Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu tính đa dạng sinh học thực vật khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước vân long tỉnh ninh bình làm cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính đa dạng sinh học thực vật tại khu bảo tồn Vân Long, Ninh Bình, phục vụ công tác bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Vũ Thị Thúy Phượng
• Người hướng dẫn: Pgs. Trần Văn Thụy
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu Tính Đa Dạng Sinh Học Thực Vật Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Đất Ngập Nước Vân Long Tỉnh Ninh Bình Làm Cơ Sở Khoa Học Cho Công Tác Bảo Tồn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu về đa dạng thực vật trên thế giới và Việt Nam
• 1.2. Nghiên cứu về đa dạng thực vật trên thế giới
• 1.3. Những nghiên cứu về đa dạng thực vật ở Việt Nam
• 1.4. Bảo tồn đa dạng sinh học thực vật trên thế giới và Việt Nam
• 1.5. Bảo tồn đa dạng sinh học thực vật trên thế giới
• 1.6. Bảo tồn đa dạng sinh học thực vật ở Việt Nam
• 1.7. Nghiên cứu về đất ngập nước trên thế giới và Việt Nam
• 1.8. Những nghiên cứu về đất ngập nước trên thế giới
• 1.9. Những nghiên cứu về đất ngập nước ở Việt Nam
• 1.10. Nghiên cứu về các yếu tố địa lý thực vật
• 1.11. Nghiên cứu về phổ dạng sống của hệ thực vật
• 1.12. Nghiên cứu đa dạng thực vật tại Khu BTTN ĐNN Vân Long
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp kế thừa, tổng hợp tài liệu có chọn lọc
• 2.4. Phương pháp xử lý thông tin viễn thám – GIS – thành lập bản đồ thảm thực vật
• 2.5. Phương pháp điều tra, phân tích – phân loại và xây dựng danh lục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đánh giá khái quát điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội vùng nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Kinh tế - xã hội
• 3.2. Đa dạng hệ thực vật KBTTN ĐNN Vân Long
• 3.2.1. Đa dạng thành phần loài hệ thực vật
• 3.2.2. Đa dạng về dạng sống
• 3.2.3. Đa dạng về các yếu tố địa lý
• 3.2.4. Đa dạng về giá trị tài nguyên thực vật
• 3.2.5. Giá trị các loài quý hiếm
• 3.2.6. Đa dạng thảm thực vật Khu BTTN ĐNN Vân Long
• 3.2.7. Các đặc trưng sinh thái thảm thực vật tại KBT ĐNN Vân Long
• 3.2.8. Bản đồ thảm thực vật KBTTN ĐNN Vân Long
• 3.3. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững khu BTTN ĐNN Vân Long
• 3.3.1. Các giải pháp về quản lý khu BTTN ĐNN Vân Long
• 3.3.2. Các giải pháp bảo tồn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đa dạng Sinh học Thực vật tại Vân Long

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long, Ninh Bình, là một trong những khu vực có tính đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Với diện tích 2.736 ha, khu vực này không chỉ là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật quý hiếm mà còn là một trong những hệ sinh thái đất ngập nước lớn nhất miền Bắc. Đặc biệt, Vân Long nổi bật với sự hiện diện của loài Voọc mông trắng, một loài động vật đặc hữu đang bị đe dọa. Nghiên cứu về đa dạng sinh học thực vật tại đây không chỉ giúp bảo tồn các loài mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho công tác quản lý và phát triển bền vững.

1.1. Đặc điểm sinh thái của Khu Bảo tồn Vân Long

Khu Bảo tồn Vân Long có hệ sinh thái phong phú với sự kết hợp giữa rừng trên núi đá vôi và thảm thực vật thủy sinh. Điều này tạo ra môi trường sống đa dạng cho nhiều loài thực vật và động vật. Hệ thực vật tại đây bao gồm nhiều loài quý hiếm, trong đó có nhiều loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam.

1.2. Vai trò của Đa dạng Sinh học trong bảo tồn

Đa dạng sinh học thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Nó không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm cho động vật mà còn góp phần vào việc điều hòa khí hậu và bảo vệ đất. Việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Vân Long là cần thiết để duy trì các dịch vụ sinh thái mà khu vực này cung cấp.

II. Thách thức trong việc bảo tồn Đa dạng Sinh học tại Vân Long

Mặc dù Khu Bảo tồn Vân Long có nhiều tiềm năng về đa dạng sinh học, nhưng khu vực này cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Việc khai thác lâm sản quá mức, chăn thả gia súc và ô nhiễm môi trường đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của thảm thực vật. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn đến sinh kế của cộng đồng địa phương.

2.1. Tác động của khai thác lâm sản

Khai thác lâm sản không bền vững đã làm giảm đáng kể diện tích rừng tự nhiên tại Vân Long. Nhiều loài thực vật quý hiếm đã bị đe dọa do mất môi trường sống. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm suy giảm các dịch vụ sinh thái mà rừng cung cấp.

2.2. Ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến hệ sinh thái

Ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt của con người đã làm suy giảm chất lượng nước và đất tại khu vực. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thực vật và động vật, làm giảm khả năng phục hồi của hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu Đa dạng Sinh học tại Vân Long

Để đánh giá và bảo tồn đa dạng sinh học thực vật tại Khu Bảo tồn Vân Long, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, phân tích mẫu và sử dụng công nghệ GIS để lập bản đồ thảm thực vật. Những phương pháp này giúp cung cấp thông tin chính xác về tình trạng đa dạng sinh học tại khu vực.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập mẫu

Điều tra thực địa là phương pháp chính để xác định và phân loại các loài thực vật tại Vân Long. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thu thập mẫu thực vật, ghi chép thông tin về đặc điểm sinh thái và phân bố của chúng.

3.2. Sử dụng công nghệ GIS trong nghiên cứu

Công nghệ GIS được sử dụng để lập bản đồ thảm thực vật và phân tích sự phân bố của các loài thực vật. Phương pháp này giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn tổng quan về tình trạng đa dạng sinh học và đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về đa dạng sinh học thực vật tại Khu Bảo tồn Vân Long đã chỉ ra rằng khu vực này có sự phong phú về loài và hệ sinh thái. Nghiên cứu đã xây dựng được danh lục các loài thực vật, phân tích các đặc trưng sinh thái và đề xuất các biện pháp bảo tồn. Những kết quả này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn quản lý và bảo tồn.

4.1. Danh lục các loài thực vật tại Vân Long

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc hữu tại Vân Long. Danh lục này sẽ là cơ sở quan trọng cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên thực vật.

4.2. Đề xuất biện pháp bảo tồn hiệu quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, nhiều biện pháp bảo tồn đã được đề xuất, bao gồm việc quản lý bền vững tài nguyên rừng, tăng cường giáo dục cộng đồng và phát triển du lịch sinh thái. Những biện pháp này sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao đời sống của người dân địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Đa dạng Sinh học tại Vân Long

Khu Bảo tồn Vân Long có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học thực vật tại Việt Nam. Tuy nhiên, để bảo vệ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức bảo tồn. Tương lai của đa dạng sinh học tại Vân Long phụ thuộc vào những nỗ lực bảo tồn hiện tại và sự nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ giúp duy trì các hệ sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững. Việc bảo vệ các loài thực vật quý hiếm tại Vân Long sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.

5.2. Triển vọng phát triển bền vững tại Vân Long

Triển vọng phát triển bền vững tại Vân Long phụ thuộc vào việc áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của đa dạng sinh học và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long được thành lập chính thức theo Quyết định số 2888/QĐ-UB ngày 18/12/2001 của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình với tổng diện tích tự nhiên đạt 2.736 ha. Đây là vùng đất ngập nước nội địa lớn nhất khu vực Đồng bằng Bắc Bộ, sở hữu giá trị sinh thái đặc biệt khi kết hợp hài hòa giữa hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi ngập nước (karst) và thủy vực đầm lầy tự nhiên. Khu vực này còn là sinh cảnh sống quan trọng của quần thể Voọc mông trắng (Trachypthecus delacouri) – loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam nằm trong danh sách 25 loài có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất toàn cầu.

Tuy nhiên, áp lực nhân sinh từ 412 hộ gia đình với 2.504 nhân khẩu sinh sống bên trong vùng lõi cùng cộng đồng dân tộc tại 7 xã vùng đệm thuộc huyện Gia Viễn đã tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Tình trạng khai thác gỗ, chăn thả gia súc tự do và mở rộng canh tác nông nghiệp khiến thảm rừng tự nhiên trên núi đá vôi bị suy thoái nghiêm trọng, nhiều vách núi chỉ còn lại thảm cây bụi thứ sinh và đá trọc nghèo kiệt dinh dưỡng.

Nghiên cứu được triển khai nhằm mục tiêu xác lập cơ sở dữ liệu khoa học toàn diện về hệ thực vật và thảm thực vật tại Vân Long. Phạm vi thực địa được thực hiện tập trung trong năm 2014, trải rộng trên toàn bộ 2.736 ha thuộc địa bàn 7 xã ven khu bảo tồn. Luận văn đã ghi nhận thành công 746 loài thực vật bậc cao có mạch, xác định 105 loài thực vật thủy sinh đặc trưng, đồng thời phân tích chi tiết phổ dạng sống và nguồn gốc địa lý thực vật. Kết quả này cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách bảo tồn nội vi, khoanh nuôi phục hồi 1.934 ha đất có rừng và phát triển du lịch sinh thái bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết sinh thái học quần xã và thực vật học chuyên sâu. Khung phân loại phổ dạng sống của Christen Christensen Raunkiær (năm 1934) kết hợp các hiệu chỉnh cho rừng nhiệt đới của giáo sư Thái Văn Trừng được sử dụng làm nền tảng định lượng cấu trúc thích nghi của hệ thực vật trước các biến đổi môi trường. Về phương diện địa lý thực vật, tác giả ứng dụng nguyên tắc phân tích yếu tố phát sinh chủng loại của Pócs Tamás và thang phân loại hệ thực vật Việt Nam của các nhà thực vật học trong nước nhằm xác định các luồng di cư thực vật và mức độ đặc hữu bản địa.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm trung tâm:

1. Hệ thực vật (Flora): Toàn bộ thành phần loài, chi, họ thực vật cùng phân bố trong một không gian địa lý cụ thể tại một thời kỳ lịch sử xác định.
2. Thảm thực vật (Vegetation): Tập hợp không gian của các quần xã thực vật cấu thành nên lớp phủ sinh thái trên bề mặt địa hình.
3. Đất ngập nước (Wetlands): Vùng đầm lầy, than bùn hoặc thủy vực tự nhiên/nhân tạo theo định nghĩa chuẩn của Công ước Ramsar năm 1971.
4. Bảo tồn nội vi (In-situ) và Bảo tồn ngoại vi (Ex-situ): Hai phương thức bảo tồn nguồn gen trực tiếp tại sinh cảnh tự nhiên hoặc di dời sang các vườn thực vật chuyên khảo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 2 đợt điều tra thực địa quy mô vào tháng 6/2014 và tháng 9/2014, bao quát toàn bộ các dạng sinh cảnh núi đá, thung lũng karst và vùng trũng ngập nước quanh năm. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng trăm mẫu tiêu bản thực vật bậc cao có mạch được thu thập theo phương pháp lập tuyến điều tra sinh thái chuẩn của Nguyễn Nghĩa Thìn. Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp thu mẫu ngẫu nhiên dọc theo các tuyến địa hình có sự hỗ trợ của thiết bị định vị vệ tinh GPS và bản đồ địa hình tỷ lệ lớn, đảm bảo thu đầy đủ cả cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản của cây. Mẫu thực vật sau khi cắt được xử lý cố định sơ bộ bằng cồn 70 độ ngay tại thực địa trước khi đưa về phòng thí nghiệm.

Tại phòng thí nghiệm, phương pháp hình thái học so sánh được lựa chọn làm phương pháp phân tích chủ đạo. Tác giả đối chiếu trực tiếp các cấu trúc hoa, quả, lá dưới kính lúp với các bộ mẫu chuẩn tại phòng tiêu bản thực vật và tra cứu hệ thống khóa phân loại uy tín như bộ sách Cây cỏ Việt Nam của Phạm Hoàng Hộ, Thực vật chí Đông Dương của H. Lecomte và Tài nguyên cây gỗ Việt Nam của Trần Hợp. Lý do lựa chọn phương pháp này là tính chuẩn xác cao trong định danh taxon bậc loài và chi. Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng quy trình 3 bước của Küchler (năm 1967) kết hợp phần mềm MapInfo 9.0 để giải đoán ảnh viễn thám và số hóa bản đồ thảm thực vật độ phân giải cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Hệ thực vật bậc cao có mạch tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long ghi nhận sự hiện diện của 746 loài, thuộc 458 chi và 161 họ thuộc 6 ngành thực vật bậc cao có mạch của Việt Nam:

+-------------------+---------+----------+----------+
| Ngành thực vật    | Số họ   | Số chi   | Số loài  |
+-------------------+---------+----------+----------+
| Psilotophyta      | 1       | 1        | 1        |
| Lycopodiophyta    | 3       | 5        | 7        |
| Equisetophyta     | 1       | 1        | 1        |
| Polypodiophyta    | 18      | 36       | 52       |
| Pinophyta         | 2       | 2        | 6        |
| Magnoliophyta     | 136     | 413      | 679      |
+-------------------+---------+----------+----------+
| Tổng cộng         | 161     | 458      | 746      |
+-------------------+---------+----------+----------+

Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 679 loài (chiếm 91,02% tổng số loài), 413 chi (chiếm 90,62%) và 136 họ (chiếm 84,47%). Trong đó, lớp Ngọc lan (Magnoliopsida) áp đảo với 545 loài (chiếm 80,27% ngành), gấp 4,07 lần so với lớp Hành (Liliopsida) chỉ có 134 loài (chiếm 19,73%). Hệ sinh thái thủy sinh ghi nhận 105 loài thực vật chuyên biệt cho vùng đất ngập nước, tương đương 14,07% tổng số loài toàn khu.

Phổ dạng sống của hệ thực vật Vân Long được xác lập theo công thức: SB = 51,08 Ph + 7,74 Cha + 17,80 He + 13,31 Cry + 10,06 The

Trong nhóm cây chồi trên (Phanerophytes - Ph) chiếm 51,08% (330 loài), nhóm cây chồi trên nhỏ (Microphanerophytes - R.Mi) chiếm tỷ lệ cao nhất với 118 loài (18,27%), theo sau là nhóm cây chồi trên trung bình (Mesophanerophytes - R.Meso) với 87 loài (13,47%) và dây leo (Liannes - Li) với 50 loài (7,74%). Các nhóm cây chồi nửa ẩn (Hemicryptophytes - He) đạt 115 loài (17,80%) và cây chồi ẩn (Cryptophytes - Cry) đạt 86 loài (13,31%).

Về mặt địa lý thực vật, các loài thuộc yếu tố nhiệt đới châu Á chiếm ưu thế cao nhất với 144 loài (19,44%), yếu tố Đông Dương đạt 110 loài (14,75%), yếu tố Ấn Độ đạt 87 loài (11,66%), yếu tố đặc hữu Bắc Bộ đạt 57 loài (7,64%) và đặc hữu Việt Nam đạt 33 loài (4,42%).

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với Vườn quốc gia Cúc Phương – khu vực rừng núi đá vôi lân cận có mức độ bảo tồn nguyên sinh tốt hơn với 1.807 loài và 835 chi – số loài tại Vân Long chỉ bằng khoảng 41,3% và số chi giảm gần 50%. Chỉ số loài trung bình trong một họ tại Vân Long đạt 4,63 loài/họ, hệ số họ đạt 2,85 chi/họ và hệ số chi đạt 1,63 loài/chi. Các chỉ số này thấp hơn đáng kể so với mức bình quân của hệ thực vật miền Bắc Việt Nam (6,9 loài/họ và 3,4 loài/chi).

Sự suy giảm tỷ trọng cây chồi trên (Ph) từ 57,78% ở Cúc Phương xuống 51,08% ở Vân Long, kết hợp với sự gia tăng mạnh mẽ của nhóm cây chồi nửa ẩn (17,80% so với 12,38%) và cây chồi ẩn (13,31% so với 8,37%), phản ánh rõ nét tình trạng thoái hóa sinh thái. Nguyên nhân xuất phát từ lịch sử khai thác gỗ quá mức trong quá khứ và việc chăn thả gia súc tự do làm suy thoái thảm phủ đỉnh núi, tạo điều kiện cho các loài cây bụi ưa sáng, cây thảo chịu dẫm đạp và cháy xâm nhập.

Để truyền tải trực quan các kết quả này trên báo cáo và các ấn phẩm khoa học, dữ liệu nên được hiển thị qua hai hình thức: biểu đồ cột chồng so sánh cơ cấu phân bố loài - chi - họ giữa các ngành thực vật; và biểu đồ tròn phân đoạn thể hiện tỷ lệ phần trăm các yếu tố địa lý thực vật cùng 5 nhóm phổ dạng sống cơ bản. Cách trực quan hóa này giúp làm nổi bật tức thì tỷ trọng 91,02% của ngành Ngọc lan và tỷ lệ 51,08% của nhóm cây chồi trên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập và phân định ranh giới bảo vệ nghiêm ngặt: Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình phối hợp cùng Ban Quản lý Khu bảo tồn hoàn thành việc cắm mốc ranh giới bảo vệ tuyệt đối cho 2.736 ha diện tích, trong đó ưu tiên kiểm soát chặt chẽ 1.934 ha đất có rừng và 412 ha vùng đất ngập nước tự nhiên trong giai đoạn 2015–2018.
2. Quy hoạch chuyển đổi sinh kế và giảm tải áp lực chăn thả: Ban Quản lý Khu bảo tồn và Ủy ban nhân dân huyện Gia Viễn triển khai chính sách giao khoán 2.046 ha đất lâm nghiệp cho 412 hộ dân vùng lõi gắn với quyền lợi bảo vệ rừng, đặt mục tiêu giảm 80% tình trạng chăn thả dê và gia súc tự do trên các sườn núi đá vôi trước năm 2020.
3. Triển khai chương trình bảo tồn nội vi kết hợp nhân giống ngoại vi: Chi cục Kiểm lâm Ninh Bình cùng các viện nghiên cứu thực hiện kiểm kê định kỳ 2 năm một lần đối với 33 loài đặc hữu Việt Nam và các loài có tên trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, đồng thời xây dựng vườn ươm giống cây bản địa để phục hồi các mảng rừng nghèo kiệt.
4. Hiện đại hóa công tác giám sát thảm thực vật bằng viễn thám và GIS: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Bình cấp kinh phí định kỳ 12 tháng/lần để cập nhật biến động thảm thực vật dựa trên ảnh viễn thám và hệ thống thông tin địa lý MapInfo, hoàn thiện cơ sở dữ liệu số hóa tài nguyên thực vật trước năm 2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Môi trường, Sinh thái học: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra thực địa, phân tích hệ số họ/chi, phân loại phổ dạng sống Raunkiær và danh lục 746 loài thực vật bậc cao.
2. Ban Quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia vùng núi đá: Vận dụng trực tiếp mô hình đánh giá suy thoái thảm thực vật qua tỷ lệ phổ dạng sống và kỹ thuật xây dựng bản đồ thảm thực vật bằng MapInfo để quản lý hệ sinh thái đất ngập nước karst.
3. Cán bộ quản lý Nhà nước tại Chi cục Kiểm lâm và Sở Tài nguyên và Môi trường: Khai thác các số liệu định lượng về 2.736 ha diện tích tự nhiên và cơ cấu 6 ngành thực vật để xây dựng quy hoạch phân khu chức năng và chính sách giao khoán đất lâm nghiệp.
4. Các tổ chức bảo tồn thiên nhiên trong nước và quốc tế: Sử dụng hệ thống dữ liệu sinh cảnh của 105 loài thực vật thủy sinh để thiết kế các dự án phục hồi môi trường sống liên kết cho quần thể linh trưởng Voọc mông trắng quý hiếm.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã ghi nhận bao nhiêu loài thực vật có mạch tại Khu bảo tồn Vân Long?
Luận văn đã thống kê chính xác 746 loài thuộc 458 chi và 161 họ, phân bố trong toàn bộ 6 ngành thực vật bậc cao có mạch của Việt Nam, trong đó ngành Ngọc lan chiếm ưu thế tuyệt đối với 679 loài (91,02%).

Đặc điểm nổi bật nhất của phổ dạng sống thực vật tại Vân Long là gì?
Phổ dạng sống có công thức SB = 51,08 Ph + 7,74 Cha + 17,80 He + 13,31 Cry + 10,06 The. Nhóm cây chồi trên chiếm 51,08%, nhưng ưu thế thuộc về cây chồi nhỏ (18,27%) và cây chồi nửa ẩn (17,80%), phản ánh thảm rừng đang trong giai đoạn tái sinh sau thời gian dài bị xáo trộn.

Yếu tố địa lý thực vật nào chiếm tỷ lệ cao nhất tại khu bảo tồn?
Yếu tố nhiệt đới châu Á chiếm tỷ lệ cao nhất với 19,44% (144 loài), tiếp theo là yếu tố Đông Dương với 14,75% (110 loài) và yếu tố Ấn Độ với 11,66% (87 loài). Các loài đặc hữu Bắc Bộ và Việt Nam chiếm tổng cộng 12,06% (90 loài).

Tại sao hệ số chi và họ tại Vân Long lại phản ánh sự suy thoái so với Cúc Phương?
Vân Long có hệ số chi chỉ đạt 1,63 loài/chi và số loài chỉ bằng 41,3% so với Cúc Phương (746 loài so với 1.807 loài). Điều này cho thấy tính đa dạng taxon phân hóa kém hơn, nhiều loài cây gỗ lớn đã bị triệt hạ, nhường chỗ cho cây bụi thứ sinh.

Công nghệ nào đã được ứng dụng để xây dựng bản đồ thảm thực vật trong nghiên cứu?
Tác giả đã ứng dụng quy trình 3 bước của Küchler (1967) kết hợp ảnh viễn thám vệ tinh và phần mềm MapInfo 9.0 để giải đoán, kiểm chứng thực địa và số hóa ranh giới thảm thực vật trên nền dữ liệu không gian chuẩn.

Kết luận

• Hệ thực vật bậc cao có mạch tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long đa dạng với 746 loài, 458 chi và 161 họ thuộc 6 ngành thực vật.
• Ngành Ngọc lan đóng vai trò thống trị tuyệt đối trong cấu trúc thành phần loài với 679 loài, chiếm tỷ lệ 91,02% tổng số loài toàn khu.
• Phổ dạng sống SB = 51,08 Ph + 7,74 Cha + 17,80 He + 13,31 Cry + 10,06 The ghi nhận sự chiếm ưu thế của cây chồi nhỏ tái sinh (18,27%) và sự gia tăng của nhóm cây chịu dẫm đạp.
• Nghiên cứu xác lập dữ liệu quan trọng về 105 loài thủy sinh vùng đất ngập nước và 90 loài thực vật mang tính đặc hữu bản địa.
• Đã ứng dụng thành công công nghệ GIS và MapInfo 9.0 để thành lập bản đồ thảm thực vật, tạo cơ sở khoa học để quản lý 2.736 ha đất bảo tồn.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2015 đến năm 2020, các cơ quan ban ngành cần nhanh chóng triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp về cắm mốc ranh giới, hỗ trợ sinh kế cho 412 hộ dân vùng lõi và thiết lập chương trình giám sát định kỳ. Hãy chủ động liên hệ và hợp tác cùng các cơ quan nghiên cứu để chuyển giao kết quả luận văn này vào các dự án bảo tồn thực địa ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ mới trong Phân loại học, đó là thời kỳ phân loại tiến hóa hay phân loại hệ thống sinh. Đến những năm 60 của thế kỷ 20, Schmitthusen (1959) thống kê ở Châu Âu có hai hệ thống phân loại thảm thực vật. chủ yếu, đó là: hệ thống phân loại quần xã thực vật của Braun – Branquet, 1928) phần lớn được thực hiện bởi các nhà thực vật học theo trường phái của Pháp và hệ thống phân loại các quần thể thực vật chủ yếu được thực hiện bởi những nhà thực vật của Đức. Sucasốp, là người đặt nền móng cho quan niệm sinh địa quần lạc, một cách tiếp cận hệ sinh thái của trường phái xô viết, ông chủ trương dùng đơn vị phân loại cơ bản của quần lạc thực vật là quần hợp để xác định ranh giới giữa các kiểu quần lạc sinh địa, vì nó có khả năng phản ánh điều kiện khí hậu thổ nhưỡng của quần lạc ` 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sinh địa đó.

Chính học thuyết này đã có tác dụng phục vụ thiết thực cho công tác kinh doanh rừng ở các nước Đông Âu và các nước thuộc Liên Xô cũ trước đây. [37] Ở Mỹ, phân loại thảm thực vật chủ yếu theo học thuyết cực đỉnh (Climax) của Cơlêmăng. Climax là một quần xã thực vật ổn định trong quá trình phát triển lâu dài trên những vùng lãnh thổ rộng lớn với đất đai đã được hình thành từ lâu. Khí hậu là nhân tố để xác định Climax.

Ở vùng nhiệt đới, theo Thái Văn Trừng (1978, 1999), Schimper là người đầu tiên đưa ra hệ thống phân loại thảm thực vật rừng nhiệt đới [32,33]. Trong hệ thống phân loại này, ông đã chia ra thảm thực vật thành quần hệ khí hậu, quần thể thổ nhưỡng và quần thể vùng núi. Trong quần hệ khi hậu lại được phân chia thành 4 kiểu: kiểu rừng thưa, rừng gió mùa, rừng trảng, rừng gai. Ngoài ra còn có thêm 2 kiểu rừng là thảo nguyên nhiệt đới và hoang mạc nhiệt đới.

Năm 1903, dựa trên dạng sống của các cá thể thực vật chiếm ưu thế trong quần thể, ông đã phân chia 3 kiểu quần thụ, quần thảo và hoang mạc. Trong những năm gần đây, các nghiên cứu về thực vật được tiến hành bởi các hiệp hội bảo tồn, các tổ chức phi chính phủ. Nổi bật và đáng chú ý nhất là Hội nghị thượng đỉnh bàn về vấn đề môi trường và đa dạng sinh vật đã được tổ chức tại Rio de Janeiro (Brazil) tháng 6/1992, 150 nước đã ký vào Công ước về đa dạng sinh vật. Để phục vụ cho mục đích bảo tồn, WWF (1990) đã cho xuất bản cuốn sách “Tầm quan trọng của đa dạng sinh vật” (The importance of biological diversity); IUCN, UNEP, WWF đưa ra “Chiến lược bảo tồn toàn cầu” (World conservation strategy, 1990), “Hãy quan tâm tới trái đất “(Caring for the earth, 1991) 1.

Những nghiên cứu về đa dạng thực vật ở Việt Nam Lãnh thổ Việt Nam kéo dài từ 8030’ Bắc đến 230 Nam, cùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và sự khác biệt về địa hình giữa các vùng miền đã tạo ra tính đa dạng về môi trường tự nhiên và đa dạng sinh học. Điều này mang lại cho Việt Nam sự đa dạng về các hệ sinh thái, bao gồm các HST trên cạn, HST đất ngập nước, HST biển. Chính vì thế, công tác đánh giá, phân loại tính đa dạng thực vật ở Việt Nam đã được tiến hành từ rất sớm. Trong sử sách có ghi chép nhiều thầy thuốc, nhà địa lý, nhà khoa học, nhà quân sự đã thống kê, sử dụng nhiều loại cây cối.

Có thể kể đến một số tác giả như: Tuệ Tĩnh, năm 1417 đã viết cuốn “Nam dược thần hiệu” trong đó ` 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mô tả tới 579 loài cây làm thuốc. Lê Quí Ðôn (thế kỷ XVI) trong bộ “Vân đài loại ngữ” đã phân chia thực vật thành nhiều loại: cây cho hoa, cho quả, ngũ cốc, rau, cây loại mộc, loại thảo, cây mọc theo các mùa khác nhau. Nguyễn Trữ (đời nhà Lê) đã nghiên cứu sâu hơn về thực vật và viết tác phẩm “Việt Nam thực vật học” mô tả được rất nhiều cây. Năm 1595 Lý Thời Chân cho xuất bản cuốn “Bản thảo cương mục” trong đó có đề cập tới trên 1000 vị thuốc thảo mộc.

Trong thời kỳ thuộc Pháp, tài nguyên thực vật phong phú ở nước ta đã hấp dẫn nhiều nhà nghiên cứu phương Tây. Họ đã để lại một số công ttrình, như: “Thực vật ở Nam Bộ” (1790) của Loureiro, mô tả gần 700 loài cây. “Thực vật rừng Nam Bộ” (1879) của Pierre cũng mô tả gần 800 loài cây gỗ. Công trình lớn nhất là bộ “Thực vật chí tổng quát Ðông Dương” do H.Lecomte và một số nhà thực vật học người Pháp biên soạn (từ 1907 đến 1943) gồm 7 tập chính và sau lại bổ sung thêm bằng những tập phụ, trong đó đã phân loại, mô tả thống kê các cây từ Dương xỉ tới thực vật Hạt kín của toàn Ðông Dương.

Ngoài ra còn phải kể một số sách khác như: “Danh mục các sản phẩm của Ðông Dương” của Crévost, Lemarié và Pételot, “Các cây thuốc của Campuchia, Lào và Việt Nam” của Pételot, “Các cây thuốc của miền Bắc Việt Nam” của Foucaud… Từ 1954 tới nay, việc nghiên cứu về thực vật được đẩy mạnh và phát triển nhanh chóng do yêu cầu của công tác điều tra tài nguyên thực vật. Bảng phân loại đầu tiên của ngành lâm nghiệp Việt Nam về thảm thực vật rừng là bảng phân loại do Cục Điều tra quy hoạch rừng xây dựng dựa trên đề xuất phân loại của Loschau. Theo đó, rừng được chia làm 4 loại hình: -Loại I: gồm những đất hoang trọc, những trảng cỏ và cây bụi, trên loại này cần gây trồng rừng. -Loại II: gồm những rừng non, cần khoanh nuôi hay làm giàu.

-Loại III: gồm những loại rừng bị khai thác mạnh trở nên nghèo kiệt, cần nuôi dưỡng làm giàu. -Loại IV: những rừng còn bị ít tác động hay chưa bị tác động. Tiếp đó, năm 1970, Trần Ngũ Phương đã đưa ra bảng phân loại rừng miền Bắc Việt Nam. Bảng phân loại chia rừng miền Bắc thành ba đai lớn : - Đai rừng nhiệt đới mưa mùa; - Đai rừng á nhiệt đới mưa mùa; - Đai rừng á nhiệt đới mưa mù núi cao.

` 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Công trình nghiên cứu phân loại của Trần Ngũ Phương cho thấy các kiểu rừng khí hậu, kiểu phụ thổ nhưỡng, kiểu phụ thứ sinh đều là các kiểu rừng hỗn loại đa dạng, phức tạp với nhiều loài cây, loài ưu thế không rõ.Trừ những trường hợp đất đai đặc biệt (lầy mặn, cát) chỉ số ít loài sinh sống được mới mới tạo nên ưu thế rõ rệt. Bên cạnh các nghiên cứu về phân loại thực vật thì cũng có một hướng nghiên cứu trong thực vật học là về cấu trúc rừng tự nhiên ở nước ta. Sở dĩ như vậy là do rừng tự nhiên Việt Nam thuộc kiểu rừng nhiệt đới, rất phong phú về thành phần loài và phức tạp về cấu trúc do sự đa dạng về các yếu tố địa lý. Thái Văn Trừng (1963, 1970, 1978) khi nghiên cứu kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, vận dụng và cải tiến, bổ sung phương pháp biểu đồ mặt cắt của David – Risa đã đưa ra mô hình cấu trúc tầng, như tâng vượt tán, tầng ưu thế sinh thái, tầng dưới tán, tầng cây bụi và tầng có quyết.

Theo đó thì tầng cây bụi và thảm tươi được phóng với tỷ lệ lớn hơn. Ngoài ra tác giả còn dựa vào 4 tiêu chuẩn để phân chia kiểu thảm thực vật rừng Việt nam, đó là: dạng sống ưu thế của những thực vật tầng cây lập quần, độ tàn che của tầng ưu thế sinh thái, hình thái sinh thái của nó và trạng thái của tán lá [37]. Căn cứ vào những cơ sở lí luận trên, ông đã phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam thành 14 kiểu thảm thực vật có trên đất lâm nghiệp như sau [15]: - Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới; - Kiểu rừng rụng lá ẩm nhiệt đới; - Kiểu rừng kín lá cứng hơi khô nhiệt đới; - Kiểu rừng kín rụng lá hơi ẩm nhiệt đới; - Kiểu rừng thưa cây lá rộng hơi khô nhiệt đới; - Kiểu rừng thưa cây lá kim hơi khô nhiệt đới; - Kiểu trảng cây to, cây bụi, cỏ cao khô nhiệt đới; - Kiểu truông bụi cây gai hạn nhiệt đới; - Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp; - Kiểu rừng kín hỗn hợp cây lá rộng, lá kim ẩm á nhiệt đới núi thấp; - Kiểu rừng kín cây lá kim mưa ẩm ôn đới; - Kiểu rừng thưa cây lá kim hơi khô á nhiệt đới núi thấp; - Kiểu rừng khô vùng cao; - Kiểu rừng lạnh vùng cao. ` 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đáng chú ý là phải nhắc đến bộ “Cây cỏ Việt Nam” của Phạm Hoàng Hộ (1991-1993) [17] xuất bản ở Canada, sau đó được Nhà xuất bản Trẻ chỉnh lý, bổ sung và tái bản phát hành ở Việt Nam năm 2000.

Đây là bộ sách được đánh giá là đầy đủ, dễ sử dụng nhất và góp phần quan trọng trong việc nghiên cứu thực vật ở Việt Nam. Trong bộ sách này tác giả đã thống kê mô tả và kèm theo hình vẽ của hơn 11.600 loài thực vật Việt Nam. Tiếp đó, năm 1996, tập thể các nhà khoa học đã cho xuất bản cuốn “Sách đỏ Việt Nam”, bao gồm danh sách các loài động, thực vật ở Việt Nam thuộc loài quý hiếm, đang bị giảm sút số lượng hoặc có nguy cơ tuyệt chủng với phần thực vật có 356 loài nằm trong danh mục. Phiên bản mới nhất hiện nay là “Sách đỏ Việt Nam năm 2007”.

Theo số liệu này hiện nay Việt Nam có thêm 464 loài thực vật đang bị đe dọa ngoài thiên nhiên, tăng 110 loài so với năm 1996. Ngoài “Sách đỏ Việt Nam”, VIện Khoa học và Công nghệ Việt Nam còn hoàn thành việc soạn thảo “Danh lục đỏ Việt Nam” vào năm 2007. Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) cho rằng nước ta có khoảng 11,373 loài thực vật thuộc 2,524 chi và 378 họ của 7 ngành. Tính trung bình mỗi họ có 6,67 chi và 30,0 loài.

Trong đó có nhiều nhóm thực vật mang tính đặc hữu cũng như giá trị khoa học và thực tiễn lớn. Các nhà phân loại học thực vật dự đoán rằng, nếu điều tra tỉ mỉ thì thành phần loài thực vật Việt Nam có thể lên tới 15. Thành phần loài trong các ngành thực vật Việt Nam (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1997) Ngành Số lượng Tên Việt Nam Tên khoa học Họ Chi Loài 1. Khuyết lá thông Psilotophyta 1 1 2 3.

Thông đất Lycopodiophyta 3 5 57 4. Cỏ tháp bút Equisetophyta 1 1 2 5.