Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Và Biện Pháp Phòng Trị Bệnh Ve Trên Chó Nuôi Tại Quận Tây Hồ, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh ve trên chó nuôi tại quận tây hồ thành phố hà nội và biện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Thu Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Ve Trên Chó Nuôi Tại Tây Hồ, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu đề tài
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.4. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 0.5. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Một số đặc điểm sinh học của chó
• 1.3. Hiểu biết về ve ký sinh ở chó
• 1.4. Hiểu biết về bệnh ve ở chó
• 1.5. Tổng quan kết quả nghiên cứu trên thế giới
• 1.6. Tổng quan kết quả nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh ve trên chó nuôi tại quận Tây Hồ - Thành phố Hà Nội
• 2.4. Nghiên cứu về lâm sàng bệnh ve ở chó
• 2.5. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị ve cho chó
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp thu thập mẫu
• 2.6.2. Phương pháp xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm ve
• 2.6.3. Quy định một số yếu tố liên quan đến các chỉ tiêu nghiên cứu dịch tễ bệnh ve ở chó
• 2.6.4. Phương pháp theo dõi các biểu hiện lâm sàng chủ yếu của chó bị ve ký sinh
• 2.6.5. Phương pháp xác định sự thay đổi một số chỉ số máu của chó bị ve ký sinh
• 2.6.6. Chuẩn bị động vật thí nghiệm
• 2.6.7. Phương pháp nghiên cứu từng nội dung
• 2.6.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh ve trên chó nuôi tại quận Tây Hồ - Thành phố Hà Nội
• 3.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ve ở chó tại một số phường của quận Tây Hồ - Thành phố Hà Nội
• 3.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ve ở chó theo tuổi
• 3.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ve ở chó theo tính biệt
• 3.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ve theo loại chó
• 3.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ve ở chó theo mùa vụ
• 3.7. Nghiên cứu về lâm sàng bệnh ve ở chó
• 3.8. Những biểu hiện lâm sàng chủ yếu ở chó bị ve ký sinh
• 3.9. Sự thay đổi một số chỉ số máu của chó bị ve ký sinh
• 3.10. Công thức bạch cầu của chó khỏe và chó bị ve ký sinh
• 3.11. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị ve cho chó
• 3.11.1. Xác định hiệu lực của các loại thuốc trị ve cho chó đợt 1 tại phường Phú Thượng
• 3.11.2. Xác định hiệu lực của thuốc trị ve cho chó đợt 2 tại một số phường của quận Tây Hồ
• 3.11.3. So sánh chi phí khi sử dụng 3 loại thuốc điều trị ve cho chó
• 3.12. Đề xuất biện pháp phòng bệnh ve cho chó
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 0.1. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh ve trên chó
• 0.2. Triệu chứng lâm sàng và sự thay đổi chỉ tiêu sinh lý máu của chó bị ve ký sinh
• 0.3. Biện pháp phòng, trị ve cho chó
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ bệnh ve chó

Bệnh ve chó là một trong những bệnh ngoại ký sinh trùng phổ biến tại quận Tây Hồ, Hà Nội. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm ve ở chó nuôi tại đây có sự khác biệt rõ rệt theo độ tuổi, giới tính và loại chó. Cụ thể, chó con có tỷ lệ nhiễm ve cao hơn so với chó trưởng thành. Theo số liệu thu thập, tỷ lệ nhiễm ve ở chó đực cũng cao hơn so với chó cái. Điều này có thể liên quan đến thói quen sinh hoạt và môi trường sống của chó. Ngoài ra, tỷ lệ nhiễm ve cũng thay đổi theo mùa vụ, với tỷ lệ cao nhất vào mùa hè do điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát triển của ve. Việc nắm rõ đặc điểm dịch tễ này là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ve

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm ve ở chó nuôi tại quận Tây Hồ dao động từ 30% đến 50% tùy theo từng phường. Cường độ nhiễm ve cũng rất đáng chú ý, với một số chó bị nhiễm lên đến 20 con ve trên cơ thể. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng nhiễm ve ở chó nuôi tại khu vực này. Các yếu tố như môi trường sống, chế độ chăm sóc và tình trạng sức khỏe của chó đều ảnh hưởng đến tỷ lệ và cường độ nhiễm ve. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên tình trạng sức khỏe của chó là cần thiết để phát hiện sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời.

1.2. Triệu chứng lâm sàng

Chó bị nhiễm ve thường có những triệu chứng lâm sàng rõ rệt như ngứa ngáy, gãi nhiều, lông rụng và da bị viêm. Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến thiếu máu do mất máu kéo dài. Theo nghiên cứu, các triệu chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của chó mà còn có thể lây lan sang người. Việc phát hiện sớm các triệu chứng này giúp chủ nuôi có thể đưa chó đi khám và điều trị kịp thời, từ đó giảm thiểu thiệt hại do bệnh ve gây ra.

II. Biện pháp phòng trị bệnh ve

Để phòng ngừa và điều trị bệnh ve chó, nhiều biện pháp đã được đề xuất và áp dụng. Việc sử dụng thuốc trị ve như Bravecto, Fleadom và Hantox Spray đã cho thấy hiệu quả cao trong việc tiêu diệt ve ký sinh. Các nghiên cứu cho thấy, thuốc Bravecto có tác dụng kéo dài, giúp giảm thiểu số lần điều trị cần thiết. Ngoài ra, việc sử dụng vòng Fleadom cũng là một phương pháp hiệu quả, giúp ngăn ngừa ve bám vào chó. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên tình trạng sức khỏe của từng con chó và sự tư vấn của bác sĩ thú y.

2.1. Phác đồ điều trị

Phác đồ điều trị bệnh ve chó cần được xây dựng dựa trên tình trạng cụ thể của từng con chó. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian quy định để đạt hiệu quả cao nhất. Nghiên cứu cho thấy, việc kết hợp giữa thuốc uống và thuốc xịt có thể mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn. Ngoài ra, việc theo dõi phản ứng của chó sau khi điều trị cũng rất quan trọng để điều chỉnh phác đồ kịp thời.

2.2. Biện pháp phòng ngừa

Phòng ngừa bệnh ve chó không chỉ là việc sử dụng thuốc mà còn bao gồm các biện pháp chăm sóc và vệ sinh môi trường sống cho chó. Chủ nuôi cần thường xuyên kiểm tra lông và da của chó để phát hiện sớm sự xuất hiện của ve. Bên cạnh đó, việc giữ cho môi trường sống của chó sạch sẽ, thoáng mát cũng giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm ve. Các biện pháp này không chỉ bảo vệ sức khỏe cho chó mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cho con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh ve ký sinh trên chó là một trong những bệnh ngoại ký sinh trùng phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của chó nuôi, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ lây truyền các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho con người. Tại các thành phố lớn như Hà Nội, số lượng chó nuôi ngày càng tăng, kéo theo sự gia tăng các bệnh do ve gây ra. Nghiên cứu được thực hiện tại quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội trong khoảng thời gian từ tháng 7/2018 đến 7/2019 nhằm khảo sát đặc điểm dịch tễ bệnh ve trên chó nuôi và đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng, trị ve. Qua điều tra 493 chó tại 4 phường, tỷ lệ nhiễm ve trung bình là 34,28%, với cường độ nhiễm dao động từ 3 đến 205 ve/chó. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm ve theo các yếu tố như địa điểm, tuổi, tính biệt, loại chó và mùa vụ, đồng thời đánh giá hiệu lực của ba loại thuốc điều trị phổ biến: Bravecto, vòng Fleadom và Hantox Spray. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp dữ liệu khoa học bổ sung cho lĩnh vực thú y mà còn góp phần đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về dịch tễ học ký sinh trùng và sinh học ve Rhipicephalus sanguineus – loài ve phổ biến nhất ký sinh trên chó. Lý thuyết về vòng đời ve gồm ba giai đoạn chính: ấu trùng, thiếu trùng và ve trưởng thành, với đặc điểm sinh học và khả năng tồn tại lâu dài ngoài môi trường. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ nhiễm ve (phần trăm chó bị nhiễm), cường độ nhiễm ve (số lượng ve trên mỗi chó), ảnh hưởng của các yếu tố môi trường và sinh học vật chủ (tuổi, tính biệt, loại chó), cũng như hiệu quả của các biện pháp phòng trị ve dựa trên dược động học và cơ chế tác động của các thuốc Bravecto (hoạt chất fluralaner), vòng Fleadom (amitraz) và Hantox Spray (pyrethroid). Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa các yếu tố dịch tễ và hiệu quả điều trị nhằm đề xuất phác đồ phòng trị tối ưu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm 493 mẫu chó nuôi tại 4 phường thuộc quận Tây Hồ, Hà Nội, được thu thập theo phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc, đảm bảo tính đại diện. Mẫu ve được thu thập bằng cách bắt ve trên các vị trí như chân, tai, cổ, đầu và thân chó; mẫu máu lấy từ tĩnh mạch khoeo chân sau để xét nghiệm chỉ số huyết học. Phương pháp xác định tỷ lệ nhiễm ve dựa trên quan sát trực tiếp, cường độ nhiễm được phân loại thành 3 mức: nhẹ (<40 ve), trung bình (40-100 ve), nặng (>100 ve). Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel 2010 và Minitab 14 với các phép thử thống kê sinh học để đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm. Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ 7/2018 đến 7/2019, bao gồm hai đợt điều trị thử nghiệm với ba loại thuốc, mỗi đợt theo dõi hiệu lực trong 10 ngày sau điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ve theo địa điểm: Trong 493 chó được khảo sát, tỷ lệ nhiễm ve trung bình là 34,28%. Phường Phú Thượng có tỷ lệ nhiễm cao nhất (50,30%) với cường độ nhiễm từ 3 đến 205 ve/chó, trong khi phường Quảng An thấp nhất (21,43%). Sự khác biệt này phản ánh ảnh hưởng của điều kiện chăn nuôi và mức độ đô thị hóa.

2. Ảnh hưởng của tuổi chó: Tỷ lệ nhiễm ve tăng theo tuổi, thấp nhất ở chó dưới 3 tháng tuổi (16,84%), tăng lên 32,10% ở chó từ 3-12 tháng và cao nhất ở chó trên 12 tháng tuổi (42,80%). Cường độ nhiễm cũng tăng tương ứng, với mức cao nhất lên đến 205 ve/chó.

3. Tính biệt và loại chó: Không có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ nhiễm ve giữa chó đực (36,59%) và chó cái (31,34%). Tuy nhiên, về loại chó, chó nội có tỷ lệ nhiễm cao nhất (48,42%), tiếp theo là chó lai (36,61%) và thấp nhất là chó ngoại (18,85%). Cường độ nhiễm ve cũng tương tự, chó lai có mức độ nhiễm nặng nhất.

4. Ảnh hưởng của mùa vụ: Tỷ lệ nhiễm ve ở chó trong mùa Thu - Đông (41,23%) cao hơn đáng kể so với mùa Xuân - Hè (29,08%), với cường độ nhiễm ve cũng cao hơn. Điều này cho thấy mùa vụ ảnh hưởng rõ rệt đến sự phát triển và lây lan của ve.

5. Hiệu lực điều trị: Thuốc Bravecto cho hiệu quả diệt ve nhanh và kéo dài, đạt hiệu lực ≥95,5% đến ngày 44 sau điều trị. Vòng Fleadom và thuốc Hantox Spray cũng có hiệu quả điều trị tốt nhưng thấp hơn Bravecto. Chi phí điều trị và tính tiện lợi của từng loại thuốc được so sánh để đề xuất phác đồ phù hợp.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm ve cao tại phường Phú Thượng liên quan đến phương thức nuôi thả rông và điều kiện vệ sinh kém, trong khi các phường có mức đô thị hóa cao hơn như Nhật Tân và Quảng An có tỷ lệ nhiễm thấp do chăm sóc tốt hơn. Sự gia tăng tỷ lệ nhiễm theo tuổi chó phù hợp với các nghiên cứu trước, do chó trưởng thành có thời gian tiếp xúc với môi trường và ve lâu hơn. Kết quả không thấy sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm theo tính biệt phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Tỷ lệ nhiễm ve cao ở chó nội phản ánh điều kiện nuôi dưỡng và vệ sinh kém hơn so với chó ngoại. Mùa Thu - Đông với khí hậu mát mẻ, ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho ve phát triển, giải thích sự khác biệt theo mùa vụ. Hiệu quả vượt trội của Bravecto nhờ cơ chế tác động hệ thống và thời gian bán thải dài, phù hợp cho việc điều trị và phòng ngừa lâu dài. Các dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm ve theo phường, tuổi, loại chó và mùa vụ, cũng như bảng so sánh hiệu lực và chi phí điều trị của các thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền và hướng dẫn chăm sóc chó: Động viên các hộ nuôi chó tại quận Tây Hồ, đặc biệt ở các phường có tỷ lệ nhiễm cao như Phú Thượng, áp dụng các biện pháp vệ sinh, hạn chế thả rông, vệ sinh môi trường sống để giảm thiểu nguy cơ nhiễm ve. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: chính quyền địa phương và các cơ sở thú y.

2. Áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả: Khuyến cáo sử dụng thuốc Bravecto cho chó bị nhiễm ve do hiệu quả cao và thời gian tác dụng kéo dài, kết hợp với vòng Fleadom hoặc Hantox Spray trong các trường hợp cần thiết để tối ưu chi phí và hiệu quả. Thời gian: theo mùa vụ, chủ thể: chủ nuôi và bác sĩ thú y.

3. Phun thuốc diệt ve định kỳ tại chuồng trại và môi trường xung quanh: Thực hiện phun thuốc hóa học hoặc sử dụng biện pháp sinh học để kiểm soát ve ngoài môi trường, giảm nguồn lây nhiễm. Thời gian: 3-4 tháng/lần, chủ thể: các hộ nuôi và cơ quan thú y địa phương.

4. Theo dõi và giám sát dịch tễ bệnh ve: Thiết lập hệ thống giám sát định kỳ để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch ve, đặc biệt trong mùa Thu - Đông. Thời gian: hàng năm, chủ thể: cơ quan thú y và các tổ chức nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chủ hộ nuôi chó tại các đô thị: Nhận biết các yếu tố nguy cơ nhiễm ve, áp dụng biện pháp phòng ngừa và lựa chọn thuốc điều trị phù hợp nhằm bảo vệ sức khỏe vật nuôi và gia đình.

2. Bác sĩ thú y và nhân viên thú y: Cập nhật kiến thức về dịch tễ học bệnh ve, hiệu quả các loại thuốc điều trị để tư vấn và điều trị chính xác, nâng cao chất lượng dịch vụ.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tham khảo dữ liệu thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về bệnh ký sinh trùng trên chó.

4. Cơ quan quản lý và chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý, kiểm soát dịch bệnh ve trên chó, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh ve ký sinh trên chó có nguy hiểm không?
   Ve không chỉ gây tổn thương da, thiếu máu mà còn là vật chủ trung gian truyền nhiều bệnh nguy hiểm như Anaplasma, Babesia, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe chó và có thể lây sang người.

2. Làm thế nào để phát hiện chó bị nhiễm ve?
   Quan sát trực tiếp trên da và lông chó thấy ve bám, chó có biểu hiện gãi nhiều, da dày lên, niêm mạc nhợt nhạt, kém ăn và gầy yếu là dấu hiệu cảnh báo.

3. Thuốc nào điều trị ve hiệu quả nhất hiện nay?
   Thuốc Bravecto với hoạt chất fluralaner được đánh giá có hiệu lực diệt ve nhanh, kéo dài đến 12 tuần, phù hợp cho điều trị và phòng ngừa lâu dài.

4. Có thể phòng bệnh ve cho chó bằng cách nào?
   Kết hợp vệ sinh môi trường, hạn chế thả rông, sử dụng thuốc diệt ve định kỳ, phun thuốc chuồng trại và áp dụng biện pháp sinh học giúp kiểm soát hiệu quả ve.

5. Tại sao tỷ lệ nhiễm ve lại cao hơn vào mùa Thu - Đông?
   Khí hậu mát mẻ, ẩm ướt vào mùa Thu - Đông tạo điều kiện thuận lợi cho ve phát triển và sinh sản, làm tăng tỷ lệ và cường độ nhiễm ve trên chó.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm ve trên chó nuôi tại quận Tây Hồ là khoảng 34,28%, với sự khác biệt rõ rệt theo địa điểm, tuổi, loại chó và mùa vụ.
• Tuổi chó và điều kiện nuôi dưỡng là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tỷ lệ và cường độ nhiễm ve.
• Thuốc Bravecto cho hiệu quả điều trị và phòng ngừa ve tốt nhất trong ba loại thuốc được nghiên cứu.
• Biện pháp phòng trị tổng hợp, bao gồm vệ sinh môi trường, sử dụng thuốc định kỳ và giám sát dịch tễ, là cần thiết để kiểm soát bệnh ve hiệu quả.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và hướng dẫn thực hành phòng trị bệnh ve trên chó tại các đô thị Việt Nam.

Next steps: Triển khai các chương trình tuyên truyền, áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả và thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ bệnh ve tại các địa phương.

Chủ nuôi và cán bộ thú y cần phối hợp chặt chẽ trong việc phòng chống bệnh ve để bảo vệ sức khỏe vật nuôi và cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 1. Một số đặc điểm sinh học của chó * Nguồn gốc chó nhà Chó nhà hiện nay có nhiều nguồn gốc khác nhau, đã được con người nuôi và thuần hóa sớm nhất, cách đây khoảng 13. Đông Nam Á là trung tâm thuần hóa chó cổ nhất.

Từ đó, chó nhà xâm nhập sang Châu Úc, các nước phương Đông, rồi du nhập vào Châu Mỹ. Nhóm tác giả (2003) cho biết, qua thuần dưỡng chọn lọc, lai tạo liên tục, người ta đã tạo ra hơn 400 nòi chó khác nhau. Từ nòi chó chăn cừu Châu Âu có tầm vóc lớn khoảng 50 - 60 kg đến loài chó xù mini chỉ nặng 200 - 300g. Một số đặc điểm sinh học của chó Chó cỏ hay chó ta, chó nội (để phân biệt với các giống chó ngoại) chó mực, chó vện hay còn gọi chung là chó Việt Nam là các giống chó thuần chủng có nguồn gốc tại Việt Nam.

Hiện ở Việt Nam có bốn giống chó nội có giá trị và được gọi là tứ đại quốc khuyển gồm: Chó Bắc Hà, chó Lài (Dingo Đông Dương, tên khoa học: Canis lupus dingo), H’mông cộc đuôi và đặc biệt là chó Phú Quốc. Những giống chó nội địa này đã tồn tại từ lâu trên bán đảo Đông Dương và ở Việt Nam từ hơn 6.000 năm nay với quá trình gắn bó cùng con người. Trong các giống chó thì chó Lài khá phổ biến, đây là giống chó nguyên thủy đặc trưng tại các vùng trung du và miền núi của Việt Nam. Giống này đang được người dân vùng cao tại Việt Nam nuôi rải rác khắp các vùng lãnh thổ.

Chó chủ yếu được người dân nuôi trông nhà và các hoặt động săn bắn hay đi rừng, chúng có bản năng trung thành với chủ. Ngoài ra giống chó Phú Quốc là giống chó duy nhất đến nay của Việt Nam được công nhận trên thế giới. Các giống chó Việt Nam nhìn chung có tầm vóc trung bình và nhỏ, nặng khoảng 10 - 12 kg khi trưởng thành. Chó Lài thì có tầm vóc trung bình, cân nặng từ 15 - 30 kg, chiều cao 45 cm - 65 cm.

Cơ thể hơi dài hơn so với chiều cao, thông e 4 thường chó đực to hơn chó cái. Đặc điểm dễ nhận biết với loài này nếu là thuần chủng phải có bốn chân có màu bít tất trắng và chóp đuôi trắng (đuôi bông lau), đuôi dài vừa phải, bình thường buông thõng (cụp đuôi), lúc hoạt động dựng hướng lên trên, hoặc cuộn trên lưng (cong đuôi). Chiều cao tới vai so với chiều dài cơ thể là 1: 1,2 trong đó phần thân nằm trong hình chữ nhật nằm ngang, lưng thẳng, bụng thon gọn. Chiều dài toàn đầu so với chiều dài mõm là 2: 1, đầu chúng thon, dài vừa phải và cân đối, mặt có hình tam giác theo kiểu chó sói, mõm chó hình chữ V và ngắn, đầu mõm hơi nhọn, gốc mõm khá rộng.

Mõm dài gần bằng nửa chiều dài toàn đầu. mũi có màu đen, lưỡi màu hồng hoặc có đốm màu đen. Tai nằm hai bên hộp sọ, dựng đứng như hình vỏ sò và hướng về phía trước. Tai to vừa phải, cân đối, không nhọn, phía trong tai ít lông; nếu nhìn thẳng trực diện thì hai tai dựng đứng, vuông góc với đỉnh sọ.

Các màu lông phổ biến là màu lông đỏ lửa, đen 4 mắt, trắng, đen tuyền, xám, đốm (khoang), nâu, vện. Chó Việt Nam hay còn gọi là chó ta có khả năng kháng bệnh rất cao. Độ tuổi thành thục về tính của chó nội đực khoảng 15 - 18 tháng tuổi, chó cái là 12 - 14 tháng tuổi. Chó cái mang thai 60 ± 2 ngày rồi đẻ.Sự hoạt động rụng trứng của chó có chu kỳ 180 ngày, tức là 2 lần/năm (Nhóm tác giả, 2003).

Theo Nhóm tác giả (2003), chó nội khỏe mạnh trưởng thành có các chỉ tiêu sinh lý như sau: - Thân nhiệt: 38 - 38,50C. - Nhịp tim: 70 nhịp/phút. - Nhịp thở: 50 - 60 nhịp/phút. - Hồng cầu: 5 - 6 triệu/ mm3 máu.

- Bạch cầu: 7000 - 9000/ mm3 máu. Hiểu biết về ve ký sinh ở chó 1. Vị trí của ve ký sinh ở chó trong hệ thống phân loại động vật học Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về họ ve cứng Ixodidae và kết luận: có nhiều loài ve ký sinh trên chó, nhưng thường gặp và nhiều nhất là loài Rhipicephalus sanguineus (R. sanguineus là loài bọ ve phân bố rộng rãi nhất trên toàn thế giới, nó là nguyên nhân gây ra sự khó chịu cho vật chủ và loài môi giới lây truyền một số mầm bệnh khác.

Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996), Nguyễn Thị Kim Lan và cs. (1999), vị trí của ve trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Athropoda Siebold, 1848. Lớp Arachnida Lamarck, 1801. Phân lớp Acari, Leach, 1817.

Bộ Parasitiformes Leach, 1815. Họ Ixodidae Koch C. Phân họ Ixodoidea Leach, 1815. Giống Rhipicephalus Latreille, 1806.

Loài Rhipicephalus sanguineus Latreille, 1806. Theo nghiên cứu của nhiều tác giả, ve R. sanguineus là loài thường gặp và ký sinh nhiều nhất ở chó. (2015) cho biết: Rhipicephalus sanguineus là một loài ve được mô tả bởi Latreille vào năm 1806 dựa trên mẫu vật thu thập được từ Pháp.

Nguyễn Thị Kim Lan và cs. (1999) cho biết: nhiều loài ve là môi giới truyền bệnh dịch hạch của loài gặm nhấm, bệnh viêm não của người, bệnh sốt phát ban, các bệnh nguyên trùng, đặc biệt là bệnh lê dạng trùng của trâu, bò, dê, cừu, ngựa, chó, lợn… 1. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của ve Trong các động vật tiết túc ký sinh, ve được coi là động vật nguy hiểm cho người và vật nuôi. Ve là vectơ truyền bệnh ký sinh trùng đường máu và các bệnh truyền nhiễm khác.

Ngoài ra, ve còn gây tổn thương da cho vật nuôi. Do vậy, việc nắm được hình thái, cấu tạo và vòng đời của chúng là vô cùng quan trọng trong việc phòng và trị ve. Ve là động không xương sống, thuộc bộ ve bét (Acarina), lớp hình nhện, ngành chân khớp (Athropoda). Thân ve hình quả lê, màu nâu đen.

Kích thước khoảng 3,5 x 1,5 mm ở ve đực. Ve cái to hơn nhiều, kích thước 11 x 7 mm, màu e 6 nâu sẫm, vàng hay xám bẩn. Chân bám nhọn sắc, phía đuôi có nhiều rua xòe ra hình quạt (Rhipicephalus - Tiếng latin có nghĩa là “hình quạt”). Khi đói cơ thể hướng theo hướng lưng - bụng.

Khi hút máu no, kích thước của ve tăng lên rất nhiều. Luôn luôn có mai lưng bằng kitin cứng phủ ở mặt lưng ve trưởng thành, ấu trùng và thiếu trùng, nó như bộ khung bảo vệ, giúp cho quá trình di chuyển và hoạt động. Cơ thể được phân đốt nhưng không rõ, được phân thành hai phần chính: đầu giả (Capililum) và thân (Idiosoma). * Đầu giả (Capililum) Đầu giả ngắn, gồm 2 phần chính: gốc đầu giả hay gốc đầu (Basiscapituli) và vòi (Gnathosoma) Gốc đầu: là một bao kitin đầu chắc, nơi gắn những cơ vận động xúc biện và các phụ miệng.

Gốc đầu hình sáu cạnh, hai góc bên nhọn và nhô ra ngoài. Trên lưng gốc đầu ve cái có một đôi hõm đầu - cơ quan cảm giác có liên hệ với ống sản trứng. Vòi: gồm có một đôi kìm (Chelicera), tấm dưới miệng (Hypostoma) có nhiều hàng gai nhọn hướng về phía sau và một đôi xúc biện. + Xúc biện ngắn và không lồi cạnh, có bốn đốt có cấu tạo khác nhau, đánh số từ I đến IV bắt đầu từ đốt gốc, ba đốt nhìn rõ mặt lưng, đốt IV nằm ở mặt bụng của đốt III.

Xúc biện của ve là cơ quan cảm giác, giúp phát hiện ra những nơi có da mỏng, nơi có mạch máu. + Đôi kìm hay hàm miệng: nằm giữa hai xúc biện được bao bọc bên ngoài bởi bao kìm. Đôi kìm này có tác dụng rạch da vật chủ. + Tấm dưới miệng: ngắn và không lồi cạnh, là một tấm lẻ, hình thoi gắn vào gốc vòi giữa hai xúc biện, trên đó phủ kín răng hướng về sau.

* Thân (Idiosoma) Thân gồm có mặt lưng và mặt bụng. - Mặt lưng: có mai lưng bằng kitin cứng rắn nên khi hút máu vật chủ, mai này vẫn không thay đổi, chỉ có những phần da mềm thì mới phình rộng ra. Mai lưng của ve đực phủ toàn lưng. Mai lưng của ve cái, thiếu trùng, ấu trùng chỉ phủ một phần ba phía trước lưng, phần còn lại là miền lưng.

Trên mai lưng có mắt, rãnh cổ, rãnh cạnh, rãnh giữa sau và mấu đuôi. Ve cái có mai lưng hình bầu dục dài hơn rộng. e 7 + Mắt: nằm ở hai bên bờ trước mai. Mắt có cấu tạo đơn giản.

+ Hai rãnh cổ bắt đầu từ hai hõm bờ trước chạy song song với trục giữa xuống phía sau. + Rãnh cạnh: nằm giới hạn giữa miền vai và hõm cổ. + Rãnh giữa sau: nằm ở miền giữa theo trục thân. + Mấu đuôi ngắn và tầy (khi ve hút no máu).

+ Rua (feston): là những ô viền ở bờ sau thân. - Mặt bụng gồm có: Lỗ sinh dục nằm ở 1/3 phía trước mặt bụng, chỉ có ở ve trưởng thành. Ở ve đực thường có hình móng ngựa, ở ve cái thường có hình bầu dục. Lỗ hậu môn nằm ở 1/3 phía sau thân.

Lỗ này gồm những tấm van trên bề mặt có nhiều tơ gọi là tơ hậu môn. Rãnh sinh dục thường có hình parabol vòng trước lỗ sinh dục xuống phía đuôi đến tận cùng rua III và rua IV. sanguineus có rãnh hậu môn vòng sau, rãnh hậu môn vòng quanh lỗ hậu môn. Rãnh sau hậu môn bắt đầu từ giữa sau hậu môn đến bờ sau thân.

Tấm thở nằm hai bên hông, sau gốc háng IV, là tấm kitin hẹp, dày. Tấm thở hình dấu phẩy, ở ve đực dài, ở ve cái ngắn. Trên tấm thở có lỗ thở. Tấm bụng là tấm hóa kitin còn gọi là tấm cạnh hậu môn, ở ve đực tấm cạnh hậu môn có hình tam giác.

Chân ve đực, ve cái và thiếu trùng có bốn đôi chân, đánh số thứ tự từ I-IV, từ đôi chân trước đến đôi chân sau cùng, còn ấu trùng thì chỉ có ba đôi chân. Mỗi đôi chân gồm có sáu đốt: háng, chuyển, đùi, ống, chày và bàn chân. Chân có cựa hay gai dùng để áp chặt vào lông của vật chủ. Trên mặt lưng bàn chân I, ở phía cuối có cơ quan cảm giác Haller với nhiều chức năng khác nhau: thính giác, định hướng hoặc thăng bằng.

Ấu trùng có 3 đôi chân, trĩ trùng (thiếu trùng) có 4 đôi chân, đều chưa có lỗ sinh dục (Phan Lục, 2006). e 8 Ve cái Ve đực Hình 1. Ve ký sinh trên chó Ấu trùng Thiếu trùng R. Các giai đoạn phát triển của ve Rhipicephalus sanguineus ký sinh trên chó (Barbieri A.