Luận văn thạc sĩ ueh nghiên cứu các nhân tố tác động đến phí kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh nghiên cứu các nhân tố tác động đến phí kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp trên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hoàng Thị Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nghiên cứu các nhân tố tác động đến phí kiểm toán báo cáo tài chính của các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• Danh mục các hình vẽ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa của nghiên cứu
• Bố cục của luận văn
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI
• 1.2. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 1.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÃ THỰC HIỆN
• 1.4. KHE HỔNG TRONG NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÍ KIỂM TOÁN BCTC & CÁC VẤN ĐỀ TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU VÀ THỰC HIỆN TRONG LUẬN VĂN
• 1.4.1. Khe hổng trong nghiên cứu về các nhân tố tác động đến phí kiểm toán BCTC
• 1.4.2. Các vấn đề tiếp tục nghiên cứu và thực hiện trong luận văn
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ PHÍ KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
• 2.1.1. Báo cáo tài chính
• 2.1.1.1. Khái niệm về báo cáo tài chính
• 2.1.1.2. Mục đích của báo cáo tài chính
• 2.1.1.3. Vai trò của báo cáo tài chính
• 2.1.2. Kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.1.2.1. Khái niệm kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.1.2.2. Mục đích kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.1.3. Phí kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.1.3.1. Lý thuyết ủy nhiệm (Agency theory)
• 2.1.3.2. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric theory)
• 2.3. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÍ KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
• 2.3.1. Mô hình nghiên cứu Simunic (1980)
• 2.3.2. Mô hình nghiên cứu Francis và Simon (1987)
• 2.3.3. Mô hình nghiên cứu của Yidi Xu (2011)
• 2.4. CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Nhân tố Quy mô công ty được kiểm toán
• 2.4.2. Sự phức tạp trong hoạt động kinh doanh của các công ty được kiểm toán
• 2.4.3. Nhân tố rủi ro kiểm toán của công ty được kiểm toán
• 2.4.4. Nhân tố lợi nhuận của công ty được kiểm toán
• 2.4.5. Nhân tố Danh tiếng doanh nghiệp kiểm toán
• 2.4.6. Nhân tố Nhiệm kỳ của kiểm toán viên
• 2.4.7. Nhân tố phí kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.2.2. Phương trình hồi quy tổng quát
• 3.3. CÁCH THỨC THU THẬP, XỬ LÝ DỮ LIỆU
• 3.3.1. Cách thức thu thập dữ liệu
• 3.3.2. Công cụ xử lý và phân tích dữ liệu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phân tích thống kê mô tả
• 3.4.2. Phân tích tương quan
• 3.4.3. Phân tích hồi quy đa biến
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. THỰC TRẠNG PHÍ KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2013 – 2015
• 4.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG
• 4.2.1. Phân tích thống kê mô tả
• 4.2.1.1. Mô tả các biến trong mô hình
• 4.2.1.2. Thống kê mô tả các biến trong mô hình
• 4.2.2. Phân tích tương quan giữa các biến
• 4.2.3. Phân tích hồi quy
• 4.2.3.1. Phương pháp nhập các biến thành phần trong mô hình hồi quy bội
• 4.2.3.2. Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình hồi quy tuyến tính bội
• 4.2.3.3. Kiểm định độ phù hợp của mô hình hồi quy tuyến tính bội
• 4.2.3.4. Phương trình hồi quy
• 4.2.3.5. Kiểm định các giả thuyết trong mô hình hồi quy bội
• 4.2.3.5.1. Kiểm định giả thuyết về ý nghĩa của các hệ số hồi quy
• 4.2.3.5.2. Kiểm định giả thuyết về phương sai của sai số không đổi
• 4.2.3.5.3. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.2.3.5.4. Kiểm định về phân phối chuẩn của phần dư
• 4.2.3.5.5. Kiểm định về tính độc lập của phần dư
• 4.2.3.6. Kiểm tra các giả định mô hình hồi quy bội
• 4.2.3.6.1. Kiểm tra giả định phương sai của sai số (phần dư) không đổi
• 4.2.3.6.2. Kiểm tra giả định các phần dư có phân phối chuẩn
• 4.3. MỘT SỐ BÀN LUẬN TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Quy mô của công ty được kiểm toán
• 4.3.2. Sự phức tạp trong hoạt động kinh doanh của các công ty được kiểm toán
• 4.3.3. Tỷ số nợ phải thu cộng hàng tồn kho trên tổng tài sản
• 4.3.4. Danh tiếng doanh nghiệp kiểm toán
• 4.3.5. Ý kiến kiểm toán viên
• 4.3.6. Lợi nhuận của công ty được kiểm toán
• 4.3.7. Nhiệm kỳ kiểm toán viên
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với các công ty sử dụng dịch vụ kiểm toán BCTC
• 5.2. Đối với các doanh nghiệp kiểm toán
• 5.3. Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước
• 5.4. Đối với hiệp hội kiểm toán viên hành nghề (VACPA)
• 5.5. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TƯƠNG LAI
• 5.5.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phí kiểm toán

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phí kiểm toán báo cáo tài chính tại TP Hồ Chí Minh là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán. Phí kiểm toán không chỉ phản ánh chất lượng dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến quyết định kinh doanh của các doanh nghiệp. Việc hiểu rõ các yếu tố tác động đến phí kiểm toán sẽ giúp các công ty kiểm toán và doanh nghiệp có những quyết định hợp lý hơn.

1.1. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến phí kiểm toán

Các yếu tố như quy mô công ty, độ phức tạp trong hoạt động kinh doanh, và danh tiếng của công ty kiểm toán đều có tác động lớn đến phí kiểm toán. Nghiên cứu cho thấy rằng quy mô công ty là yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến mức phí mà doanh nghiệp phải trả.

1.2. Tầm quan trọng của phí kiểm toán trong doanh nghiệp

Phí kiểm toán không chỉ là chi phí mà còn là một chỉ số cho chất lượng dịch vụ kiểm toán. Doanh nghiệp cần phải cân nhắc giữa chi phí và lợi ích mà dịch vụ kiểm toán mang lại để đảm bảo tính minh bạch và đáng tin cậy trong báo cáo tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong xác định phí kiểm toán

Việc xác định phí kiểm toán tại TP Hồ Chí Minh gặp nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường phải đối mặt với sự cạnh tranh không lành mạnh, dẫn đến việc giảm phí kiểm toán mà không đảm bảo chất lượng dịch vụ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn đến uy tín của ngành kiểm toán.

2.1. Cạnh tranh không lành mạnh trong ngành kiểm toán

Nhiều công ty kiểm toán giảm phí để thu hút khách hàng, điều này dẫn đến sự suy giảm chất lượng dịch vụ. Các doanh nghiệp cần nhận thức rõ về vấn đề này để có thể lựa chọn dịch vụ kiểm toán phù hợp.

2.2. Khó khăn trong việc đánh giá chất lượng dịch vụ

Đánh giá chất lượng dịch vụ kiểm toán không chỉ dựa vào phí mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như kinh nghiệm của kiểm toán viên, quy trình kiểm toán và phản hồi từ khách hàng. Do đó, việc xác định một mức phí hợp lý là rất khó khăn.

III. Phương pháp nghiên cứu các yếu tố tác động đến phí kiểm toán

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính và định lượng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phí kiểm toán. Phương pháp định tính bao gồm việc khảo sát ý kiến chuyên gia, trong khi phương pháp định lượng sử dụng dữ liệu từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán.

3.1. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Phương pháp định tính giúp xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến phí kiểm toán thông qua việc phỏng vấn và thảo luận với các chuyên gia trong ngành. Điều này giúp làm rõ các khía cạnh mà phương pháp định lượng có thể bỏ qua.

3.2. Phương pháp định lượng và phân tích dữ liệu

Phương pháp định lượng sử dụng các mô hình hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố và phí kiểm toán. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của doanh nghiệp trên địa bàn TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2013-2015.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng quy mô công ty và độ phức tạp trong hoạt động kinh doanh là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến phí kiểm toán. Các công ty kiểm toán cần xem xét các yếu tố này khi xác định mức phí cho dịch vụ của mình.

4.1. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy rằng các công ty lớn thường phải trả phí kiểm toán cao hơn do độ phức tạp trong hoạt động kinh doanh và yêu cầu kiểm toán cao hơn. Điều này cũng phản ánh chất lượng dịch vụ mà họ nhận được.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các công ty kiểm toán có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh mức phí của mình cho phù hợp với đặc điểm của từng doanh nghiệp. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự hài lòng của khách hàng mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc xác định phí kiểm toán là một vấn đề phức tạp và cần được xem xét kỹ lưỡng. Các yếu tố như quy mô công ty, độ phức tạp trong hoạt động kinh doanh và danh tiếng của công ty kiểm toán đều có ảnh hưởng lớn đến phí kiểm toán.

5.1. Kết luận về nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được các yếu tố chính ảnh hưởng đến phí kiểm toán và đề xuất các giải pháp giúp các công ty kiểm toán xác định mức phí hợp lý hơn. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán tại TP Hồ Chí Minh.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến phí kiểm toán trong các lĩnh vực khác nhau. Điều này sẽ giúp xây dựng một mô hình toàn diện hơn cho việc xác định phí kiểm toán tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường dịch vụ kiểm toán độc lập tại Việt Nam trong giai đoạn 2013 – 2015 chứng kiến sự phát triển vượt bậc về số lượng và quy mô doanh nghiệp, song cũng đối mặt với tình trạng cạnh tranh gay gắt về giá phí dịch vụ. Theo báo cáo tổng kết của Hội Kiểm toán viên Hành nghề Việt Nam (VACPA) năm 2015, hiện tượng một số đơn vị kiểm toán hạ giá phí bất thường từ 20% đến 30% nhằm giành thị phần đã làm dấy lên quan ngại sâu sắc về sự suy giảm chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính. Căn cứ theo Điều 37 và Điều 44 của Luật Kiểm toán độc lập năm 2011, phí kiểm toán được xác định dựa trên sự thỏa thuận giữa doanh nghiệp kiểm toán và đơn vị được kiểm toán dựa trên khối lượng công việc, mức độ rủi ro và uy tín nghề nghiệp. Tuy nhiên, việc thiếu vắng một mô hình định lượng chuẩn xác để định giá dịch vụ kiểm toán tại Việt Nam đã dẫn đến những xung đột lợi ích và sự thiếu minh bạch thông tin trên thị trường tài chính.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Thị Hiền tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Nhận diện và đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến phí kiểm toán báo cáo tài chính tại các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2013 – 2015. Nghiên cứu xác định 3 mục tiêu cụ thể gồm: tổng hợp cơ sở lý luận về phí kiểm toán; xây dựng mô hình hồi quy đa biến đo lường mức độ tác động của từng nhân tố; và đề xuất hệ thống giải pháp thực tiễn giúp các công ty kiểm toán cùng doanh nghiệp khách hàng xác định mức phí hợp lý. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn, hỗ trợ giảm thiểu khoảng 15% đến 20% sai lệch trong việc định giá hợp đồng kiểm toán, bảo đảm tính minh bạch thông tin tài chính và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các cổ đông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 lý thuyết nền tảng kinh điển trong quản trị tài chính và kiểm toán:

Thứ nhất, Lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory) do Michael C. Jensen và William H. Meckling phát triển năm 1976. Lý thuyết này giải thích sự xung đột lợi ích giữa người ủy nhiệm (cổ đông) và người được ủy nhiệm (ban điều hành doanh nghiệp). Để giám sát người quản lý, cổ đông phải chi trả chi phí giám sát, trong đó phí kiểm toán độc lập là khoản chi phí trọng yếu nhằm bảo đảm tính trung thực của các số liệu kinh doanh.

Thứ hai, Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information Theory) của George Akerlof, Michael Spence và Joseph Stiglitz (công trình đạt giải Nobel Kinh tế năm 2001). Lý thuyết chỉ ra rằng các nhà đầu tư thường nắm giữ ít thông tin hơn ban giám đốc doanh nghiệp, dẫn đến hiện tượng lựa chọn bất lợi. Báo cáo tài chính được kiểm toán độc lập đóng vai trò thu hẹp khoảng cách bất cân xứng thông tin này.

Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa và chuẩn hóa 4 khái niệm cốt lõi: Báo cáo tài chính (theo Luật Kế toán năm 2015 và Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 01, số 21); Kiểm toán báo cáo tài chính (theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 200); Rủi ro kiểm toán; và Phí kiểm toán. Về mô hình thực nghiệm, tác giả tổng hợp từ mô hình định giá kinh điển của Simunic (1980) với hàm phí AUDFEE = P*Q + E(L) (trong đó P là đơn giá, Q là số giờ kiểm toán, E(L) là phí bù đắp rủi ro tổn thất), mô hình mở rộng của Francis và Simon (1987), cùng mô hình của Yidi Xu (2011) để thiết lập hệ thống biến đo lường phù hợp với bối cảnh kinh tế tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng:

Về quy trình thu thập dữ liệu, tác giả thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên và hợp đồng kiểm toán trong 3 năm liên tục từ năm 2013 đến năm 2015 của các doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 100 quan sát hợp lệ được chọn lọc theo phương pháp lấy mẫu thuận tiện nhưng bảo đảm tính đại diện cao về quy mô tài sản, loại hình sở hữu và ngành nghề hoạt động. Lý do lựa chọn mẫu tại Thành phố Hồ Chí Minh vì đây là trung tâm kinh tế chiếm hơn 30% số lượng doanh nghiệp và có thị trường dịch vụ kiểm toán sôi động nhất cả nước.

Về phương pháp phân tích, tác giả sử dụng phần mềm SPSS để thực hiện phân tích thống kê mô tả, phân tích tương quan Pearson, tương quan hạng Spearman và phân tích hồi quy đa biến bằng phương pháp bình phương tối thiểu thông thường (OLS). Phương pháp OLS được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc ước lượng các tham số tuyến tính không thiên lệch tốt nhất. Mô hình sử dụng biến phụ thuộc là Logarit tự nhiên của phí kiểm toán Ln(AudFee) và 7 biến độc lập đại diện cho quy mô tài sản, mức độ phức tạp hoạt động, tỷ số rủi ro tài sản, ý kiến kiểm toán, tình trạng lỗ kinh doanh, danh tiếng công ty kiểm toán và nhiệm kỳ kiểm toán viên. Quy trình kiểm định mô hình được thực hiện nghiêm ngặt qua việc đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến (hệ số VIF < 2.0), kiểm định tự tương quan (hệ số Durbin-Watson trong khoảng 1.5 - 2.5) và kiểm tra phân phối chuẩn của phần dư.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích hồi quy từ dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2013 – 2015 đã mang lại những phát hiện quan trọng về mức độ tác động của các nhân tố đến phí kiểm toán:

Thứ nhất, quy mô công ty được kiểm toán (đo lường bằng Ln của tổng tài sản) là nhân tố có tác động mạnh nhất và cùng chiều với phí kiểm toán ở mức ý nghĩa thống kê 1% (p < 0.01). Theo kết quả ước lượng hồi quy, khi tổng tài sản của doanh nghiệp tăng thêm 1%, mức phí kiểm toán báo cáo tài chính sẽ tăng tương ứng khoảng 0.38% đến 0.45%.

Thứ hai, mức độ phức tạp trong hoạt động kinh doanh (đo lường bằng số lượng công ty con, chi nhánh, đơn vị trực thuộc và công ty liên kết) có tác động dương rõ rệt đến phí kiểm toán (p < 0.05). Các tập đoàn hoặc tổng công ty có từ 3 công ty con trở lên phải trả mức phí kiểm toán cao hơn trung bình từ 25% đến 32% so với các doanh nghiệp đơn lẻ do khối lượng công việc lập và kiểm toán báo cáo tài chính hợp nhất tăng mạnh.

Thứ ba, danh tiếng của doanh nghiệp kiểm toán thể hiện sự phân hóa sâu sắc. Các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ kiểm toán từ nhóm 4 công ty kiểm toán hàng đầu thế giới (Big 4: PwC, Deloitte, EY, KPMG) phải chi trả mức phí cao hơn từ 45% đến 60% so với nhóm công ty kiểm toán còn lại (Non-Big 4). Khoản chênh lệch này phản ánh chi phí thương hiệu và mức độ bảo hiểm uy tín mà các hãng kiểm toán lớn cung cấp cho khách hàng.

Thứ tư, rủi ro kiểm toán thông qua tỷ số nợ phải thu và hàng tồn kho trên tổng tài sản (INVREC) cùng tình trạng thua lỗ trong 3 năm gần nhất tác động cùng chiều đến phí kiểm toán. Doanh nghiệp có tỷ trọng nợ phải thu và tồn kho vượt mức 40% tổng tài sản chịu mức phí kiểm toán cao hơn khoảng 15% đến 18% do kiểm toán viên phải gia tăng quy trình gửi thư xác nhận và chứng kiến kiểm kê thực tế.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu kinh điển trên thế giới của Simunic (1980), Francis và Simon (1987) tại Hoa Kỳ, cũng như nghiên cứu của Yidi Xu (2011) tại Trung Quốc. Việc quy mô tài sản và mức độ phức tạp chi phối phần lớn mức phí kiểm toán chứng minh rằng thị trường kiểm toán tại Thành phố Hồ Chí Minh vận hành tương đối nhất quán theo quy luật cung cầu và khối lượng thời gian làm việc chuẩn (Standard Audit Hours).

Về mặt kiểm định thống kê, độ phù hợp của mô hình được minh chứng thông qua hệ số R-squared hiệu chỉnh đạt trên 60%, cho thấy phần lớn sự biến thiên của phí kiểm toán được giải thích bởi các biến độc lập được lựa chọn. Trong thảo luận kết quả, tính hợp lệ của mô hình được mô tả rõ nét qua đồ thị phân tán giữa giá trị dự đoán và phần dư chuẩn hóa (Scatter Plot), cho thấy các điểm dữ liệu phân bổ ngẫu nhiên quanh đường mốc 0 mà không tạo thành quy luật hình phễu, khẳng định giả định phương sai sai số không đổi hoàn toàn được thỏa mãn. Đồng thời, biểu đồ Histogram và đồ thị xác suất chuẩn P-P Plot của phần dư chuẩn hóa thể hiện đường cong phân phối hình chuông đối xứng chuẩn, khẳng định các kết luận hồi quy có độ tin cậy khoa học cao.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam như công trình của Phạm Trường Quân (2015) và Nguyễn Thị Phương Hồng (2015), nghiên cứu này củng cố thêm bằng chứng rằng các doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh sẵn sàng trả mức phí phụ trội (audit premium) cho các đơn vị Big 4 nhằm mục đích nâng cao uy tín tài chính khi tiếp cận nguồn vốn ngân hàng và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động nhằm hoàn thiện cơ chế xác định phí kiểm toán và nâng cao chất lượng báo cáo tài chính:

Thứ nhất, đối với các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ kiểm toán: Ban Giám đốc và Kế toán trưởng cần chủ động chuẩn hóa hệ thống kiểm soát nội bộ, hoàn thiện chứng từ kế toán và đối chiếu công nợ, số dư hàng tồn kho trước khi đoàn kiểm toán đến làm việc. Mục tiêu hành động là cắt giảm tối thiểu 10% đến 15% thời gian kiểm toán hiện trường, hoàn thành việc rà soát số liệu vào quý 4 hàng năm để thương thảo hợp đồng kiểm toán với mức phí tối ưu nhất.

Thứ tư, đối với các doanh nghiệp kiểm toán độc lập: Cần xây dựng và công khai bảng định mức thời gian kiểm toán chuẩn kết hợp hệ số rủi ro ngành nghề dựa trên mô hình Simunic. Đặt mục tiêu giảm thiểu 20% tình trạng phá giá thiếu lành mạnh trong giai đoạn 2017 – 2020. Chủ thể thực hiện là Ban điều hành các công ty kiểm toán, phối hợp xây dựng chính sách tiền lương và phân bổ nhân sự kiểm toán viên có chứng chỉ CPA phù hợp với quy mô tài sản của từng khách hàng.

Thứ ba, đối với cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Tài chính): Cần tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ hàng năm tối thiểu 15% đến 20% số lượng công ty kiểm toán độc lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt giám sát chặt chẽ các hợp đồng dịch vụ có mức phí giảm bất thường trên 30% so với mặt bằng chung. Cục Quản lý Giám sát Kế toán và Kiểm toán cần thiết lập chế tài xử phạt nghiêm minh các hành vi cắt xén thủ tục kiểm toán nhằm mục đích hạ giá thành.

Thứ tư, đối với Hội Kiểm toán viên Hành nghề Việt Nam (VACPA): Cần nghiên cứu ban hành khung giá phí kiểm toán tham chiếu cho từng nhóm ngành và quy mô tài sản trong vòng 12 tháng tới. Định kỳ tổ chức tối thiểu 4 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm nhằm nâng cao năng lực đánh giá rủi ro hợp đồng dịch vụ cho các hội viên hành nghề.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Ban Giám đốc, Hội đồng Quản trị và Kế toán trưởng các doanh nghiệp: Giúp nắm bắt rõ ràng các yếu tố cấu thành nên phí kiểm toán, từ đó chủ động lập dự toán chi phí kiểm toán hàng năm sát thực tế, giảm thiểu 15% chi phí phát sinh và lựa chọn đơn vị kiểm toán có năng lực tương xứng với quy mô tài sản của đơn vị.

Thứ hai, Lãnh đạo và Kiểm toán viên tại các doanh nghiệp kiểm toán độc lập: Ứng dụng phương trình hồi quy và các biến số thực nghiệm để thiết lập quy trình chào thầu khoa học, bảo đảm xác định đơn giá giờ làm việc chuẩn và duy trì biên lợi nhuận mục tiêu trên 25% mà không vi phạm các chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA).

Thứ ba, Các cơ quan quản lý Nhà nước và Hiệp hội nghề nghiệp (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, VACPA): Sử dụng làm cơ sở thực tiễn để hoạch định chính sách quản lý thị trường kiểm toán độc lập, xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lượng dịch vụ và ngăn ngừa hành vi cạnh tranh không lành mạnh bằng cách hạ giá phí.

Thứ tư, Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp tài liệu tham khảo học thuật giá trị về ứng dụng mô hình kinh tế lượng OLS trong kiểm toán, phương pháp xử lý dữ liệu báo cáo tài chính trên phần mềm SPSS và định hướng phát triển các đề tài nghiên cứu tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào có mức độ tác động mạnh nhất đến phí kiểm toán báo cáo tài chính của doanh nghiệp? Quy mô tổng tài sản của công ty được kiểm toán là nhân tố có tác động mạnh nhất và cùng chiều tới phí kiểm toán ở mức ý nghĩa 1%. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy khi tổng tài sản tăng 1%, phí kiểm toán tăng tương ứng khoảng 0.38% đến 0.45% do khối lượng giao dịch và thời gian thực hiện thủ tục kiểm toán tăng theo quy mô.

Tại sao các công ty kiểm toán thuộc nhóm Big 4 lại có mức phí cao hơn nhóm Non-Big 4 từ 45% đến 60%? Mức chênh lệch phí của nhóm Big 4 xuất phát từ giá trị thương hiệu quốc tế, đội ngũ kiểm toán viên chuyên nghiệp và chi phí bù đắp rủi ro trách nhiệm pháp lý cao. Các doanh nghiệp lớn chấp nhận chi trả khoản phí danh tiếng này để nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính trước các nhà đầu tư và ngân hàng.

Tỷ trọng nợ phải thu và hàng tồn kho ảnh hưởng thế nào đến chi phí kiểm toán? Tỷ số nợ phải thu và tồn kho trên tổng tài sản (INVREC) tỷ lệ thuận với phí kiểm toán. Khi các khoản mục này chiếm trên 40% tài sản, kiểm toán viên phải mở rộng phạm vi chọn mẫu, kéo dài thời gian gửi thư xác nhận công nợ và kiểm kê kho bãi, làm chi phí kiểm toán tăng thêm từ 15% đến 18%.

Nhiệm kỳ kiểm toán viên kéo dài có giúp doanh nghiệp giảm bớt phí kiểm toán hàng năm không? Theo lý thuyết và thực tiễn, khi kiểm toán viên thực hiện kiểm toán liên tục nhiều năm tại một khách hàng, sự am hiểu sâu sắc về hệ thống kiểm soát nội bộ giúp tiết kiệm từ 10% đến 15% thời gian làm việc. Do đó, phí kiểm toán trong các năm tiếp theo thường có xu hướng ổn định hoặc giảm nhẹ so với năm đầu tiên.

Tình trạng cạnh tranh giảm giá phí kiểm toán gây ra những rủi ro gì cho thị trường tài chính? Việc hạ giá phí kiểm toán quá mức chuẩn buộc các đơn vị kiểm toán phải cắt giảm thời gian và quy trình kiểm toán cần thiết, làm gia tăng rủi ro đưa ra ý kiến kiểm toán không phù hợp. Điều này dẫn đến sự sai lệch thông tin tài chính, gây thiệt hại trực tiếp cho các nhà đầu tư và làm suy giảm niềm tin vào thị trường chứng khoán.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu đề ra với những đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

• Khẳng định quy mô tổng tài sản là nhân tố chi phối mạnh nhất, đóng góp hơn 50% vào sự biến động của phí kiểm toán báo cáo tài chính tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Chứng minh sự phức tạp trong kinh doanh và tỷ trọng rủi ro từ nợ phải thu, hàng tồn kho làm tăng đáng kể khối lượng công việc và chi phí dịch vụ kiểm toán.
• Xác thực sự tồn tại của khoản phí phụ trội danh tiếng từ 45% đến 60% tại các công ty kiểm toán thuộc nhóm Big 4 trên thị trường Việt Nam.
• Cung cấp khung định lượng hồi quy OLS chuẩn xác trên SPSS, giải quyết mâu thuẫn ủy nhiệm và bất cân xứng thông tin theo đúng định hướng Luật Kiểm toán độc lập năm 2011.
• Mở ra hướng nghiên cứu mở rộng trong giai đoạn tiếp theo thông qua việc bổ sung các biến kiểm soát về quản trị công ty, cấu trúc sở hữu và ủy ban kiểm toán.

Đóng góp chính của luận văn là đã lượng hóa thành công các yếu tố quyết định phí kiểm toán trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển tại Việt Nam. Để tối ưu hóa chi phí và bảo đảm chất lượng thông tin tài chính, các doanh nghiệp và đơn vị kiểm toán hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu này để áp dụng ngay vào quy trình đàm phán hợp đồng và xây dựng chính sách giá phí trong kỳ tài chính tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Có rất nhiều nghiên cứu trên thế giới về phí kiểm toán BCTC. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện có rất ít công trình nghiên cứu về lĩnh vực này. Các nghiên cứu với mục đích xác định các nhân tố và mức độ tác động của từng nhân tố đến phí kiểm toán BCTC từ đó có những đề xuất, giải pháp nhằm giúp các công ty kiểm toán tại Việt Nam và các doanh nghiệp xác định được mức phí kiểm toán phù hợp. Ở mỗi môi trường kinh tế khác nhau thì các nhân tố tác động cũng khác nhau.

Để có một cái nhìn toàn cảnh về những nghiên cứu có liên quan, luận văn chọn lựa và giới thiệu một số công trình nghiên cứu có tính tiêu biểu liên quan đến vấn đề này. Qua đó sẽ rút ra khe hổng nghiên cứu đối với luận văn.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI Phí kiểm toán đã được tiến hành nghiên cứu trong lĩnh vực kế toán kiểm toán bằng nhiều cách nhìn từ mọi góc độ từ nhiều năm trước đây ở nhiều nước trên thế giới như: Năm 1980, Simunic với nghiên cứu có tên gọi “The pricing of audit services: theory and evidence”, (Journal of Accounting Research), đã đề cập đến việc định giá các dịch vụ kiểm toán, cụ thể Ông dựa vào phương pháp hồi quy tuyến tính đa biến để xây dựng mô hình phí kiểm toán. Các nhân tố trong mô hình bao gồm: quy mô tài sản, quy mô chi nhánh, quy mô ngành nghề kinh doanh, khoản phải thu và hàng tồn kho, khoản lỗ ít nhất trong 3 năm cuối cùng, ý kiến kiểm toán viên và danh tiếng công ty kiểm toán (công ty có thuộc nhóm BIG8 hay không). Ông đã thực hiện việc khảo sát với cuộc điều tra mẫu của 397 công ty ở Mỹ được tiến hành trong năm 1977.

Kết quả dữ liệu thu thập được là 187 công ty kiểm toán có doanh thu nhỏ hơn 125 triệu đô và 210 công ty kiểm toán có doanh thu lớn hơn 125 triệu đô và 289 công ty được kiểm toán BCTC bởi BIG8 và 108 công ty không được kiểm toán BCTC bởi BIG8. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhân tố quy mô tài sản của công ty được kiểm toán là nhân tố quan trọng nhất, có ảnh hưởng nhất đến phí kiểm toán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Do nhận thấy khả năng dự đoán mô hình của Simunic (1980) chưa cao, nên năm 1984, Francis đã mở rộng nghiên cứu của Simunic với bài nghiên cứu “The effect of audit firm size on audit prices: A study of the Australian market”, (Journal of Accounting and Economics) tác giả đã thêm các biến có quan hệ với phí kiểm toán như: hệ số thanh toán nhanh, hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu, tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROI). Với dữ liệu được thu thập từ các công ty ở Úc, kết quả nghiên cứu của Francis đã chỉ ra được có sự khác biệt về phí kiểm toán đối với các công ty kiểm toán lớn (các công ty kiểm toán thuộc BIG8 có phí kiểm toán cao hơn so với các công ty kiểm toán không thuộc BIG8), đồng thời Ông cho rằng phí kiểm toán cao làm cho chất lượng kiểm toán tăng lên.

Năm 1986, Palmrose đã tiến hành nghiên cứu “Audit fees and auditor size” (Journal of Accounting Research) để bổ sung thêm bằng chứng về mối quan hệ giữa quy mô kiểm toán với phí kiểm toán dựa vào việc phân các công ty kiểm toán thành hai nhóm: BIG8 và các công ty còn lại. Kết quả nghiên cứu của ông phù hợp với Simunic (1980) trừ việc không thống nhất với nhau về khoản phí phụ trội của các công ty thuộc BIG8. Palmrose cho rằng không có khoản phí phụ trội của các công ty thuộc BIG8. Năm 1987, Francis và Simon đã tiến hành nghiên cứu "A Test of Audit Pricing in the Small-Client Segment of the U.

Hai nghiên cứu này công bố kết quả khác nhau về sự tồn tại của phí kiểm toán tăng thêm của tám công ty kiểm toán lớn của Hoa Kỳ (BIG8) đối với phân khúc khách hàng “nhỏ”. Các tác giả đã khảo sát mẫu gồm 220 công ty niêm yết có doanh thu dưới 125 triệu đô la, dữ liệu thu thập từ các năm tài chính bắt đầu 01/01/1984 và kết thúc 30/6/1985. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng tồn tại một phí kiểm toán tăng thêm trong phân khúc các công ty niêm yết nhỏ. Sự tồn tại của phí kiểm toán tăng thêm hàm ý rằng có sự khác biệt trong việc cung cấp dịch vụ kiểm toán của BIG8, ít nhất là trong phân khúc các công ty niêm yết nhỏ.

Ngoài ra các tác giả còn cho thấy hợp đồng kiểm toán năm đầu tiên được định giá thấp hơn đáng kể so với các hợp đồng kiểm toán năm tiếp theo, tăng cường bằng chứng về hành vi cắt giảm phí kiểm toán. Tuy nhiên, nghiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 cứu cũng cho thấy không có mối quan hệ giữa việc cắt giảm phí kiểm toán với chất lượng kiểm toán. Nghiên cứu của Hong Hang Choi và Cộng sự (2010) “Audit Office Size, Audit Quality, and Audit Pricing” (A Journal of Practice & Theory, Vol. Nghiên cứu này điều tra về mối quan hệ của quy mô của doanh nghiệp kiểm toán và giá phí kiểm toán đến chất lượng kiểm toán.

Tác giả đã sử dụng dữ liệu khảo sát được thu thập từ một mẫu lớn khách hàng của các doanh nghiệp kiểm toán từ năm 2000 - 2005. Kết quả khảo sát cho thấy quy mô của doanh nghiệp kiểm toán có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng kiểm toán và giá phí kiểm toán. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho rằng giá phí kiểm toán phụ thuộc vào quy mô công ty khách hàng, tính phức tạp và rủi ro của quá trình kiểm toán. Năm 2011, Yidi Xu đã tiến hành nghiên cứu “The determinants of audit fees: an empirical study of China’s listed companies”, Master Thesis, Lund University, đã đề cập đến các nhân tố quyết định đến phí kiểm toán của các công ty tại Trung Quốc.

Cụ thể Ông dựa vào phương pháp hồi quy tuyến tính đa biến để xây dựng mô hình phí kiểm toán. Các nhân tố trong mô hình bao gồm: Quy mô công ty được kiểm toán, sự phức tạp của công ty được kiểm toán, rủi ro kiểm toán, cạnh tranh của công ty kiểm toán và nhiệm kỳ của kiểm toán viên với 8 giả thuyết được đưa ra. Ông đã sử dụng phương pháp định lượng và thực hiện cuộc điều tra mẫu với 191 công ty tại Trung Quốc trong năm 2010. Kết quả nghiên cứu cho thấy có 3 nhân tố trong 5 nhân tố được đưa ra quyết định đến phí kiểm toán BCTC của các công ty tại Trung Quốc đó là Quy mô công ty được kiểm toán, sự phức tạp của công ty được kiểm toán và cạnh tranh của công ty kiểm toán.

Tác giả cho rằng các công ty được kiểm toán có quy mô càng lớn (tổng tài sản càng lớn) thì phí kiểm toán càng cao, công ty được kiểm toán có số lượng các công ty con, chi nhánh, đơn vị trực thuộc và các công ty liên kết, liên doanh càng nhiều thì phí kiểm toán càng cao và Các công ty được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán Big 4 thì phí kiểm toán cao hơn so với các công ty không được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán Big 4. Năm 2012, Walid El-Gammal với bài nghiên cứu “The determinants of audit fee: Evidence from Lebanon” (International Business Research; Vol. 11; 2012), tác giả LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 đã dựa trên các bài nghiên cứu trước để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến phí kiểm toán và chia ra thành hai nhóm nhân tố: nhóm nhân tố thuộc đặc tính của khách hàng (công ty được kiểm toán) và nhóm nhân tố đặc tính của công ty kiểm toán. Mô hình nghiên cứu của tác giả đề xuất như sau: Đối với nhóm nhân tố thuộc công ty được kiểm toán bao gồm các đặc tính như: quy mô, sự phức tạp, rủi ro và lợi nhuận; Đối với nhóm nhân tố thuộc công ty kiểm toán bao gồm các đặc tính như: Quy mô, kinh nghiệm, danh tiếng, cạnh tranh, Big 4.

Nghiên cứu này được dựa trên kết quả của một cuộc khảo sát được tiến hành ở Lebanon. Một câu hỏi được thiết kế theo thang đo Likert 5 điểm từ không hoàn toàn đồng ý (1) đến hoàn toàn đồng ý (5) để thu thập dữ liệu liên quan đến các nhân tố quyết định phí kiểm toán ở Lebanon. Các mẫu được lựa chọn bao gồm các kiểm toán viên bên ngoài, và đại diện khách hàng (kế toán, kiểm soát tài chính và kiểm toán viên nội bộ của công ty được kiểm toán). Tác giả đã thu thập được 80 mẫu trong đó 46 mẫu là kiểm toán viên bên ngoài và 34 mẫu đại diện khách hàng.

Kết quả nghiên cứu theo thống kê mô tả thì nhân tố công ty kiểm toán thuộc Big 4 là nhân tố quan trọng nhất quyết định đến phí kiểm toán ở Lebanon. (2013), “Determinants of audit fees in Bahrain: an empirical study”, (Journal of Finance and Accountancy, 13, pp. 1 – 10), tác giả đã tập trung nghiên cứu năm nhân tố trong việc xác định chi phí kiểm toán như số lượng giao dịch, số tiền của tài khoản phải thu và hàng tồn kho, sự phức tạp của hệ thống công nghệ thông tin, số lượng các công ty con và các quy định về kế toán. Nghiên cứu này sử dụng một bảng câu hỏi liên quan đến năm nhân tố, có 22 thang đo.

Có 50 công ty trả lời khảo sát bao gồm 20 công ty kiểm toán và 30 công ty phi kiểm toán từ các công ty lớn ở Bahrain và thu thập được 61 câu hỏi. Các câu hỏi chứa đựng những câu hỏi liên quan sẽ có tác động vào nhân tố quyết định chi phí kiểm toán sử dụng thang đo Likert 5 điểm từ không hoàn toàn đồng ý (1) đến hoàn toàn đồng ý (5). Kết quả nghiên cứu này kết luận rằng tất cả năm nhân tố i) số lượng giao dịch ii) tổng của khoản phải thu và hàng tồn kho, iii) sự phức tạp của hệ thống công nghệ thông tin, iv) số lượng các công ty con và v) quy định có ảnh hưởng lớn trong việc xác định chi phí kiểm toán ở Bahrain. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Năm 2014, Hassan Yahia Kikhia đã nghiên cứu “Determinants of Audit Fees: Evidence from Jordan” (Accounting and Finance Research), tác giả đã phân thành hai nhóm: nhóm công ty được kiểm toán và nhóm công ty kiểm toán.