Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu diễn biến khí hậu thủy văn tỉnh quảng trị giai đoạn 1973 2013 trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Nghiên cứu diễn biến khí hậu thủy văn tỉnh Quảng Trị giai đoạn 1973-2013 trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động môi trường.

• Tác giả: Phạm Lê Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thanh Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Thủy văn học
• Đề tài: Nghiên Cứu Diễn Biến Khí Hậu, Thủy Văn Tỉnh Quảng Trị Giai Đoạn 1973 - 2013 Trong Bối Cảnh Biến Đổi Khí Hậu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH QUẢNG TRỊ
• 1.1. CÁC ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Đặc điểm địa hình, địa mạo
• 1.1.3. Địa chất, thổ nhưỡng
• 1.1.4. Thảm thực vật
• 1.1.5. Đặc điểm khí hậu
• 1.1.6. Thủy văn
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Đặc điểm về dân số
• 1.2.2. Cơ cấu kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ DIỄN BIẾN CÁC YẾU TỐ KHÍ HẬU, THỦY VĂN GIAI ĐOẠN 1973 - 2013
• 2.1. DIỄN BIẾN KHÍ HẬU
• 2.1.1. Những tác động cực đoan và thiên tai
• 2.2. DIỄN BIẾN THỦY VĂN
• 3. CHƯƠNG 3: KỊCH BẢN DIỄN BIẾN CỦA CÁC YẾU TỐ KHÍ HẬU VÀ DÒNG CHẢY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG TRỊ TRONG GIAI ĐOẠN 2015 - 2035
• 3.1. KỊCH BẢN DIỄN BIẾN CÁC YẾU TỐ KHÍ HẬU
• 3.2. KỊCH BẢN DIỄN BIẾN DÒNG CHẢY TRONG GIAI ĐOẠN 2015-2035
• 3.2.1. Phân phối dòng chảy năm theo mùa
• 3.2.2. Phân phối dòng chảy năm theo tháng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu biến đổi khí hậu và thủy văn Quảng Trị

Nghiên cứu biến đổi khí hậu và thủy văn tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 1973-2013 là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu. Tỉnh Quảng Trị, nằm ở miền Trung Việt Nam, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt và hạn hán. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về diễn biến khí hậu mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc quản lý tài nguyên nước và ứng phó với thiên tai.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu biến đổi khí hậu

Nghiên cứu biến đổi khí hậu tại Quảng Trị giúp xác định các xu hướng khí hậu và thủy văn, từ đó đưa ra các giải pháp ứng phó hiệu quả. Việc hiểu rõ các yếu tố khí hậu sẽ giúp các nhà quản lý và cộng đồng địa phương có những quyết định đúng đắn trong việc phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu và phương pháp thực hiện

Mục tiêu của nghiên cứu là phân tích diễn biến khí hậu và thủy văn trong giai đoạn 1973-2013. Phương pháp thực hiện bao gồm thu thập dữ liệu từ các trạm khí tượng, thủy văn và phân tích các số liệu này để đánh giá sự thay đổi trong các yếu tố khí hậu.

II. Những thách thức từ biến đổi khí hậu tại Quảng Trị

Quảng Trị đang phải đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu gây ra. Các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân. Việc quản lý tài nguyên nước và ứng phó với thiên tai trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến thủy văn

Sự thay đổi trong lượng mưa và dòng chảy đã dẫn đến tình trạng ngập lụt và hạn hán. Các nghiên cứu cho thấy rằng lượng mưa trung bình đã có sự biến đổi rõ rệt, ảnh hưởng đến nguồn nước và sản xuất nông nghiệp.

2.2. Tác động đến đời sống và kinh tế xã hội

Biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động trực tiếp đến đời sống của người dân. Nhiều gia đình đã phải di dời do thiên tai, trong khi sản xuất nông nghiệp gặp khó khăn do thời tiết bất thường.

III. Phương pháp nghiên cứu biến đổi khí hậu và thủy văn

Để nghiên cứu biến đổi khí hậu và thủy văn tại Quảng Trị, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm phân tích số liệu khí tượng, mô hình hóa thủy văn và khảo sát thực địa.

3.1. Phân tích số liệu khí tượng

Số liệu khí tượng từ các trạm quan trắc được thu thập và phân tích để xác định xu hướng biến đổi khí hậu. Việc này giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến khí hậu tại Quảng Trị.

3.2. Mô hình hóa thủy văn

Mô hình hóa thủy văn được sử dụng để dự đoán dòng chảy và lượng mưa trong tương lai. Các mô hình này giúp đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng biến đổi khí hậu đã có những tác động rõ rệt đến thủy văn tại Quảng Trị. Những thông tin này có thể được ứng dụng trong việc lập kế hoạch quản lý tài nguyên nước và ứng phó với thiên tai.

4.1. Diễn biến khí hậu và thủy văn giai đoạn 1973 2013

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiệt độ trung bình đã tăng lên, trong khi lượng mưa có sự biến động lớn. Điều này đã dẫn đến những thay đổi trong dòng chảy và tình trạng ngập lụt.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào quản lý tài nguyên

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên nước hiệu quả hơn, từ đó giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến đời sống người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu biến đổi khí hậu và thủy văn tại Quảng Trị giai đoạn 1973-2013 đã cung cấp những thông tin quý giá cho việc quản lý tài nguyên nước và ứng phó với thiên tai. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để theo dõi diễn biến khí hậu và đưa ra các giải pháp kịp thời.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục nghiên cứu

Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp cập nhật thông tin về biến đổi khí hậu, từ đó đưa ra các giải pháp ứng phó hiệu quả hơn cho tỉnh Quảng Trị.

5.2. Hướng đi cho các chính sách ứng phó

Các chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu cần được xây dựng dựa trên các kết quả nghiên cứu, nhằm bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 1956 đến năm 2010, Việt Nam đã ghi nhận 416 trận bão và áp thấp nhiệt đới, trong đó có khoảng 36% số trận đổ bộ trực tiếp vào khu vực Bắc và Trung Trung Bộ. Thiệt hại kinh tế tích lũy do các loại hình thiên tai gây ra trong 20 năm gần đây ước tính lên tới 115.063 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5% GDP mỗi năm, cướp đi sinh mạng của hơn 12.915 người. Tỉnh Quảng Trị với vị trí địa lý đặc thù ở sườn Đông dãy Trường Sơn là một trong những địa phương chịu tổn thương nặng nề nhất bởi bão lũ, ngập úng và hạn hán kéo dài.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự biến đổi phức tạp của chu trình thủy văn và các hiện tượng thời tiết cực đoan tại địa phương dưới tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: phân tích định lượng diễn biến nhiệt độ, lượng mưa, lượng bốc hơi, gió và dòng chảy; đánh giá các hiện tượng thiên tai cực trị; đồng thời xây dựng kịch bản khí hậu và phân phối dòng chảy sông ngòi giai đoạn 2015 - 2035 phục vụ công tác quy hoạch phát triển.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích tự nhiên 4.739 km2 của tỉnh Quảng Trị, khai thác chuỗi số liệu thực đo 40 năm liên tục từ năm 1973 đến năm 2013 tại 17 trạm quan trắc khí tượng thủy văn. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ định lượng tin cậy giúp địa phương chủ động quản lý rủi ro thiên tai, bảo vệ nguồn tài nguyên nước cho các lưu vực sông chính, giảm thiểu nguy cơ ngập lụt cho các vùng hạ lưu và hỗ trợ sinh kế cho hơn 52,06% lực lượng lao động nông lâm nghiệp trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên lý thuyết chu trình thủy văn bề mặt và cơ chế hoàn lưu khí quyển khu vực nhiệt đới gió mùa. Cân bằng nhiệt ẩm và tương tác giữa các luồng gió mùa với sườn đón gió dãy Trường Sơn tạo nền tảng lý luận chính để giải thích quy luật hình thành dòng chảy và phân bố mưa cực đoan. Khung mô hình nghiên cứu kết hợp mô hình khí hậu khu vực PRECIS (Providing REgional Climates for Impacts Studies) và mô hình thủy văn mô phỏng mưa - dòng chảy MIKE NAM thuộc bộ công cụ của Viện Thủy lực Đan Mạch.

Bốn khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: chuẩn sai khí hậu (độ lệch của giá trị quan trắc so với mức trung bình chuẩn nhiều năm), hiệu ứng Phơn gió Tây khô nóng (hiện tượng khối khí vượt núi bị gia nhiệt và giảm độ ẩm sâu sắc), chỉ số rủi ro khí hậu CRI (thước đo mức độ phơi nhiễm và tổn thương trước thiên tai) và phân phối dòng chảy theo mùa (tỷ lệ tương quan giữa lưu lượng dòng chảy mùa lũ và mùa kiệt trong năm).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn là chuỗi số liệu quan trắc khí tượng, thủy văn và lượng mưa thực đo hàng ngày trong 40 năm (1973 - 2013) do Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia cung cấp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ mạng lưới 17 trạm đo đạc đại diện, trong đó có 3 trạm khí tượng bề mặt (Đông Hà, Khe Sanh, đảo Cồn Cỏ), 5 trạm thủy văn lưu vực (Cửa Việt, Đông Hà, Gia Vòng, Thạch Hãn, Bến Thiêng) và 9 điểm quan trắc mưa chuyên dùng trải rộng từ đồng bằng ven biển đến vùng núi cao.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu cụm theo phân vùng không gian địa hình (hải đảo, ven biển đồng bằng, gò đồi và vùng núi cao dãy Trường Sơn). Phương pháp này đảm bảo phản ánh đầy đủ sự tương phản vi khí hậu giữa Đông và Tây Trường Sơn. Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học thủy văn và chuẩn sai chuỗi thời gian để xác định xu thế biến thiên của các yếu tố khí hậu. Mô hình khí hậu PRECIS được lựa chọn nhằm hạ quy mô kịch bản biến đổi khí hậu về độ phân giải cao cho khu vực nghiên cứu. Đồng thời, mô hình MIKE NAM được sử dụng nhờ cấu trúc tham số gộp linh hoạt, phù hợp mô phỏng dòng chảy cho các sông dốc ngắn như lưu vực sông Thạch Hãn (diện tích 2.660 km2) và sông Bến Hải (diện tích 809 km2). Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý và mô phỏng được hoàn thành trong giai đoạn 2013 - 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nhiệt độ trung bình toàn tỉnh thời kỳ 1993 - 2013 đạt 24,5 độ C, tăng 0,1 độ C so với chuẩn thời kỳ 1973 - 2013 (24,4 độ C). Thời kỳ 1993 - 2013 là giai đoạn ấm nhất trong lịch sử quan trắc với 14 năm có nhiệt độ cao hơn mức trung bình chuẩn, tiêu biểu là năm 1998 cao hơn 1,0 độ C và năm 2010 cao hơn 0,7 độ C.

Thứ hai, biên độ nhiệt ngày đêm có xu hướng thu hẹp rõ nét. Tại trạm Đông Hà, nhiệt độ tối thấp trung bình tăng nhanh hơn nhiệt độ tối cao, khiến số ngày lạnh Tm dưới 20 độ C giảm từ 70,8 ngày/năm (thập kỷ 1981 - 1990) xuống còn 55,5 ngày/năm (thập kỷ 1991 - 2010). Số ngày nắng nóng gay gắt Tx trên 35 độ C cũng giảm tương ứng từ 19,2 ngày/năm xuống 11,2 ngày/năm.

Thứ ba, lượng mưa trung bình năm toàn tỉnh dao động quanh mức 2.325 mm nhưng tính bất thường gia tăng mạnh. Năm 2011 có lượng mưa vượt chuẩn cao nhất với mức vượt 653 mm, năm 1999 vượt 594 mm, trong khi năm 2004 lại hụt chuẩn tới 555 mm. Lượng mưa phân bố không đều khi 3 tháng mùa mưa chính (tháng IX đến tháng XI) chiếm tới 68% - 70% tổng lượng mưa cả năm.

Thứ tư, tần suất thiên tai cực đoan diễn biến phức tạp. Tại trạm Đông Hà, số ngày mưa lớn trên 100 mm đạt 182 ngày trong cả chuỗi số liệu và số ngày mưa to có xu hướng gia tăng. Tổng số đợt gió khô nóng ghi nhận từ 1974 đến 2013 là 1.512 đợt (bình quân 37,2 đợt/năm), nhưng số ngày khô nóng lại giảm dần từ 78 ngày (năm 1988) xuống mức thấp kỷ lục là 10 ngày trong các năm 2002 và 2012.

Thảo luận kết quả

Diễn biến khí hậu tại Quảng Trị chịu tác động kép từ sự ấm lên toàn cầu và sự che chắn của sườn núi Trường Sơn. Khi dữ liệu được trực quan hóa qua biểu đồ đường quá trình nhiệt độ trung bình tháng và biểu đồ chuẩn sai bốc hơi, người xem có thể quan sát rõ sự suy giảm tổng lượng bốc hơi bình quân thời kỳ 2003 - 2013 (thấp hơn thời kỳ 1973 - 1982 khoảng 119,7 mm). Nguyên nhân là do tổng số giờ nắng tại Đông Hà giảm từ 1.944 giờ/năm xuống còn 1.670 giờ/năm và tốc độ gió giảm xuống 2,29 m/s.

So sánh với các nghiên cứu khí hậu ở khu vực Duyên hải miền Trung, kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng về xu thế ấm lên nhưng làm sáng tỏ tính chất cục bộ khắc nghiệt của Quảng Trị: mưa dồn dập với cường độ cực lớn gây lũ quét tại Hướng Hóa, Đakrông và ngập sâu tại vùng trũng Hải Lăng, Triệu Phong. Biểu đồ phân phối dòng chảy mô phỏng từ MIKE NAM theo kịch bản 2015 - 2035 chỉ ra rằng lưu lượng đỉnh lũ có xu hướng dịch chuyển và gia tăng về cường độ, trong khi dòng chảy kiệt vào mùa khô suy giảm, đe dọa nghiêm trọng an ninh nguồn nước và hệ sinh thái lưu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp và kiên cố hóa hệ thống công trình kiểm soát lũ: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị cần chủ trì cải tạo hệ thống đê bao ven sông Thạch Hãn, nâng cấp tràn xả lũ các hồ chứa trọng điểm, hướng tới mục tiêu cắt giảm ít nhất 20% đỉnh lũ vùng hạ du và bảo đảm an toàn cho 100% hồ đập trong giai đoạn 2015 - 2025.

Thứ hai, đẩy mạnh khoanh nuôi và phục hồi rừng phòng hộ đầu nguồn: Chi cục Kiểm lâm phối hợp với Ủy ban nhân dân hai huyện Hướng Hóa và Đakrông triển khai trồng mới rừng đầu nguồn tại các lưu vực sông chính, nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh từ 36,5% lên trên 45% vào năm 2025, giúp giảm 30% nguy cơ sạt lở đất và lũ quét khi xảy ra các trận mưa trên 100 mm.

Thứ ba, cơ cấu lại mùa vụ và áp dụng kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo các địa phương chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả sang cây trồng cạn chịu hạn, điều chỉnh lịch tưới vào chiều tối hoặc ban đêm trong các đợt gió Tây Nam nhằm hạn chế thoát hơi nước, phấn đấu duy trì tăng trưởng ngành nông nghiệp đạt trên 4,0%/năm giai đoạn 2015 - 2030.

Thứ tư, hiện đại hóa mạng lưới cảnh báo sớm khí tượng thủy văn: Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh cần phối hợp lắp đặt thêm các trạm đo mưa tự động tại các điểm xung yếu, rút ngắn thời gian phát bản tin cảnh báo lũ sớm từ 6 giờ xuống còn 3 giờ trước khi bão đổ bộ, phấn đấu giảm 50% thiệt hại về người và tài sản do bão lũ trong giai đoạn 2020 - 2035.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ quản lý nhà nước tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Trị: Khai thác kết quả kịch bản dòng chảy và phân tích chuẩn sai mưa để lập quy hoạch tài nguyên nước, xây dựng kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu cấp tỉnh.

Nhóm kỹ sư thủy văn và chuyên gia tư vấn thiết kế công trình: Ứng dụng chuỗi dữ liệu thủy văn thực đo 40 năm và các thông số từ mô hình PRECIS, MIKE NAM để tính toán lưu lượng xả lũ thiết kế cho các công trình cầu đường, đê điều trên lưu vực sông Thạch Hãn (2.660 km2) và sông Bến Hải (809 km2).

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Khí tượng, Thủy văn: Sử dụng luận văn làm tài liệu mẫu về phương pháp xử lý dữ liệu chuẩn sai nhiều năm, kỹ thuật phân tích xu thế chuỗi thời gian và quy trình ghép nối mô hình khí hậu - thủy văn trên địa hình dốc.

Nhóm các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Sử dụng số liệu thống kê 1.512 đợt gió khô nóng và tần suất bão lũ để xây dựng các dự án viện trợ nâng cao năng lực thích ứng cộng đồng, hỗ trợ sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Hướng Hóa và Đakrông.

Câu hỏi thường gặp

Xu thế biến đổi nhiệt độ tại Quảng Trị trong giai đoạn 1973 - 2013 diễn biến như thế nào?

Nhiệt độ trung bình thời kỳ 1993 - 2013 đạt 24,5 độ C, cao hơn trung bình cả chuỗi 40 năm khoảng 0,1 độ C. Giai đoạn 1993 - 2013 ghi nhận 14 năm vượt chuẩn, đỉnh điểm là năm 1998 nóng hơn 1,0 độ C. Chênh lệch nhiệt độ ngày đêm có xu hướng thu hẹp nhanh chóng tại cả Đông Hà và Khe Sanh.

Chế độ mưa tại tỉnh Quảng Trị có những đặc điểm cực đoan nào đáng chú ý?

Lượng mưa trung bình năm toàn tỉnh đạt khoảng 2.325 mm, trong đó 68% đến 70% lượng mưa tập trung dồn dập vào 3 tháng mùa mưa (từ tháng IX đến tháng XI). Sự biến động lượng mưa giữa các năm rất khốc liệt, điển hình là năm 2011 vượt chuẩn 653 mm gây ngập lụt diện rộng, nhưng năm 2004 lại hụt chuẩn 555 mm gây hạn hán.

Hiện tượng gió Tây Nam khô nóng đã thay đổi ra sao qua các thập kỷ?

Từ năm 1974 đến năm 2013 ghi nhận 1.512 đợt khô nóng, trung bình 37,2 đợt mỗi năm với thời gian ảnh hưởng kéo dài khoảng 45 ngày vào mùa hè. Tuy nhiên, xu thế dài hạn cho thấy số ngày có gió khô nóng giảm dần, từ đỉnh điểm 78 ngày năm 1988 xuống còn khoảng 10 ngày trong năm 2002 và 2012.

Luận văn sử dụng những công cụ mô hình nào để dự báo diễn biến khí hậu và dòng chảy?

Nghiên cứu tích hợp mô hình khí hậu khu vực PRECIS để chi tiết hóa kịch bản biến đổi khí hậu về nhiệt độ, lượng mưa giai đoạn 2015 - 2035 trên địa bàn tỉnh. Kết quả này được đưa vào mô hình thủy văn MIKE NAM để mô phỏng và tái lập phân phối dòng chảy theo tháng cho các lưu vực sông chính như Thạch Hãn và Bến Hải.

Tác động của bão và áp thấp nhiệt đới đối với tỉnh Quảng Trị nghiêm trọng như thế nào?

Bình quân mỗi năm Quảng Trị chịu ảnh hưởng trực tiếp từ 1,2 đến 1,3 cơn bão. Khoảng 78% số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông khi đổ bộ đều gây mưa đặc biệt lớn kéo dài tới 3 ngày, sinh lũ lịch sử trên lưu vực sông Thạch Hãn và gây ngập lụt sâu tại các vùng đồng bằng ven biển.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện chuỗi số liệu thực đo 40 năm (1973 - 2013) tại 17 trạm khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.
• Xác lập xu thế ấm lên rõ rệt với nhiệt độ trung bình giai đoạn 1993 - 2013 đạt 24,5 độ C và biên độ nhiệt ngày đêm ngày càng thu hẹp.
• Chỉ ra tính chất cực đoan của mưa ẩm khi 3 tháng mùa mưa chiếm tới 68% - 70% tổng lượng mưa năm và ghi nhận 182 ngày mưa vượt 100 mm tại Đông Hà.
• Ứng dụng thành công chuỗi mô hình PRECIS và MIKE NAM để dự báo kịch bản khí hậu và phân phối dòng chảy lưu vực giai đoạn 2015 - 2035.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp công trình và phi công trình đồng bộ nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng khoa học và bộ công cụ mô phỏng chuẩn xác giúp địa phương chủ động quản lý tài nguyên nước và giảm nhẹ rủi ro thiên tai. Trong giai đoạn 2025 - 2035, các cơ quan nghiên cứu cần tiếp tục cập nhật chuỗi số liệu quan trắc mới và hiệu chỉnh tham số dòng chảy theo các kịch bản phát thải cập nhật. Quý độc giả và các nhà khoa học hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận trọn vẹn các bảng biểu, bản đồ và phương pháp tính toán chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Trị Chương 2: Phân tích và đánh giá diễn biến các yếu tố khí hậu, thủy văn giai đoạn 1973 - 2013 Chương 3: Kịch bản diễn biến khí hậu, thủy văn giai đoạn 2015 - 2035 Kết luận Tài liệu tham khảo. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH QUẢNG TRỊ 1. CÁC ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN 1. Vị trí địa lý [11,18] Quảng Trị là tỉnh nằm trong vùng Bắc Trung bộ, có diện tích tự nhiên 4.

Toàn tỉnh có 10 đơn vị hành chính, gồm thành phố Đông Hà, thị xã Quảng Trị và 08 huyện là Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ, Triệu Phong, Hải Lăng, Hướng Hóa, Đakrông và huyện đảo Cồn Cỏ. Thành phố Đông Hà là trung tâm tỉnh lỵ của tỉnh. Tỉnh Quảng Trị nằm trên tọa độ địa lý từ 16018’ đến 17010’ vĩ độ Bắc, 106032’ đến 107034’ kinh độ Đông. - Phía Bắc giáp huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.

- Phía Nam giáp huyện Phong Điền và A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. - Phía Đông giáp Biển Đông. - Phía Tây giáp tỉnh Savanakhet và Salavan, nước CHDCND Lào. Quảng Trị có bờ biển dài 75 km, phạm vi vùng ven bờ tỉnh Quảng Trị có 28 xã ven biển, các xã vùng cát và thị trấn thuộc 4 huyện ven bờ và huyện đảo Cồn Cỏ.

Phía Đông giáp biển, phía Tây có dãy Trường Sơn chắn. Quảng Trị nằm trong khu vực giữa đèo Ngang và đèo Hải Vân là nơi có thuận lợi để đón nhận các nguồn ẩm của gió mùa Đông Bắc, Tây Nam mặt khác chịu ảnh hưởng của gió Tây khô nóng tạo cho khu vực này có những trận mưa lớn khốc liệt và hạn hán kéo dài. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bản đồ hành chính tỉnh Quảng Trị (nguồn trang thông tin điện tử Quảng Trị) [18] 1.

Đặc điểm địa hình, địa mạo [11,18] Do cấu tạo của dãy Trường Sơn, địa hình Quảng Trị thấp dần từ Tây sang Đông, Đông Nam và chia thành 4 dạng địa hình: vùng núi cao phân bố ở phía Tây từ đỉnh dãy Trường Sơn đến miền đồi bát úp; vùng trung du và đồng bằng nhỏ hẹp chạy dọc tỉnh; kế đến là vùng cát nội đồng và ven biển. Do địa hình phía Tây núi cao, chiều ngang nhỏ hẹp nên hệ thống sông suối đều ngắn và dốc. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tác động với địa hình nghiêng dần từ Tây sang Đông đã tạo nên hướng chảy chủ đạo trong vùng. Địa hình có 3 bậc núi cao, gò đồi đặc biệt với khu vòm đột ngột làm ngăn cản hành lang thoát lũ cho khu vực.

Trong vùng địa hình có dãy Trường Sơn tạo ra khí hậu Đông Tây Trường duy nhất trên toàn quốc với hai chế độ mùa khác nhau. Địa hình vùng ven bờ tỉnh Quảng Trị thuộc hai dạng cơ bản địa hình đồng bằng và ven biển. - Địa hình đồng bằng là những vùng đất được bồi đắp phù sa từ hệ thống các sông, địa hình tương đối bằng phẳng, có độ cao tuyệt đối từ 25-30 m. Bao gồm đồng bằng Triệu Phong được bồi tụ từ phù sa sông Thạch Hãn khá màu mỡ; đồng bằng Hải Lăng, đồng bằng sông Bến Hải tương đối phì nhiêu.

- Địa hình ven biển chủ yếu là các cồn cát, đụn cát phân bố dọc ven biến. Địa hình tương đối bằng phẳng, thuận lợi cho việc phân bố dân cư. Một số khu vực có địa hình phân hóa thành các bồn trũng cục bộ dễ bị ngập úng khi có mưa lớn hoặc một số khu vực chỉ là các cồn cát khô hạn, sản xuất chưa thuận lợi, làm cho đời sống dân cư thiếu ổn định. Địa chất, thổ nhưỡng [11,18] Địa chất Địa tầng phát triển không liên tục, các trầm tích từ Paleozoi hạ tới Kainozoi trong đó trầm tích Paleozoi chiếm chủ yếu, gồm 9 phân vị địa tầng, còn lại 6 phân vị thuộc Meôzoi và Kainozoi.

Các thành tạo xâm nhập phân bố rải rác, song chủ yếu ở phần Tây Nam với diện tích gần 400km2, thuộc các hệ Trà Bồng, Bến Giàng - Quế Sơn và các đá mạch không phân chia. Phức hệ Trà Bồng nằm trên vùng Làng Xoa (Hướng Hoá) với lộ diện 120 km2, khối có dạng kéo dài theo hướng Tây Bắc - Đông Nam nằm dọc đứt gẫy Đakrông-A Lưới. Phức hệ Bến Giàng - Quế Sơn nằm dọc theo dải núi và vùng Vít Thu Lu gồm các khối Tam Kỳ, Ta Băm và động Voi Mẹp. Địa chất trong vùng có những đứt gãy chạy theo hướng từ đỉnh Trường Sơn ra biển tạo thành các rạch sông chính cắt theo phương Tây Đông.

Tầng đá gốc ở đây 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nằm sâu, tầng phủ dày. Theo đánh giá của ngành địa chất, trong vùng này có rất nhiều quặng nhưng phân bố rất phân tán, không thành khu tập trung, do vậy khi xây dựng công trình thuỷ lợi ở vùng này ít bị ảnh hưởng. Phần thềm lục địa được thành tạo từ trầm tích sông biển và sự di đẩy của dòng biển tạo thành. Thổ nhưỡng - Vùng đồng bằng ven biển: bao gồm các xã nằm phía Đông quốc lộ 1A kéo dài từ Vĩnh Linh đến Hải Lăng.

Vỏ phong hoá chủ yếu phát triển trên đất đá bazan (Vĩnh Linh) vùng trầm tích biển và phù sa sông cồn cát, bãi cát phân bố dọc bờ biển. Đất nghèo các nguyên tố vi lượng. - Vùng gò đồi: Hầu hết có dạng địa hình đồi thấp, một số dạng thung lũng sông thuộc địa phận huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ trên vỏ phong hoá Mazma. Đất đỏ Bazan thuộc khu vực Cồn Tiên, Dốc Miếu và Tân Lâm, Cùa.

Diện tích khoảng 10.200 ha và vùng đồi thấp là sa phiến thạch giáp đồng bằng được hình thành trên đá mẹ sa phiến thạch. - Vùng đồi, núi dãy Trường Sơn: ở đây núi cao bị chia cắt mạnh có các loại đất bazan Khe Sanh, Hướng Phùng thuộc các xã Tân Hợp, Tân Độ, Tân Liên, nông trường Khe Sanh, Hướng Phùng và đất sa phiến thạch thuộc địa phận Lao Bảo, Lìa: nằm trong vùng đứt gãy dọc đường 9, giáp khu vực Lao Bảo. Thảm thực vật [11,18] Trong thời gian chiến tranh, tỉnh Quảng Trị nằm trong vùng chiến tranh, huỷ diệt khốc liệt, lớp phủ thực vật thuộc loại bị tàn phá. Ngay khi đất nước thống nhất, kế hoạch khôi phục lớp phủ thực vật với ý nghĩa phục hồi các hệ sinh thái tối ưu, trở thành kế hoạch hành động cụ thể và tích cực.

Đến 1990, nhiều diện tích rừng trồng và rừng tự nhiên tái sinh do khoanh nuôi bảo vệ đã xuất hiện. Rừng trồng theo chương trình hỗ trợ của PAM (Chương trình An toàn lương thực Thế giới) dọc các quốc lộ hoặc tỉnh lộ phát triển nhanh và có hiệu quả môi trường rõ rệt. Từ các Chương trình Quốc gia 327, 264 và kế hoạch trồng rừng, trồng cây nhân dân của cấp tỉnh, phát động và đầu tư, đã nâng cao tỷ lệ che phủ rừng khá nhanh. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đồng thời với các kế hoạch trồng rừng, trong giai đoạn từ 1995 đến 2000, thực hiện hạn chế khai thác rừng tự nhiên, tăng cường khoanh nuôi phục hồi rừng tự nhiên, độ che phủ rừng đã tăng bình quân 1%/năm.

Đến năm 2003 độ che phủ của rừng hiện nay đạt 36,5%. Tỉnh Quảng Trị gần như vùng đất vành đai trắng trong thời gian chiến tranh, chỉ sau hơn 25 sau chiến tranh, rừng che phủ đất đai tự nhiên từ 7,4% lên hơn 35% là một thành quả sinh thái quan trọng xem ở hình (1. Bản đồ thảm thực vật 1. Đặc điểm khí hậu [13, 16] Khí hậu Vùng ven biển tỉnh Quảng Trị là vùng có khí hậu khắc nghiệt, là nơi hứng chịu nhiều thiên tai: bão - lũ, hạn kiệt, xói lở - bồi tụ bờ biển, cửa sông, nước dâng do bão với tần suất và cường độ lớn nhất nước ta.

Liên tiếp trong những năm gần đây các hiện tương thiên tai kể trên xảy ra có quy mô cường độ rất lớn, gây thiệt hại và tàn phá nghiêm trọng người và của trong vùng, để lại hậu quả hết sức nặng nề, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hàng trăm gia đình phải di rời khỏi các vùng sạt lở, hoang hoá, hệ sinh thái và môi trường bị huỷ hoại nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế xã hội, đe doạ cuộc sống của nhân dân ven biển. Quảng Trị nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có nền nhiệt độ cao, chế độ ánh sáng và mưa, ẩm dồi dào, tổng tích ôn cao. là những thuận lợi cơ bản cho phát triển các loại cây trồng nông, lâm nghiệp. Tuy nhiên, Quảng Trị được coi là vùng có khí hậu khá khắc nghiệt, chịu ảnh hướng của gió Tây Nam khô nóng từ tháng 3 đến tháng 9 thường gây nên hạn hán.

Từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc kèm theo mưa nên dễ gây lũ lụt. Nhìn chung điều kiện tự nhiên của Quảng Trị có những thuận lợi khá cơ bản: do sự phân hóa đa dạng của độ cao địa hình tạo nên các vùng tiểu khí hậu thích hợp cho sự phát triển một nền nông nghiệp đa dạng với các loại cây trồng vật nuôi có nguồn gốc nhiệt đới, á nhiệt và cận ôn đới, có giá trị kinh tế cao. Điều này mang lại lợi thế cạnh tranh trong phát triển nông nghiệp hàng hóa. Tiểu vùng khí hậu đỉnh Trường Sơn với tính ôn hoà là tài nguyên quý mang lại sức hấp dẫn cho sự phát triển các hoạt động dịch vụ, du lịch, tạo không gian mát mẻ cho tham quan, nghỉ dưỡng, đặc biệt là trong mùa hè nóng gay gắt của vùng Bắc Trung Bộ.

Đây là điểm độc đáo của khí hậu Quảng Trị. Bên cạnh những yếu tố thuận lợi cơ bản, điều kiện khí hậu, thời tiết của Quảng Trị cũng như ở các tỉnh miền Trung mang tính chất khắc nghiệt: thường xảy ra hạn hán về mùa khô và lũ lụt vào mùa mưa. Do đó việc khắc phục thiên tai, xây dựng các công trình thuỷ lợi, trồng rừng đầu nguồn để giữ nước chống lũ lụt nhằm ổn định sản xuất và đời sống có ý nghĩa to lớn cần được quan tâm. Thuỷ văn [5, 18, 19] + Mạng lưới sông suối Trên địa phận tỉnh Quảng Trị có ba hệ thống sông chính: (1) Hệ thống sông Thạch Hãn (còn gọi là sông Quảng Trị) có 37 con sông gồm 17 sông nhánh cấp I với 3 nhánh tiêu biểu là Vĩnh Phước, Rào Quán và Cam 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lộ, 13 sông nhánh cấp II, 6 sông nhánh cấp III.