Luận văn thạc sĩ về bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En, Thanh Hóa

Khám phá luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại vườn quốc gia Bến En, Thanh Hóa. Bảo vệ thiên nhiên và đa dạng sinh học.

• Tác giả: Dương Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Lê Viết Lâm
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Đào tạo Sau Đại học
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn một số loài thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu thực vật
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.1.3. Tại các vùng và khu vực nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn thực vật
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.2. Nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.4. Phương pháp nghiên cứu tương ứng với từng nội dung
• 1.3.4.1. Phương pháp thu thập, kế thừa số liệu
• 1.3.4.2. Phương pháp thu thập, điều tra, khảo sát thực địa
• 2. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI Ở KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Địa hình địa mạo
• 2.1.3. Khí hậu, thuỷ văn
• 2.1.4. Địa chất và thổ nhưỡng
• 2.1.5. Tài nguyên rừng và đất rừng
• 2.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thành phần loài thực vật quý hiếm tại VQG Bến En, Thanh Hóa
• 3.1.1. Số lượng các loài cây quý hiếm
• 3.1.2. Phân bố các loài cây quý hiếm
• 3.2. Hiện trạng bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở VQG Bến En
• 3.2.1. Công tác quản lý, bảo vệ
• 3.2.2. Công tác nghiên cứu bảo tồn
• 3.3. Đặc điểm sinh vật học một số loài thực vật có giá trị kinh tế và bảo tồn cao tại khu vực nghiên cứu
• 3.3.1. Diễn biến vật hậu
• 3.3.2. Phân bố tự nhiên của 04 loài nghiên cứu tại VQG Bến En
• 3.3.3. Tổ thành cây bạn của các loài nghiên cứu
• 3.3.4. Tổ thành loài cây tái sinh
• 3.4. Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật quý hiếm tại Vườn quốc gia Bến En
• KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn thực vật quý hiếm tại VQG Bến En

Vườn Quốc Gia Bến En, tỉnh Thanh Hóa, là một trong những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Nghiên cứu bảo tồn thực vật quý hiếm tại đây không chỉ giúp bảo vệ các loài thực vật đặc hữu mà còn góp phần vào việc duy trì cân bằng sinh thái. Theo thống kê, VQG Bến En đã ghi nhận 1.417 loài thực vật bậc cao, trong đó có nhiều loài quý hiếm như Lim xanh, Đinh hương, Chò chỉ. Việc bảo tồn các loài này là cần thiết để ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng và bảo vệ môi trường sống.

1.1. Tình hình đa dạng sinh học tại VQG Bến En

VQG Bến En có hệ sinh thái phong phú với nhiều loại thực vật quý hiếm. Đặc biệt, khu vực này là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật đặc hữu, có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài này là rất quan trọng để duy trì sự đa dạng sinh học.

1.2. Vai trò của VQG Bến En trong bảo tồn thực vật

VQG Bến En không chỉ là nơi bảo tồn các loài thực vật quý hiếm mà còn là trung tâm nghiên cứu và giáo dục về bảo tồn đa dạng sinh học. Các hoạt động nghiên cứu tại đây giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

II. Những thách thức trong việc bảo tồn thực vật quý hiếm tại VQG Bến En

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn thực vật quý hiếm, VQG Bến En vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự can thiệp của con người, như khai thác rừng và phát triển kinh tế, đã gây áp lực lớn lên tài nguyên thực vật. Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của các loài thực vật quý hiếm.

2.1. Nguy cơ từ hoạt động khai thác rừng

Hoạt động khai thác rừng bừa bãi đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng đến môi trường sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Việc này không chỉ đe dọa sự tồn tại của các loài mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện khí hậu tại VQG Bến En, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài thực vật. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh trưởng của các loài thực vật quý hiếm.

III. Phương pháp nghiên cứu bảo tồn thực vật quý hiếm tại VQG Bến En

Để bảo tồn các loài thực vật quý hiếm, VQG Bến En đã áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, phân tích mẫu và theo dõi sự phát triển của các loài thực vật. Việc áp dụng công nghệ hiện đại trong nghiên cứu cũng giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập số liệu

Điều tra thực địa là bước quan trọng trong việc xác định số lượng và phân bố của các loài thực vật quý hiếm. Các nhà nghiên cứu tiến hành khảo sát tại nhiều khu vực khác nhau để thu thập dữ liệu chính xác.

3.2. Phân tích mẫu và theo dõi sự phát triển

Sau khi thu thập mẫu, các nhà nghiên cứu tiến hành phân tích để đánh giá tình trạng sức khỏe của các loài thực vật. Việc theo dõi sự phát triển của các loài này giúp đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại VQG Bến En

Kết quả nghiên cứu tại VQG Bến En đã chỉ ra rằng nhiều loài thực vật quý hiếm đang có xu hướng phục hồi. Các biện pháp bảo tồn đã được áp dụng hiệu quả, giúp tăng cường số lượng và phân bố của các loài này. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn mà còn góp phần vào phát triển bền vững.

4.1. Tăng cường số lượng các loài thực vật quý hiếm

Các biện pháp bảo tồn đã giúp tăng cường số lượng của nhiều loài thực vật quý hiếm tại VQG Bến En. Việc này không chỉ giúp bảo vệ các loài mà còn tạo ra nguồn gen quý cho tương lai.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn được áp dụng vào thực tiễn. Các chương trình giáo dục cộng đồng và các hoạt động bảo tồn đã được triển khai, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của bảo tồn thực vật tại VQG Bến En

Bảo tồn thực vật quý hiếm tại VQG Bến En là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Những nỗ lực hiện tại đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn cần tiếp tục duy trì và phát triển các chương trình bảo tồn. Tương lai của bảo tồn thực vật tại đây phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn thực vật

Bảo tồn thực vật không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững. Các loài thực vật quý hiếm có giá trị kinh tế cao, do đó việc bảo tồn chúng là cần thiết.

5.2. Hướng đi tương lai cho bảo tồn tại VQG Bến En

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ cũng rất quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê từ các đợt điều tra thực vật học cho thấy Vườn quốc gia Bến En sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới đai thấp vô cùng phong phú với 1.417 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 712 chi và 191 họ, trải rộng trên tổng diện tích tự nhiên 14.735 ha. Tuy nhiên, trước sức ép gia tăng từ việc khai thác tài nguyên rừng trái phép và áp lực sinh kế của cộng đồng dân cư sinh sống tại 9 thôn vùng lõi, nhiều nguồn gen thực vật đặc hữu và quý hiếm đang đứng trước nguy cơ suy giảm số lượng nghiêm trọng. Vấn đề cấp bách đặt ra là cần đánh giá toàn diện hiện trạng cấu trúc quần thể, vùng phân bố sinh thái và khả năng tái sinh của các loài nguy cấp, làm tiền đề khoa học vững chắc cho chiến lược quản lý và bảo tồn dài hạn.

Luận văn thạc sĩ lâm nghiệp tập trung thực hiện mục tiêu khảo sát, lập danh lục thành phần loài thực vật quý hiếm, đồng thời đi sâu phân tích đặc điểm sinh học, sinh thái học của 4 loài cây gỗ có giá trị bảo tồn và kinh tế cao gồm Lim xanh, Đinh hương, Chò chỉ và Sao lá to. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa trong giai đoạn 2014 - 2015 tại các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phục hồi sinh thái thuộc địa bàn hai huyện Như Xuân và Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc định lượng chính xác 79 loài thực vật nguy cấp theo các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, cung cấp cơ sở dữ liệu số hóa phục vụ công tác quy hoạch, bảo vệ nguồn gen bản địa quý hiếm cho toàn vùng Bắc Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết bảo tồn sinh học hiện đại dựa trên hai phương thức bổ trợ chặt chẽ: bảo tồn nguyên vị (in-situ) và bảo tồn chuyển vị (ex-situ). Lý thuyết bảo tồn nguyên vị chú trọng duy trì sự tồn tại của quần thể loài trong môi trường sống tự nhiên thông qua quản lý hệ sinh thái rừng nhiệt đới thường xanh mưa ẩm ở độ cao dưới 500m. Ngược lại, lý thuyết bảo tồn chuyển vị tập trung vào kỹ thuật thu thập nguồn gen, nhân giống bằng hạt và nuôi cấy hom để thiết lập vườn thực vật, vườn ươm khảo nghiệm phục vụ công tác phục hồi rừng.

Khung đánh giá tình trạng đe dọa của các loài được xây dựng dựa trên 3 tiêu chuẩn cốt lõi: Danh lục Đỏ IUCN 2014, Sách Đỏ Việt Nam 2007 (Phần Thực vật) và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Nghiên cứu tích hợp các khái niệm học thuật then chốt bao gồm: cấu trúc tổ thành tầng cây cao, động thái tái sinh tự nhiên dưới tán rừng, quy luật phân bố không gian và tổ thành loài cây bạn đi kèm trong quần xã thực vật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quá trình khảo sát thực địa trên 20 tuyến điều tra chính với tổng chiều dài 64 km, phân bố đều khắp các dạng địa hình và đại diện cho 8 kiểu trạng thái thảm thực vật tại Vườn quốc gia Bến En. Về phương pháp chọn mẫu lâm học, tác giả tiến hành điều tra tầng cây cao đối với toàn bộ cá thể cây gỗ có đường kính ngang ngực từ 6 cm trở lên bằng thước kẹp kính chuyên dụng, kết hợp thước đo cao Blumme-Leiss để xác định chiều cao vút ngọn và chiều cao dưới cành.

Khảo sát tái sinh tự nhiên được thực hiện thông qua hệ thống ô dạng bản diện tích 4 m² (2m x 2m) bố trí theo 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc tại 3 cự ly: dưới tán cây mẹ, cách gốc 1 lần đường kính tán và cách gốc 2 lần đường kính tán. Cây tái sinh được phân loại theo 3 cấp chất lượng (Tốt, Trung bình, Xấu) và xác định rõ nguồn gốc từ hạt hoặc chồi. Để phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa các loài trong lâm phần, nghiên cứu ứng dụng phương pháp ô tiêu chuẩn 7 cây của Thomasius, lấy cây mục tiêu làm tâm để ghi nhận 6 cây lân cận gần nhất.

Bên cạnh đó, phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và phỏng vấn bán cấu trúc (RRA) được thực hiện trên cỡ mẫu 440 hộ dân vùng lõi nhằm phân tích áp lực sinh kế. Toàn bộ dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel và số hóa bản đồ phân bố không gian tỷ lệ 1/25.000 bằng hệ thống thông tin địa lý MapInfo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực địa đã ghi nhận tổng cộng 79 loài thực vật quý hiếm có mặt tại Vườn quốc gia Bến En cần được ưu tiên bảo tồn. Đối chiếu với các thang phân loại cho thấy: 44 loài có tên trong Danh lục Đỏ IUCN 2014, 40 loài thuộc Sách Đỏ Việt Nam 2007 và 9 loài nằm trong danh mục Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ. Xét theo cấu trúc phân loại học, ngành Ngọc lan chiếm tỷ lệ áp đảo với 71 loài (chiếm 89,87%), ngành Hạt trần có 5 loài (chiếm 6,33%) và ngành Dương xỉ có 3 loài (chiếm 3,80%).

Khảo sát chuyên sâu về 4 loài cây gỗ chủ đạo (Lim xanh, Đinh hương, Chò chỉ, Sao lá to) cho thấy mật độ phân bố tự nhiên của cây mẹ khá thưa thớt, dao động từ 1,2 đến 3,5 cây/ha tùy theo từng tiểu khu. Về khả năng tái sinh tự nhiên, tỷ lệ cây con đạt phẩm chất tốt (cấp A) chỉ dao động trong khoảng 25% đến 35%, phần lớn cây tái sinh có chiều cao dưới 50 cm và bắt nguồn chủ yếu từ hạt. Trong công tác bảo tồn chuyển vị, vườn quốc gia đã phối hợp trồng thành công 90 ha rừng phục hồi loài quý hiếm, bao gồm 85 ha Lim xanh và 5 ha Sao lá to với tỷ lệ cây sống đạt trên 80%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm mật độ các loài gỗ quý là do áp lực dân sinh trực tiếp từ 1.813 nhân khẩu sinh sống tại 9 thôn vùng lõi, nơi có mức thu nhập bình quân chỉ đạt khoảng 276.807 đồng/người/tháng. Đời sống khó khăn khiến người dân phụ thuộc nhiều vào việc thu hái lâm sản ngoài gỗ và canh tác nương rẫy, làm chia cắt các sinh cảnh sống nguyên vẹn. Khi so sánh với các khu bảo tồn lân cận như Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên hay Vườn quốc gia Cúc Phương, Bến En vẫn giữ được ưu thế vượt trội về mật độ phân bố của quần thể Lim xanh tự nhiên, khẳng định vai trò là trung tâm giống bản địa hàng đầu khu vực.

Các số liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cột thể hiện tương quan số lượng loài nguy cấp giữa các bậc phân loại và biểu đồ tròn biểu diễn tỷ trọng cây tái sinh theo 3 cấp chất lượng. Bảng tổng hợp tổ thành cây bạn cho thấy Lim xanh thường đồng hành cùng các loài Gội nếp, Trám đen và Sấu ở tầng tán ưu thế. Đặc tính sinh thái chỉ ra cây con của Lim xanh và Sao lá to có xu hướng chịu bóng mạnh trong 2 đến 3 năm đầu, đòi hỏi độ tàn che của tán rừng duy trì ở mức 0,5 đến 0,6 mới đảm bảo khả năng sinh trưởng tối ưu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp tại Vườn quốc gia Bến En, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược thực hiện theo lộ trình 5 năm:

• Tăng cường bảo tồn nguyên vị (in-situ): Phân định ranh giới bảo vệ nghiêm ngặt và lập hồ sơ theo dõi định vị GPS cho 100% các cây mẹ giống Lim xanh, Chò chỉ, Sao lá to trên 20 tuyến điều tra. Ban quản lý cần duy trì tuần tra kiểm soát tối thiểu 2 đợt mỗi tháng nhằm triệt tiêu hoàn toàn tình trạng chặt phá rừng trái phép.
• Đẩy mạnh kỹ thuật nhân giống và bảo tồn chuyển vị (ex-situ): Mở rộng vườn ươm sản xuất cây giống bản địa với công suất 50.000 cây giống mỗi năm. Ứng dụng kỹ thuật giâm hom cành non sử dụng chất điều hòa sinh trưởng IBA nồng độ 1,0% để nâng tỷ lệ ra rễ đạt trên 75%, hướng tới mục tiêu gây trồng bổ sung 150 ha rừng cây gỗ quý trước năm 2020.
• Phát triển mô hình sinh kế gắn với bảo vệ rừng: Chuyển giao kỹ thuật canh tác nông lâm kết hợp cho 440 hộ gia đình tại 9 thôn vùng lõi, tập trung phát triển 50 ha mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng như Lá khôi tím, Chè vằng, Sâm cau. Mục tiêu nâng thu nhập của người dân địa phương lên mức tăng trưởng tối thiểu 20% sau 3 năm, giảm thiểu sự phụ thuộc vào tài nguyên rừng tự nhiên.
• Nâng cao năng lực quản lý và truyền thông nâng cao nhận thức: Tổ chức định kỳ 12 lớp tập huấn chuyên môn lâm sinh cho kiểm lâm viên địa phương mỗi năm, kết hợp triển khai 100 buổi tuyên truyền pháp luật bảo vệ rừng tại các trường học và cộng đồng thôn bản vùng đệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban quản lý các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên: Ứng dụng trọn bộ danh lục 79 loài thực vật nguy cấp cùng quy trình điều tra tuyến, ô tiêu chuẩn để xây dựng đề án quản lý rừng đặc dụng bền vững.
• Các nhà nghiên cứu và chuyên gia sinh học thực vật: Khai thác kho số liệu thực nghiệm chuẩn xác về chu kỳ vật hậu học, tổ thành loài cây bạn và quy luật tái sinh tự nhiên của Lim xanh, Sao lá to, Chò chỉ tại hệ sinh thái nhiệt đới đai thấp.
• Cán bộ kỹ thuật lâm sinh và trung tâm giống cây trồng lâm nghiệp: Tham khảo quy trình nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom và kỹ thuật gieo ươm cây bản địa phục vụ các dự án phủ xanh đất trống đồi trọc quy mô lớn.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Sử dụng luận văn làm tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp kết hợp điều tra lâm học truyền thống với công nghệ định vị GPS và phần mềm xử lý dữ liệu không gian MapInfo.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn đã ghi nhận bao nhiêu loài thực vật quý hiếm tại Vườn quốc gia Bến En? Nghiên cứu đã ghi nhận và xác lập danh lục 79 loài thực vật quý hiếm có tên trong các thang bảo tồn. Trong đó có 44 loài thuộc Danh lục Đỏ IUCN 2014, 40 loài thuộc Sách Đỏ Việt Nam 2007 và 9 loài thuộc danh mục Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

2. Bốn loài cây gỗ trọng điểm được tác giả đi sâu nghiên cứu sinh vật học là những loài nào? Bốn loài cây gỗ quý hiếm có giá trị kinh tế và bảo tồn đặc biệt cao được phân tích chuyên sâu gồm: Lim xanh (Erythrophleum fordii), Đinh hương (Dysoxylum cauliflorum), Chò chỉ (Parashorea chinensis) và Sao lá to (Hopea hainanensis).

3. Nghiên cứu đã áp dụng phương pháp điều tra thực địa nào để khảo sát thảm thực vật? Tác giả đã triển khai điều tra trên 20 tuyến khảo sát với tổng chiều dài 64 km qua 8 trạng thái rừng, kết hợp lập các ô dạng bản diện tích 4 m² để đo đếm cây tái sinh và ứng dụng phương pháp ô tiêu chuẩn 7 cây của Thomasius để phân tích cây đi kèm.

4. Nguyên nhân chính khiến các loài thực vật quý hiếm tại Bến En bị suy giảm là gì? Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ áp lực khai thác rừng trái phép và sinh kế khó khăn của 440 hộ gia đình sinh sống tại 9 thôn vùng lõi với mức thu nhập thấp, kết hợp cùng tập quán du canh nương rẫy trước đây làm suy thoái môi trường sống tự nhiên.

5. Luận văn ghi nhận kết quả bảo tồn chuyển vị nổi bật nào đã được triển khai? Vườn quốc gia Bến En đã phục hồi thành công 90 ha rừng trồng bảo tồn các loài nguy cấp, tiêu biểu gồm 85 ha Lim xanh, 5 ha Sao lá to, cùng các mô hình thử nghiệm nhân giống cây thuốc quý như Lá khôi tím, Chè vằng dưới tán rừng.

Kết luận

Công trình luận văn thạc sĩ đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu khoa học và thực tiễn với các đóng góp nổi bật:

• Định lượng và phân loại chính xác 79 loài thực vật quý hiếm thuộc 3 ngành thực vật bậc cao có mạch tại Vườn quốc gia Bến En.
• Làm sáng tỏ đặc điểm sinh vật học, động thái vật hậu và cơ chế tái sinh tự nhiên của 4 loài cây gỗ bản địa có giá trị bảo tồn cao.
• Phân tích sâu sắc mối liên hệ giữa điều kiện kinh tế xã hội của 440 hộ dân vùng lõi với mức độ suy thoái nguồn gen cây rừng.
• Đề xuất đồng bộ 4 giải pháp kết hợp giữa bảo tồn nguyên vị, nhân giống chuyển vị và cải thiện sinh kế cộng đồng bền vững.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu số hóa và bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1/25.000 phục vụ trực tiếp cho công tác quy hoạch lâm nghiệp giai đoạn 2015 - 2025.

Các cơ quan quản lý tài nguyên, nhà khoa học và sinh viên có thể tham khảo toàn diện nguồn tư liệu thực nghiệm quý giá này để ứng dụng vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển hệ sinh thái rừng nhiệt đới bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu thực vật 1. Trên thế giới Những công trình nghiên cứu đầu tiên xuất hiện ở Ai Cập cổ đại (cách đây hơn 3.000 năm TCN) và Trung Quốc cổ đại (2.200 năm TCN) sau đó là ở Hy Lạp, La Mã cổ đại cũng lần lượt xuất hiện hàng loạt các tác phẩm về thực vật. Théophrastus (371 - 286 TCN) là người đầu tiên đề xướng ra phương pháp phân loại thực vật và phân biệt một số tính chất cơ bản trong cấu tạo cơ thể thực vật.

Trong hai tác phẩm "Lịch sử thực vật" (Historia Plantarum) và "Cơ sở thực vật" Ông mô tả được khoảng 500 loài cây. Sau đó Plinus (79 - 24 TCN) cho ra đời cuốn "Lịch sử tự nhiên" (Historia naturalis) Ông đã mô tả gần 1. Cùng thời gian này có Dioseoride (20 – 60 TCN) một thầy thuốc của vùng Tiểu Á đã xuất bản cuốn "Dược liệu học". Ông nêu được hơn 500 loài cây cỏ và xếp chúng vào các họ khác nhau Trên thế giới, tổng số loài thực vật hiện nay có nhiều thay đổi và chưa cụ thể, chưa có sự nghiên cứu và điều tra đầy đủ.

Các nhà thực vật học dự đoán số loài thực vật bậc cao hiện có trên thế giới vào khoảng 500. Phêđôrốp (1965) đã dự đoán trên thế giới có khoảng: 300.000 loài thực vật hạt kín; 5.000 loài thực vật hạt trần; 6.000 loài quyết thực vật; 14.000 loài nấm và các loài thực vật bậc thấp khác. Những nghiên cứu về thành phần loài thực vật được tiến hành từ lâu trên thế giới. Theo các tác giả thì mỗi vùng sinh thái sẽ hình thành thảm thực vật đặc trưng khác biểu thị bởi thành phần loài, thành phần dạng sống, cấu trúc và động thái của chúng.

Vì vậy, việc nghiên cứu thành phần loài, thành phần dạng sống là chỉ tiêu quan trọng trong phân loại các loại hình thảm thực vật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tại Việt Nam Việt Nam là nước có đa dạng sinh học cao, là một trong 10 trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của thế giới và được thể hiện qua sự phong phú của nguồn gen, số lượng loài, các kiểu cảnh quan, các hệ sinh thái và vùng địa lý sinh học. Ở nước ta, trong Thực vật chí đại cương Đông Dương và các tập tài liệu khoa học bổ sung tiếp theo đã mô tả và ghi nhận có khoảng 240 họ với 7.000 loài thực vật bậc cao có mạch.

Những năm gần đây, nhiều nhà thực vật dự đoán con số đó có thể lên tới 10. Phan Kế Lộc (1998) đã xác định hệ thực vật miền bắc Việt Nam có 5.660 chi và 240 họ. Thái Văn Trừng (1978) thống kê hệ thực vật Việt Nam có 7.004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1. Phạm Hoàng Hộ (1991 – 1992) trong công trình “Cây cỏ Việt Nam” đã thống kê được số loài của hệ thực vật Việt Nam đạt 10.500 loài gần trùng với số lượng 12.000 loài theo dự đoán của nhiều nhà thực vật học.

Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) đã thống kê thành phần loài của Vườn quốc gia Tam Đảo với 2.000 loài, trong đó có 904 loài cây có ích thuộc 478 chi, 213 họ thuộc 3 ngành: Dương xỉ, Hạt trần và Hạt kín. Các loài này được xếp thành 8 nhóm có giá trị khác nhau. Năm 1998, khi nghiên cứu về họ Thầu Dầu (Euphorbiaceae) ở Việt Nam, ông thu được 156 loài trong tổng số 425 loài của họ Thầu dầu ở Việt Nam chia làm 7 nhóm theo cách sử dụng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Nguyễn Nghĩa Thìn (1998) khi tổng kết các công trình nghiên cứu về khu hệ thực vật ở Việt Nam đã ghi nhận có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 1.373 loài thực vật bậc cao thuộc 2.

Trên cơ sở những thông tin mới nhất và những căn cứ chắc chắn, Nguyễn Tiến Bân (1997) đã giới thiệu khái quát những đặc điểm cơ bản của 265 họ và 2.300 chi thuộc ngành hạt kín ở nước ta. Nguyễn Nghĩa Thìn (1999) trong khi tổng kết các công trình về khu hệ thực vật Việt Nam đã ghi nhận có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 11.373 loài thực vật bậc cao thuộc 2. Tại các vùng và khu vực nghiên cứu Về mặt địa sinh học, Việt Nam là giao điểm của các hệ động thực vật thuộc vùng Ấn Độ - Miến Điện, Nam Trung Quốc và Inđônêxia – Malaysia. Cùng với các yếu tố địa lý, địa hình, khí hậu thủy văn đã tạo cho nơi đây trở thành một trong những khu vực có tính đa dạng sinh học cao của thế giới.

Theo ước tính Việt Nam có khoảng 15.000 loài thực vật có mạch. Hiện nay đã xác định tên được 11.373 loài thực vật bậc cao, 793 loài rêu và hơn 600 loài nấm. Để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là các vùng có tính đa dạng sinh học cao, nơi phân bố các loài quý hiếm, Chính phủ Việt Nam đã cho thành lập một hệ thống các Khu rừng đặc dụng bao gồm Vườn quốc gia, Khu dự trữ thiên nhiên, Khu bảo tồn loài/sinh cảnh, Khu bảo vệ cảnh quan được phân bố trên hầu khắp các vùng sinh thái, gồm 127 khu. Nguyễn Bá Thụ Nghiên cứu tính đa dạng thực vật Vườn quốc gia Cúc Phương, Ông đã đưa ra số liệu tổng số loài thực vật bậc cao là 1.944 loài thuộc 912 chi, 219 họ, 86 bộ của 7 ngành thực vật, trong đó có 98 loài quý hiếm.

So với tổng số loài thực vật bậc cao của Việt Nam (11.374 loài kể cả ngành Rêu), số loài thực vật bậc cao của Cúc Phương chiếm 17,27%. Tác giả cũng đã đưa ra được sự đa dạng về các quần xã thực vật của hệ thực vật Cúc Phương, có 19 quần xã thực vật đã được phân loại, mô tả và lần đầu tiên được thể hiện trên bản đồ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Kết quả nghiên cứu đa dạng thực vật thuộc dự án ICBG tại Cúc Phương, đã bổ sung thêm 119 loài thực vật mới cho Cúc Phương (so với danh lục năm 1997), phát hiện được 2 chi thực vật mới cho Việt Nam là Nyctocalos thuộc họ Núc nác (Bignoniaceae) và chi Gardneria thuộc họ Mã tiền (Loganiaceae), đặc biệt đã phát hiện một chi mới và là loài mới cho khoa học là Vietorchis aurea Averyanov thuộc họ Lan (Orchidaceae). Phát hiện được 45 điểm đa dạng thực vật tại khu vực Cúc Phương.

Phạm Hồng Ban (2001) khi nghiên cứu tính đa dạng sinh học của hệ sinh thái sau nương rẫy ở vùng Tây Nam Nghệ An, tác giả đã xác định thành phần loài, mật độ cá thể và phổ dạng sống của thảm thực vật phục hồi sau nương rẫy theo thời gian bỏ hoá. Theo tác giả, hệ thực vật sau nương rẫy ở vùng đệm Pù Mát (Nghệ An) có 586 loài thuộc 344 chi, 105 họ thực vật bậc cao có mạch. Averyanov và các cộng sự (2005), đã nghiên cứu hệ thực vật Pù Luông, các tác giả đã đánh giá về đa dạng thảm thực vật và thành phần loài với 152 họ, 477 chi, 1. Hoàng Thị Hạnh (2007), khi nghiên cứu đa dạng hệ thực vật bậc cao có mạch tại vùng đệm VQG Bến En, Thanh Hóa đã xác định được 396 loài thuộc 245 chi, 93 họ của 4 ngành thục vật bậc cao có mạch là Ngành Thông đất, ngành Dương xỉ, ngành Hạt trần và ngành Hạt kín.

Đỗ Ngọc Đài (2012) điều tra Đa dạng thực vật bậc cao có mạch tại khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên, tỉnh Thanh Hóa đã xác định được 952 loài, 517 chi và 162 họ. Nguyễn Anh Dũng, nghiên cứu tính đa dạng hệ thực vật bậc cao có mạch tại xã Môn Sơn, vùng đệm vườn quốc gia Pù Mát - Nghệ An đã xác định được 497 loài thuộc 319 chi và 110 họ của 3 ngành thực vật bậc cao có mạch là Ngành thông đất (8 loài), ngành dương xỉ (27 loài) và ngành Mộc lan (642 loài). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn thực vật 1.

Trên thế giới: - Bảo tồn và sử dụng hợp lý các tài nguyên sinh học đã trở thành một chiến lược chung trên toàn cầu. Nhiều tổ chức quốc tế đã ra đời để hướng dẫn việc đánh giá bảo tồn đa dạng sinh học như: Công ước ĐDSH; Hiệp Hội Bảo Tồn Thiên Nhiên Quốc Tế (IUCN), Chương trình môi trương liên hợp quốc (UNEP), Quỹ Quốc Tế Bảo Vệ Thiên Nhiên (WWF), viện thài nguyên Di truyền Quốc Tế (IPGRI),. Nhiều hội nghị và hội thảo được tổ chức và nhiều quốn sách mang chỉ dẩn về công tác bảo tồn và phát triển ĐDSH được xuất bản nhằm cung cấp những kiến thức rộng lớn về bảo tồn và phát triển ĐDSH và rất nhiều công ước Quốc tế đã được nhiều Quốc gia tham gia thực hiện. - Với nhịp điệu phát triển kinh tế xã hội ngày càng tăng, cùng vời việc sử dụng không hợp lý và sự quản lý yếu kếm của tài nguyên rừng, sự suy thoái, mất mát về ĐDSH hiện nay là đáng lo ngại mà nguyên nhân chủ yếu là do con người khai thác và sử dụng thiên nhiên không hợp lý đã làm cho nhiều loài đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt hoặc biến mất.

- Để bảo tồn ĐDSH nói chung và bảo tồn loài nói riêng theo hướng phát triển bền vững, những năm gần đây ở mỗi nước, mỗi khu vực đều tìm tòi, thử nghiệm và lựa chon cho mình một chiến lược và chính sách quản lý tài nguyên hợp lý, tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế - chính trị - xã hội, điều kiện tự nhiên và tập quán canh tác của mỗi dân tộc, mỗi Quốc gia mà hình thành lên một hệ thống quản lý tài nguyên khác nhau. - Hiện nay trên thế giới đang sử dụng hai phương pháp bảo tồn ĐDSH là: + Bảo tồn nguyên vị (in-situ) Bảo tồn nguyên vị bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vộ các loài, các chủng, các sinh cảnh và các hệ sinh thái trong điều kiện tự nhiên. Tùy theo đối tượng bảo tồn mà các hành động quản lý thay đổi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Thông thường bảo tồn nguyên vị thường được thực hiện bằng cách thành lập các khu bảo tồn và đề xuất các biên pháp quản lý phù hợp.

Ngoài ra theo chương trình phát triển Giáo dục khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) còn có khu Di sản thế giới, và theo công ước RAMSAR còn có KBT Đất ngập nước RAMSAR. Tuy nhiên bảo tồn nguyên vị còn bao gồm cả các công việc quản lý các động thực vật hoang dã, các nguồn TNTN ngoài các KBT.