Bước đầu nghiên cứu một số biến dig cay cho chi parashorea chinensis wang hsie trồngthuần loài tại vuon thuc vat vugn quốc gia cúc phương ninh bình

Nghiên cứu biến dị cây Chò Chỉ (Parashorea chinensis) tại Vườn quốc gia Cúc Phương. Đánh giá sinh trưởng, hình thái và đề xuất giải pháp bảo tồn, phát triển giống.

• Người hướng dẫn: PTS. Dương Mộng Hùng
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học, Di truyền và giống cây rừng
• Đề tài: Bước Đầu Nghiên Cứu Một Số Biến Dị Cây Chò Chỉ (Parashorea Chinensis Wang Hsie) Trồng Thuần Loài Tại Vườn Thực Vật Vườn Quốc Gia Cúc Phương Ninh Bình
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2000
• Địa điểm: Xuân Mai, Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Hình thái thân cây
• 2.2. Đặc điểm phân bố của Chò chỉ
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm sinh trưởng
• 3.1.2. Đặc điểm hình thái
• 3.1.3. Đặc điểm về thảm tươi cây bụi
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Bước ngoại nghiệp
• 3.2.1.1. Điều tra sơ thám
• 3.2.1.2. Điều tra tỉ mỉ
• 3.2.1.3. Điều tra tầng cây cao
• 3.2.1.4. Điều tra cây bụi thảm tươi
• 3.2.1.5. Điều tra đất
• 3.2.2. Tính toán nội nghiệp
• 4. PHẦN 4: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1. Một số nét về lịch sử rừng trồng tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Xử lý thực bì và đất trước khi trồng
• 4.1.2. Biện pháp trồng
• 4.2. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 4.2.1. Vị trí địa lý
• 4.2.2. Điều kiện lập địa tại khu vực nghiên cứu
• 4.2.2.1. Đất đai ở vườn thực vật
• 4.2.2.2. Thực bì
• 4.2.2.3. Khí hậu thủy văn vườn thực vật
• 4.2.2.4. Đất đai trồng ở 2 lô Chò chỉ
• 5. PHẦN 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Sinh trưởng hàng năm của Chò chỉ 1985-1999
• 5.1.1. Sinh trưởng cổ rễ trung bình hàng năm 1985-1999
• 5.1.2. Sinh trưởng đường kính ngang ngực 1990-1999
• 5.1.3. Sinh trưởng chiều cao vút ngọn Hvn 1985-1999
• 5.2. Đặc điểm sinh trưởng của Chò chỉ tại tuổi 15
• 5.2.1. Sinh trưởng đường kính ngang ngực
• 5.2.2. Sinh trưởng chiều cao vút ngọn Hvn
• 5.2.3. Sinh trưởng chiều cao dưới cành Hdc
• 5.2.4. Sinh trưởng đường kính tán
• 5.3. Một số nét biến dị ở cây Chò chỉ
• 5.3.1. Hình dạng thân
• 5.3.2. Hình dạng tán
• 5.3.3. Góc phân cành
• 5.3.4. Dạng nứt vỏ
• 5.3.5. Chất lượng cây
• 5.3.6. Cây bụi thảm tươi
• 6. PHẦN 6: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ XUẤT
• 6.1. Kết luận
• 6.1.1. Sinh trưởng
• 6.1.2. Phân hoá
• 6.1.3. Chất lượng cây
• 6.1.4. Một số biến dị
• 6.2. Tồn tại
• 6.3. Đề xuất

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Biến Dị Cây Chò Chỉ Tại Cúc Phương

Rừng là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, cung cấp sản phẩm, bảo vệ môi trường và giữ cân bằng sinh thái. Việt Nam đã nhận thức được tầm quan trọng của rừng và có những chiến lược hành động để khôi phục vốn rừng. Chò Chỉ (Parashorea chinensis) là loài cây gỗ lớn, thân thẳng, có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu biến dị cây Chò Chỉ có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn và phát triển bền vững. Nghiên cứu này tập trung vào việc "Bước đầu nghiên cứu một số biến dị cây Chò chỉ (Parashorea Chinensis Wang Hsie) trồng thuần hoàn vườn thực vật - Vườn quốc gia Cúc Phương Ninh Bình". Mục tiêu là góp phần làm cơ sở xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, bảo tính đa dạng, truyền của cây.

1.1. Đặc Điểm Hình Thái Cây Chò Chỉ Parashorea chinensis

Cây Chò Chỉ (Parashorea chinensis) thuộc họ Dầu (Dipterocarpaceae), là cây gỗ sống lâu năm, thân thẳng, chiều cao trung bình 45m, có cây cao tới 75m, đường kính bình quân 90-100cm, có cây đạt 3m. Cây thường phân cành cao, chiều cao dưới cành chiếm 2/3 đến 3/4 chiều cao toàn thân. Gốc có bạnh nhỏ. Vỏ màu nâu nhạt, khi nhỏ hơi nứt dọc, khi già nứt dọc sâu và bong thành mảng. Gỗ Chò có trọng lượng 0,78, màu vàng nhạt, rắn chắc và không mối mọt, thích hợp cho xây dựng nhà cửa và đồ dùng. Lá đơn mọc cách, phiến lá xoan, mép nguyên, mặt sau có lông tơ mịn.

1.2. Phân Bố Và Sinh Thái Học Của Cây Chò Chỉ

Cây Chò Chỉ là cây ưa ẩm, sinh trưởng tốt nơi có độ ẩm cao, gần khe suối hoặc thung lũng bằng phẳng. Cây ưa sáng nhưng chịu bóng trong giai đoạn non. Độ cao thích hợp phân bố là dưới 500m so với mực nước biển. Cây phân bố nhiều ở Vân Nam (Trung Quốc), Miến Điện, Malaysia, Nam Lào, Việt Nam (từ Bắc vào Nam). Nghiên cứu được thực hiện với giống Chò Chỉ từ xóm Bống, xã Hoàng Long, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Biến Dị Bảo Tồn Chò Chỉ Ở Cúc Phương

Mặc dù cây Chò Chỉ là loài bản địa của khu vực nghiên cứu, song các công trình nghiên cứu về loài cây này còn hạn chế, đặc biệt là những nghiên cứu sâu về biến dị hình thái trong cây Chò. Các nghiên cứu về cây Chò ở nước ta hiện nay còn quá ít, và nghiên cứu về biến dị hình thái cây Chò còn mới mẻ. Việc thu thập quả Chò gặp nhiều khó khăn do cây cao và khó trèo. Quả có cánh nên sau bão phải tranh thủ thu lượm do quả mất sức nẩy mầm nhanh, nên quả thu được phải đem gieo ngay.

2.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Biến Dị Chò Chỉ

Nghiên cứu biến dị di truyền Chò Chỉ là rất quan trọng để hiểu rõ sự đa dạng di truyền trong quần thể, từ đó có các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Đa dạng di truyền giúp cây có khả năng thích nghi tốt hơn với biến đổi khí hậu và các yếu tố môi trường khác. Nghiên cứu này sẽ góp phần vào việc xây dựng các chiến lược bảo tồn và phát triển bền vững cho loài cây này.

2.2. Khó Khăn Trong Thu Thập Mẫu Vật Nghiên Cứu

Việc thu thập mẫu vật phục vụ nghiên cứu biến dị Chò Chỉ gặp nhiều khó khăn. Cây Chò thường rất cao, gây khó khăn trong việc tiếp cận và thu thập quả, lá hoặc các bộ phận khác của cây. Hơn nữa, thời điểm thu thập mẫu cũng rất quan trọng, cần phải thu đúng thời điểm cây ra hoa, kết quả hoặc khi có các biểu hiện biến dị hình thái rõ rệt.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Biến Dị Cây Chò Chỉ Hiệu Quả Nhất

Nghiên cứu biến dị cây Chò Chỉ (Parashorea chinensis) tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương được tiến hành bằng các phương pháp kết hợp giữa điều tra thực địa và phân tích trong phòng thí nghiệm. Quá trình nghiên cứu bao gồm các bước cơ bản: điều tra sơ bộ, điều tra chi tiết, thu thập mẫu, phân tích đặc điểm sinh trưởng và hình thái, phân tích biến dị di truyền bằng marker phân tử, và xử lý số liệu thống kê.

3.1. Điều Tra Sơ Bộ Và Điều Tra Chi Tiết Tại Vườn Quốc Gia

Điều tra sơ bộ nhằm nắm bắt thông tin tổng quan về khu vực nghiên cứu, bao gồm danh giới, thổ nhưỡng, khí hậu, địa hình và tình hình kinh tế - xã hội. Điều tra chi tiết tập trung vào việc bổ sung và hoàn thiện các kết quả điều tra sơ bộ, đồng thời nắm bắt các đặc điểm sinh trưởng và hình thái của cây Chò Chỉ. Các ô tiêu chuẩn được bố trí ngẫu nhiên để thu thập dữ liệu.

3.2. Phân Tích Biến Dị Hình Thái Và Thẩm Tươi Cây Bụi

Quan sát và mô tả các biến dị hình thái của cây Chò Chỉ, bao gồm dạng thân, dạng vỏ, dạng tán và góc phân cành. Các dạng thân được chia thành dạng thẳng, hơi vẹo và vẹo. Dạng vỏ được chia thành nứt dọc nông, nứt dọc sâu, nứt ngang. Dạng tán được chia thành hình nón và hình trứng. Góc phân cành được chia thành nhỏ, trung bình và lớn. Thẩm tươi cây bụi cũng được điều tra và ghi nhận.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Biến Dị Vào Bảo Tồn Chò Chỉ

Kết quả nghiên cứu biến dị cây Chò Chỉ có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này. Thông tin về đa dạng di truyền, biến dị hình thái, và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây sẽ giúp các nhà quản lý và nhà khoa học đưa ra các quyết định bảo tồn hiệu quả.

4.1. Bảo Tồn Nguồn Gen Cây Chò Chỉ Parashorea chinensis

Bảo tồn nguồn gen là một trong những mục tiêu quan trọng của nghiên cứu biến dị di truyền Chò Chỉ. Dựa trên kết quả nghiên cứu, các khu bảo tồn có thể được thiết lập để bảo vệ các quần thể cây Chò có đa dạng di truyền cao. Các chương trình nhân giống và phục hồi rừng cũng có thể được triển khai để tăng cường số lượng và chất lượng quần thể Chò.

4.2. Xây Dựng Chiến Lược Phát Triển Bền Vững Cho Chò Chỉ

Nghiên cứu biến dị cây Chò Chỉ cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho loài cây này. Việc lựa chọn các giống cây có khả năng sinh trưởng tốt, thích nghi với các điều kiện môi trường khác nhau, và có giá trị kinh tế cao sẽ góp phần vào việc tăng cường diện tích rừng Chò và nâng cao giá trị kinh tế cho cộng đồng địa phương.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Sinh Trưởng Hàng Năm Của Cây Chò Chỉ

Nghiên cứu sinh trưởng hàng năm của cây Chò Chỉ cho thấy có sự biến động về các chỉ số sinh trưởng như đường kính cổ rễ, đường kính ngang ngực, chiều cao vút ngọn. Các yếu tố môi trường, điều kiện lập địa có ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này.

5.1. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Đến Sinh Trưởng Chò Chỉ

Môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của cây Chò Chỉ. Các yếu tố như độ ẩm, ánh sáng, nhiệt độ, và chất dinh dưỡng trong đất đều có thể tác động đến tốc độ sinh trưởng và biến dị hình thái của cây. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác động của các yếu tố này để có các biện pháp quản lý và chăm sóc rừng hiệu quả.

5.2. Đánh Giá Chất Lượng Cây Chò Chỉ Dựa Trên Biến Dị

Chất lượng cây Chò Chỉ có thể được đánh giá dựa trên các biến dị hình thái và sinh trưởng. Cây có thân thẳng, tròn đều, phân cành cao, không sâu bệnh thường có chất lượng tốt hơn. Việc đánh giá chất lượng cây là quan trọng để lựa chọn các cây giống tốt cho các chương trình trồng rừng và phục hồi rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên rừng đóng vai trò sống còn đối với cân bằng sinh thái toàn cầu, khi mỗi hecta rừng trung bình hấp thụ khoảng 1.000 kg carbon dioxide và giải phóng 730 kg oxy mỗi ngày. Tuy nhiên, theo số liệu thống kê ngành lâm nghiệp, tỷ lệ che phủ rừng tại Việt Nam vào năm 1993 chỉ đạt hơn 27%, sụt giảm khoảng 16% so với năm 1945 do áp lực khai thác và suy thoái môi trường. Trước thực trạng đó, việc phục hồi nguồn tài nguyên bản địa thông qua các loài cây gỗ lớn có giá trị kinh tế và sinh thái cao là nhiệm vụ cấp bách. Chò chỉ (Parashorea chinensis Wang Hsie) thuộc họ Dầu (Dipterocarpaceae) là loài cây gỗ lớn bản địa quý hiếm nhóm ba, thân thẳng tròn đều, phân cành cao và sinh trưởng nhanh, phân bố chủ yếu từ miền Trung trở ra các tỉnh phía Bắc. Mặc dù có giá trị kinh tế lớn, các công trình nghiên cứu sâu về biến dị hình thái và động thái phát triển của loài cây này trong điều kiện thuần loài còn rất hạn chế.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng và biến dị kiểu hình của cây Chò chỉ sau 15 năm gây trồng. Mục tiêu cụ thể là xác định quy luật sinh trưởng về đường kính, chiều cao, đường kính tán, trữ lượng và các biến dị về thân cây, dạng tán, góc phân cành, làm cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp kỹ thuật lâm sinh tối ưu. Nghiên cứu được triển khai tại Vườn thực vật thuộc Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình) trên diện tích 1,0 ha thuộc hai lô thực nghiệm, theo dõi liên tục trong giai đoạn 1985–1999. Kết quả cung cấp luận cứ quan trọng giúp tối ưu hóa mật độ nuôi dưỡng, bảo tồn nguồn gen quý và nâng cao năng suất rừng trồng bản địa với mục tiêu đạt trữ lượng tăng trưởng hàng năm trên 3,4 m³/ha.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết biến dị cá thể trong di truyền học rừng và quy luật động thái lập địa lâm sinh. Biến dị kiểu hình là kết quả của sự tương tác chặt chẽ giữa kiểu gen và điều kiện lập địa bên ngoài. Trong lâm nghiệp nhiệt đới, việc phân loại biến dị hình thái thân cây, cấu trúc tán và góc phân cành là cơ sở then chốt để tuyển chọn các cá thể vượt trội phục vụ công tác nhân giống và cải thiện năng suất rừng trồng.

Mô hình nghiên cứu tích hợp lý thuyết sinh trưởng quần thụ rừng với các chỉ số phát triển không gian dinh dưỡng. Ba khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt gồm:

• Tăng trưởng bình quân hàng năm về đường kính ngang ngực và chiều cao vút ngọn.
• Diện tích không gian dinh dưỡng bình quân của tán cây, đạt giá trị trung bình 14,76 m²/cây.
• Mật độ tối ưu của lâm phần dựa trên diện tích tán che phủ, phản ánh sức chứa sinh thái của quần thụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu ngoại nghiệp được thu thập từ quần thể Chò chỉ thuần loài trồng từ tháng 9 năm 1985 tại hai lô thực nghiệm liền kề có cùng điều kiện lập địa ven chân núi đá vôi ở Vườn quốc gia Cúc Phương. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu điển hình đại diện qua việc thiết lập 3 ô tiêu chuẩn định vị với kích thước mỗi ô là 20 m x 20 m (diện tích 400 m²/ô), đảm bảo tổng diện tích điều tra 1.200 m² chiếm trên 3% tổng diện tích khu thực nghiệm. Tổng dung lượng mẫu điều tra chi tiết đạt 137 cây cá thể tầng cao và các ô dạng bản 25 m² (5 m x 5 m) để theo dõi thảm tươi cây bụi.

Toàn bộ cây trong ô tiêu chuẩn được đo đếm chiều cao vút ngọn và chiều cao dưới cành bằng thước đo cao chuyên dụng Blume-Leiss, đo đường kính thân tại vị trí 1,3 m bằng thước dây khắc milimet, đồng thời đo hình chiếu tán lá theo hai chiều trực giao Đông - Tây và Nam - Bắc. Về phương pháp phân tích, nghiên cứu ứng dụng thống kê toán học lâm nghiệp với phương pháp bình quân giả định để tính toán trị số trung bình, phương sai mẫu và hệ số biến động. Đặc biệt, kiểm định tiêu chuẩn phân bố chuẩn U-test với mức ý nghĩa 0,05 (ngưỡng giới hạn 1,96) được lựa chọn nhằm kiểm tra tính thuần nhất giữa các ô tiêu chuẩn và kiểm chứng mức độ sai khác sinh trưởng giữa các dạng biến dị hình thái thân cây. Timeline theo dõi chuỗi số liệu trải dài từ năm 1985 đến năm 1999 và hoàn thiện chỉnh lý nội nghiệp vào năm 2000.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên 137 cá thể Chò chỉ ở giai đoạn 15 tuổi mang lại những phát hiện quan trọng về sinh trưởng và phân hóa cấu trúc:

• Sinh trưởng đường kính và chiều cao: Đường kính ngang ngực trung bình đạt 12,96 cm với hệ số biến động 18,03%, trong đó 64,96% số cây (89 cá thể) tập trung ở dải đường kính từ 10,62 cm đến 15,30 cm. Lượng tăng trưởng đường kính bình quân hàng năm đạt 0,86 cm. Chiều cao vút ngọn trung bình đạt 9,80 m với hệ số biến động thấp chỉ 8,63%, trong đó 75,91% số cây (104 cá thể) nằm trong khoảng 8,95 m đến 10,65 m, đạt tốc độ tăng trưởng chiều cao bình quân 0,81 m/năm.
• Đặc tính phân cành và độ khép tán: Chiều cao dưới cành trung bình đạt 5,90 m, chiếm hơn 60% tổng chiều cao vút ngọn. Tỷ lệ cây có chiều cao dưới cành từ 4,5 m đến 6,5 m chiếm tới 72,26% (99 cây). Đường kính tán trung bình đạt 4,34 m, xác lập diện tích dinh dưỡng bình quân 14,76 m²/cây, chứng tỏ quần thụ đã bước vào giai đoạn giao tán mạnh mẽ.
• Trữ lượng lâm phần và áp lực mật độ: Trữ lượng rừng ở tuổi 15 đạt 81,08 m³/ha, với lượng tăng trưởng trữ lượng bình quân 3,4 m³/ha/năm. Mật độ thực tế của lâm phần hiện tại là 1.142 cây/ha, vượt 114,66% so với mật độ tối ưu tính toán theo không gian dinh dưỡng là 532 cây/ha, tạo ra mức dư thừa 610 cây/ha.
• Biến dị hình thái: Dạng tán hình trứng chiếm ưu thế với 54,01% (74 cây), trong khi tán hình nón chiếm 45,99%. Cây thân thẳng có đường kính trung bình đạt 13,10 cm, chỉ cao hơn dạng thân vẹo 0,30 cm.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tăng trưởng của Chò chỉ phản ánh rõ nét sự tương tác giữa sinh lý loài và điều kiện lập địa. Trong giai đoạn 5 năm đầu (1985–1989), tăng trưởng đường kính cổ rễ rất chậm, chỉ đạt bình quân 0,47 cm/năm (thấp nhất năm 1987 chỉ tăng 0,11 cm). Nguyên nhân chính do việc xử lý thực bì toàn diện làm mất lớp phủ bảo vệ, kết hợp với tầng đất feralit mỏng dưới 30 cm ven chân núi đá vôi bị rửa trôi. Từ năm 1989 đến 1999, khi cây thích nghi với lập địa và thảm tươi phục hồi, tốc độ tăng trưởng đường kính cổ rễ tăng vọt lên 1,60 cm/năm, đạt đỉnh 2,50 cm vào năm 1996.

Dữ liệu thực nghiệm về phân bố sai dị đường kính và chiều cao được mô tả trực quan thông qua biểu đồ phân bố tần số với dạng phân bố chuẩn hơi lệch phải về phía các cỡ kính lớn (đạt cực đại 19,50 cm), cùng đồ thị đường cong sinh trưởng lũy tiến qua từng năm. Kết quả kiểm định thống kê U-test cho thấy giá trị U về đường kính đạt 0,336 và chiều cao đạt 0,60, đều nhỏ hơn 1,96. Điều này khẳng định không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê giữa sinh trưởng của cây thân thẳng và thân vẹo ở tuổi 15. So với các loài cây lá rộng bản địa cùng họ Dầu trong khu vực, Chò chỉ tại Cúc Phương thể hiện khả năng tự tỉa cành rất xuất sắc với chiều cao dưới cành chiếm trên 60% chiều cao thân, tạo ra thân gỗ tròn, thon và ít mắt cành, là phẩm chất lý tưởng cho rừng gỗ lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các chỉ số định lượng về cấu trúc quần thụ và không gian dinh dưỡng, bốn giải pháp kỹ thuật lâm sinh cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng rừng trồng Chò chỉ:

• Thực hiện bài cây tỉa thưa điều chỉnh mật độ: Tiến hành tỉa thưa lâm phần trong vòng 12 tháng tới để đưa mật độ hiện tại từ 1.142 cây/ha về mức mật độ tối ưu khoảng 530 đến 550 cây/ha. Cần bài bỏ khoảng 610 cây/ha thuộc nhóm cây xấu, cây bị chèn ép, tán lệch hoặc sâu bệnh nhằm giải phóng không gian dinh dưỡng lên mức 18 m²/cây cho các cây cá thể ưu việt. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Vườn quốc gia Cúc Phương.
• Hoàn thiện kỹ thuật xử lý thực bì và che bóng giai đoạn đầu: Chuyển đổi phương thức xử lý thực bì từ phát dọn toàn diện sang phát dọn theo băng hoặc cục bộ theo hố. Thiết kế trồng xen cây phụ trợ che bóng tạm thời trong 3 năm đầu với độ tàn che 0,4–0,5 nhằm giữ ẩm cho đất feralit tầng mỏng và giảm tỷ lệ cây chết. Chủ thể thực hiện: Các đơn vị quản lý dự án trồng rừng bản địa vùng Bắc Trung Bộ và Đông Bắc.
• Chọn lọc cây mẹ và xây dựng rừng giống chuyển hóa: Bình tuyển chọn lọc khoảng 15% đến 20% các cá thể Chò chỉ vượt trội có đường kính ngang ngực từ 17 cm trở lên, chiều cao trên 11 m, thân thẳng tròn đều và tán cân đối để phục vụ thu hái hạt giống có kiểm soát chất lượng di truyền. Chủ thể thực hiện: Bộ môn Di truyền và Giống cây rừng phối hợp với các trung tâm giống lâm nghiệp.
• Quy chuẩn hóa quy trình chăm sóc và bón lót: Áp dụng nghiêm ngặt định mức bón lót từ 1 đến 2 kg phân chuồng hoai mục trộn đều với đất mặt cho mỗi hố kích thước 30 cm x 30 cm x 30 cm trước khi trồng 15 ngày, kết hợp chăm sóc xới váng, làm cỏ 3 lần mỗi năm trong 3 năm đầu. Chủ thể thực hiện: Cục Lâm nghiệp và Chi cục Kiểm lâm các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống cứ liệu thực chứng có giá trị ứng dụng cao cho bốn nhóm đối tượng chính:

• Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Lâm học: Tài liệu cung cấp chuỗi số liệu thực nghiệm 15 năm liên tục về sinh thái học quần thụ, sinh trưởng và phương pháp ứng dụng kiểm định U-test trong phân tích biến dị di truyền cây rừng.
• Cán bộ quản lý Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Tham khảo phương pháp đánh giá sức chứa sinh thái, xác định mật độ tối ưu và quy trình chăm sóc khoanh nuôi bảo tồn nguồn gen các loài thực vật nguy cấp thuộc họ Dầu tại Việt Nam.
• Kỹ sư lâm nghiệp và Doanh nghiệp phát triển rừng gỗ lớn: Ứng dụng các thông số kỹ thuật chuẩn xác về mật độ tối ưu (532 cây/ha), quy luật tự tỉa cành và dự báo trữ lượng (81,08 m³/ha ở tuổi 15) để xây dựng phương án kinh doanh gỗ lớn chu kỳ 25–30 năm.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc luận văn, kỹ thuật lập ô tiêu chuẩn 400 m² và phương pháp xử lý số liệu sai dị trong điều tra quy hoạch rừng.

Câu hỏi thường gặp

Tốc độ sinh trưởng của cây Chò chỉ tại Vườn quốc gia Cúc Phương ở giai đoạn 15 tuổi đạt mức nào?
Ở tuổi 15, Chò chỉ đạt đường kính ngang ngực trung bình 12,96 cm với mức tăng trưởng 0,86 cm/năm và chiều cao vút ngọn trung bình 9,80 m với mức tăng trưởng 0,81 m/năm. Trữ lượng lâm phần đạt 81,08 m³/ha, tăng trưởng bình quân 3,4 m³/ha/năm, cho thấy loài cây này sinh trưởng khá tốt trên đất dốc tụ nhiệt đới.

Tại sao cần phải tiến hành tỉa thưa khẩn cấp cho rừng Chò chỉ 15 tuổi?
Mật độ thực tế tại khu vực nghiên cứu là 1.142 cây/ha, trong khi mật độ tối ưu tính theo diện tích tán (14,76 m²/cây) chỉ là 532 cây/ha. Sự dư thừa 610 cây/ha khiến các tán lá giao nhau gay gắt, làm giảm khả năng quang hợp và hạn chế không gian tăng trưởng đường kính của những cây gỗ lớn.

Biến dị về hình dạng thân có làm suy giảm tốc độ sinh trưởng của cây Chò chỉ không?
Kết quả phân tích thống kê khẳng định biến dị thân chưa ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng ở tuổi 15. Kiểm định chuẩn U-test cho giá trị U về đường kính là 0,336 và chiều cao là 0,60, đều thấp hơn ngưỡng ý nghĩa 1,96, cho thấy sinh trưởng giữa cây thân thẳng (13,10 cm) và thân vẹo chưa có sai khác thống kê.

Điều kiện lập địa tại Cúc Phương tác động ra sao đến sinh trưởng của Chò chỉ?
Khu vực có độ ẩm không khí cao 83,92% và lượng mưa trung bình 140,2 mm/tháng rất thuận lợi cho loài cây ưa ẩm. Tuy nhiên, tầng đất feralit đỏ nâu mỏng dưới 30 cm và độ chua cao đã kìm hãm sinh trưởng trong 5 năm đầu, khiến tăng trưởng đường kính cổ rễ chỉ đạt 0,47 cm/năm trước khi bứt phá ở giai đoạn sau.

Khả năng tự tỉa cành của cây Chò chỉ mang lại lợi ích gì cho kinh doanh gỗ?
Nghiên cứu ghi nhận chiều cao dưới cành trung bình đạt 5,90 m, chiếm hơn 60% chiều cao cây và có 72,26% số cây phân cành từ 4,5 m đến 6,5 m. Khả năng tự tỉa cành vượt trội này giúp thân cây thẳng đều, triệt tiêu sớm cành nhánh phía dưới, hạn chế mắt gỗ chết và tạo ra gỗ tròn thương phẩm chất lượng cao.

Kết luận

• Đánh giá định lượng toàn diện sinh trưởng Chò chỉ 15 tuổi với đường kính ngang ngực trung bình đạt 12,96 cm, chiều cao vút ngọn đạt 9,80 m và trữ lượng đạt 81,08 m³/ha.
• Xác lập đặc tính tự tỉa cành xuất sắc với chiều cao dưới cành đạt 5,90 m, chiếm hơn 60% tổng chiều cao toàn thân cây.
• Phát hiện tình trạng lâm phần vượt mật độ tối ưu 114,66% (thực tế 1.142 cây/ha so với tối ưu 532 cây/ha), khẳng định tính cấp thiết của biện pháp tỉa thưa.
• Chứng minh bằng toán học thống kê dạng biến dị thân thẳng và thân vẹo chưa gây ra sự phân hóa sai khác có ý nghĩa về sinh trưởng ở giai đoạn 15 tuổi.
• Đề xuất khung giải pháp lâm sinh đồng bộ từ kỹ thuật che bóng ban đầu, cải tạo lập địa đất mỏng đến xây dựng rừng giống chuyển hóa.

Luận văn đã đóng góp hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho chiến lược trồng rừng gỗ lớn bản địa tại Việt Nam. Các ban quản lý rừng và cơ sở lâm nghiệp cần khẩn trương ứng dụng quy trình điều chỉnh mật độ trong vòng 12 đến 24 tháng tới nhằm tối đa hóa trữ lượng và giá trị kinh tế của nguồn gen Chò chỉ quý hiếm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

“TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAM NG! KHOA LÂM HỌC LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC TÊN ĐỀ TÀI: * BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIẾN DIG CAY CHO CHi | (PARASHOREA CHINENSIS WANG HSIE) TRỒNGTHUẦN LOÀI TẠI VUON THUC VAT VUGN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG NINH BÌNH” Giáo viên hướng dẫn: PGS. DƯƠNG MỘNG HÙNG Sinh viên thực hiện:. Phạm Xuân Hiếu 12 41.A - Khoa Lâm Học Xuân Mai, tháng 6 nam 2000 MỤC LỤC Phan I Dat vin dé Phần 2 'TTổng quan vấn đề nghiên cứu Hình thái thân cây Dac điểm phân bố của Chò chỉ Nội dung và phương pháp nghiên cứu Nội dung nghiên cứu Đặc điểm sinh trưởng Dac điểm hình thái Đặc điểm về thẩm tươi cây bụi Phương pháp nghiên cứu Bước ngoại nghiệp Điều tra sơ thám Điều tra tỷ mỉ Điều tra tầng cây cao. Điều tra cây bụi thảm tươi Điều tra đất Tinh toán nội nghiệp Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu Một số nét về lịch sử rừng trồng tại khu vực nghiên cứu Sử lí thực bì và đất trước khi trông Biện pháp trồng Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu Vị trí địa lý Điều kiện lập địa tại khu vực nghiên cứu Đất đai ở vườn thực vat “Thực bì - : Khí hậu thuỷ van wit thuc vat + Đất đai trồng ở 2 lò Chò chỉ Kết quả nghiên cứu và thảo luận Sinh trưởng hàng năm của Chò chỉ 1985-1999 Sinh trưởng cổ rễ trung bình hàng năm 1985-1999 Sinh trưởng đường kính ngang ngực 1990-1999 Sinh trưởng chiều cao vút ngọn H,„1985-]999 Đặc điểm sinh trưởng của Chò chỉ tại tuổi 1Š Sinh trương đường kính ngang ngực Sình trưởng chiều cao vút ngọn H,„ Sinh trưởng chiều cao dưới cành Hạ.

Sinh trưởng đường kính tán Một số nét biến đị ở cây Chò chỉ 41 Hình dạng thân 41 Hình dạng tán 44 Góc phân cành 48 Dạng nứt vỏ 50 Chất lượng cây 52 Cây bụi thẩm tươi 53 Kết luận, tôn tại và đề xuất 54 Kết luận 54 Sinh trưởng 54 Phân hoá 55 Chất lượng cây 55 Một số biến dị 55 Ton tai 56 Đề xuất 57 LỜI NÓI ĐẦU Để củng cố thêm kiến thức lí thuyết và kỹ năng thực hành, đồng thời làm quen với công tác nghiên cứu khoa học. Sau 4 năm học, được sự nhất trí của ban Giám hiệu - Khoa Lâm Học cùng với Bộ môn Di truyền và giống cây rừng Trường Đại học Lâm nghiệp chúng tôi đã thực hiện luận văn tốt nghiệp tại Vườn thực vật - Vườn quốc gia Cúc Phương - Ninh Bình. Luận văn này được hoàn thành trước hết là nhờ sự quan tâm giúp đỡ của các thây cô giáo trong khoa Lâm học thuộc Trường Đại học Lâm nghỉ: đặc biệt là thầy giáo Dương Mộng Hùng, Người định hướng và trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này. Chúng tôi cũng nhận được sự quan tâm tận tình, động viên cổ vũ, tạo mọi điều kiện thuận lợi của ban Giám đốc, cũng như trạm nghiên cứu khoa học, gia đình và bạn bè đồng nghiệp tại 'Vườn quốc gia Cúc Phương Với tình cảm chân thành của mình, nhân dịp này chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc vẻ những sự động viên và giúp đỡ quý báu đó.

Do thời gian và năng lực còn hạn chế, nên luận văn này sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận dược những ý kiến đóng góp của các thày cô giáo, cô chú trong cơ quan và bạn bè đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn! Tháng 6 năm 2000 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐH 2000 Phant VẤN ĐỂ Rừng Rừng làlà nguồn nại tài nguyên guyi thiên nhiên vô cùng phong phú quý giá của đất nude. Rừng là nguồn cung cấp sản phẩm như: gỗ sợi, tanin, hương liệu.

Rừng là nguồn phòng hộ, nuôi dưỡng nguồn nước, bảo vệ đất, bảo vệ môi trường cho con người. Rừng còn giữ vai trò điều tiết chủ yếu trong cân bằng thành phân khí quyển trên địa cầu, cung cấp dưỡng khí, hút các khí thải độc hại “Mỗi ha rừng mỗi ngày hấp thụ 1.000kg CO; đồng thời thải ra 730Kg O;” (3). Rừng cồn có tác dụng có tác dụng về an ninh quốc phòng như nhà thơ 'Tố Hữu tổng kết hết sức đây đủ tu sắc: “rừng che bộ đội, rừng vây quân thù”. Từng nước ta bị tần phá nhiều, tỷ Jệ cliẽ“phủ của rừng trong toàn quốc giảm xuống thấp.

Theo thống kê năm 1993 tŸ lệ che phủ của rừng đạt hon 27%, thấp hơn năm 1945 là 16%. Nguyên nHẩÑ gây nên diện tích rừng bị giảm, một mặt là do chiến tranh gây nên, nhưng lý do chính là chúng ta chưa nhận thức đúng tâm quan trọng của rừng, cônðtác quản lý rừng còn chưa hợp lý. Hơn nữa do hoàn cảnh nghèo nàn lạc hậu, Cũng với kiến thức am hiểu vẻ kiến thức rừng. của người đân còn hạn chế.

Tặp tục du canh, du cư đốt nương làm rẫy bừa bãi, chăn thả không hợp lý. Đã làm tn tích rừng bị giảm sút. Như vậy, rà ngày nay chúng ta phải gánh c ‘wnt a hau qua do phá rừng gây ra như: lũ lụt, hạn án thất thường, khí nà Gối tiết bị xáo trộn, hiện tượng clnjn, tanin,ô nhiễm CM môi trường do chất thải của các nhà máy n, y càng nhều đã làm ảnh hưởng trầm trọng đến sức khoẻ con người và động thực vật € vì vậy việc tạo, khôi phục lại vốn rừng là rất cẩn thiết và vô cùng cấp bách với mọi quốc gia, trước những vấn để trên Chính Phủ Việt Nam đã sớm. nhận thức được tẩm quan trọng của gừng và nguy cơ suy thoái tài nguyên rừng.

nên đã có những chiến lược hành động. “Theo nghị quyết đại hội Đảng lần thứ _. LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP Đi 2090, 'VII chỉ rõ: Phát triển nghề rừng gắn với việc ổn định phát triển và cải thiện đời sống của đân cư miễn núi, tăng tốc độ phủ xa th đổi núi trọc, khoanh nuôi t: nh Đảo vệ rừng, tạo điều kiện cho nhân đân miễn núi phát huy thế mạnh về lâm nghiệp”. Rừng không những đa dạng về cây gỗ trà còn phong phú về lâm sản ngoài số và động vật hoang đã, Thống kê giáo trình “thực vật và thực vật đặc sản rừng” [1] thì thực vật bậc cao có mặt ở Việt Nam nên tới 12.

Còn theo giáo trình động vật rừng, di ào tài liệu của Mayr năm 1953 thì động vật có khoảng.310 loài và tài liệu của Fiiler năm 1985 động vật tổng kết khoảng 1.000 loài trên toàn thế giới. Qua những số liệu tổng hợp trên, để nghÌên cứu biến đị hình thái của một loài cần có đủ thời gian để theo đõi và thu các tài liệu có liên quan. Chd chi Parashorea Chinensis Wang Hsie) thuộc phân nhóm chính nhóm ba, gỗ mềm đẻo, sinh trưởng nhanh, Tà cây gỗ lớn thân thẳng, phân cành cao, phân bố rộng từ Miền Trung đồ ra Bắc. Ngoài ra Chò chỉ là cây trồng bóng mắt, cây phong cảnh trong các khuôn viễn.

Qua một số ưu điềm trên cho thấy đây là loài cây có giá trị kinh tế kính tế cao, đáp ứng được yêu cầu 98'0)ù hợp với xu thế phát triển lâm nghiệp hiện tại `“ cũng như trong tương lai. Để góp phần tìm biểu thêm những kiến thức sâu hơn vẻ loài cây có giá trị cao này, chúng tôi đã mạnh dạn nghiên cứu: “Bước đầu nghiên cứu một sốbiến dị ở cây Chò chỉ (Parashorea Chiuensis Wang Hsie) trồng thuần hoàn tại vườn thực vật - Vườn quốc gia Cúc Plương - Ninh Bình”. Qua những kết quả nghiên cứu của để tài sẽ góp phân làm cơ sở để xuất các biện pháp kỹ thuật lâm. sinh, bảo vệ tính đa dang, di truyền của loài.

ướt +? ey Đi LUAN VAN TOT NGHIEP BH 2000 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. HÌNH THÁI THÂN CÂY ke Ta Cha chi (Parashorea Chinensis. Wang Hsie) thuộc họ Dou (Dipte roc paceae) là loài cây gỗ lớn sống lâu năm, thân hình trụ thẳng, thơn đều chiều cao bình quân trên 45m, có cây cao tới 75m, đường kính bình quân 90 + 100em, có cay dat 3m | Chò chỉ thường phân cành cao chiếu cao dưới cành thường chiếm 2/3 đến 3/4 chiều cao toàn thân, cành lớn thường bị cong vặn và có phần xà xuống, tán là thưa có dạng hình trứng hoặc hình nón [1]. “}- Gốc có bạnh về nhỏ (cây Chò chỉ rại vườn thực vật - khu vực nghiên cứu š hot nâu nhạt, khi nhỏ hơi nứt đọc, | khi già nứt đọc sâu va thirding bi bong niding.

Gỗ Chò chỉ có tỷ trọng 0,78 c6 mad xdm nau, rin ning va dai, không bị mối tàu thuyền, xây dựng nhà cửa, đóng đồ gia dụng, thịt vỏ có mầu vàng hoặc hơi hồng có chất dính [1]. Lá đơn mọc cách, trái xoan đài, ở nách lá có hai lá kèm hình tai chuột thường tập chúng ở đầu ảnh và ở ngọn, lá hơi ráp, mép lá nguyên, mặt sau lá có từ 10 15 đôi gân thứ cấp nổi rõ và phân bố so le nhau qua gân chính, phía trên các gân on đan gần vuông góc với gân thứ cấp, khi lá noa có màu vàng xám (th. lại thời điểm thực hiện luận văn đã qua mùa ra hoa kết quả của Chò chỉ thay cho v c thu thập mẫu vật, tiêu bản quan sát bằng trực giác, chúng tôi tìm hiểu tham khảo tài liệu từ trạm nghiê thực vật của Vườn quốc Thực tế chúng tôi đã Gira một số nhận xét về hoa, quả Chò chỉ ở tài liệu của Vườn quốc gia Cúc Phương như sau © Hoa tu bi mọc ở đầu cành hoặc nách lá, hoa có mùi rất thơm, mỗi hoa có một đôi lá bắc mau t ®_ Quả khi non có mầu nâu xám hình trứng nhọn 18 mm rộng 5 + phát triển thành, có dạng trứng ngực đầu tròn, gốc hình nêm. LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐH 2000, Qủa lúc cồn non có mẫu hồng nhạt khi chín cánnh mau nau sim, mdi qua có từ I+ 5 hạt.

Qủa chín rơi xuống đất nấy mầm rất nhanh, qúa trình nẩy mầm diễn ra từ 1 +2 ngày. Tiạt có hai lá mâm mẫu xanh thẫm, sau khi nẩy mầm chuyển sang mầu nõn chuối. Chò chỉ ra hoa vào tháng 4 + 5, qủa chín vào tháng 7 + 8 và thời gian din cách giữa các năm được mùa thông thường là 4 năm [10]. Trong thực e thu bái quả Chò chỉ gặp xất nhiều khó khăn, bởi vì đó là những cây cao to, thân thẳng, tròn và rất khó €hèo.

Do quả có cánh có cánh cho nên sau các trận bão chúng ta tranh thủ thu lượm do quả mất sức nẩy mâm nhanh, nên quả thu được phải đem gico ngay. Chò chỉ là cây ưa ẩm, trong rừng Chò chỉ sinh trưởng tốt nơi có độ Ẩm cao, gần các khe suối hoặc các thung đất bằng. Là cây ưa sáng nhưng cHịt;bóng trong giai đoạn đầu.