Đ¾I HàC QUàC GIA HÀ NàI TR¯àNG Đ¾I HÞC Y D¯þC ˗˗˗˗˗˗˗úû˗˗˗˗˗˗˗ BÙI CHÍ THANH NGHIÊN CþU Đ¾C ĐIÞM HÌNH THÁI, VI PH¾U VÀ BÞT D¯þC LIÞU CĂA LOÀI CHÈ V¾NG (JASMINUM NERVOSUM LOUR.) VÀ LOÀI Dà NHÀM L¾N THU THÀP T¾I TàNH HÒA BÌNH KHÓA LUÀN TÞT NGHIÞP Đ¾I HÞC NGÀNH D¯þC HÞC Hà Nßi - 2023 Đ¾I HàC QUàC GIA HÀ NàI TR¯àNG Đ¾I HÞC Y D¯þC ˗˗˗˗˗˗˗úû˗˗˗˗˗˗˗ BÙI CHÍ THANH NGHIÊN CþU Đ¾C ĐIÞM HÌNH THÁI, VI PH¾U VÀ BÞT D¯þC LIÞU CĂA LOÀI CHÈ V¾NG (JASMINUM NERVOSUM LOUR.) VÀ LOÀI Dà NHÀM L¾N THU THÀP T¾I TàNH HÒA BÌNH KHÓA LUÀN TÞT NGHIÞP Đ¾I HÞC (NGÀNH D¯þC HÞC) Khóa : QH.Y Ng°ái h°ßng d¿n : Ths. Phan Văn Tr°ãng Ts. Lê Ngßc An Hà Nßi - 2023 á Lời cảm ơn! Để có kết quÁ và hoàn thành khóa luận này, tôi xin đưÿc bày tß lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Ph¿m Thanh Huyền và ThS.
Phan Văn Trưáng, những ngưßi đã tận tình hướng dẫn và t¿o điều kián thuận lÿi đồng cho tôi những lßi khuyên vô cùng quý báu. Tôi xin chân tráng cÁm ơn sự dìu dắt nhiát tình, tận tāy của các thầy cô khoa Dưÿc và nhÃt là các thầy cô trong Bá môn Dưÿc liáu - DHCT, Trưßng Đ¿i hác Y Dưÿc, ĐHQGHN trong suát thßi gian hác tập cũng như trong thßi gian thực hián khóa luận này. Tôi cũng xin chân thành cÁm ơn các cán bá của Trung tâm Tài nguyên Dưÿc liáu đã t¿o điều kián và giúp tôi trong quá trình thực hián khoá luận này. Và cuái cùng xin gửi lßi cÁm ơn tới gia đình và b¿n bè, những ngưßi đã luôn bên c¿nh, đáng viên, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong suát thßi gian qua.
Mặc dù đã có nhiều cá gắng nhưng do thßi gian và trình đá còn nhiều h¿n chế nên tôi chắc chắn khóa luận này không tránh khßi những thiếu sót. RÃt mong sự đóng góp, chỉ bÁo thêm của các thầy cô và các b¿n để tôi sẽ hoàn thành và đ¿t kết quÁ tát hơn trong những nghiên cứu tiếp theo của mình. Tôi xin chân thành cÁm ơn! Hà Nội, ngày 25 tháng 5 năm 2023 Bùi Chí Thanh DANH MĀC BÀNG BÁng 3. 1 Khóa phân lo¿i chi Nhài (Jasminum L.
So sánh đặc điểm hình thái của loài Chè vằng và loài dß nhầm lẫn. So sánh đặc điểm vi phẫu của loài chè vằng và loài dß nhầm lẫn. So sánh đặc điểm bát dưÿc liáu của loài chè vằng và loài dß nhầm lẫn.30 DANH MĀC HÌNH ÀNH Hình 1. 1 Phân bá chi Jasminum L[33].
Cành của Chè vằng. Hoa Chè vằng. QuÁ Chè vằng. Cành Nhài năm gân.
Hoa Nhài năm gân. Tổng quát vi phẫu cành cây Chè vằng (x10). Vi phẫu cành cây Chè vằng (x40). Ành tổng quát vi phẫu lá Chè vằng(x10).
Ành vi phẫu gân chính lá Chè vằng (x40). Ành vi phẫu phiến lá Chè vằng (x40). Tổng quát vi phẫu lá Nhài năm gân(x10). Vi phẫu gân lá Nhài năm gân(x40).
Vi phẫu phiến lá Nhài năm gân(x40). Tổng quát cành Nhài năm gân (x4). Vi phẫu cành Nhài năm gân (x40). Bát cành Chè vằng.
Bát cành Nhài năm gân. TỔNG QUAN TÀI LIÞU. Tổng quan về chi Jasminum L. trên thế giới.
Nghiên cứu phân lo¿i, thành phần loài chi Jasminum L. Phân bá chi Jasminum L. Nghiên cứu về đặc điểm hình thái, vi phẫu, bát dưÿc liáu. Giá trß sử dāng.
Tổng quan về chi Jasminum L. và loài Jasminum nervosum Lour. Nghiên cứu phân lo¿i, thành phần loài, phân bá. Giá trß sử dāng.10 Ch°¢ng II.
ĐÞI T¯þNG, NÞI DUNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CþU 12 2. Đái tưÿng nghiên cứu. Nái dung nghiên cứu. Xác đßnh tên khoa hác loài Chè vằng.
Nghiên cứu đặc điểm hình thái của loài Chè vằng (Jasminum nervosum Lour.) và loài dß nhầm lẫn thuác chi Jasminum thu thập á tỉnh Hòa Bình. Nghiên cứu đặc điểm vi phẫu Chè vằng và dß loài nhầm lẫn. Nghiên cứu đặc điểm bát dưÿc liáu Chè vằng và loài dß nhầm lẫn. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp kế thừa tài liáu .2 Phương pháp thu mẫu và xử lý.3 Phương pháp nghiên cứu hình thái so sánh. Phương pháp vi phẫu. Phương pháp phân tích bát dưÿc liáu .4 Vật liáu và thiết bß nghiên cứu .1 Hóa chÃt sử dāng .2 Thiết bß sử dāng .15 Ch°¢ng III. KẾT QUÀ NGHIÊN CþU.
Xác đßnh tên khoa hác. Xác đßnh tên khoa hác của loài Chè vằng và loài nhầm lẫn. Đặc điểm hình thái của loài Chè vằng (Jasminum nervosum Lour.) và loài nhầm lẫn. So sánh đặc điểm hình thái của loài Chè vằng và loài dß nhầm lẫn.
Nghiên cứu đặc điểm vi phẫu Chè vằng và dß loài nhầm lẫn. Đặc điểm vi phẫu cành Chè vằng (Jasminum nervosum Lour.2 Đặc điểm vi phẫu lá Chè vằng (Jasminum nervosum Lour.3 Đặc điểm vi phẫu cây dß nhầm lẫn .4 So sánh đặc điểm vi phẫu của loài Chè vằng và loài dß nhầm lẫn. Nghiên cứu đặc điểm bát dưÿc liáu Chè vằng và loài dß nhầm lẫn.1 Đặc điểm bát cành Chè vằng (Jasminum nervosum Lour.2 Đặc điểm bát lá Chè vằng (Jasminum nervosum Lour.3 Đặc điểm bát cây dß nhầm lẫn .4 So sánh đặc điểm bát dưÿc liáu của loài chè vằng và loài dß nhầm lẫn. 33 TÀI LIàU THAM KHÀO.
36 Mâ ĐÀU Không phÁi ngẫu nhiên mà Viát Nam là mát trong những quác gia đưÿc đánh giá là nơi có nền <văn minh cây cß=, <văn minh tre gß=. Do nằm trong khu vực nhiát đới gió mùa, thực vật phát triển nhiều về sá lưÿng và phong phú về chủng lo¿i, nên từ xa xưa đßi sáng của ngưßi Viát Nam nói chung đã gắn bó mật thiết với các loài thực vật. Sự gắn bó mật thiết với thực vật đã đưÿc thể hián từ trong văn hóa ứng xử với môi trưßng tự nhiên của ngưßi Viát Nam, từ ho¿t đáng sÁn xuÃt (trồng trát) đến đßi sáng vật chÃt (ăn mặc, cư trú, đi l¿i, đồ dùng.) và cÁ đßi sáng tinh thần (tôn giáo, ngôn ngữ, nghá thuật. Như vậy, viác sử dāng thực vật nói chung hay lá cây nói riêng trong chăm sóc sức khße cũng là mát yếu tá văn hóa khái nguồn từ nền <văn hóa thực vật= này.
Khi y hác hián đ¿i chưa phát triển á Viát Nam thì viác sử dāng lá cây trong y hác cổ truyền để chăm sóc sức khße cho con ngưßi là rÃt phổ biến. Lá của các lo¿i cây thuác và các lo¿i cây thông thưßng đưÿc sử dāng phổ biến khắp cÁ nước và áp dāng cho mái lứa tuổi, mái giới tính khi có nhu cầu chăm sóc, bÁo vá sức khße. TrÁi qua thßi gian, cùng với sự tiến bá của y hác và khoa hác công nghá, viác sử dāng các lo¿i lá trong chăm sóc sức khße đã giÁm dần. Chỉ còn ngưßi già hoặc trung niên sáng á vùng nông thôn hay á miền núi thi thoÁng vẫn còn dùng lá thuác để chữa bánh.
Chè vằng (hay còn gái là lá vằng) có tên khoa hác là Jasmium nervosum Lour. Loài cây này hián nay mác hoang trên toàn nước Viát Nam, từ Bắc chí Nam. T¿i miền Bắc có á Hòa Bình, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghá An,. T¿i miền Nam, đồng bào thưßng dùng dây vằng để đan rế và đánh dây thừng vì dây vằng vừa dai l¿i vừa dẻo.
Từ lâu, á miền trung Chè vằng đưÿc ngưßi dân biết đến như mát lo¿i nguyên liáu để nÃu uáng thay trà. Cây chè vằng mác khắp nơi từ rừng sâu đến vưßn nhà. Ngưßi ta hái về cắt nhß, ngắn bằng gang tay rồi đem phơi nắng, nÃu uáng giÁi khát hàng ngày. Theo dân gian, uáng lá vằng sẽ giúp thanh nhiát, kích thích tiêu hóa, t¿o giÃc ngủ sâu và tát cho phā nữ sau khi sinh.
Để đáp ứng nhu cầu thß trưßng, Chè vằng thu hái tự nhiên và chế biến thành cao lá vằng (sÁn phẩm từ Chè vằng) thuận tián hơn cho viác sử dāng. Đây là sÁn phẩm rÃt đưÿc ngưßi dân khắp nơi trên cÁ nước yêu chuáng và tin dùng, nó đưÿc xem như là đặc sÁn của vùng đÃt miền Trung. Chính những sÁn phẩm này đã góp phần cÁi thián đßi sáng của ngưßi dân. 1 Tuy nhiên thực tế cho thÃy, ngưßi dân vẫn thưßng thu hái nhầm với loài khác cùng chi Jasminum L.
Do đó, để bổ sung cơ sá dữ liáu về thực vật, vi phẫu và bát dưÿc liáu phāc vā công tác đßnh danh và kiểm nghiám tính đúng của dưÿc liáu Chè vằng, tôi tiến hành khóa luận: < Nghiên cÿu đ¿c đißm hình thái, vi ph¿u và bßt d°ÿc lißu loài Chè v¿ng (Jasminum nervosum Lour.) và loài nhÁm l¿n thu thÁp t¿i tánh Hòa Bình= Với các nái dung chính sau: - Xác đßnh tên khoa hác của loài Chè vằng. - Nghiên cứu đặc điểm hình thái của loài Chè vằng (Jasminum nervosum Lour.) và loài dß nhầm lẫn thuác chi Jasminum thu thập á tỉnh Hòa Bình. - Nghiên cứu đặc điểm vi phẫu Chè vằng và loài dß nhầm lẫn. - Nghiên cứu đặc điểm bát dưÿc liáu chè vằng và loài dß nhầm lẫn.
TỔNG QUAN TÀI LIÞU 1. Tổng quan về chi Jasminum L. trên thế giới 1. Nghiên cứu phân lo¿i, thành phần loài chi Jasminum L.
Chi Jasminum đã đưÿc C. Linnaeus (1753)[31] đặt tên và mô tÁ lần đầu trong cuán <Species plantarum=. Ông đã mô tÁ và công bá 6 loài, trong đó bán loài có á Ân Đá (J. humile), 1 loài á châu Âu, châu Úc (J.
Thßi gian này, ông cũng công bá 2 loài nhưng l¿i xếp vào chi Nyctanthes (Nyctanthes sambac, N. undulate sau này trá thành tên đồng nghĩa của loài J. Cách chia nhóm của C. Linnaeus tuy chỉ là bước khái đầu về cách phân chia các loài, nhưng cũng chính là tiền đề cho các nhà nghiên cứu sau này, khi nghiên cứu về chi Jasminum áp dāng và sắp xếp các loài của chi cho nghiên cứu của mình.
De Candolle (1844)[17] trong công trình nghiên cứu của De Candolle về chi Jasminum đưÿc mô tÁ khá kỹ các đặc điểm hình thái: Lá đơn lá mác đái hiếm khi cách, cuáng lá có khớp á giữa hay lá có 3-7 lá chét hoặc lá kép lông chim. Cām hoa d¿ng xim, hình chùm, nhiều hoa. Đài d¿ng chuông, 5-8 thùy có răng ngắn hay hình dùi, hình áng, 5-8 thùy phẳng, xiên hay vặn xoắn. Tràng màu trắng hoặc vàng, đôi khi pha tía.
Nhß 2, đính trên áng tràng, không thò ra ngoài. Bầu 2 ô, vòi nhāy đơn giÁn, núm nhāy 2 thùy. De Candolle đã dựa vào đặc điểm cách mác lá, đá dài của thùy đài để chia các loài thuác chi Jasminum vào 4 nhánh chính: • Nhánh Unifoliolata: Bao gồm các loài lá đơn chủ yếu là mác đái, hiếm khi mác vòng, cuáng lá có khớp, gồm 1 lá chét.