm thực vật rừng đóng vai trò cung cấp nguyên liệu và hòa nhập với quá trình đô thị hóa. Tuy nhiên, đô thị hóa nhanh chóng đã thu hẹp diện tích rừng, gây nguy cơ tuyệt chủng cho nhiều loài. Các biện pháp ngăn chặn kịp thời là vô cùng cần thiết. Nhà nước đã xây dựng các vườn quốc gia và khu bảo tồn để bảo vệ tài nguyên. Tà Đùng, nằm giữa cao nguyên Đắk Nông và Di Linh, có tính đa dạng sinh học cao, đặc biệt quan trọng về mặt địa kinh tế và an ninh môi trường cho khu vực Nam Tây Nguyên. Nghiên cứu này nhằm mục đích bảo vệ cảnh quan, nguồn gen và tính bền vững cho khu bảo tồn.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Tà Đùng

Nghiên cứu tính đa dạng sinh học và cấu trúc sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng là nền tảng cho các quyết định quản lý và bảo tồn hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về thành phần loài, cấu trúc quần thể và chức năng sinh thái của hệ sinh thái rừng. Thông tin này giúp các nhà quản lý xác định các khu vực ưu tiên bảo tồn, đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn hiện tại và đề xuất các biện pháp bảo tồn mới phù hợp. Việc hiểu rõ đa dạng sinh học giúp duy trì hệ sinh thái Tà Đùng một cách bền vững.

1.2. Mục Tiêu Của Khóa Luận Nghiên Cứu Tại Khu Bảo Tồn

Khóa luận tập trung vào việc nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc sinh học và tính đa dạng sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng Đăk Nông. Mục tiêu chính là đề xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, bảo vệ nguồn gen và đảm bảo tính bền vững cho khu bảo tồn. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc khảo sát thành phần loài, cấu trúc quần thể và các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý và bảo tồn hệ sinh thái Tà Đùng.

II. Vấn Đề Cấp Bách Nguy Cơ Suy Giảm Đa Dạng Sinh Học 58 ký tự

Hiện nay, nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học đang là một thách thức lớn đối với khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng. Áp lực từ các hoạt động kinh tế - xã hội, như khai thác gỗ trái phép, mở rộng diện tích đất nông nghiệp và săn bắt động vật hoang dã, đang đe dọa nghiêm trọng hệ sinh thái nơi đây. Biến đổi khí hậu cũng gây ra những tác động tiêu cực, ảnh hưởng đến sự phân bố và sinh trưởng của các loài. Nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời, tính đa dạng sinh học của Tà Đùng có thể bị suy giảm nghiêm trọng, dẫn đến mất cân bằng sinh thái và ảnh hưởng đến các dịch vụ hệ sinh thái mà khu bảo tồn cung cấp. Việc nghiên cứu các yếu tố gây suy giảm đa dạng sinh học và đề xuất các giải pháp ứng phó là vô cùng cần thiết.

2.1. Các Yếu Tố Gây Suy Giảm Đa Dạng Sinh Học Ở Tà Đùng

Các yếu tố chính gây suy giảm đa dạng sinh học ở khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng bao gồm: khai thác gỗ trái phép, chuyển đổi đất rừng sang mục đích sử dụng khác, săn bắt động vật hoang dã, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Khai thác gỗ trái phép làm mất đi môi trường sống của nhiều loài động thực vật. Chuyển đổi đất rừng làm giảm diện tích rừng tự nhiên và phân mảnh hệ sinh thái. Săn bắt động vật hoang dã làm suy giảm số lượng cá thể của các loài. Ô nhiễm môi trường ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống và sức khỏe của các loài. Biến đổi khí hậu làm thay đổi điều kiện khí hậu Tà Đùng và ảnh hưởng đến sự phân bố của các loài.

2.2. Hậu Quả Của Suy Giảm Đa Dạng Sinh Học Đối Với Tà Đùng

Suy giảm đa dạng sinh học ở khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng có thể dẫn đến nhiều hậu quả tiêu cực. Mất cân bằng sinh thái, giảm khả năng cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái như điều hòa khí hậu, cung cấp nước và duy trì độ phì nhiêu của đất. Nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học cũng ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng địa phương, những người phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên từ rừng. Việc mất đi các loài có giá trị kinh tế cao có thể gây thiệt hại về kinh tế cho cộng đồng. Ngoài ra, suy giảm đa dạng sinh học còn làm giảm giá trị du lịch sinh thái của Tà Đùng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Cấu Trúc Rừng Đa Dạng Sinh Học 57 ký tự

Nghiên cứu cấu trúc sinh học và tính đa dạng sinh học tại Tà Đùng đòi hỏi phương pháp tiếp cận đa chiều. Việc thu thập dữ liệu thực địa bao gồm khảo sát thảm thực vật, thống kê phân bố loài và đo đạc các chỉ số cấu trúc quần thể. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê sinh học để đánh giá đa dạng loài và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc sinh học. Nghiên cứu khoa học này cần kết hợp phương pháp định tính (quan sát, phỏng vấn) và định lượng (thống kê, phân tích) để có cái nhìn toàn diện về hệ sinh thái Tà Đùng. Dẫn chứng từ tài liệu cho thấy các nhà khoa học đã sử dụng các phương pháp tương tự để nghiên cứu đa dạng sinh học ở các khu vực khác.

3.1. Khảo Sát Thực Địa Thống Kê Loài Và Đo Đạc Cấu Trúc Rừng

Khảo sát thực địa là bước quan trọng trong nghiên cứu. Các hoạt động chính bao gồm: Xác định các điểm khảo sát đại diện cho các kiểu rừng khác nhau. Thu thập mẫu vật thực vật và động vật để xác định loài. Đo đạc các chỉ số cấu trúc quần thể như đường kính thân cây, chiều cao cây, độ tàn che. Thống kê số lượng cá thể của từng loài tại mỗi điểm khảo sát. Ghi nhận các đặc điểm môi trường sống như độ ẩm, ánh sáng, loại đất. Dữ liệu thu thập được sẽ được sử dụng để đánh giá đa dạng loài và cấu trúc sinh học.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Đánh Giá Đa Dạng Loài Sử Dụng Chỉ Số

Sau khi thu thập dữ liệu thực địa, bước tiếp theo là phân tích dữ liệu để đánh giá đa dạng loài. Các chỉ số đa dạng loài thường được sử dụng bao gồm: Chỉ số phong phú loài (số lượng loài). Chỉ số đa dạng loài Simpson. Chỉ số đa dạng loài Shannon-Wiener. Các chỉ số này cung cấp thông tin về sự phong phú và cân bằng của các loài trong quần xã sinh vật. Ngoài ra, các phương pháp thống kê khác như phân tích phương sai và phân tích hồi quy có thể được sử dụng để xác định các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến đa dạng loài.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Cấu Trúc Rừng Đa Dạng Loài Tà Đùng 58 ký tự

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng có tính đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Cấu trúc rừng phức tạp, với nhiều tầng tán và sự phân bố không đồng đều của các loài. Thảm thực vật đa dạng, bao gồm nhiều loại rừng khác nhau như rừng kín thường xanh, rừng nửa rụng lá và rừng tre nứa. Động vật Tà Đùng cũng rất phong phú, với nhiều loài thú, chim, bò sát và lưỡng cư. Tuy nhiên, kết quả cũng cho thấy có sự suy giảm đa dạng loài ở một số khu vực do tác động của con người. Cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả để bảo vệ tài nguyên sinh vật quý giá này.

4.1. Phân Bố Loài Và Cấu Trúc Quần Thể Thực Vật Tại Tà Đùng

Nghiên cứu cho thấy sự phân bố của các loài thực vật tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ cao, độ dốc, loại đất và độ ẩm. Các loài cây gỗ lớn thường tập trung ở các khu vực có độ cao thấp và đất đai màu mỡ. Các loài cây bụi và cỏ thường phân bố ở các khu vực có độ cao cao và đất đai nghèo dinh dưỡng. Cấu trúc quần thể thực vật cũng rất đa dạng, với nhiều loài cây có kích thước và tuổi khác nhau. Sự đa dạng này tạo nên một hệ sinh thái phức tạp và ổn định.

4.2. Đánh Giá Đa Dạng Động Vật Loài Quý Hiếm Và Phân Bố

Đánh giá đa dạng động vật tại Tà Đùng cho thấy sự hiện diện của nhiều loài quý hiếm, có giá trị bảo tồn cao. Các loài thú lớn như gấu, hổ, voi và bò tót được ghi nhận ở một số khu vực. Các loài chim đặc hữu như gà lôi tía và trĩ sao cũng được tìm thấy. Phân bố loài động vật phụ thuộc vào nhiều yếu tố như môi trường sống, nguồn thức ăn và áp lực săn bắt. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường sống và ngăn chặn săn bắt trái phép để bảo vệ các loài động vật quý hiếm này.

V. Biện Pháp Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Tại Khu Tà Đùng 60 ký tự

Để bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng, cần thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp. Tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng và săn bắt động vật trái phép. Nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương về tầm quan trọng của đa dạng sinh học và khuyến khích họ tham gia vào công tác bảo tồn. Xây dựng các chương trình phục hồi hệ sinh thái bị suy thoái. Biện pháp bảo tồn cũng cần dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học và có sự tham gia của các nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng.

5.1. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt để bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả. Các hoạt động có thể được triển khai bao gồm: Tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo về tầm quan trọng của đa dạng sinh học. Phát tờ rơi, áp phích tuyên truyền về các loài động thực vật quý hiếm và các hành vi bị cấm. Khuyến khích cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn như trồng cây, dọn dẹp vệ sinh môi trường. Hỗ trợ cộng đồng phát triển các mô hình sinh kế bền vững, thân thiện với môi trường.

5.2. Phục Hồi Hệ Sinh Thái Trồng Rừng Và Quản Lý Bền Vững

Phục hồi hệ sinh thái bị suy thoái là một trong những biện pháp bảo tồn quan trọng. Các hoạt động có thể được triển khai bao gồm: Trồng cây bản địa để phục hồi thảm thực vật bị mất. Xây dựng các công trình chống xói mòn, sạt lở đất. Quản lý môi trường sống của các loài động vật quý hiếm. Áp dụng các phương pháp canh tác bền vững để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Khuyến khích sử dụng các sản phẩm từ rừng có chứng nhận bảo tồn.

VI. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Đa Dạng Sinh Học Tà Đùng 56 ký tự

Nghiên cứu về đa dạng sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng cần được tiếp tục và mở rộng trong tương lai. Cần có các nghiên cứu chuyên sâu về đa dạng di truyền của các loài, cấu trúc quần thể và chức năng hệ sinh thái. Nghiên cứu khoa học cũng cần tập trung vào đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và các hoạt động kinh tế - xã hội đến đa dạng sinh học. Kết quả nghiên cứu thực địa này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chiến lược bảo tồn dài hạn và hiệu quả.

6.1. Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Đa Dạng Di Truyền Các Loài

Đa dạng di truyền là một yếu tố quan trọng để đảm bảo khả năng thích ứng của các loài với các điều kiện môi trường thay đổi. Các nghiên cứu về đa dạng di truyền có thể được thực hiện bằng cách sử dụng các kỹ thuật sinh học phân tử để phân tích DNA của các cá thể khác nhau trong cùng một loài. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin về mức độ đa dạng di truyền của từng loài và xác định các quần thể có giá trị bảo tồn cao.

6.2. Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Lên Đa Dạng Sinh Học

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động ngày càng lớn đến đa dạng sinh học trên toàn thế giới. Các nghiên cứu cần tập trung vào đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến phân bố loài, sinh trưởng và phát triển của các loài, và sự tương tác giữa các loài trong hệ sinh thái. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin để xây dựng các kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Rừng nhiệt đới Việt Nam đang đứng trước nguy cơ suy thoái nghiêm trọng khi diện tích che phủ liên tục giảm do nạn phá rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ trái phép và áp lực đô thị hóa. Theo thống kê, Việt Nam hiện sở hữu 10.386 loài thực vật thuộc 2.257 chi và 305 họ — chiếm khoảng 4% tổng số loài thực vật toàn cầu. Tuy nhiên, tốc độ mất rừng đang đe dọa trực tiếp đến kho tàng đa dạng sinh học quý giá này.

Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên (KBTTN) Tà Đùng, tỉnh Đăk Nông nằm ở vị trí đặc biệt — giao điểm địa lý và sinh học giữa Nam Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ, tọa độ từ 11°47'32" đến 15°41'30" vĩ độ Bắc, 107°57' đến 108°06'45" kinh độ Đông. Đây là một trong những điểm nóng đa dạng sinh học hiếm có, với 862 loài thực vật thuộc 529 chi, 147 họ và 217 loài động vật có xương sống thuộc 80 họ, 26 bộ.

Vấn đề cốt lõi: Chưa có nghiên cứu hệ thống về đặc điểm cấu trúc rừng và định lượng tính đa dạng sinh học tại KBTTN Tà Đùng, dẫn đến thiếu cơ sở khoa học cho các biện pháp lâm sinh bảo tồn.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Xác định công thức tổ thành và chỉ số IV% (Important Value Index) của tầng cây cao tại hai trạng thái rừng IIIA₂ và IVA
2. Mô phỏng phân bố số cây theo đường kính N/D₁.₃ và chiều cao N/H_vn bằng các hàm lý thuyết (Weibull, Khoảng cách, Meyer)
3. Xác định tương quan H_vn/D₁.₃ và D_t/D₁.₃ làm cơ sở điều tra rừng
4. Đánh giá tái sinh rừng: tổ thành, mật độ, chất lượng và nguồn gốc cây tái sinh
5. Tính các chỉ số đa dạng sinh học: chỉ số phong phú (R), Simpson (D) và Shannon–Weiner (H')
6. Đề xuất biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp cho từng trạng thái rừng

Phạm vi: 2 trạng thái rừng (IIIA₂ và IVA) thuộc vùng lõi KBTTN Tà Đùng; diện tích nghiên cứu trên 8 OTC (Ô tiêu chuẩn), mỗi OTC 2.000 m² (50m × 40m).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Đặc điểm khu vực nghiên cứu:

Tiêu chí	Thông số
Độ cao trung bình	1.500 m (đỉnh Tà Đùng: 1.982 m)
Diện tích rừng đặc dụng	11.476,4 ha (82% tổng diện tích)
Nhiệt độ trung bình năm	20°C – 21°C
Lượng mưa trung bình	2.000+ mm/năm
Độ ẩm trung bình	80%
Địa hình chủ đạo	Núi trung bình N2 (chiếm 98,5%)

So sánh trạng thái rừng:

Chỉ tiêu	Trạng thái IIIA₂	Trạng thái IVA
Số loài/OTC	116 loài/601 cây	151 loài/631 cây
Mật độ cây cao	685–820 cây/ha	620–900 cây/ha
Mức độ tác động	Đã bị tác động mạnh	Còn tương đối nguyên sinh
Cỡ kính tập trung	D₁.₃ = 12, 16, 20 cm	D₁.₃ = 16, 20, 24 cm

Thách thức kỹ thuật:

• Tổ thành loài cực kỳ phức tạp: không có loài ưu thế rõ ràng (hệ số tổ thành chênh lệch nhỏ)
• Phân bố N/D₁.₃ có dạng "răng cưa" do lịch sử khai thác chọn thô không kiểm soát
• Thiếu công cụ xử lý số liệu thống nhất cho rừng hỗn loài nhiệt đới

Thiết kế hệ thống phương pháp

Phương pháp điều tra ngoại nghiệp:

• OTC tầng cây cao: 8 OTC × 2.000 m² (50m × 40m); đo D₁.₃ (thước kẹp kính, độ chính xác 0,1 cm), H_vn và H_dc (thước Blumleiss, 0,1 m), D_t theo 4 hướng Đông–Tây–Nam–Bắc
• Ô dạng bản (ODB) tái sinh: 5 ODB × 25 m² (5m × 5m)/OTC bố trí tại 4 góc và tâm OTC; thống kê cây H < 2m và D < 6 cm
• Phẫu đồ rừng: Băng 10m × 50m, xác định tọa độ cây X–Y (độ chính xác 0,1 m)

Phân tầng tán: A₁ (tầng vượt tán) — A₂ (tầng ưu thế sinh thái) — A₃ (tầng dưới tán)

Phần mềm xử lý: Excel (module "Bảng tính tự động" của ThS. Bùi Mạnh Hưng) và SPSS 13.0.

---

Implementation và kết quả

Phân tích cấu trúc tổ thành

Chỉ số IV% (Important Value Index) được tính theo công thức Daniel Marmillod:

IV% = (N% + G%) / 2

Trong đó:
  N% = tỷ lệ % số cây loài i / tổng số cây OTC
  G% = tỷ lệ % tiết diện ngang loài i / tổng tiết diện G của OTC
  Ngưỡng sinh thái: loài có IV% > 5% mới có ý nghĩa sinh thái

Công thức hệ số tổ thành (K_i):

K_i = (n_i / N) × 10

Ngưỡng tham gia: n_i > x̄ = N/m  (x̄: số cá thể trung bình 1 loài)

Kết quả tổ thành điển hình tại OTC 5 (trạng thái IVA):

16.35Lk + 7.09Mip + 5.52Gx + ...
(Lk: Lọng bàng, Mip: Mít phân, Gx: Giổi xanh)

Các loài gỗ quý xuất hiện tại trạng thái IVA: Dacrycarpus imbricatus (Thông nàng), Elaeocarpus tectorius (Côm Đồng Nai), Albizia lucidior (Ban xe), Michelia mediocris (Giổi xanh).

Mô phỏng phân bố N/D₁.₃

Ba hàm lý thuyết được kiểm định bằng tiêu chuẩn χ² (Pearson):

# Hàm Weibull (hàm mật độ):
f(x) = (α/λ) × (x/λ)^(α-1) × exp(-(x/λ)^α)

# Hàm Khoảng cách:
P(x) = γ × α^x  (γ + α < 1, x ≥ 1)
γ = f₀/n;  α = 1 - (1/Σ(fᵢ·xᵢ) - 1)

# Hàm Meyer (phân bố giảm):
f(x) = α × e^(-βx)

Kết quả kiểm định (Bảng tổng hợp):

Trạng thái	OTC	Hàm phù hợp	Hệ số α	Hệ số λ	Kết luận
IIIA₂	1–4	Weibull	1,7–2,5	0,8–1,2	H₀ chấp nhận
IVA	5–8	Weibull	1,1–3,1	0,7–0,9	H₀ chấp nhận

Nhận xét: Hàm Weibull phù hợp cho cả hai trạng thái. Trạng thái IIIA₂ có 100% OTC phân bố lệch trái (cây non chiếm ưu thế); trạng thái IVA có 3/4 OTC lệch trái và 1/4 OTC xu hướng đối xứng — phản ánh cấu trúc cây già–trung niên đa dạng hơn.

Tương quan H_vn/D₁.₃ và D_t/D₁.₃

Phương trình được chọn để biểu thị tương quan chiều cao–đường kính:

H_vn = a + b × log(D₁.₃)          [phương trình (2-16)]

Hệ số tương quan: r = Q_xy / √(Q_x × Q_y)
Q_x = ΣX² - (ΣX)²/n
Q_y = ΣY² - (ΣY)²/n
Q_xy = ΣXY - (ΣX×ΣY)/n

Tương quan đường kính tán–đường kính ngang ngực:

D_t = a + b × D₁.₃                [phương trình tuyến tính]

Chỉ số đa dạng sinh học

Ba chỉ số được tính toán bằng Past 2003 và SPSS 13.0:

# Chỉ số phong phú Margalef:
R = (S - 1) / ln(N)

# Chỉ số Simpson (1949):
D = 1 - Σ(nᵢ/N)²    (= 1 - Σpᵢ²)

# Chỉ số Shannon–Weiner:
H' = -Σ(pᵢ × ln pᵢ)

Trong đó:
  S = tổng số loài, N = tổng số cá thể
  nᵢ = số cá thể loài i, pᵢ = nᵢ/N

---

Đổi mới và đóng góp

So sánh với các nghiên cứu trước

Tác giả/Công trình	Đối tượng	Hàm N/D₁.₃	Kết luận hàm phù hợp
Đồng Sỹ Hiền (1974)	Rừng tự nhiên miền Bắc	Meyer, Pearson	Meyer phù hợp
Bảo Huy (1993)	Rừng Bằng Lăng, Tây Nguyên	Weibull, Meyer, Khoảng cách, Poisson, Hình học	Khoảng cách phù hợp
Lê Sáu (1996), Trần Cẩm Tú (1999)	Kon Hà Nừng, Hà Tĩnh	Weibull, Khoảng cách	Weibull phù hợp
Khóa luận này (2012)	KBTTN Tà Đùng	Weibull, Khoảng cách, Meyer	Weibull phù hợp

Đóng góp mới:

• Lần đầu tiên cung cấp bộ số liệu định lượng đầy đủ (IV%, N/D₁.₃, N/H_vn, H', D, R) cho hai trạng thái rừng IIA₂ và IVA tại KBTTN Tà Đùng
• Xác nhận hàm Weibull là công cụ mô phỏng phù hợp cho rừng lá rộng thường xanh cận xích đạo vùng Nam Tây Nguyên — tương đồng với kết quả tại Hà Tĩnh nhưng khác với rừng Tây Nguyên trong nghiên cứu của Bảo Huy (1993)
• Ghi nhận 232 loài thực vật đặc hữu Việt Nam và Đông Dương, 121 loài chim thuộc 38 họ trong phạm vi nghiên cứu

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Ứng dụng biện pháp lâm sinh theo trạng thái:

• Trạng thái IIIA₂: Ưu tiên xúc tiến tái sinh tự nhiên, giảm tác động ngoại cảnh; bảo vệ tầng cây cao đang trong giai đoạn thành thục (D₁.₃ = 12–20 cm) để cây tiếp tục phát huy chức năng phòng hộ
• Trạng thái IVA: Bảo tồn nghiêm ngặt các loài gỗ quý (Dacrycarpus imbricatus, Michelia mediocris); khoanh nuôi không tác động để duy trì cấu trúc rừng nguyên sinh; kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác trái phép

Tiềm năng phát triển:

• Lòng hồ thủy điện Đồng Nai 3 (diện tích mặt hồ 3.000+ ha) tạo tiềm năng du lịch sinh thái kết hợp nghiên cứu khoa học
• UBND tỉnh Đắk Nông đã trình Bộ Nông nghiệp và Thủ tướng Chính phủ đề xuất nâng hạng KBTTN Tà Đùng thành Vườn Quốc gia — kết quả nghiên cứu này là tài liệu khoa học hỗ trợ trực tiếp cho đề xuất đó

Yêu cầu hệ thống triển khai:

• Phần mềm: SPSS 13.0+, Microsoft Excel 2003+, Past 2003
• Nhân lực: 3–5 điều tra viên có chuyên môn lâm học
• Thiết bị: Thước kẹp kính, thước Blumleiss, GPS, thước dây

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế hiện tại:

• Nghiên cứu chỉ bao phủ 2 trong số nhiều trạng thái rừng tại KBTTN Tà Đùng (IIIA₂ và IVA)
• Số lượng OTC (8 OTC/3.200 ha) còn hạn chế so với diện tích khu bảo tồn
• Chưa điều tra tầng cây bụi, thảm tươi và thực vật ngoại tầng (cây leo, thực vật phụ sinh)
• Dữ liệu tái sinh mới ở mức sơ bộ, chưa theo dõi biến động theo thời gian

Hướng phát triển:

• Mở rộng nghiên cứu sang các trạng thái IB, IC, IIB và rừng hỗn giao gỗ–tre nứa
• Ứng dụng viễn thám và GIS để theo dõi biến động che phủ rừng định kỳ (tỉnh Đắk Nông đã công bố số liệu hiện trạng rừng 2010 bằng công nghệ viễn thám)
• Xây dựng ô định vị dài hạn để theo dõi động thái tái sinh và sinh trưởng lâm phần
• Nghiên cứu chuyên sâu về sinh thái học của các loài gỗ quý hiếm đặc hữu

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên lâm nghiệp: Bộ số liệu điều tra thực địa đầy đủ và phương pháp tính IV%, chỉ số đa dạng bằng SPSS 13.0 là tài liệu học tập thực hành có giá trị
• Nhà nghiên cứu lâm học: Cung cấp baseline data về cấu trúc rừng lá rộng thường xanh cận xích đạo tại Nam Tây Nguyên để so sánh với các nghiên cứu tương lai
• Ban quản lý KBTTN Tà Đùng: Bộ công thức tổ thành, mật độ và chỉ số đa dạng là căn cứ trực tiếp để lập kế hoạch bảo tồn và phân vùng quản lý
• Nhà hoạch định chính sách: Dữ liệu khoa học hỗ trợ đề xuất nâng hạng thành Vườn Quốc gia và xây dựng chính sách bảo vệ rừng đầu nguồn sông Đồng Nai và sông Krông Nô

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật để triển khai điều tra tương tự? Cần tối thiểu: thước kẹp kính (độ chính xác 0,1 cm), thước Blumleiss, GPS cầm tay, Excel và SPSS 13.0+; nhân lực 4–5 người/đợt điều tra.

2. Tại sao chọn OTC 2.000 m² (50m × 40m)? Theo quy định điều tra rừng Việt Nam, diện tích này đủ đại diện cho cấu trúc rừng nhiệt đới hỗn loài trong khi vẫn kiểm soát được sai số thống kê.

3. Hàm Weibull có ưu điểm gì so với hàm Meyer và Khoảng cách? Hàm Weibull linh hoạt hơn vì tham số α cho phép điều chỉnh hình dạng (lệch trái, đối xứng, lệch phải), phù hợp với cấu trúc đường kính đa dạng của rừng nhiệt đới hỗn loài.

4. Cách tích hợp kết quả vào hệ thống GIS? Tọa độ cây X–Y (độ chính xác 0,1 m) thu thập trong OTC có thể nhập vào ArcGIS/QGIS để xây dựng bản đồ phân bố không gian của các loài ưu thế.

5. Chi phí triển khai một đợt điều tra đầy đủ? Ước tính cho 8 OTC (2 trạng thái): 15–20 ngày công điều tra thực địa, thiết bị thuê/mua khoảng 5–10 triệu đồng; xử lý số liệu thêm 10–15 ngày.

---

Kết luận

Khóa luận "Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng sinh học tại KBTTN Tà Đùng – Đăk Nông" (Hoàng Thị Hồng Hạnh, 2012) đã hoàn thành các mục tiêu khoa học cốt lõi:

• Về cấu trúc: Xác định được công thức tổ thành của 2 trạng thái IIIA₂ (116 loài/601 cây) và IVA (151 loài/631 cây); xác nhận hàm Weibull là công cụ mô phỏng N/D₁.₃ phù hợp nhất cho cả hai trạng thái
• Về đa dạng sinh học: Lượng hóa đa dạng loài bằng 3 chỉ số (R, D, H') — cung cấp bằng chứng định lượng về mức độ đa dạng sinh học đặc biệt cao của Tà Đùng
• Về lâm sinh: Đề xuất hệ thống biện pháp kỹ thuật khác biệt theo từng trạng thái rừng, dựa trên đặc trưng cấu trúc thực tế

Kết quả nghiên cứu khẳng định KBTTN Tà Đùng xứng đáng được nâng cấp bảo vệ ở mức cao nhất — Vườn Quốc gia — không chỉ vì giá trị đa dạng sinh học mà còn vì vai trò đầu nguồn chiến lược của hệ thống sông Đồng Nai và Krông Nô cho toàn khu vực Nam Tây Nguyên. Đây là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu lâm học, cán bộ quản lý bảo tồn và các nhà hoạch định chính sách môi trường tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP PaO eit ore Gido vién [7713 dân :?%S. Nguyễn Trọng Bình Sinh viên thực hiện : Hoang Thi Hong Hanh Khóa học : 2008-2012 Hà Nội , 2012 OE OTM LOAF[LV EAA TRUONG DAI HQC LAM NGHIEP VIET NAM KHOA LAM HỌC KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP. NGHIÊN CỨU MỘT SO DAC DIEM CẤU TRÚC VÀ TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN TÀ ĐÙNG - ĐĂK NÔNG CHUYEN NGANH: LAM HOC’ MA SO: 301 hướngdẫn : TS. Nguyễn Trọng Bình 1 thực hiện : Hoàng Thị Hồng Hạnh 2008-2012 Hà Nội, 2012 LOI CAM ON Được sự đồng ý của Nhà trường, Khoa Lâm Học-và bộ môn Điều tra Quy hoạch rừng, tôi tiến hành thực hiện khóa luận tốt nghiệp “Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và tính đa dạng sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng - Đăk Nông”.

“6ã Trong thời gian thực hiện khóa luận, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, hướng dẫn tận tình cất các thầy cô, cô giáo, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài trường. ¿ ề Trước hết tôi xin bay tỏ lòng biết ơi sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn TS. Nguyễn Trọng Bình đã hướng dẫn nh + tình,:truyền ‘ đạt những kiến thức và kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa hoe, định hướng cho tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp. ` Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong bộ môn Điều tra Quy hoạch rừng và Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng đã giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi hoàn thành khóa luận của mình.

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trìnhthực hiện khóa luận tốt nghiệp. ‘Tuy nhiên, do bản thân air han chế nhất định về mặt chuyên môn và thực tế, thời gian hoàn thành không nhiều nên khóa luận tránh khỏi những sai sót. Kính moi oe sự gópý của các thầy cô giáo và các bạn để khóa luận hoàn thiện Tôi xin chân Xuân Mai, ngày 01 tháng 06 năm 2012 Sinh viên Hoàng Thị Hồng Hạnh MUC LUC DAT VẤN ĐÈ. " Chuong 1: TONG QUAN NGHIÊN CỨU 1.

Trên thế giới:. Nghiên cứu về cấu trúc rừng:. Nghiên cứu tính đa dạng sinh học. Nghiên cứu về cấu trúc rừng 1.

Nghiên cứu tính đa dạng sinh học 1. Thảo luận ERED Chương 2: MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, NGHIÊN CỨU. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi và giới hạn'nghiên ! 2.

Đối tượng nghiên cứu:/Ẩby/. Giới hạn, phạm vi nghiên ‹ cứu 2.Nội dung nghiêncứu/phương DỀNG nghiỀH:CÍU sosesssasesseseemrasemee 18 2. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp.

19 Chương 3: ĐẶC ĐIÊM KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Điều kiệ sHu^ổ 3. Thủy văn và nguyên nước. Đất đai, thổ nhưỡng.

Điều kiện kinh tế xã hội. Đặc điểm tài nguyên rừng.---iiieeeereeeerrrrrrrrrerrreee2Ï Chuong 4: KET QUA NGHIEN CUU VA THẢO LUẬN. Một số đặc điểm cấu trúc tầng cây cao. Cấu trúc tổ thành.

Kết quả nghiên cứu về phân bố cấu trúc rừng 4. Tinh các chỉ số về tính đa dạng loài của quân xã 4. Chỉ số phong phú của loài 4. Chỉ số đa dạng loài theo Simpson.

Chỉ số đa dạng loài theo Shannon Avene 4. Đề xuất một số biện pháp kỹ thug 1am sinh Seip phục hồi và phát triển rừng tự nhiên thường xanh tại khu bảo tồn thee nhiên Tà Ding. Chương 5: KẾT LUẬN, TÒN TẠI, KIỀN NGHỊ 5. Cấu trúc tầng cây cao vá lầy tái sinh.

Tính đa dạng sinh hi ` 5. Đề xuất một số biệ rừng tự nhiên thường xanh tạiLoe tồn thiên nhiên Tà Ding. Oye chang ssosssesssnobjpneffusfudsdtzEinfoagp25) 5.63 TÀI LIỆU i PHU BIEU Ki HIEU VIET TAT Đường kính thân cây tại vi trí cách gốc 1.3m Đường kính tán cây Chiều cao vút ngọn ^ Chiều cao dưới cành ‘xy Téng tiét dién ngang 0 Ss § Độ tàn che 9 oO Ô tiêu chuẩn — Mật độ cây tầng cây cao Kms Mật độ cây tái sỉ via) Số loài tái sinh € Khu bảo tồn thiên nhiên`. ‘ Sy O dang ban ~y ‘ ) ny Trang YY Ag ^"ˆ (6 cây (heo đường kính 1.3m loài ` ố phong phú loài Chi séda dang loai Simpson ÿ đa dạng loài Shannon — Weiner DANH MUC CAC BANG Bảng 4.Công thức tổ thành của các trạng thái rừng theo IV%.

Công thức tổ thành của các trạng thái rừng theo hệ số tổ thành. Kết quả mô phỏng phân bố N/D;; bằng các hàm lý thuyết Trạng Bảng 4. Kết quả mô phỏng phân bố N/D;; bằng. 5: Kết quả mô phỏng phân bố N/H„„ bằng.

6: Kêt quả mô phỏng phân bố N/H„„ Bang -các hàm lý thuyết Trạng thai IV,. 7: Kết quả nghiên cứu tương quan ham Hyq= a + b*logD,. 8: Kết quả nghiên cứu quan hệ Dr với Dị. 9: Công thức tổ thành cấy tái sinh.

10: Chất lượng sinh trưởng của cây Bảng 4. 11: Nguồn gốc cây fái sinh theo trạng thái rừng Bảng 4. 13: Tổng hợp, ết quả tính đa dạng về loài theo chỉ số Simpson. 14: Tổng hợp Kết quả tính toán chỉ số đa dạng Shannon — Weiner .57 (< & We MỤC CÁC HÌNH Hình 4-— 1.Pi TAs lệm của phân bố N/D¡s theo trạng thái.39 Hình 4 — 2 : Biểu đồ phân bố thực nghiệm N/Hy, theo trạng thái.43 DAT VAN DE Rừng đóng vai trò hết sức quan trọng đối với co người.

Rừng là lá phổi xanh khổng lồ điều hoà khí hậu, hạn chế thiên tai, bão lũ, là khâu quan trọng trong chu trình tuần hoàn vật chất của thiên nhiên, là nơi cư trú của nhiều loài động vật, là nơi cung cấp thức ăn cho động Vật ¡ chung. Đặc biệt thảm thực vật rừng còn có vai trò rất quan trọng cung cấp nguồn nguyên liệu cho các hoạt động của con người như lấy gỗ, Xây dựng nhà cửa và các trang thiết bị nội thất, cho dầu béo, tỉnh dầu, làm thuốc, lầm cảnh và nhiều giá trị sử dụng khác. “ay ' Việt Nam với điều kiện khí hau va địa hình đa dạng, là nơi gặp gỡ của bai trung tâm giàu loài nhất thế giới lä Trung quốc và Indonexia. Hệ thực vật nước ta có thành phần loài mang cả yếu tố thực vật nhiệt đới 4m Indonexia — Malaysia (yếu tố thực vật nhiệt đớigió mùa) và thực vật vùng nam Trung hoa và các yếu tố của thực vật An Độ - Trung Và nam Tiểu Á.

Theo thống kê, hiện nay nước ta có tới 10.386 loài, thuộc 2257 chi va 305 họ, chiếm khoảng 4% tổng số loài, 15% tổng sốch và 57% tổng số họ của toàn thế giới. Tuy nhiên đất nước ta đang trên đà phát triể n và hội nhập với quốc tế, quá trình đô thị hoá diễn ra một cách nhanh chóng, một diện tích đất rừng không nhỏ đã được sử dụng để xây dựng các công trình nhà cửa, xí nghiệp, đường xá, khu vui chơi, nghỉ dư inh vi vậy nạn phá rừng làm rẫy, khai thác gỗ củi va các thường xuyên xảy ra đã làm cho diện tích rừng u Jéai sinh vật quý hiểm có nguy cơ bị tuyệt chủng, lâm tặc ngày càng fÖñ hành tàn phá thiên nhiên. Nếu không có các biện pháp ngăn chặn kịp thời thì trong những năm tới, nguồn tài nguyên rừng sẽ bị cạn kiệt hoàn toàn. Chính vì lý do đó mà nhà nước đã ta đã xây dựng nên các vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển và khu bảo tồn thiên nhiên nhằm mục đích bảo vệ và phát triển nguồn gen cũng như đa dạng sinh học cho đất nước.

Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng nằm giữa cao nguyên Đắk Nông và cao nguyên Di Linh, thuộc vùng địa lý sinh học Nam Trung Bộ là điểm giao. thoa về địa lý và sinh học giữa khu vực Nam Tây Nguyên với khu vực miền Đông Nam Bộ. Vì vậy, khu bảo tồn thiên nhiên Tà Ding cé tinh da dang sinh học rất cao, đặc biệt quan trọng về địa lý kinh tế và đảm bảo an ninh môi trường cho khu vực Nam Tây Nguyên. Do đó việc fighiên cứu.

đặc điểm cấu trúc rừng và tính đa dạng sinh học để từ đó đề xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm mục đích bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, bảo vê nguồn gen và tính bền vững cho khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùi g là rất “quan trọng. Với lý do trên việc thực hiện khóa luận: “Wgliên cứu một số đặẽ điểm cấu trúc và tính đa dạng sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng - Đăk Nông” là hết sức cần thiết. Chuong 1 TONG QUAN NGHIEN CUU 1. Trên thế giới 1.

Nghiên cứu về cầu trúc rừng +* Nghiên cứu tổ thành rừng Cấu trúc tổ thành khác nhau sẽ dẫn đến sự Khác nhau tương ứng về các đặc trưng cấu trúc khác của rừng. Vì vậy, nghiên eứu cầu trúc tổ thành nhất là cấu trúc tổ thành trong rừng tự nhiên nhiệtđới am được xem như công việc đầu tiên và quan trọng trong nghiên cứu cấu trúc rừng.W (1952) [19] da đi sâu nghién cứu cấu trúc rừng mưa nhiệt đới về mặt hình thái. Theo tác giả, một đặc điểm Nỗi bật của rừng mưa nhiệt đới là tuyệt đại bộ phận thực vật:đều thuộctiên gỗ và tác giả đã phân biệt tổ thành thực vật của rừng mưa thành hai loại, đó là rừng mưa hỗn hợp có tổ thành loài cây phức tạp và rừng mưa đơn ưu có tổ thành loài cây đơn giản. Trong những điều kiện đặc biệt thì rừng mưa đơn ưu chỉ bao gồm một vài loài cây.

Rừng mưa thường éó. Trong rừng mưa nhiệt đới ngoài cây gỗ lớn, cây bụi và các loài thân cỏ con 66,nhiều. loài cây leo đủ hình đáng và kích thước, cùng nhiều thực vật phụ sinh trên thân hoặc cành cây. “Rừng mưa thực sự là một quân lạc hoà chin y.

kỳ nhất về mặt cấu tạo và cũng phong phú nhất về mặt loài em, — “% Nghiê7cứu bố số cây theo cỡ đường kính (N/D,.3) Phân bố số cây theo đường kính là quy luật kết cấu cơ bản của lâm phần đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, kết quả nhận thấy kiểu phân bố này thường được biểu diễn dưới dạng các hàm toán học khác nhau. Meyer (1934) da m6 ta phan bé N/D,3 bằng phương trình toán học có dạng đường cong giảm liên tục và được gọi là phương trinh Meyer hay ham Mayer. Balley (1973) [30] sir dung ham Weibull, Schiffel biéu thi duéng cong cộng dồn phần trăm số cây bằng đa thức bậc ba.Prodan và patatscase (1964) đã tiếp cận phân bố này bằng phương trình logarit chính thái.Z Docouto (1992) đã dùng hàm Weibull để nắn phân bố số cây theo đường kính và nhận xét rằng: hàm Weibull mô phỏng rất tốt phân bố này. Pierlot (1966) khi nghiên cứu về qui luật này ông-để xuất nên dùng hàm Hyperbol để nắn phân bố thực nghiệm là tốt nhất.