Luận án tiến sĩ về bảo tồn phân loài vân sam Fansipan: Đặc điểm sinh học và di truyền

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và di truyền nhằm bảo tồn phân loài vân sam Fansipan Abies delavayi subsp fansipanensis.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Mạnh
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Thái Phong
• Trường học: Học viện Khoa học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Bảo Tồn Phân Loài Vân Sam Fansipan: Đặc Điểm Sinh Học Và Di Truyền
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm cơ bản
• 1.2. Tổng quan về nghiên cứu
• 1.3. Phân loại Vân sam Fansipan
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu tổng quan tài liệu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu thực địa
• 2.3. Phương pháp phân tích số liệu và sinh học, sinh thái
• 2.4. Phương pháp thu mẫu phục vụ nghiên cứu di truyền
• 2.5. Phân tích ADN
• 2.6. Kỹ thuật giâm hom - gieo hạt
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả nghiên cứu đặc điểm sinh học của phân loài Vân sam Fansipan
• 3.2. Kết quả nghiên cứu đặc điểm sinh thái của phân loài Vân sam Fansipan
• 3.3. Kết quả nghiên cứu đặc điểm di truyền của phân loài Vân sam Fansipan
• 3.4. Kết quả nghiên cứu kỹ thuật giâm hom và gieo hạt
• 4. CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu bảo tồn phân loài vân sam Fansipan (Abies delavayi subsp. Fu & Nan Li) Rushforth là một phần quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Việt Nam. Phân loài này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn mang ý nghĩa văn hóa và kinh tế. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định các đặc điểm sinh học và di truyền của phân loài này, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Theo các tài liệu trước đây, vân sam Fansipan được phân bố chủ yếu ở khu vực Hoàng Liên Sơn, nơi có điều kiện khí hậu đặc biệt. Việc nghiên cứu sâu về phân loài này sẽ giúp hiểu rõ hơn về sự thích nghi và khả năng sinh trưởng của nó trong môi trường tự nhiên.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ các đặc điểm sinh học của vân sam Fansipan mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho các chương trình bảo tồn. Việc hiểu rõ về di truyền và sinh thái của phân loài này sẽ giúp các nhà khoa học và quản lý môi trường đưa ra các quyết định chính xác hơn trong việc bảo tồn. Theo các chuyên gia, vân sam Fansipan đang đối mặt với nhiều nguy cơ từ biến đổi khí hậu và hoạt động của con người. Do đó, việc nghiên cứu và bảo tồn là rất cần thiết để duy trì sự tồn tại của loài này trong tự nhiên.

II. Đặc điểm sinh học

Phân loài vân sam Fansipan có những đặc điểm sinh học nổi bật, bao gồm hình thái cây, cấu trúc lá và khả năng sinh trưởng. Cây có thể cao từ 20 đến 30 mét, với tán lá hình nón đặc trưng. Lá của cây có màu xanh đậm, dài khoảng 2-4 cm, và có khả năng chịu đựng tốt trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Theo nghiên cứu, vân sam Fansipan có khả năng sinh trưởng tốt ở độ cao từ 1.800 đến 2.600 mét so với mực nước biển. Điều này cho thấy sự thích nghi của loài này với môi trường núi cao, nơi có khí hậu lạnh và độ ẩm cao. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, vân sam Fansipan có thể sống lâu năm, với tuổi thọ lên đến hàng trăm năm.

2.1. Hệ sinh thái và môi trường sống

Môi trường sống của vân sam Fansipan chủ yếu là rừng hỗn hợp, nơi có sự hiện diện của nhiều loài thực vật khác nhau. Hệ sinh thái này không chỉ cung cấp nơi cư trú cho vân sam Fansipan mà còn tạo ra một môi trường sống phong phú cho nhiều loài động vật. Theo các nghiên cứu, sự đa dạng sinh học trong khu vực này rất cao, với nhiều loài thực vật và động vật quý hiếm. Việc bảo tồn vân sam Fansipan không chỉ có ý nghĩa đối với loài này mà còn góp phần bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái nơi nó sinh sống.

III. Đặc điểm di truyền

Nghiên cứu di truyền của vân sam Fansipan cho thấy sự đa dạng di truyền cao, điều này rất quan trọng cho khả năng thích nghi của loài trong điều kiện biến đổi khí hậu. Các phân tích gen cho thấy rằng, vân sam Fansipan có nhiều biến thể di truyền, cho phép nó phát triển mạnh mẽ trong các điều kiện khác nhau. Việc nghiên cứu di truyền không chỉ giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và sự phát triển của loài mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho các chương trình nhân giống và bảo tồn. Theo các chuyên gia, việc bảo tồn di truyền của vân sam Fansipan là rất quan trọng để duy trì sự đa dạng sinh học và khả năng thích nghi của loài trong tương lai.

3.1. Phân tích gen và ứng dụng

Phân tích gen của vân sam Fansipan đã chỉ ra rằng, loài này có khả năng thích nghi cao với các điều kiện môi trường khác nhau. Các nghiên cứu di truyền cho thấy rằng, việc bảo tồn các biến thể gen khác nhau là rất quan trọng để duy trì sự sống còn của loài. Các ứng dụng của nghiên cứu di truyền không chỉ giúp cải thiện các phương pháp bảo tồn mà còn có thể áp dụng trong các chương trình nhân giống nhằm tăng cường sức sống và khả năng chống chịu của vân sam Fansipan trong môi trường tự nhiên.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu về vân sam Fansipan đã chỉ ra rằng, việc bảo tồn phân loài này là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học tại khu vực Hoàng Liên Sơn. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, bao gồm việc bảo vệ môi trường sống, nghiên cứu di truyền và phát triển các chương trình giáo dục cộng đồng. Theo các chuyên gia, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của vân sam Fansipan sẽ góp phần vào công tác bảo tồn. Các khuyến nghị cụ thể bao gồm việc thiết lập các khu bảo tồn, tăng cường giám sát và nghiên cứu, cũng như phát triển các chương trình hợp tác giữa các tổ chức bảo tồn và cộng đồng địa phương.

4.1. Đề xuất các biện pháp bảo tồn

Để bảo tồn vân sam Fansipan, cần thiết lập các khu bảo tồn và tăng cường giám sát các hoạt động khai thác tài nguyên. Việc phát triển các chương trình giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của loài này cũng rất cần thiết. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, nhằm đảm bảo sự tồn tại lâu dài của vân sam Fansipan trong tự nhiên. Hơn nữa, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống cũng cần được chú trọng để tăng cường sức sống và khả năng chống chịu của loài này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phân loài Vân sam Fansipan (Abies delavayi subsp. Fu & Nan Li) là một loài thực vật quý hiếm thuộc họ Thông (Pinaceae), phân bố tự nhiên chủ yếu tại vùng núi cao Fansipan, tỉnh Lào Cai, Việt Nam, với độ cao từ 2.600 m trở lên. Theo ước tính, quần thể Vân sam Fansipan tại Vườn quốc gia Hoàng Liên chỉ còn khoảng 200-400 cá thể, phân bố rải rác trên địa hình hiểm trở. Loài này được xếp vào nhóm nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam 2007 và được bảo vệ nghiêm ngặt theo các văn bản pháp luật như Nghị định 32/2006/NĐ-CP, Nghị định 84/2021/NĐ-CP và Công ước CITES.

Nghiên cứu tập trung đánh giá các đặc điểm sinh học, sinh thái và di truyền nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững phân loài này tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Phạm vi nghiên cứu bao gồm khảo sát đặc điểm hình thái, sinh trưởng, khả năng tái sinh tự nhiên, điều kiện sinh thái môi trường và phân tích di truyền dựa trên 5 vùng gen chloroplast DNA (cpDNA) tiêu biểu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2023, tại khu vực phân bố tự nhiên của Vân sam Fansipan trong Vườn quốc gia Hoàng Liên.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu khoa học về đặc điểm sinh học và di truyền của loài, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả, góp phần duy trì đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái rừng núi cao Fansipan, đồng thời hỗ trợ công tác quy hoạch và phục hồi nguồn gen quý hiếm này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết tái sinh rừng (Regeneration theory): Tái sinh rừng được hiểu là quá trình phục hồi quần thể cây gỗ thông qua sự sinh trưởng của cây con từ hạt hoặc chồi, đóng vai trò quan trọng trong duy trì và phát triển quần thể rừng tự nhiên.

• Lý thuyết đa dạng di truyền và bảo tồn nguồn gen: Đa dạng di truyền là cơ sở cho khả năng thích nghi và phát triển của loài. Việc phân tích đa dạng di truyền giúp đánh giá mức độ phong phú và cấu trúc quần thể, từ đó xây dựng chiến lược bảo tồn phù hợp.

• Mô hình phân tích di truyền dựa trên gen chloroplast DNA (cpDNA): CpDNA có tính chất di truyền theo dòng mẹ, không tái tổ hợp, giúp xác định mối quan hệ phát sinh và mức độ khác biệt di truyền giữa các quần thể.

Các khái niệm chính bao gồm: tái sinh tự nhiên, chỉ số giá trị quan trọng (IVI), đa dạng di truyền, phân tích trình tự gen cpDNA, và kỹ thuật nhân giống vô tính (giâm hom).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập mẫu vật Vân sam Fansipan tại hai quần thể chính trong Vườn quốc gia Hoàng Liên, gồm khoảng 20 mẫu lá từ các cá thể trưởng thành và cây con. Dữ liệu sinh trưởng, hình thái và sinh thái được thu thập qua khảo sát thực địa và đo đạc định kỳ.

• Phương pháp phân tích sinh học và sinh thái: Đo chiều cao, đường kính thân cây (D1.3m), số lượng và chất lượng cây con tái sinh, tỉ lệ ra hoa kết hạt. Đo đạc các yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm không khí, pH đất, hàm lượng các chất dinh dưỡng (K2O, P2O5, Ca2+, Fe2+, Mg2+). Sử dụng chỉ số IVI để đánh giá vai trò của loài trong quần thể.

• Phân tích di truyền: Tách chiết ADN từ mẫu lá, nhân nhanh bằng kỹ thuật PCR với 5 vùng gen cpDNA (trnL-trnF, rps18-rp120, nad5, rbcL, trnH-psbA). Giải trình tự và so sánh trình tự nucleotide, xây dựng cây phát sinh loài bằng phương pháp Neighbor Joining, đánh giá mức độ đa dạng và quan hệ di truyền giữa các quần thể.

• Kỹ thuật nhân giống: Thử nghiệm giâm hom cành với các nồng độ chất điều hòa sinh trưởng (IBA, NAA, ABT) để đánh giá khả năng ra rễ và sinh trưởng cây con trong điều kiện nhà kính và môi trường tự nhiên.

• Timeline nghiên cứu: Từ năm 2017 đến 2023, bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu, phân tích phòng thí nghiệm, thử nghiệm nhân giống và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm sinh học và sinh trưởng:

   • Chiều cao trung bình cây trưởng thành là khoảng 10-15 m, đường kính thân trung bình 18-40 cm.
   • Tỉ lệ cây con tái sinh tự nhiên rất thấp, chỉ chiếm khoảng 5-10% số cá thể trưởng thành trong quần thể.
   • Chu kỳ ra hoa kết hạt kéo dài 3-5 năm, hạt có khả năng nảy mầm kém, ảnh hưởng đến khả năng tái sinh.

2. Điều kiện sinh thái:

   • Ánh sáng trung bình tại khu vực phân bố là 8,8-10,8% tổng lượng ánh sáng tự nhiên.
   • Nhiệt độ trung bình năm khoảng 8,8-10,8°C, độ ẩm không khí dao động 70-85%.
   • Đất có pH từ 4,5 đến 5,5, hàm lượng mùn trung bình 3-5%, các chỉ số dinh dưỡng như K2O, P2O5, Ca2+, Mg2+ đều ở mức thấp, phù hợp với đặc điểm rừng núi cao.

3. Cấu trúc thảm thực vật và tái sinh:

   • Thảm thực vật chủ yếu là rừng hỗn giao cây lá kim và cây lá rộng, trong đó Vân sam Fansipan chiếm IVI khoảng 25-30%.
   • Cây con phân bố không đồng đều, tập trung chủ yếu ở các khe suối và vùng đất ẩm thấp, cho thấy khả năng tái sinh tự nhiên bị hạn chế do điều kiện môi trường và cạnh tranh sinh thái.

4. Đa dạng di truyền và quan hệ phát sinh:

   • Phân tích 5 vùng gen cpDNA cho thấy mức độ đa dạng di truyền thấp, khoảng 1,24% khác biệt nucleotide giữa các cá thể.
   • Cây phát sinh loài Neighbor Joining cho thấy phân loài Vân sam Fansipan có quan hệ gần gũi với Abies delavayi ở Trung Quốc, xác nhận phân loại phân loài.
   • Mức bootstrap trên 85% cho thấy độ tin cậy cao của kết quả phân tích.

5. Kỹ thuật nhân giống:

   • Giâm hom cành với IBA nồng độ 1-1,5% cho tỉ lệ ra rễ cao nhất, đạt 85-90%.
   • Các chất điều hòa sinh trưởng khác như NAA, ABT cũng có tác dụng kích thích nhưng hiệu quả thấp hơn.
   • Cây con sinh trưởng tốt trong điều kiện nhà kính và có khả năng thích nghi khi trồng ra môi trường tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phân loài Vân sam Fansipan đang đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng về số lượng và khả năng tái sinh tự nhiên thấp, phù hợp với các báo cáo trước đây về sự suy giảm quần thể do khai thác, biến đổi khí hậu và tác động của con người. Điều kiện sinh thái khắc nghiệt vùng núi cao cùng với đất nghèo dinh dưỡng là những yếu tố hạn chế sự phát triển và tái sinh của loài.

Mức độ đa dạng di truyền thấp phản ánh sự cô lập và thu hẹp quần thể, làm giảm khả năng thích nghi và tăng nguy cơ tuyệt chủng. Tuy nhiên, kết quả phân tích gen cpDNA vẫn xác nhận rõ ràng vị trí phân loại của phân loài, cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn phân loài này.

Kỹ thuật giâm hom cành với IBA được chứng minh là phương pháp hiệu quả để nhân giống và phục hồi quần thể, phù hợp với đặc điểm sinh học của loài. Việc kết hợp các phương pháp sinh học, sinh thái và phân tích di truyền giúp xây dựng chiến lược bảo tồn toàn diện, vừa bảo vệ quần thể tự nhiên, vừa phát triển nguồn giống nhân tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ chiều cao và đường kính thân cây theo nhóm tuổi, bảng thống kê chỉ số IVI của các loài trong thảm thực vật, biểu đồ tỉ lệ ra rễ theo nồng độ IBA, và cây phát sinh loài với các giá trị bootstrap minh họa mối quan hệ di truyền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng khu bảo tồn chuyên biệt cho Vân sam Fansipan:

   • Thiết lập khu vực bảo vệ nghiêm ngặt tại vùng phân bố chính trong Vườn quốc gia Hoàng Liên.
   • Mục tiêu giảm thiểu tác động khai thác và du lịch trong vòng 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Vườn quốc gia phối hợp với chính quyền địa phương.

2. Phát triển chương trình nhân giống và phục hồi quần thể:

   • Áp dụng kỹ thuật giâm hom cành với IBA 1-1,5% để nhân giống cây con chất lượng cao.
   • Mục tiêu tăng số lượng cây con trồng mới lên 5000 cây trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Viện nghiên cứu sinh học rừng, các trung tâm bảo tồn thực vật.

3. Giám sát và đánh giá đa dạng di truyền định kỳ:

   • Thực hiện phân tích di truyền hàng năm để theo dõi sự biến đổi đa dạng di truyền quần thể.
   • Mục tiêu duy trì mức đa dạng di truyền không giảm dưới 1%.
   • Chủ thể thực hiện: Các phòng thí nghiệm di truyền thực vật, trường đại học liên quan.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý bền vững:

   • Tổ chức các chương trình tuyên truyền về giá trị và nguy cơ của Vân sam Fansipan.
   • Mục tiêu giảm thiểu khai thác trái phép và tăng cường bảo vệ trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý rừng, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý bảo tồn rừng và vườn quốc gia:

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu khoa học để xây dựng chính sách bảo vệ và phục hồi loài quý hiếm.
   • Use case: Thiết kế khu bảo tồn chuyên biệt, giám sát đa dạng sinh học.

2. Nhà nghiên cứu sinh học thực vật và di truyền:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp phân tích di truyền và kỹ thuật nhân giống vô tính.
   • Use case: Nghiên cứu đa dạng di truyền, phát triển nguồn giống.

3. Chuyên gia lâm nghiệp và phục hồi rừng:

   • Lợi ích: Áp dụng kỹ thuật giâm hom và quản lý tái sinh rừng hiệu quả.
   • Use case: Phục hồi quần thể cây gỗ quý, cải thiện chất lượng rừng.

4. Cộng đồng địa phương và tổ chức phi chính phủ:

   • Lợi ích: Nâng cao nhận thức về bảo tồn và tham gia quản lý bền vững.
   • Use case: Tham gia bảo vệ rừng, phát triển sinh kế gắn với bảo tồn.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân loài Vân sam Fansipan có đặc điểm sinh học nổi bật nào?
   Phân loài này có chiều cao trung bình 10-15 m, đường kính thân 18-40 cm, lá kim đặc trưng và chu kỳ ra hoa kết hạt kéo dài 3-5 năm. Khả năng tái sinh tự nhiên thấp do hạt khó nảy mầm và điều kiện môi trường khắc nghiệt.

2. Tại sao đa dạng di truyền của Vân sam Fansipan lại thấp?
   Do quần thể nhỏ, phân bố rải rác và bị cô lập, cùng với tác động khai thác và biến đổi môi trường, dẫn đến sự thu hẹp nguồn gen và giảm đa dạng di truyền, làm giảm khả năng thích nghi của loài.

3. Kỹ thuật nhân giống nào hiệu quả nhất cho loài này?
   Giâm hom cành với chất điều hòa sinh trưởng IBA nồng độ 1-1,5% cho tỉ lệ ra rễ cao nhất, đạt 85-90%, giúp nhân giống nhanh và phục hồi quần thể trong điều kiện nhà kính và tự nhiên.

4. Điều kiện sinh thái ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển của Vân sam Fansipan?
   Loài thích nghi với vùng núi cao có nhiệt độ trung bình 8,8-10,8°C, ánh sáng thấp, đất nghèo dinh dưỡng và pH acid nhẹ. Những yếu tố này hạn chế sự phát triển và tái sinh tự nhiên của loài.

5. Các giải pháp bảo tồn nào được đề xuất cho Vân sam Fansipan?
   Bao gồm xây dựng khu bảo tồn chuyên biệt, phát triển nhân giống vô tính, giám sát đa dạng di truyền định kỳ và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm giảm thiểu khai thác và bảo vệ môi trường sống tự nhiên.

Kết luận

• Phân loài Vân sam Fansipan là loài thực vật quý hiếm, phân bố tự nhiên tại vùng núi cao Fansipan với quần thể nhỏ và nguy cơ tuyệt chủng cao.
• Đặc điểm sinh học và sinh thái cho thấy khả năng tái sinh tự nhiên thấp, cần có biện pháp hỗ trợ phục hồi.
• Mức độ đa dạng di truyền thấp nhưng vẫn xác nhận rõ vị trí phân loại, cung cấp cơ sở khoa học cho bảo tồn.
• Kỹ thuật giâm hom cành với IBA là phương pháp nhân giống hiệu quả, hỗ trợ phục hồi quần thể.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp bảo tồn toàn diện, kết hợp quản lý bảo vệ, nhân giống và giám sát di truyền trong vòng 3-5 năm tới.

Các nhà quản lý và nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp bảo tồn, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về sinh thái và di truyền để nâng cao hiệu quả bảo vệ phân loài quý hiếm này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIçO DĂC ਀VÀ ਀ÀO ਀T¾O VIàN HËN LåM KHOA HâC VË CïNG NGHà VIàT NAM HâC VIÆN KHOA HâC VË CïNG NGHÆ NGUYÄN HôNG M¾NH NGHIæN CĄU ਀¾C ਀IÂM SINH HâC, SINH THçI VË DI TRUYÀN NHÂM BÀO TàN, PHçT TRIÂN PHåN LOËI VåN SAM FANSIPAN (ABIES DELAVAYI SUBSP. FU & NAN LI) RUSHFORTH) T¾I ਀V¯âN QUÞC GIA HOËNG LIæN LU¾N çN TI¾N ਀S) ਀SINH ਀THçI HâC Hˆ Nßi 3 2023 Bà GIçO DĂC ਀VÀ ਀ÀO ਀T¾O VIàN HËN LåM KHOA HâC VË CïNG NGHà VIàT NAM HâC VIÆN KHOA HâC VË CïNG NGHÆ NGUYÄN HôNG M¾NH NGHIæN CĄU ਀ ¾C ਀ IÂM SINH HâC, SINH THçI VË DI TRUYÀN NHÂM BÀO TàN, PHçT TRIÂN PHåN LOËI VåN SAM FANSIPAN (ABIES DELAVAYI SUBSP. FU & NAN LI) RUSHFORTH) T¾I ਀V¯âN QUÞC GIA HOËNG LIæN LU¾N çN TI¾N S) ਀SINH ਀THçI HâC M‹ sß: 9.20 NG¯âI ਀H¯àNG D¾N KHOA HâC: 1. Nguyßn Thá Ph°¢ng ਀Trang Hˆ Nßi 3 2023 iii MĀC LĀC LäI ਀CAM ਀OAN.

iii DANH MĂC CçC KÝ HIàU, CHĀ VIÀT TÂT. vi DANH MĂC CçC BÀNG. ix DANH MĂC HíNH . ਀Tính ਀cÃp ਀thiÁt ਀cąa ਀Ã ਀tài ਀luÁn ਀án. ਀Ý ਀ngh)a ਀khoa ਀hãc ਀và ਀thÿc ਀tißn. ਀TàNG QUAN VÂN ਀Â NGHIæN CĆU . ਀Táng ਀ quan ਀vÃ ਀ nghiên ਀cću ਀chi ਀Vân ਀sam ਀(Abies P. Miller), loˆi Abies delavayi, ph‰n loˆi V‰n sam fansipan (Abies delavayi subsp.

Fu & Nan Li) Rushforth). VÃ loˆi V‰n sam (Abies delavayi Franch. Ph‰n loˆi V‰n sam fansipan (Sam l¿nh). Kh‡i niám vˆ ánh ਀ngh)a ਀tái ਀sinh rÿng . ਀Ph°¢ng ਀pháp ਀nghiên ਀cću t‡i sinh.

C‡c nghi•n cću và t‡i sinh rÿng (quá trình dißn thÁ) . ਀Nghiên ਀cću ਀vÃ ਀¿c ਀ißm ਀di ਀truyÃn. Ćng dăng kÿ thuÁt ph‰n tÿ ç Viát Nam trong nghi•n cću di truyÃn. Táng quan há gen sÿ dăng trong nghi•n cću ph‰n lo¿i ç thÿc vÁt. BÁo tßn vˆ ph‡t trißn ngußn gen c‰y rÿng n—i chung.

Nghi•n cću nh‰n giáng, trßng mát sá loˆi c‰y l‡ kim . ਀àI ਀T¯ĀNG VÀ ਀PH¯¡NG PHçP NGHIæN CĆU . ਀Ph°¢ng ਀pháp nghi•n cću. ਀Ph°¢ng ਀pháp nghi•n cću táng quan tài liáu. ਀Ph°¢ng ਀pháp nghi•n cću thÿc ਀áa. ਀Ph°¢ng ਀pháp ph‰n t’ch sá liáu và sinh hãc, sinh th‡i . ਀Ph°¢ng ਀pháp ਀thu ਀m¿u phăc vă cho nghi•n cću di truyÃn. Ph‰n t’ch ADN. Kÿ thuÁt gi‰m hom - gieo h¿t. ਀KÀT QUÀ NGHIæN CĆU . ਀ KÁt ਀ quÁ ਀ nghiên ਀ cću ਀ vÃ ਀ mát ਀ sá ਀ ¿c ਀ ißm ਀ sinh ਀ hãc ਀ cąa ਀ phân ਀ loài ਀ Vân ਀ sam ਀ fansipan ਀t¿i ਀VQG ਀Hoàng ਀Liên. ਀¿c ਀ißm h“nh th‡i ph‰n loˆi V‰n sam fansipan. KÁt quÁ nghi•n cću và ¿c ਀ißm ra chßi, ra n—n cąa ph‰n loˆi V‰n sam fansipan . ਀KÁt ਀quÁ ਀nghiên ਀cću ਀vÃ ਀¿c ਀ißm ਀sinh ਀thái ਀cąa ਀phân ਀loài ਀Vân sam fansipan . ਀ ¿c ਀ ißm ਀ áa h“nh khu vÿc ph‰n bá tÿ nhi•n cąa ph‰n loˆi V‰n sam fansipan . ਀¿c ਀ißm thá nh°ÿng t¿i khu vÿc ph‰n bá tÿ nhi•n cąa ph‰n loˆi VSF 51 3. ਀¿c ਀ißm và c°ång ਀á cąa ‡nh s‡ng t¿i khu vÿc ph‰n bá tÿ nhi•n cąa VSF . ਀¿c ਀ißm nhiát ਀á kh™ng kh’ t¿i khu vÿc nghi•n cću . ਀¿c ਀ißm ਀á ¿m kh™ng kh’ t¿i khu vÿc nghi•n cću.

¿c ਀ißm ਀cÃu ਀trúc ਀thÁm ਀thÿc ਀vÁt ਀khu ਀vÿc ਀phân ਀bá ਀tÿ ਀nhiên ਀và ਀¿c ਀ißm ਀tái ਀sinh ਀ tÿ ਀nhiên ਀cąa ਀phân ਀loài ਀Vân ਀sam ਀fansipan. ਀¿c ਀ißm cÃu trœc thÁm thÿc vÁt khu vÿc ph‰n bá tÿ nhi•n cąa ph‰n loˆi V‰n sam fansipan . ਀¿c ਀ißm t‡i sinh tÿ nhi•n cąa ph‰n loˆi V‰n sam fansipan . ਀KÁt ਀quÁ ਀nghiên ਀cću ਀¿c ਀ißm ਀di ਀truyÃn ਀cąa ਀phân ਀loài ਀Vân ਀sam ਀fansipan . ਀KÁt ਀quÁ ਀nghiên ਀cću ਀kÿ ਀thuÁt ਀giâm ਀hom, ਀cách ਀thćc ਀bÁo ਀quÁn ਀h¿t ਀giáng ਀và ਀trßng ਀ thÿ ਀nghiám ਀cây ਀con ਀ra ਀môi ਀tr°ång ਀tÿ ਀nhiên. KÁt quÁ nghi•n cću kÿ thuÁt nh‰n giáng b¿ng hom. KÁt quÁ nghi•n cću c‡ch thćc bÁo quÁn h¿t giáng V‰n sam fansipan. Thÿ nghiám trßng ਀cây ਀con ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀ra ਀môi ਀tr°ång tÿ nhi•n tÿ ph°¢ng ਀pháp ਀gieo ਀h¿t (c‰y con V‰n sam fansiapn tÿ v°ån ਀1 ਀nm ਀tuái) .97 KÀT LUÀN VË KIÀN NGHà.106 ÓNG ਀GîP MâI CĄA LUÀN çN .107 DANH SçCH CçC CïNG TRíNH CïNG Bà CĄA NGHIæN CĆU SINH LIæN QUAN ਀ÀN LUÀN çN .108 TËI LIàU THAM KHÀO.

p-11- vi DANH MĀC CçC KÝ HIÆU, CHĀ VI¾T TÀT ADN Acid deoxyribonucleic (vÁt chÃt di truyÃn) Amplified Fragment Length Polymorphism (a ਀ h“nh chiÃu dˆi o¿n AFLP khuÁch ¿i) ATP Adenosin Triphosphat (ph‰n tÿ mang nng ਀l°āng ATP) CT Công ਀thćc D1.3 °ång k’nh ç vá tr’ 1,3 mŽt cąa th‰n c‰y t’nh tÿ gác, ਀¢n ਀vá (cm) GPS The Global Positioning System (Há ਀tháng ਀ánh ਀vá ਀toàn ਀cÅu) Hc ChiÃu dˆi chßi ਀cành, ਀¢n ਀vá (cm) Hcn ChiÃu dˆi chßi ngãn, ਀¢n ਀vá (cm) Hdc ChiÃu ਀cao ਀d°ãi cˆnh cąa th‰n c‰y, ¢n ਀vá (m) Hvn ChiÃu cao vœt ngãn cąa ਀thân ਀cây, ਀¢n ਀vá (m) HST Há sinh th‡i IBA Indole-3-butyric acid (chÃt ਀iÃu ਀hòa ਀sinh ਀tr°çng, k’ch th’ch ra ra rß) NAA Naphthalene acetic acid (chÃt ਀iÃu ਀hòa ਀sinh ਀tr°çng, k’ch th’ch ra ra rß) IAA Indole 3 3 3 acetic acid (chÃt ਀iÃu ਀hòa ਀sinh ਀tr°çng, k’ch th’ch ra ra rß) Abamectin bacillus thuringiensis (chÃt ਀iÃu ਀hòa ਀sinh ਀tr°çng, k’ch th’ch ABT ra ra rß) CSDL C¢ ਀sç dā liáu European Molecular Biology Laboratory (c¢ ਀sç dā liáu cąa Ch‰u åu và EMBL tr“nh tÿ nucleotide) Forest Research Institute Malaysia (Vián nghi•n cću l‰m nghiáp FRIM Malaysia) International Union for Conservation of Nature (Hiáp ਀hái ਀bÁo ਀tßn ਀thiên ਀ IUCN nhiên ਀quác ਀tÁ) IFS International Foundation for Science (quÿ ਀khoa ਀hãc ਀quác ਀tÁ) vii International Union of Forest Research Orgnaizations Li•n oàn ਀các ਀tá ਀ IUFRO chćc ਀nghiên ਀cću ਀lâm ਀nghiáp ਀Quác ਀tÁ) International Plant Genetic Resources Institute (Vián ਀ Tài ਀ nguyên ਀ di ਀ IPGRI truyÃn ਀thÿc ਀vÁt ਀quác ਀tÁ) IVI Importance Value Index (Chß ਀sá ਀quan ਀trãng, ਀¢n ਀vá ਀%) ITS Internal Transcribed Spacer (vùng ਀ám ਀trong ਀°āc ਀sao ਀mã) International Tropical Timber Organization (Tá ਀chćc ਀gß ਀nhiát ਀ãi ਀Quác ਀ ITTO tÁ) KVNC Khu vÿc ਀nghiên ਀cću ਀ LC Least concern (ít ਀lo ਀ng¿i) LK C‰y l‡ kim LR C‰y l‡ ráng Ncn/D1.3 T°¢ng ਀quan ਀giāa sÿ ra chßi vˆ cÃp ਀°ång k’nh ç vá tr’ 1.3 T°¢ng ਀quan ਀giāa sÿ ra n—n vˆ cÃp ਀°ång k’nh ç vá tr’ 1.3 mŽt NT Near threatened (gÅn ਀e ਀dãa) ODB ï d¿ng bÁn OTC ï ti•u chu¿n P-Value Significance level (mćc ý ngh)a) RFLP Restriction Fragment Length Polymorphism (a ਀h“nh á dˆi o¿n giãi h¿n) SOC Hàm ਀l°āng cacbon hāu c¢ ਀trong ਀Ãt SSR Simple Sequence Repeats (L¿p l¿i tr“nh tÿ Nucleotide ¢n ਀giÁn) TCVN Ti•u chu¿n Viát Nam T0C Nhiát á kh™ng kh’ (0C) Ký hiáu cąa c™ng thćc th’ nghiám sÿ dăng chÃt ਀ iÃu hòa ਀ sinh ਀ tr°çng TTG1 IBA d¿ng bát nßng ਀á 1%. TB Gi‡ trá trung b“nh viii TN Thí ਀nghiám TSTN Tái ਀sinh ਀tÿ ਀nhiên ਀ TTV ThÁm thÿc vÁt VSF V‰n sam fansipan VQG V°ån ਀quác ਀gia VU Vulnerable (S¿ ਀nguy ਀cÃp) EN Endengered (Nguy cÃp) EW Extinct in the wild (Tuyát ਀chąng ਀ngoˆi thi•n nhi•n) United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (Tá UNESCO chćc Gi‡o dăc, Khoa hãc vˆ Vn ਀h—a cąa Li•n hiáp quác) Chloroplast DNA (Chußi gen lăc l¿p DNA) cpDNA Random Amplified Polymorphism DNA (KhuÁch ¿i ng¿u nhi•n c‡c RAPD o¿n DNA a ਀h“nh) PCR Polymerase Chain Reaction (PhÁn ćng chußi Polymerase) CR Critically Endengered (RÃt ਀nguy ਀cÃp) WCMC World Conservation Monitoring Centre (Trung t‰m gi‡m s‡t bÁo ਀tßn ਀thÁ ਀giãi) Wkk (%) á ¿m kh™ng kh’ —htb Tng tr°çng trung b“nh chiÃu ਀cao ਀nm, ਀¢n ਀vá (cm) ix DANH MĀC CçC BÀNG BÁng ਀2. ਀1 ਀Danh ਀sách ਀các ਀chß ਀tiêu ਀và ਀ph°¢ng ਀pháp ਀phân ਀tích ਀Ãt ਀t¿i ਀KVNC .2 ਀Thông ਀tin ਀vÃ ਀các ਀c¿p ਀mßi ਀dùng ਀trong ਀phÁn ਀ćng ਀khuÁch ਀¿i ਀PCR . ਀ KÁt ਀ quÁ ਀ nghiên ਀ cću ਀ iÃu ਀ kián ਀ áa ਀ hình ਀ khu ਀ vÿc ਀ phân ਀ loài ਀ Vân ਀ sam ਀ fansipan ph‰n ਀bá ਀tÿ ਀nhiên . ਀¿c ਀ißm ਀mát ਀sá ਀tính ਀chÃt ਀lý ਀hãc, ਀hóa ਀hãc ਀trong ਀Ãt ਀tÅng ਀A ਀t¿i ਀KVNC . ਀C°ång ਀á ਀áng ਀sáng ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀phân ਀loài ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀phân ਀bá ਀tÿ ਀nhiên . ਀KÁt ਀quÁ ਀táng ਀hāp ਀¿c ਀ißm ਀nhiát ਀á ਀không ਀khí ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću. ਀KÁt ਀quÁ nghiên ਀cću ਀¿c ਀ißm ਀á ਀¿m ਀không ਀khí t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću . ਀KÁt ਀quÁ ਀phân ਀tích ਀tháng ਀kê ਀vÃ ਀Wkk ਀(%) ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću. ਀Danh ਀sách ਀các ਀loài thÿc ਀vÁt ਀tÅng ਀°u ਀thÁ ਀sinh thái ਀cąa ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ ráng ਀lá ਀kim ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću ਀ç ਀á ਀cao ਀2. Danh ਀ sách ਀ các ਀ loài ਀ thÿc ਀ vÁt ਀ tÅng ਀ °u ਀ thÁ ਀ sinh ਀ thái ਀ cąa ਀ TTV ਀ °u ਀ thÁ ਀ Vân ਀ sam ਀fansipan ਀(°u ਀thÁ ਀cây ਀lá ਀kim) ਀ç ਀á ਀cao ਀2. ਀ KÁt ਀quÁ ਀táng ਀hāp ਀các ਀chß ਀sá ਀cąa ਀ các ਀loài ਀thÿc ਀ vÁt ਀tÅng ਀°u ਀thÁ ਀cąa ਀cÁ ਀2 ਀ kißu ਀TTV ਀t¿i ਀KVNC . ਀ BÁng ਀ táng ਀ hāp ਀ các ਀ loài ਀ thÿc ਀ vÁt ਀ quan ਀ trãng ਀ t¿i ਀ khu ਀ vÿc ਀ Vân ਀ sam ਀ fansipan ਀phân ਀bá ਀tÿ ਀nhiên . ਀Phân ਀bá ਀cây ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀theo ਀cÃp °ång ਀kính ਀(D1. ਀Tÿ ਀lá ਀nÁy ਀mÅm ਀cąa ਀h¿t ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀theo ਀các ਀công ਀thćc ਀nghiám . ਀BÁng t’nh kÁt ਀quÁ ਀tháng ਀kê ਀các ਀kÁt ਀quÁ ਀theo ਀dõi . ਀Kißm ਀tra ਀sÿ ਀sai ਀khác ਀giāa ਀sÿ ਀sinh ਀tr°çng ਀cąa ਀cây ਀con ਀VSF ਀trßng ਀theo ਀CT1 ਀vˆ CT2 . ਀Kißm ਀tra ਀sÿ ਀sai ਀khác ਀giāa ਀sÿ ਀sinh ਀tr°çng ਀cąa ਀cây ਀con ਀VSF ਀trßng ਀theo ਀CT1 ਀và ਀ CT3 . ਀Kißm ਀tra ਀sÿ ਀sai ਀khác ਀giāa ਀sÿ ਀sinh ਀tr°çng ਀cąa ਀cây ਀con ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀ t¿i ਀CT ਀1,2,3 ਀và ਀lô ਀ái ਀chćng .103 x DANH MĀC HíNH Hình ਀1. ਀1 ਀S¢ ਀ß ਀hián ਀tr¿ng ਀phân ਀bá ਀cąa ਀các ਀loài ਀trong ਀chi ਀Abies trên ਀toàn ਀cÅu. ਀1 ਀Cây ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀ang ਀có nón (Ngußn: Hà Vn ਀TuÁ, ਀2003)&&&28 Hình ਀2. ਀2 ਀Khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću . ਀3 ਀S¢ ਀ß ਀áa ਀ißm ਀bá ਀trí ਀thí ਀nghiám. S¢ ਀ß thiÁt kÁ th’ nghiám vãi IBA .1 Cˆnh mang n—n c‡i V‰n sam fansipan .2 ਀o kích ਀th°ãc ਀lá ਀non ਀Vân ਀sam ਀fansipan .3 ਀Chßi ਀non ਀Vân ਀sam ਀fansipan .4 Th‰n V‰n sam fansipan .5 ਀Vß ਀Vân ਀sam ਀fansipan .6 ਀M¿t ਀sau ਀lá ਀non ਀Vân ਀sam ਀fansipan .7 ਀a, ਀b ਀lÅn ਀l°āt ਀cây ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀ç ਀á ਀cao ਀2.8 ਀V¿y ਀mang ਀h¿t ਀Vân ਀sam ਀fansipan .9 ਀a, ਀b ਀lÅn ਀l°āt ਀là ਀cuáng ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀và ਀nón ਀Thông ਀2 ਀lá ਀d¿t .10 ਀ T°¢ng ਀ quan ਀ giāa ਀ sinh ਀ tr°çng ਀ chßi ਀ ngãn ਀ (Hcn, ਀ cm) ਀ và ਀ cÃp ਀ °ång ਀ kính ਀ (D1.3cm) cąa ਀quÅn ਀thß ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀ç ਀á ਀cao ਀2.11 ਀ T°¢ng ਀ quan ਀ giāa ਀ sÿ ਀ ra ਀ nón ਀ (N_nón) ਀ và ਀ °ång ਀ kính ਀ ç ਀ vá ਀ trí ਀ 1,3m ਀ (D1,3,cm) ਀cąa ਀quÅn ਀thß ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀t¿i ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ráng, ਀cây ਀lá ਀kim ç ਀á ਀cao ਀2.12 ਀T°¢ng ਀quan ਀sÿ ra ਀chßi ਀ngãn ਀và ਀°ång ਀kính ਀(Hcn/D1.3) ਀cąa ਀quÅn ਀thß ਀Vân ਀ sam ਀fansipan ਀ç ਀á ਀cao ਀2.13 ਀T°¢ng ਀quan ਀sÿ ਀ra ਀nón ਀và ਀cÃp ਀°ång ਀kính ਀(Nón/D1.3) ਀cąa quÅn ਀thß ਀Vân ਀ sam fansipan ਀ç ਀á ਀cao ਀2.14 N—n V‰n sam fansipan (Abies delavayi subsp.15 ਀Khu ਀vÿc ਀phân ਀bá ਀tÿ ਀nhiên ਀cąa ਀phân ਀loài ਀Vân ਀sam fansipan .16 ਀Khu ਀vÿc ਀phân ਀bá ਀tÿ ਀nhiên ਀cąa ਀phân ਀loài ਀Vân ਀sam ਀fansipan .17 ਀Ph¿u ਀dián ਀Ãt ਀ç ਀á ਀cao ਀2.18 ਀Ph¿u ਀dián ਀Ãt ਀ç ਀á ਀cao ਀2.19 ਀TTV ਀°u ਀thÁ ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀(2.20 ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀lá ਀ráng ਀lá ਀kim ਀(2.21 ਀Hàm ਀l°āng ਀kali, ਀ni ਀t¢ ਀dß ਀tiêu ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću.22 ਀Hàm ਀l°āng ਀phát ਀pho ਀dß ਀tiêu ਀t¿i ਀khu v°c ਀nghiên ਀cću .23 ਀Hàm ਀l°āng ਀phát ਀pho ਀dß ਀tiêu ਀t¿i ਀khu ਀v°c ਀nghiên ਀cću .24 ਀á ਀pH ਀(KCl) ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću .25 ਀Hàm ਀l°āng ਀mùn ਀trong ਀Ãt ਀tÅng ਀A ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀NC .26 ਀Hàm ਀l°āng, ਀Fe2+, Mg2+, Ca2+ t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću . ਀C°ång ਀á ਀ánh ਀sáng ਀t°¢ng ਀ái ਀ç ਀t¿i khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću .28 Nhiát ਀á ਀không ਀khí ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću .29 ਀á ਀¿m ਀không ਀khí ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću .30 ਀TTV ਀rÿng ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ráng, ਀cây ਀lá ਀kim ਀ç ਀á cao 2.31 ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ráng, ਀cây ਀lá ਀kim ਀ç ਀á ਀cao ਀2.32 ਀TTV ਀°u ਀thÁ ਀cây ਀lá ਀kim ਀(Vân ਀sam ਀fansipan) ਀á ਀nhiát ਀ãi .33 ਀¿c ਀ißm ਀cây ਀băi ਀thÁm ਀t°¢i ਀d°ãi ਀tán ਀TTV ਀°u ਀thÁ ਀Vân ਀sam fansipan .34 ਀¿c ਀ißm ਀cây ਀băi ਀thÁm ਀t°¢i ਀d°ãi ਀tán ਀TTV ਀°u ਀thÁ ਀Vân ਀sam ਀fansipan . ਀Tÿ ਀lá ਀% ਀sá ਀cây ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀theo ਀các ਀cÃp ਀°ång ਀kính ਀ngang ਀ngÿc ਀ (D1,3 ਀cm) ਀t¿i ਀kißu ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ráng ਀cây ਀lá ਀kim (2.36 ਀ Tÿ ਀ lá ਀ % ਀ sá ਀ cây ਀ Vân ਀ sam ਀ fansipan ਀ theo ਀ cÃp ਀ °ång ਀ ç ਀ vá ਀ trí ਀ 1,3 ਀ mét ਀ (D1.3,cm) ਀t¿i ਀kißu ਀TTV ਀°u ਀thÁ ਀cây ਀lá ਀kim (2.

ThÁm ਀thÿc ਀vÁt ਀°u ਀thÁ ਀Vân ਀sam ਀fansipan .38 ਀á ਀tàn ਀che ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ráng, ਀cây ਀lá ਀kim ਀ç ਀á ਀cao ਀2.39 ਀á che ਀phą ਀tÅng ਀cây ਀băi ਀thÁm ਀t°¢i ਀d°ãi ਀tán ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ráng, c‰y l‡ kim ਀ç ਀á ਀cao ਀2.40 ਀Lãp ਀thÁm ਀măc ਀t¿i ਀khu ਀vÿc ਀nghiên ਀cću ਀(2.41 ਀Cây ਀con ਀tái ਀sinh ਀ç ਀lòng ਀suái .42 C‰y con t‡i sinh ਀d°ãi ਀tán ਀TTV ਀hßn ਀giao ਀cây ਀lá ਀ráng, ਀cây ਀lá ਀kim .43 ਀KÁt ਀quÁ ਀kißm ਀tra ਀sÁn ਀ph¿m ਀PCR ਀5 ਀vùng ਀gen ਀trên ਀gel ਀agarose .44 ਀Nucleotide ਀sai ਀khác ਀ç ਀vá ਀trí ਀323 ਀ç ਀các ਀m¿u ਀nghiên ਀cću . ਀45 ਀Nucleotide ਀sai ਀khác ਀ç ਀vá ਀trí ਀223 ਀ç ਀các ਀m¿u ਀nghiên ਀cću . ਀Vá ਀trí ਀các ਀Nucleotide ਀sai ਀khác ਀trên ਀vùng ਀gen ਀rbcL vˆ trnH-psbA .47 ਀ S¢ ਀ß ਀ quan ਀ há ਀ di truyÃn cąa ਀ m¿u ਀ Vân ਀ sam ਀ fansipan ਀ (ký ਀ hiáu ਀ A70) ਀ vãi ਀ mát ਀sá ਀loài ਀Vân ਀sam ਀khác ਀dÿa ਀trên ਀phân ਀tích ਀trình ਀tÿ ਀gen ਀rbcL vˆ trnH-psbA .48 ਀ S¢ ਀ß ਀ mái ਀quan ਀há ਀di ਀truyÃn ਀hình ਀cây ਀ giāa ਀các ਀m¿u ਀Vân ਀ sam fansipan (quÅn ਀thß ਀A ਀và ਀quÅn ਀thß ਀B) ਀so ਀vãi ਀loài ਀A.49 ਀Ành ਀h°çng ਀cąa ਀nßng ਀á ਀IBA ਀Án ਀tÿ ਀lá ਀ra ਀rß ਀cąa ਀Vân ਀sam ਀fansipan .50 ਀Ành ਀h°çng ਀cąa ਀nßng ਀á ਀IBA ਀Án ਀sá ਀l°āng ਀rß ਀cąa ਀Vân ਀sam ਀fansipan .51 Ành ਀h°çng ਀cąa ਀giá ਀thß ਀dùng ਀ß ਀cÃm ਀hom ਀Án ਀sÿ ਀phát ਀trißn ਀lá ਀non ਀cąa ਀VSF .52 ਀H¿t ਀giáng ਀(1), ਀cây ਀con ਀(2) ਀Vân ਀sam fansipan ਀ç ਀TN ਀3 .53 ਀Tÿ ਀lá nÁy ਀mÅm ਀cąa ਀h¿t V‰n sam fansipan ਀theo ਀các ਀công ਀thćc ਀TN .54 ਀KÁt ਀quÁ ਀theo ਀dõi ਀chiÃu ਀cao ਀cąa ਀cây ਀con ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀theo ਀các ਀công ਀ thćc ਀nghiám ਀tÿ ਀tháng ਀thć ਀1 ਀Án ਀tháng ਀thć ਀5 ਀(giá ਀trá ਀trung ਀bình) .55 Cây ਀con ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀t¿i ਀v°ån ਀°¢m .56 ਀Tng ਀tr°çng ਀trung ਀bình ਀theo ਀chiÃu ਀cao ਀cąa ਀35 ਀cây ਀con ਀Vân ਀sam ਀fansipan ਀ °āc ਀trßng ਀tÿ ਀nm ਀2017 ਀ç ਀trong ਀và ਀ngoài ਀khu ਀vÿc ਀phân ਀bá ਀tÿ ਀nhiên. ਀Gßm: ਀a,b ਀_ ਀CT ਀3 ਀㬀㜀c ਀_ ਀DC㬀㜀 ਀d ਀,f ਀_ ਀CT ਀2㬀㜀 ਀e_CT ਀1 ਀°āc ਀o ਀tháng ਀1/2018 .58 ਀Cây ਀con ਀nm ਀2020 ਀ç ਀công ਀thćc ਀2 ਀(CT ਀2) ਀và ਀ ਀lô ਀ái ਀chćng ਀(DC). T’nh cÃp thi¿t căa Á tˆi lu¿n ‡n Ph‰n loài V‰n sam fansipan (Abies delavayi subsp.Fu & Nan Li) Rushforth) lˆ taxon thÿc vÁt thuác hã Th™ng (Pinaceae), n¿m ਀trong ਀ sách ਀ß Viát Nam (2007) [1] vˆ danh măc IA nghá ánh sá 32/2006/N-CP ngˆy 30/3/2006 [2] vˆ nay lˆ nghá ánh sá 84/2021/N-CP ngˆy 22/9/2021 và quÁn lý thÿc vÁt rÿng, ਀áng vÁt rÿng nguy cÃp, quý, hiÁm vˆ thÿc thi Công ਀ °ãc và bu™n b‡n quác tÁ các ਀ loài ਀ áng vÁt, thÿc vÁt hoang d‹ nguy cÃp (CITES) [3]. Tuy trong sách ਀ ß Viát Nam [1] mãi chß ph‰n h¿ng loài này ç cÃp ਀ á VU A1a,b tćc là s¿ nguy cÃp, ਀nh°ng ਀hián nay, theo sÿ quan sát thÿc tÁ (5/2016) th™ng qua tuyÁn cáp treo Sapa 3 ßnh Fansipan thì kh™ng chß ph‰n loài V‰n sam fansipan ang ਀có nguy ਀c¢ ਀bá e ਀dãa tuyát chąng mà các loài thÿc vÁt khác nh° ਀Bách tán ài Loan (Taiwwania cryptomerioides), các loài trong hã ß quy•n (Ericaceae),. ang ਀ ph‰n bá tÿ nhiên ਀n¢i ਀ây ਀cing ang ਀có nguy c¢ ਀bá e dãa, bá tác ਀ áng bÃt lāi rÃt cao, bçi l¿, tuyÁn cáp ਀treo ਀ã kéo theo sÿ x‰y dÿng các tr¿m, các tòa nhà tham quan, tuyÁn ਀i ਀bá, hành lang vÁn chuyßn& ਀tác ਀áng kh™ng nhß tãi các loài thÿc vÁt ਀n¢i ਀ ây ਀nói ri•ng và há sinh thái núi cao cąa VQG nói chung.

Theo c‡c khÁo s‡t tr°ãc ây ã m™ tÁ, và thÿc tÁ Ãu cho thÃy ph‰n loài V‰n sam fansipan (Sam l¿nh), Bách tán ài Loan, các loài trong hã ß quy•n là nhāng loài kh™ng nhāng có giá trá khoa hãc mà nó còn có giá trá làm cÁnh. Loài V‰n sam là loài thÿc vÁt bÁn áa °āc ghi nhÁn ç mát sá n°ãc ਀nh° ਀Trung ਀Quác (V‰n Nam), Ân ਀á, Myanmar ph‰n bá ç á cao tr•n 2400m so vãi mÿc ਀n°ãc bißn [4]. Theo Nguyßn TiÁn Hiáp, ph‰n loài V‰n sam fansipan ph‰n bá ç á cao tÿ 2.600 m trç l•n và mãc ç nhāng ਀n¢i có áa hình hißm trç thuác dãy Hoàng ਀ Liên ਀ S¢n, ਀ và ¿c biát nhāng nghi•n cću ß tìm ra các giÁi pháp bÁo tßn ph‰n loài V‰n sam fansipan này t¿i VQG Hoàng Li•n còn h¿n chÁ [5]. Hián nay, trong bái cÁnh biÁn ái khí hÁu toàn cÅu, hàng ਀nm ਀các tßnh miÃn núi, ¿c biát là vùng núi cao, có áa hình ਀ßi núi dác ਀th°ång xuy•n x¿y ra hián ਀t°āng li quét, li áng g‰y thiát h¿i cÁ và kinh tÁ l¿n ਀c¢ ਀sç h¿ tÅng, thÁm chí g‰y chÁt ng°åi.

iÃu nˆy chćng tß, há sinh th‡i rÿng tÿ nhiên ਀n¢i ਀ây ਀ã ਀bá tác ਀áng rÃt m¿nhvà ਀ã ਀ bá suy giÁm khÁ nng ਀tÿ iÃu chßnh c‰n b¿ng há sinh th‡i. Theo c™ng bá cąa mát sá c™ng tr“nh gÅn ਀ây [2, 5, 6, 7, 8, 9, 10] th“ quÅn thß cąa ph‰n loˆi nˆy rÃt nhß (khoÁng 200 - 400 c‡ thß), mãc tÿ nhi•n tr•n nhāng ਀áa h“nh hißm trç trong ph¿m vi h¿p gÅn ਀ßnh Fansipan cąa ਀VQG ਀Hoàng ਀Liên. ਀iÃu nˆy cÁnh b‡o cho chœng ta và sÿ nguy ਀c¢ ਀tuyát chąng ngoˆi tÿ nhi•n cąa quÅn thß V‰n 2 sam fansipan nay nÁu ਀nh° ਀biÁn cá môi ਀tr°ång x¿y ra. Do vÁy, viác bÁo tßn vˆ ph‡t trißn V‰n sam fansipan, mát ph‰n loˆi thÿc vÁt quý hiÁm c— gi‡ trá khoa hãc vˆ gi‡ trá th°¢ng ਀m¿i, c— vai tr˜ trong viác duy tr“ ph‡t trißn há sinh th‡i rÿng VQG Hoˆng Liên ਀n¢i ਀phân ਀loài ਀này ਀phân ਀bá lˆ rÃt cÅn thiÁt vˆ cÃp b‡ch. Theo Xiang [11] thì taxon này và m¿t hình thái (¿c biát lˆ màu sÃc cąa nón) kh™ng giáng vãi taxon ph‰n bá tÿ nhi•n ç Trung Quác n•n tác giÁ ß V‰n sam fansipan ç cÃp ਀á lˆ ph‰n loˆi, ây ਀cing ਀là ਀tâm ਀ißm ਀ã ਀và ਀ang ਀có ਀nhiÃu ý kiÁn tr‡i chiÃu ਀ch°a ਀có ਀kÁt luÁn r› rˆng và vá tr’ ph‰n lo¿i cąa n—.

Viác hißu ਀°āc ਀¿c ਀ißm di truyÃn kh™ng nhāng giœp ph‰n lo¿i ਀mà ਀cing ਀s¿ giœp lÿa chãn ਀°āc c‰y giáng ph• hāp c— sćc khße tát, c— khÁ nng ਀thích ਀nghi vãi ਀môi ਀tr°ång cÿc ਀oan& ਀trong ਀quá ਀ tr“nh bÁo tßn [12]. ਀Do ਀ó, ਀viác nghi•n cću ਀¿c ਀ißm di truyÃn ph‰n tÿ cąa loˆi V‰n sam fansipan lˆ rÃt cÅn thiÁt. Tÿ c¢ ਀ sç thÿc tÁ tr•n, Nghi•n cću sinh ã ਀ i ਀ Án quyÁt ਀ ánh chãn ਀ à tài: <Nghiên cāu ਀¿c ਀ißm sinh hßc, sinh thái và di truyßn nh¿m b¿o tßn phát trißn ph‰n loài V‰n sam fansipan (Abies delavayi subsp. Fu & Nan Li) Rushforth) t¿i ਀V±ßn qußc gia Hoàng ਀Liên=. Mÿc ਀tiêu ਀chung: X‰y dÿng ਀°āc ਀c¢ ਀sç khoa hãc và thÿc tißn cho viác bÁo tßn và phát trißn ph‰n loài V‰n sam fansipan (Abies delavayi subsp.

Fu & Nan Li) Rushforth) t¿i VQG Hoàng Li•n. ਀Mÿc ਀tiêu ਀cÿ ਀thß: 1).