Nghiên cứu thực trạng và giải pháp quản lý cây xanh đô thị tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu thực trạng cây xanh đô thị tại một số tuyến đường trên địa bàn thành phố thái nguyên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Hải Đăng
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng cây xanh đô thị tại một số tuyến đường trên địa bàn thành phố Thái Nguyên và đề xuất giải pháp quản lý
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm cây xanh đô thị
• 1.1.2. Thành phần cây xanh đô thị
• 1.1.3. Tác dụng của cây xanh đối với môi trường đô thị
• 1.1.4. Cơ sở pháp lý của đề tài
• 1.1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.1.6. Tình hình cây xanh đô thị ở thế giới
• 1.1.7. Tình hình cây xanh đô thị ở Việt Nam
• 1.1.8. Tình hình cây xanh đô thị ở thành phố Thái Nguyên
• 1.1.9. Nguyên tắc trồng cây ở đường phố
• 1.1.10. Một số tiêu chuẩn chọn cây trồng vỉa hè
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu và thống kê
• 2.3.2. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.3.3. Phương pháp thống kê phân tích tổng hợp số liệu
• 2.3.4. Phương pháp phân tích hệ thống
• 2.3.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.3.6. Phương pháp dự báo dân số Euler
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tổng quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và cây xanh đô thị tại thành phố Thái Nguyên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Tổng quan thực trạng cây xanh trên địa bàn thành phố Thái Nguyên
• 3.2.1. Đánh giá thực trạng cây xanh tại một số tuyến đường trên địa bàn thành phố Thái Nguyên
• 3.2.2. Số lượng và chủng loại
• 3.2.3. Đánh giá tình hình sâu bệnh của cây
• 3.3. Dự báo nhu cầu cây xanh đô thị thành phố Thái Nguyên đến năm 2030
• 3.3.1. Dự báo tốc độ tăng dân số đến năm 2030
• 3.3.2. Dự báo nhu cầu về cây xanh đô thị thành phố Thái Nguyên đến năm 2030
• 3.4. Những tồn tại, hạn chế và đề xuất một số giải pháp quản lý cây xanh đô thị tại thành phố Thái Nguyên
• 3.4.1. Những tồn tại, hạn chế
• 3.4.2. Đề xuất các giải pháp hỗ trợ nhằm thực hiện quy hoạch cây xanh thành phố Thái Nguyên đến năm 2030
• 3.4.3. Giải pháp khoa học kỹ thuật
• 3.4.4. Giải pháp thực hiện
• 3.4.5. Tổ chức thực hiện
• 3.4.6. Đề xuất quy hoạch cây xanh tại một số tuyến đường chính trong thành phố Thái Nguyên
• 3.4.7. Nguyên tắc chung quản lý cây xanh đô thị
• 3.4.8. Đề xuất quy hoạch cây xanh trên một số tuyến đường chính thành phố Thái Nguyên
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu cây xanh đô thị tại Thái Nguyên

Cây xanh đô thị đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện môi trường sống và tạo cảnh quan cho thành phố Thái Nguyên. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý cây xanh đô thị, từ đó nâng cao chất lượng môi trường sống cho cư dân. Cây xanh không chỉ mang lại lợi ích về mặt thẩm mỹ mà còn có tác dụng bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm không khí và tạo không gian sống trong lành.

1.1. Khái niệm cây xanh đô thị và vai trò của nó

Cây xanh đô thị được định nghĩa là các loại cây trồng trong không gian công cộng, có tác dụng tạo cảnh quan và cải thiện môi trường sống. Chúng giúp giảm ô nhiễm không khí, tạo bóng mát và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cư dân.

1.2. Tình hình cây xanh đô thị tại Thái Nguyên

Thành phố Thái Nguyên hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý cây xanh đô thị. Sự phát triển nhanh chóng của đô thị đã dẫn đến tình trạng thiếu hụt cây xanh, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống.

II. Thực trạng cây xanh đô thị tại Thái Nguyên Vấn đề và thách thức

Thực trạng cây xanh đô thị tại Thái Nguyên cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Sự gia tăng dân số và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã dẫn đến việc giảm diện tích cây xanh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan mà còn đến sức khỏe của cư dân.

2.1. Những tồn tại trong quản lý cây xanh đô thị

Quản lý cây xanh đô thị tại Thái Nguyên còn nhiều hạn chế, như thiếu quy hoạch rõ ràng và thiếu sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển cây xanh.

2.2. Tác động của ô nhiễm môi trường đến cây xanh

Ô nhiễm không khí và nước đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của cây xanh đô thị. Nhiều cây xanh không thể phát triển khỏe mạnh do điều kiện môi trường không thuận lợi.

III. Giải pháp quản lý cây xanh đô thị tại Thái Nguyên hiệu quả

Để cải thiện tình hình cây xanh đô thị, cần có những giải pháp quản lý hiệu quả. Việc quy hoạch cây xanh hợp lý và tăng cường công tác bảo vệ cây xanh là rất cần thiết.

3.1. Quy hoạch cây xanh đô thị bền vững

Quy hoạch cây xanh cần được thực hiện một cách đồng bộ, đảm bảo tính bền vững và phù hợp với điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên. Cần xác định rõ các khu vực cần trồng cây xanh và loại cây phù hợp.

3.2. Tăng cường công tác bảo vệ và chăm sóc cây xanh

Cần có các biện pháp bảo vệ cây xanh khỏi các tác động tiêu cực từ môi trường và con người. Việc chăm sóc định kỳ và giáo dục cộng đồng về ý nghĩa của cây xanh là rất quan trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu cây xanh đô thị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc quản lý cây xanh đô thị không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho cư dân. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các chính sách phù hợp.

4.1. Kết quả khảo sát thực trạng cây xanh

Khảo sát cho thấy rằng nhiều tuyến đường tại Thái Nguyên thiếu cây xanh, ảnh hưởng đến cảnh quan và sức khỏe của người dân. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời.

4.2. Lợi ích của cây xanh đối với sức khỏe cộng đồng

Cây xanh không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn có tác dụng tích cực đến sức khỏe của cư dân, giúp giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng không khí.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho cây xanh đô thị tại Thái Nguyên

Việc quản lý cây xanh đô thị tại Thái Nguyên cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ và phát triển cây xanh một cách bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của cây xanh trong quy hoạch đô thị

Cây xanh cần được xem là một phần không thể thiếu trong quy hoạch đô thị, góp phần tạo nên một môi trường sống trong lành và bền vững.

5.2. Đề xuất các chính sách hỗ trợ phát triển cây xanh

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích việc trồng và bảo vệ cây xanh, nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống cho cư dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thái Nguyên là trung tâm kinh tế, chính trị và giáo dục của vùng trung du miền núi Bắc Bộ, sở hữu quy mô diện tích 222,93 km² với dân số đạt 341.707 người vào năm 2019 và mật độ dân số bình quân 1.512 người/km². Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh và mức tăng trưởng sản xuất công nghiệp đạt 16% mỗi năm, môi trường sống đô thị đang đối mặt với nhiều thách thức lớn về gia tăng khói bụi, hiệu ứng đảo nhiệt và suy giảm chất lượng không khí. Hệ thống cây xanh đường phố giữ vai trò cốt lõi trong việc cân bằng sinh thái, tuy nhiên thực trạng mảng xanh tại địa phương còn tồn tại nhiều bất cập do lịch sử trồng tự phát, thiếu đồng bộ về quy hoạch và chủng loại cây trồng.

Đề tài tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng hệ thống cây xanh đô thị trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, phân tích chi tiết cấu trúc không gian và thực trạng sinh trưởng tại 6 tuyến đường huyết mạch: Nha Trang, Hùng Vương, Lương Ngọc Quyến, Hoàng Văn Thụ, Cách Mạng Tháng Tám và Đội Cấn. Khảo sát thực địa được thực hiện qua 4 chu kỳ định kỳ trong năm 2019 nhằm làm rõ các tồn tại về cơ cấu chủng loại, cây sâu bệnh và mức độ an toàn giao thông. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc xác lập cơ sở dữ liệu khoa học vững chắc, phục vụ công tác quy hoạch phát triển mảng xanh đô thị đến năm 2030, hướng đến mục tiêu đáp ứng tiêu chuẩn diện tích cây xanh công cộng cho đô thị loại I và nâng cao khả năng thanh lọc từ 50 đến 70 tấn bụi trên mỗi hecta không gian xanh hàng năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh thái học cảnh quan đô thị và lý thuyết quy hoạch kiến trúc môi trường của tác giả Hàn Tất Ngạn và tác giả Chế Đình Lý. Theo các khung lý thuyết này, cây xanh và mặt nước là thành phần hữu cơ không thể tách rời trong cấu trúc không gian đô thị, đóng vai trò điều hòa vi khí hậu và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Hệ thống khái niệm chính trong đề tài được chuẩn hóa theo Nghị định 64/2010/NĐ-CP của Chính phủ, bao gồm 3 nhóm: cây xanh sử dụng công cộng (trồng trên vỉa hè, dải phân cách, công viên), cây xanh sử dụng hạn chế (trong khuôn viên công sở, trường học, bệnh viện) và cây xanh chuyên dụng (vườn ươm, đai rừng cách ly phòng hộ). Luận văn kết hợp các mô hình định lượng sinh thái chứng minh cây xanh có khả năng ngăn cản từ 40% đến 90% lượng bức xạ mặt trời chiếu xuống mặt đường, giảm nhiệt độ không khí mùa hè từ 2 đến 4 độ C và tăng độ ẩm tương đối từ 5% đến 12%. Đồng thời, 1 hecta cây xanh đô thị có khả năng hấp thụ 8 kg CO2 mỗi giờ trong quá trình quang hợp (tương đương lượng phát thải của 200 người) và giảm thiểu cường độ tiếng ồn giao thông từ 3 đến 12 dB. Khung pháp lý của đề tài bám sát Luật Xây dựng số 50/2014/QH13, Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12 cùng các Thông tư số 20/2005/TT-BXD và Thông tư số 20/2009/TT-BXD của Bộ Xây dựng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê thành phố Thái Nguyên, các báo cáo chuyên ngành của Ban Quản lý dịch vụ công ích đô thị và Công ty Cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Thái Nguyên.

Phương pháp khảo sát thực địa được triển khai theo hình thức điều tra toàn diện 100% cây xanh bóng mát trên 6 tuyến đường trung tâm với tổng cỡ mẫu hơn 3.500 cây. Quá trình điều tra thực hiện lặp lại 4 đợt trong năm 2019 (mỗi quý một lần) nhằm kiểm tra chéo, cập nhật biến động sinh trưởng và loại bỏ các sai số mùa vụ. Phương pháp phân tích hệ thống được lựa chọn nhằm phân loại chính xác cấu trúc cây theo 3 cấp độ kích thước: Loại 1 (đường kính gốc dưới 20 cm, chiều cao dưới 6 m), Loại 2 (đường kính từ 20 đến 50 cm, chiều cao từ 6 đến 12 m) và Loại 3 (đường kính trên 50 cm, chiều cao trên 12 m). Cách phân chia này giúp đánh giá khách quan mối tương quan giữa kích thước cây với không gian vỉa hè rộng từ 2 đến 3 m và tĩnh không của đường dây điện. Ngoài ra, tác giả sử dụng mô hình toán học Euler cải tiến để dự báo tốc độ gia tăng dân số và nhu cầu quỹ đất cây xanh đô thị thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2020-2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng số cây xanh đô thị được thống kê trên toàn địa bàn thành phố Thái Nguyên là 22.855 cây thuộc 44 chủng loại thực vật khác nhau. Về cơ cấu phân cấp kỹ thuật, cây Loại 1 chiếm 9.624 cây (tương đương 42,1%), cây Loại 2 chiếm số lượng lớn nhất với 10.259 cây (tương đương 44,9%), trong khi cây cổ thụ Loại 3 chỉ có 2.972 cây (chiếm 13,0%). Các loài cây có số lượng phổ biến nhất trên toàn thành phố gồm Bằng lăng (4.009 cây), Lộc vừng (3.148 cây), Sấu (2.434 cây), Phượng (2.034 cây), Trứng cá (1.519 cây), Đinh trống (1.397 cây) và Bàng (1.208 cây).

Khảo sát chi tiết tại 6 tuyến đường trọng điểm qua 4 quý trong năm 2019 cho thấy sự phân bố cây xanh có sự chênh lệch lớn:

• Đường Cách Mạng Tháng Tám có mật độ cao nhất với 2.009 cây thuộc 21 chủng loại (chiếm trên 56% tổng lượng cây tại 6 tuyến khảo sát).
• Tuyến Lương Ngọc Quyến sở hữu 523 cây thuộc 16 loài, đường Hoàng Văn Thụ có 495 cây thuộc 12 loài, đường Hùng Vương có 212 cây thuộc 15 loài và đường Nha Trang có 183 cây thuộc 10 loài.
• Tuyến Đội Cấn có số lượng thấp nhất với 88 cây thuộc 7 chủng loại.

Quá trình theo dõi định kỳ ghi nhận xu hướng chuyển đổi tích cực trong cơ cấu loài khi các loại cây tạp tự phát giảm dần và cây quy hoạch tăng lên. Điển hình tại đường Nha Trang, cây Trứng cá giảm từ 11 cây ở quý 1 xuống còn 2 cây ở quý 4, trong khi cây Sao đen được trồng mới tăng từ 0 lên 26 cây. Tại đường Lương Ngọc Quyến, số lượng cây Sao đen tăng từ 59 cây lên 84 cây (tăng 42,4%), đồng thời cây Phượng giảm từ 27 cây xuống 22 cây do cắt tỉa và thay thế cây sâu bệnh.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát thực tế có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện tỷ lệ phân cấp 3 loại kích thước cây theo từng quý và bảng tổng hợp cơ cấu loài nhằm làm rõ mức độ đa dạng sinh học đô thị. Thực trạng cho thấy cây xanh đường phố tại Thái Nguyên chịu ảnh hưởng lớn từ tập quán tự trồng của người dân trước cửa nhà. Các loài như Trứng cá, Dâu da xoan, Bàng và Sung tuy tạo bóng mát nhanh nhưng thuộc nhóm cây gỗ nhỏ, rễ ăn nông, cành giòn và dễ gãy đổ trong mùa mưa bão, gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông.

Tỷ lệ cây Loại 1 và Loại 2 chiếm tới 87,0% cho thấy hệ thống cây xanh đang trong độ tuổi phát triển nhưng chưa đạt độ khép tán tối ưu. So với các tiêu chuẩn quy hoạch tại các đô thị lớn trong nước và quốc tế, khoảng cách trồng cây trên các tuyến đường tại Thái Nguyên còn thiếu tính đồng nhất, nhiều đoạn có bồn cây xây dựng không đúng quy cách làm rễ cây đội vỉa hè. Việc gia tăng tỷ trọng cây Sao đen từ quý 1 đến quý 4 năm 2019 chứng minh nỗ lực bước đầu của các đơn vị công ích trong việc chuẩn hóa cảnh quan trục đường chính theo hướng bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy hoạch phân vùng và tiêu chuẩn hóa chủng loại cây trồng đô thị: Ủy ban nhân dân thành phố Thái Nguyên phối hợp với Sở Xây dựng rà soát, ban hành danh mục cây trồng đường phố bắt buộc. Đặt mục tiêu thay thế và loại bỏ 100% các loài cây tạp nguy hiểm như Trứng cá, Dâu da xoan trên 6 tuyến đường trục chính trước năm 2025, ưu tiên sử dụng các loài cây rễ cọc, thân thẳng, tán gọn như Sao đen, Sấu, Lát hoa và Bằng lăng.
• Nâng cấp đồng bộ hạ tầng bồn cây và kỹ thuật trồng trên vỉa hè: Ban Quản lý dịch vụ công ích đô thị tiến hành cải tạo bồn cây theo kích thước tiêu chuẩn rộng từ 1,2 đến 1,5 m, xử lý tầng đất mặt bằng đất màu giàu dinh dưỡng và thiết kế bó vỉa chìm nhằm hạn chế rễ nổi phá hủy mặt đường, hoàn thành trên 80% các tuyến phố trung tâm vào năm 2026.
• Ứng dụng công nghệ số hóa và hệ thống GIS trong quản lý cây xanh: Công ty Cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Thái Nguyên thiết lập cơ sở dữ liệu số cho 22.855 cây xanh toàn thành phố. Triển khai gắn mã định danh điện tử, theo dõi định kỳ tình hình sâu bệnh 3 tháng một lần và lập kế hoạch cắt tỉa cành nhánh trước mùa mưa bão hàng năm, đạt độ bao phủ quản lý số 90% vào năm 2027.
• Đẩy mạnh xã hội hóa và nâng cao năng lực cộng đồng trong bảo vệ mảng xanh: Ủy ban nhân dân các xã, phường phát động phong trào tuyến phố xanh tự quản, ban hành quy chế xử phạt hành vi tự ý chặt hạ hoặc đóng đinh, giăng đèn chiếu sáng gây hại thân cây, phấn đấu nâng chỉ tiêu đất cây xanh công cộng đạt từ 10 đến 12 m²/người vào năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền đô thị: Ủy ban nhân dân thành phố Thái Nguyên, Sở Xây dựng và Phòng Quản lý đô thị có thể sử dụng hệ thống số liệu kiểm kê 22.855 cây xanh và mô hình dự báo Euler làm căn cứ thực tiễn để phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch tổng thể không gian xanh đô thị đến năm 2035.
• Doanh nghiệp dịch vụ công ích và công ty công trình đô thị: Ban Quản lý dịch vụ công ích và Công ty Cổ phần Môi trường đô thị có thể ứng dụng bảng phân loại 3 cấp kích thước và quy trình khảo sát 4 quý để xây dựng kế hoạch cắt tỉa, ươm giống và thay thế cây sâu bệnh định kỳ đạt hiệu quả kinh tế cao.
• Kiến trúc sư cảnh quan và chuyên gia quy hoạch hạ tầng: Các đơn vị tư vấn thiết kế hạ tầng giao thông đô thị có thể tham khảo các nguyên tắc bố trí hàng cây theo mặt cắt đường từ dưới 12 m đến trên 18 m nhằm tạo lập hành lang thông gió và giảm bức xạ nhiệt cho công trình.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đô thị: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp điều tra thực địa kết hợp xử lý số liệu thống kê sinh thái và phân tích chính sách quản lý môi trường đô thị cấp tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

• Tiêu chuẩn phân loại cây xanh đường phố theo kích cỡ trong luận văn được quy định như thế nào? Cây xanh được chia làm 3 loại kỹ thuật: Loại 1 có đường kính gốc dưới 20 cm và chiều cao dưới 6 m; Loại 2 có đường kính 20 đến 50 cm và chiều cao 6 đến 12 m; Loại 3 có đường kính trên 50 cm và chiều cao trên 12 m. Trong 22.855 cây tại Thái Nguyên, nhóm Loại 2 chiếm ưu thế lớn nhất với 10.259 cây.

• Vì sao cần phải thay thế các loài cây tự phát như Trứng cá hay Dâu da xoan trên các trục đường chính? Các loài cây này có bộ rễ ăn nông, thân cành giòn dễ gãy đổ trong mùa mưa bão gây mất an toàn giao thông. Khi quả chín rụng tạo môi trường phát sinh ruồi nhặng và sâu róm gây ô nhiễm. Khảo sát tại đường Nha Trang cho thấy số cây Trứng cá đã được loại bỏ từ 11 cây xuống còn 2 cây để trồng thay thế bằng cây Sao đen.

• Cây xanh đô thị đóng góp cụ thể như thế nào vào việc cải thiện chỉ số môi trường không khí? Theo tính toán định lượng, 1 hecta cây xanh có thể thanh lọc từ 50 đến 70 tấn bụi mỗi năm, hấp thụ 8 kg CO2 mỗi giờ tương đương lượng phát thải của 200 người. Ngoài ra, tán lá giúp hạ nhiệt độ không khí mùa hè từ 2 đến 4 độ C và giảm tiếng ồn xe cộ từ 3 đến 12 dB.

• Tác giả sử dụng phương pháp nào để dự báo nhu cầu cây xanh của thành phố đến năm 2030? Nghiên cứu ứng dụng công thức toán học Euler cải tiến để tính toán tốc độ tăng trưởng dân số tự nhiên và cơ học dựa trên số liệu 341.707 người năm 2019. Kết quả dự báo dân số kết hợp với chỉ tiêu quy hoạch đô thị loại I giúp xác định diện tích mảng xanh cần bổ sung đạt chuẩn 10 đến 12 m²/người.

• Tuyến đường nào trong 6 tuyến khảo sát có mật độ cây xanh và số lượng loài cao nhất? Đường Cách Mạng Tháng Tám đứng đầu về quy mô với 2.009 cây xanh thuộc 21 chủng loại thực vật, chiếm trên 56% tổng lượng cây khảo sát tại 6 tuyến phố. Ngược lại, đường Đội Cấn có quy mô nhỏ nhất với 88 cây thuộc 7 chủng loại do chiều dài tuyến ngắn và vỉa hè hẹp.

Kết luận

• Đã hoàn thành kiểm kê toàn diện 22.855 cây xanh thuộc 44 loài trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, xác định cây Loại 2 chiếm ưu thế với 44,9% tổng số lượng.
• Đánh giá chính xác thực trạng phân bố và biến động của hơn 3.500 cây xanh tại 6 tuyến đường trung tâm qua 4 đợt khảo sát trong năm 2019, ghi nhận sự chuyển dịch tích cực của loài cây Sao đen với mức tăng 42,4% tại đường Lương Ngọc Quyến.
• Phát hiện các điểm nghẽn lớn trong công tác quản lý cây xanh đường phố, đặc biệt là tình trạng trồng tự phát các loài cây rễ nông, cành giòn gây mất an toàn và ảnh hưởng mỹ quan đô thị loại I.
• Ứng dụng thành công mô hình toán học Euler cải tiến để dự báo quy mô dân số và xác lập nhu cầu không gian xanh đô thị tương ứng với tốc độ tăng trưởng kinh tế xã hội đến năm 2030.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về quy hoạch chủng loại, kỹ thuật bồn cây, chuyển đổi số quản lý GIS và xã hội hóa bảo vệ môi trường.

Luận văn đã đóng góp một hệ thống cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp tiếp cận khoa học, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa chỉnh trang đô thị và cân bằng sinh thái. Trong giai đoạn 2021-2025, các cơ quan ban ngành cần sớm triển khai đề án thay thế cây tạp và tiến tới số hóa toàn bộ hệ thống cây xanh đô thị trước năm 2030. Các nhà quản lý đô thị, kỹ sư cảnh quan và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp các kết quả trong công trình này để phục vụ công tác thực tiễn và phát triển các đề tài mở rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1.1 Khái niệm cây xanh đô thị Khái niệm mảng xanh đô thị được hình thành trong quá trình phát triển đô thị với vai trò tạo cảnh quan và cải thiện môi trường, khi không gian sống ngày càng bị thu hẹp và sức khỏe con người bị đe dọa bởi sự ô nhiễm Mảng xanh đô thị bao gồm cây xanh trong đô thị, là một thành phần không thể thiếu trong các đô thị, có tác dụng tạo cảnh quan đô thị, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng môi trường sống, chất lượng bóng mát, góp phần khắc phục và ngăn chặn suy thoái môi trường do thiên nhiên và con người tạo ra. Điều đó có nghĩa là mảng xanh đô thị ngoài tập hợp cây trồng nội đô, còn bao gồm hệ thống rừng ngoại vi, các vườn thực vật và các khu nghỉ ngơi giải trí, các công viên, cây công nghiệp dài ngày, cây phân tán các loại trải dài từ nội đô ra ngoại thành. Theo Nghị định 64/2010/NĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ, “Cây xanh đô thị” là cây xanh sử dụng công cộng, cây xanh sử dụng hạn chế và cây xanh chuyên dụng trong đô thị; “Quản lý cây xanh đô thị” bao gồm: Quy hoạch, trồng, chăm sóc, ươm cây, bảo vệ và chặt hạ, dịch chuyển cây xanh đô thị.

Theo đó: Cây xanh sử dụng công cộng đô thị là các loại cây xanh được trồng trên đường phố (gồm cây bóng mát, cây trang trí, dây leo, cây mọc tự nhiên, thảm cỏ trồng trên hè phố, dải phân cách, đảo giao thông); cây xanh trong công viên, vườn hoa; cây xanh và thảm cỏ tại quảng trường và các khu vực công cộng khác trong đô thị. Cây xanh sử dụng hạn chế trong đô thị là cây xanh được trồng trong khuôn viên các trụ sở, trường học, bệnh viện, nghĩa trang, các công trình tín LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 ngưỡng, biệt thự, nhà ở và các công trình công cộng khác do các tổ chức, cá nhân quản lý và sử dụng. Cây xanh chuyên dụng trong đô thị là các loại cây trong vườn ươm hoặc phục vụ nghiên cứu Trong đề tài này, khái niệm mảng xanh đô thị bao gồm cây xanh đường phố trong đô thị. Thành phần cây xanh đô thị Cây xanh sử dụng công cộng: là tất cả các loại cây xanh trồng trên đường phố và khu vực sở hữu công cộng (công viên, các đài tưởng niệm, quảng trường, vườn thú).

Cây xanh sử dụng hạn chế: là tất cả các loại cây xanh trong các khu ở, các công sở, đình chùa, nghĩa trang, trường học, bệnh viện , công nghiệp, biệt thự, nhà vườn của các tổ chức, cá nhân. Cây xanh chuyên dụng: là các loại cây trong vườn ươm, phòng hộ, cách ly hoặc phục vụ nghiên cứu. Ngoài ra, phân theo vị trí cây xanh đô thị còn bảo gồm:  Cây xanh nội thị  Cây xanh ngoại thị  Cây xanh chuyên dùng 1. Tác dụng của cây xanh đối với môi trường đô thị Cây xanh đô thị đóng vai trò quan trọng trong đời sống con người, góp phần cải thiện môi trường sống, làm đẹp thành phố và làm phong phú cuộc sống văn hóa dân cư đô thị.

Các mảng xanh tạo nên những khu nghỉ ngơi yên tĩnh cho mọi người, là nơi hoạt động thể dục thể thao cho thanh thiếu niên cung như chỗ vui chơi giải trí cho trẻ em. Bên cạnh đó, cây xanh còn là một trong những yếu tố rất quan trọng trong kiến trúc cảnh quan. Về mặt thẩm, mỹ cây xanh làm giảm bớt những nét khô ráp của kiến trúc, nhiều hình dáng đa dạng cùng với các màu sắc phong phú của hoa lá đã tạo nên sự hài hòa và sinh động trong cảnh quan. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Quá trình đô thị hóa đang diễn ra rất mạnh mẽ trên cả nước với hàng loạt các công trình kiến trúc mới xây dựng đang mọc lên nhanh chóng trong không gian đô thị.

Trong khi đó, hệ thống cây xanh đô thị hiện vẫn còn trong tình trạng kém về hình thức và chất lượng , chưa ăn nhập với cảnh quan kiến trúc, chưa thật sự góp phần tạo dựng đặc trưng cho các đô thị Việt Nam. Bởi vậy, chúng ta cần phải nghiên cứu về quy hoạch cây xanh, không chỉ tăng về số lượng, mà đảm bảo lựa chọn loại cây xanh phù hợp với các hệ sinh thái, điều kiện tự nhiên và truyền thống của từng địa phương, để tạo bản sắc riêng cho từng đô thị. Cây xanh và mặt nước là một bộ phận cấu thành không thể thiếu được trong đô thị. Cây xanh và mặt nước (sông, hồ, bồn nước nhân tạo…) đóng vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực kiến trúc công trình đặc biệt là ở một nước có khí hậu nhiệt đới ẩm như Việt Nam.

Theo ước tính, cây xanh có thể làm giảm lượng khói bụi đến 60% bằng cách hấp thụ các tác nhân gây ô nhiễm không khí như: NO2, SO2, CO, O3, bụi, khói… và thải khí Oxi ra môi trường trong quá trình quang hợp giúp cho môi trường trong sạch, hạn chế các chất khí độc hại. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học cho thấy, trong một năm một cây trưởng thành có thể cung cấp đủ oxy cho khoảng 18 người Ngày nay, khi quá trình đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ, mật độ xây dựng ngày càng cao, vai trò của cây xanh, mặt nước ngày càng cần phải được chú ý trong quá trình lập quy hoạch một đô thị, trong quá trình thiết kế kiến trúc một công trình cụ thể. Cây xanh, mặt nước khi được sử dụng thích đáng trong các khu xây dựng (khu nhà ở, khu công nghiệp, khu nhà làm việc hoặc các công trình công cộng …) sẽ cải thiện đáng kể cảnh quan môi trường ở trong các khu đó. Cây xanh, mặt nước có tác dụng tích cực trong cải tạo môi trường, như khả năng giảm nhiệt độ không khí, giảm yếu bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp và nhiệt độ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 các bề mặt, hút bớt các chất độc hại, khói bụi cũng như tiếng ồn, cải thiện chế độ gió, tăng cường độ ẩm không khí… trong các khu xây dựng.

Tác động tích cực của cây xanh, mặt nước tới môi trường đô thị: a. Tác dụng giảm bức xạ mặt trời của cây xanh Để đồng hóa CO2 và nước, cây xanh cần hấp thu năng lượng bức xạ của Mặt trời. Cây có tán lá càng lớn và rậm rạp càng hút được nhiều bức xạ vì tổng diện tích mặt lá (là bộ phận xảy ra quá trình quang hợp) càng cao. Tùy theo mức độ rậm rạp mà cây có thể hấp thụ được từ 30 đến 80% bức xạ mặt trời chiếu xuống.

Cây xanh còn có khả năng cản các bức xạ mặt trời chiếu qua nó, tạo ra bóng râm che nắng cho không gian bên dưới. Tán lá của cây xanh có thể ngăn được 40 - 90% lượng bức xạ mặt trời chiếu tới nó. Cỏ cũng có tác dụng cản bức xạ mặt trời chiếu xuống nung nóng mặt đất: một lớp cỏ dày và được chăm sóc thường xuyên có thể cản được tới 80% lượng bức xạ chiếu xuống mặt đất. Khả năng làm giảm bức xạ mặt trời của cây xanh không chỉ tính đơn thuần trên diện tích trồng cây mà còn phải chú ý tới tổng diện tích mặt lá của từng loại cây trồng trên đó.

Trên cùng diện tích, nếu chúng ta trồng cây có tán lá càng to, càng rậm rạp thì khả năng giảm bức xạ càng lớn. Tác dụng làm trong sạch bầu không khí Cung cấp oxy, giảm tích lũy khí carbonic: Trong môi trường đô thị tỷ lệ O2 luôn bị hạ thấp do mật độ dân cư đông đúc, lượng khí CO2 không ngừng tăng lên tương ứng với việc sử dụng nhiên liệu trong các nhà máy, phương tiện giao thông và do con người thải ra trong quá trình hô hấp. Cây xanh là nhà máy duy nhất lấy khí CO2 và thải khí O2 thông qua quá trình quang hợp và hô hấp. Ban ngày, dưới tác động của bức xạ mặt trời xảy ra phản ứng quang hợp, cây xanh hút khí CO2 và tăng nồng độ O2 trong khí quyển.

Ban đêm, một phần Hydrate carbon bị phân hủy thông qua quá trình hô hấp và giải phóng CO2. Một hecta cây xanh trong 1 giờ, hấp thu 8 kg CO2, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 bằng số lượng CO2 của 200 người thải ra. Viện thực vật (trường đại học Dresden-Đức) gần đây lần đầu tiên cung cấp số liệu về O2, CO2 của 3 loài cây trồng chủ yếu ở châu Âu trên đường phố, công viên, đó là Giẻ châu Âu, Sồi cuống (lá rộng), và Vân Sam (lá kim). Con số về lượng O2 cây xanh nhả ra, và lượng khí CO2 hút vào trong 1 ngày lần lượt cho 3 loài cây trồng trên là:13 - 9 - 1,2kg và 400 - 460 - 150kg/ngày, trong khi nhu cầu hô hấp của một người bình thường cần khoảng 500 lít O2/ngày (1 lít O2 = 1,41gr).

Một số cây xanh còn tiết ra chất phytoncide như: tùng, bách, sồi, liễu, phong, bạch đàn có tác dụng diệt khuẩn làm trong lành môi trường, có lợi cho sức khỏe của cư dân đô thị. Ảnh hưởng của cây xanh mặt nước tới chế độ gió Sự di chuyển của không khí hay gió cũng làm ảnh hưởng đến tiện nghi cuộc sống của con người. Tác động này có thể là tích cực hay tiêu cực phụ thuộc rất lớn vào sự hiện hữu của cây xanh. Hiệu quả và mức độ kiểm soát thay đổi tùy theo kích thước loài, hình dáng độ dày tán lá vị trí cụ thể của cây xanh.

Cây xanh tự nhiên hay kết hợp với kiến trúc khác có thể tạo nên sự thay đổi hướng gió xung quanh nhà ở. Nhặn thẳng góc hướng gió có thể làm giảm gió từ 2- 5 lần chiều cao cây cao nhất ở phía trước hàng cây, và 30 - 40 lần ở phía sau hàng cây… tốc độ gió giảm tối đa đến 50% trong khoảng cách 10 - 20 lần chiều cao cây cao nhất sau hàng cây. Mức độ bảo vệ, chắn gió phụ thuộc vào chiều cao, chiều rộng, khả năng xuyên qua, sự xắp xếp hàng cây và chủng loại cây xanh. Vùng yên gió phụ thuộc rất nhiều vào chiều cao cây.

Cây càng cao, khoảng cách được bảo vệ càng xa. Tuy nhiên, khi cây càng cao, khoảng trống bên dưới cành nhiều gió gia tăng ở phần thấp. Do đó cần có sự kết hợp giữa cây to và cây bụi bên dưới để tăng hiệu quả chắn gió. Vì vậy, hiệu quả chắn gió phụ thuộc vào chiều cao và độ thông gió.