Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và giải pháp bảo tồn loài vượn đen má vàng nomascus gabriellae thomas 1909 tại khu bảo tồn thiên nhiên nam nung tỉnh đắk nông

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và giải pháp bảo tồn loài vượn đen má vàng nomascus, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Phan Đức Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và giải pháp bảo tồn loài Vượn đen má vàng (Nomascus gabriellae Thomas, 1909) tại khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, tỉnh Đắk Nông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số đặc điểm về Linh trưởng ở Việt Nam
• 1.2. Phân loại học thú linh trưởng ở Việt Nam
• 1.3. Họ vượn - Hylobatidae
• 1.4. Một số đặc điểm giống Nomascus
• 1.5. Phân bố của thú Linh trưởng Việt Nam
• 1.6. Phân bố của giống Nomascus
• 1.7. Một số đặc điểm Vượn đen má vàng – Nomascus gabriellae
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.4.2. Phương pháp phỏng vấn
• 2.4.3. Phương pháp điều tra thực địa
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa thế
• 3.1.3. Địa chất, đất đai
• 3.1.4. Khí hậu, thuỷ văn
• 3.1.5. Tài nguyên động thực vật
• 3.2. Khái quát về đặc điểm kinh tế xã hội
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng và phân bố của loài VĐMV
• 4.2. Đặc điểm sinh cảnh của Vượn đen má vàng tại khu vực nghiên cứu
• 4.3. Thành phần các loài thực vật bậc cao tại khu vực nghiên cứu
• 4.4. Đặc điểm cấu trúc tổ thành rừng trong khu vực VĐMV phân bố
• 4.5. Cấu trúc tầng thứ và độ tàn che của rừng
• 4.6. Các mối đe dọa đến loài và sinh cảnh VĐMV
• 4.6.1. Khai thác gỗ
• 4.6.2. Lối mòn trong rừng (đi lại săn bắn, khai thác gỗ và thu hái lâm sản)
• 4.6.3. Khai thác lâm sản ngoài gỗ
• 4.6.4. Chăn thả gia súc
• 4.6.5. Chặt cây trồng cà phê, cao su và nương rẫy
• 4.7. Một số giải pháp bảo tồn loài và sinh cảnh VĐMV tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung
• 4.7.1. Nâng cao năng lực quản lý và thực thi pháp luật trong việc quản lý bảo vệ rừng
• 4.7.2. Nâng cao đời sống nhân dân xung quanh KBT
• 4.7.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng
• 4.7.4. Chương trình nghiên cứu khoa học, phục vụ bảo tồn
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn loài vượn đen má vàng

Nghiên cứu bảo tồn loài vượn đen má vàng (Nomascus gabriellae) tại khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung là một trong những nỗ lực quan trọng nhằm bảo vệ loài linh trưởng quý hiếm này. Loài vượn này đang đối mặt với nhiều nguy cơ tuyệt chủng do mất sinh cảnh và săn bắn. Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, tỉnh Đắk Nông, được xác định là một trong những khu vực quan trọng cho sự tồn tại của loài này. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh thái của vượn đen má vàng mà còn đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của vượn đen má vàng

Vượn đen má vàng sống chủ yếu trong các khu rừng thường xanh, nơi có nhiều cây cao và tán khép kín. Chúng thường di chuyển theo nhóm nhỏ và có hành vi xã hội đặc trưng. Việc hiểu rõ về môi trường sống và hành vi của loài này là rất cần thiết để xây dựng các chương trình bảo tồn hiệu quả.

1.2. Tình trạng hiện tại của loài vượn đen má vàng

Theo các nghiên cứu gần đây, số lượng quần thể vượn đen má vàng đang giảm sút nghiêm trọng. Các yếu tố như mất sinh cảnh do khai thác rừng và săn bắn đã ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại của loài này. Việc theo dõi và đánh giá tình trạng hiện tại là rất quan trọng để có những biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Những thách thức trong bảo tồn loài vượn đen má vàng

Bảo tồn loài vượn đen má vàng tại khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung gặp phải nhiều thách thức. Các hoạt động của con người như khai thác gỗ, săn bắn và phát triển nông nghiệp đã làm suy giảm môi trường sống của loài này. Hơn nữa, sự thiếu nhận thức của cộng đồng địa phương về tầm quan trọng của việc bảo tồn cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Nguy cơ từ hoạt động khai thác rừng

Khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ đang diễn ra mạnh mẽ trong khu vực, gây ra sự mất mát nghiêm trọng về sinh cảnh sống của vượn đen má vàng. Việc này không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn làm phân mảnh môi trường sống của loài này.

2.2. Tác động của con người đến sinh cảnh

Các hoạt động như săn bắn và chăn thả gia súc cũng gây áp lực lớn lên quần thể vượn đen má vàng. Những tác động này không chỉ làm giảm số lượng cá thể mà còn ảnh hưởng đến hành vi và sinh sản của chúng.

III. Phương pháp nghiên cứu và bảo tồn loài vượn đen má vàng

Để bảo tồn loài vượn đen má vàng, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu về số lượng, phân bố và hành vi của loài này là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục cộng đồng cũng cần được triển khai để nâng cao nhận thức về bảo tồn.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp điều tra thực địa để thu thập thông tin về số lượng và phân bố của vượn đen má vàng. Việc này bao gồm việc theo dõi và ghi nhận hành vi của chúng trong môi trường tự nhiên.

3.2. Chương trình giáo dục cộng đồng

Giáo dục cộng đồng là một phần quan trọng trong bảo tồn. Các chương trình này sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của loài vượn đen má vàng và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường sống của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về loài vượn đen má vàng sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách bảo tồn. Những thông tin thu thập được sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc bảo vệ loài này và môi trường sống của chúng.

4.1. Đánh giá hiện trạng quần thể vượn

Kết quả đánh giá hiện trạng quần thể vượn đen má vàng cho thấy sự suy giảm đáng kể về số lượng. Việc này cần được theo dõi thường xuyên để có những biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn cần được đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu. Điều này bao gồm việc bảo vệ môi trường sống, tăng cường quản lý và thực thi pháp luật, cũng như nâng cao nhận thức cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của bảo tồn loài vượn đen má vàng

Bảo tồn loài vượn đen má vàng tại khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung là một nhiệm vụ cấp bách. Các nghiên cứu và giải pháp bảo tồn cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Tương lai của loài này phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các nhà khoa học.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn

Bảo tồn loài vượn đen má vàng không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh học mà còn góp phần vào việc duy trì đa dạng sinh học của khu vực. Việc bảo vệ loài này cũng đồng nghĩa với việc bảo vệ môi trường sống của nhiều loài khác.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Nghiên cứu và bảo tồn loài vượn đen má vàng cần được tiếp tục mở rộng. Các chương trình hợp tác quốc tế và nghiên cứu khoa học sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ loài này trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vượn đen má vàng (Nomascus gabriellae) là một trong những loài linh trưởng đặc hữu quý hiếm nhất của khu vực Đông Dương, hiện được xếp ở mức Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, Danh lục đỏ thế giới IUCN và thuộc Nhóm IB theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nam Nung, tỉnh Đắk Nông với tổng diện tích quản lý trực tiếp 10.849 ha (trong đó phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm 6.156 ha), các quần thể hoang dã đang đứng trước sức ép sinh tồn nghiêm trọng do mất sinh cảnh sống và nạn săn bẫy động vật rừng. Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp của tác giả Phan Đức Linh, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đồng Thanh Hải tại Trường Đại học Lâm nghiệp, tập trung giải quyết yêu cầu cấp bách: lượng hóa quy mô phân bố, phân tích cấu trúc sinh cảnh đặc trưng và xác định các mối đe dọa sinh thái đối với loài linh trưởng quý giá này. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi 6.500 ha rừng phân bố trọng điểm trong khoảng thời gian từ tháng 9/2012 đến tháng 4/2013, bao quát vùng lõi và các xã vùng đệm có tọa độ từ 12°12' đến 12°20' vĩ độ Bắc. Đóng góp cốt lõi của công trình là xác định mật độ đạt 0,35 đàn/km2 với 21 đàn ghi nhận trực tiếp qua âm học, lập công thức tổ thành cho 12 loài cây ưu thế của thảm thực vật tầng cao, đồng thời xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý bền vững nhằm giảm thiểu 80% tác động tiêu cực từ cộng đồng dân cư vùng đệm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát sinh chủng loại học phân tử của Christian (2007) và Roos (2007), xác định loài Vượn đen má vàng thuộc giống Nomascus có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 52 và tỷ lệ sai khác chuỗi gen cytochrome b ty thể dao động từ 0,1% đến 8,2%. Về mặt sinh thái học quần xã, đề tài áp dụng mô hình phân loại thảm thực vật rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng kết hợp hệ thống trạng thái rừng phục hồi của Loeschau (1961) để phân định các trạng thái IIB, IIIA1 và IIIA2. Hệ thống khái niệm then chốt bao gồm: (1) Mật độ quần thể linh trưởng qua tần suất âm học; (2) Công thức tổ thành tầng cây cao biểu thị mối tương tác sinh vật; (3) Cấu trúc phân tầng thẳng đứng và độ tàn che tán rừng; (4) Chỉ số đánh giá mối đe dọa sinh học dựa trên khung ma trận của Margoluis và Salafsky (2001).

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm độ tin cậy khoa học, nghiên cứu thiết lập cỡ mẫu khảo sát thực địa gồm 20 điểm nghe âm học cố định và 9 ô tiêu chuẩn lâm học diện tích 20x50m (tổng diện tích 9.000 m2). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để bố trí 3 ô tiêu chuẩn cho mỗi trạng thái rừng đại diện (IIB, IIIA1, IIIA2), đo đếm toàn bộ các cá thể cây gỗ có đường kính thân từ 6cm trở lên. Lý do lựa chọn phương pháp điều tra âm học từ 5h00 đến 9h00 sáng (lặp lại 3 lần/điểm) với khoảng cách 1,5 đến 2,0 km giữa các đỉnh núi là vì đặc tính vượn chủ yếu sống trên tầng tán cao 15 đến 25m, di chuyển liên tục trên sườn dốc hiểm trở từ 10 đến 35 độ, khiến quan sát mắt thường bị hạn chế. Tác giả cũng triển khai 5 tuyến khảo sát mối đe dọa dài 3 đến 5 km và phỏng vấn cấu trúc 20 đối tượng gồm 8 cán bộ kiểm lâm cùng 12 người dân địa phương. Toàn bộ số liệu được phân tích thống kê trên phần mềm SPSS và tích hợp bản đồ hóa không gian bằng MapInfo 8.0 trong suốt timeline nghiên cứu 8 tháng liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã phát hiện 21 đàn Vượn đen má vàng tại 14/20 điểm nghe trong khu bảo tồn và ghi nhận thêm 2 đàn ở vùng đệm qua phỏng vấn, nâng tổng số đàn quan sát lên 23 đàn. Áp dụng hệ số hiệu chỉnh âm học 0,63, quy mô quần thể thực tế ước tính đạt khoảng 33 đàn trên diện tích sinh cảnh 6.500 ha, tương ứng mật độ 0,35 đàn/km2. Các bầy vượn phân bố tập trung ở khu vực phía Nam và trung tâm (9 đàn), Đắk Môn (5 đàn), Nam Nung (4 đàn) và Quảng Sơn (3 đàn). Về sinh cảnh, điều tra 9 ô tiêu chuẩn ghi nhận 43 loài thực vật bậc cao thuộc 23 họ với 525 cá thể, trong đó ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với 95,65% số họ và 95,35% số loài. Công thức tổ thành tầng cây cao chung toàn khu vực xác định 12 loài chủ đạo, đứng đầu là Dầu nước chiếm tỷ lệ 13,5% và Trâm chiếm 10,3%. Tại trạng thái rừng IIIA1, tầng vượt tán đạt chiều cao 21 đến 25m với sự hiện diện của Giổi xanh, Kháo và Dầu nước, tạo độ tàn che đạt trên 60% phục vụ tối ưu cho việc tìm kiếm quả rừng và di chuyển của vượn.

Thảo luận kết quả

Việc không ghi nhận bất kỳ đàn vượn nào tại khu vực Nậm Nia và Đức Xuyên phản ánh tình trạng suy thoái sinh cảnh nghiêm trọng do rừng bị chia cắt bởi nương rẫy và đường mòn khai thác gỗ. Mật độ 0,35 đàn/km2 tại Nam Nung thấp hơn đáng kể so với mật độ 0,53 đàn/km2 tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kon Cha Răng, chỉ ra áp lực từ việc gia tăng dân số vùng đệm từ 356 nhân khẩu ban đầu lên hàng ngàn người nhập cư. Về mặt phân tích trực quan, các dữ liệu phân bố đàn và biến động đường kính thân cây nên được biểu diễn thông qua biểu đồ phân bố tần số kết hợp bản đồ mật độ GIS, giúp làm rõ mối tương quan thuận giữa độ tàn che tán rừng trên 70% ở trạng thái IIIA2 với vị trí làm tổ của loài. Các mối đe dọa nhân sinh nguy hiểm nhất được xác định là bẫy dây cáp kim loại, nạn phá rừng trồng cà phê, cao su và chăn thả gia súc tự do không kiểm soát.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực địa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm bảo tồn loài và sinh cảnh:

• Tăng cường thực thi pháp luật và triệt phá bẫy bắt: Đội kiểm lâm cơ động phối hợp cùng các trạm Đức Xuyên, Quảng Sơn duy trì tuần tra 15 đến 20 ngày/tháng trên 5 tuyến xung yếu, phấn đấu tháo dỡ 100% bẫy dây cáp và kiểm soát chặt các lối mòn trong giai đoạn 2013-2015.
• Hỗ trợ chuyển đổi sinh kế vùng đệm: Ban quản lý khu bảo tồn cùng chính quyền huyện Krông Nô triển khai các mô hình nông lâm kết hợp, hỗ trợ kỹ thuật thâm canh cà phê và quy hoạch bãi chăn thả gia súc tập trung cho 100% hộ dân M'Nông, giảm 90% áp lực chặt phá rừng tự nhiên trước năm 2016.
• Đẩy mạnh giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức định kỳ 12 đợt truyền thông/năm tại các buôn làng tiếp giáp vùng lõi, đưa nội dung bảo tồn linh trưởng vào trường học địa phương, hướng tới mục tiêu tối thiểu 80% hộ gia đình ký cam kết bảo vệ rừng.
• Xây dựng chương trình nghiên cứu và giám sát dài hạn: Ban quản lý khu bảo tồn phối hợp với Trường Đại học Lâm nghiệp thực hiện quan trắc định kỳ 2 lần/năm tại 20 điểm nghe và 9 ô tiêu chuẩn, ứng dụng công nghệ GIS cập nhật bản đồ biến động sinh cảnh đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý và kiểm lâm viên tại các ban quản lý rừng đặc dụng: Nắm vững quy trình thiết lập 20 điểm nghe âm học, kỹ thuật đo góc phương vị xác định đàn và phương pháp đánh giá mối đe dọa để áp dụng trực tiếp vào công tác tuần tra bảo vệ rừng.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu lâm sinh, linh trưởng học: Khai thác bộ tư liệu thực vật gồm 43 loài, công thức tổ thành 3 trạng thái rừng và các dẫn liệu di truyền phân tử 2n = 52 làm giáo trình giảng dạy chuyên ngành bảo tồn đa dạng sinh học.
• Chuyên gia các tổ chức phi chính phủ và quỹ bảo tồn quốc tế: Sử dụng số liệu mật độ 0,35 đàn/km2 và diện tích sinh cảnh 6.500 ha làm căn cứ khoa học xây dựng các dự án tài trợ phục hồi hành lang sinh thái liên kết vùng Tây Nguyên.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Tham khảo phương pháp luận kết hợp giữa điều tra thực vật học ô tiêu chuẩn 1.000 m2, xử lý dữ liệu SPSS và công cụ số hóa bản đồ hiện trạng rừng MapInfo.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp điều tra âm học theo điểm nghe có ưu điểm gì vượt trội đối với loài Vượn đen má vàng? Do Vượn đen má vàng sống hoàn toàn trên tán cây cao từ 15 đến 25m và có tập tính cất tiếng hót tập thể vang xa vào khung giờ 5h00 đến 9h00 sáng, việc lập 20 điểm nghe cố định lặp lại 3 lần giúp xác định chính xác vị trí 21 đàn trên địa hình núi dốc từ 10 đến 35 độ mà không gây xáo trộn tập tính hoang dã.

Mật độ 0,35 đàn/km2 tại Khu bảo tồn Nam Nung phản ánh điều gì về chất lượng quần thể? Chỉ số 0,35 đàn/km2 trên diện tích 6.500 ha cho thấy Nam Nung là nơi cư trú trọng yếu của khoảng 33 đàn vượn ngoài tự nhiên. Mức mật độ này dù thấp hơn mức 0,53 đàn/km2 tại Kon Cha Răng nhưng vẫn phản ánh sự ổn định tốt của các dải rừng nguyên sinh quanh đỉnh núi cao 1.578m.

Trạng thái rừng nào tại Nam Nung là môi trường sống thích hợp nhất cho loài linh trưởng này? Trạng thái rừng IIIA1 và IIIA2 với sự chiếm ưu thế của cây Dầu nước (hệ số tổ thành 1,79), Giổi xanh (1,33) và Trâm (2,09) là sinh cảnh lý tưởng nhất. Cấu trúc rừng phân tầng rõ rệt với độ tàn che trên 60% cung cấp nguồn thức ăn quả phong phú và mạng lưới cành cây liên tục cho hoạt động di chuyển.

Áp lực nhân sinh nào đang đe dọa trực tiếp nhất đến sự sinh tồn của loài vượn? Mối đe dọa nguy cấp nhất là việc giăng bẫy dây cáp và tình trạng phát rừng làm nương rẫy trồng cà phê, cao su. Sự xuất hiện của các lối mòn dài 3 đến 5 km vào vùng lõi đã làm chia cắt hoàn toàn sinh cảnh tại các tiểu khu thuộc xã Đức Xuyên và Nậm Nia.

Làm thế nào để ứng dụng công nghệ trong việc giám sát biến động sinh cảnh loài? Tác giả khuyến nghị ứng dụng phần mềm MapInfo 8.0 kết hợp máy định vị GPS để theo dõi định kỳ 9 ô tiêu chuẩn lâm học và ranh giới 6.500 ha sinh cảnh. Việc số hóa dữ liệu giúp lực lượng kiểm lâm phát hiện sớm các điểm mất rừng và suy giảm độ tàn che theo thời gian thực.

Kết luận

• Xác định chính xác sự hiện diện của 21 đến 23 đàn Vượn đen má vàng với mật độ 0,35 đàn/km2 trên phạm vi 6.500 ha rừng tự nhiên.
• Thống kê 43 loài thực vật bậc cao thuộc 23 họ, xác lập công thức tổ thành ưu thế gồm Dầu nước, Trâm và Giổi xanh tại các trạng thái rừng IIB, IIIA1, IIIA2.
• Chứng minh mối tương quan chặt chẽ giữa độ che phủ tán rừng với tập tính phân bố, chỉ ra sự biến mất của loài tại các khu vực rừng bị chia cắt.
• Nhận diện 5 mối đe dọa nhân sinh trọng yếu, đứng đầu là nạn đặt bẫy dây cáp và lấn chiếm đất rừng canh tác nông nghiệp.
• Hoàn thiện hệ thống 4 giải pháp bảo tồn toàn diện, định hướng kế hoạch hành động kiểm lâm và cải thiện sinh kế cộng đồng đến năm 2020.

Luận văn là tài liệu khoa học nền tảng phục vụ chiến lược quản lý rừng đặc dụng tại Đắk Nông và khu vực Tây Nguyên giai đoạn 2015-2025. Hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để ứng dụng ngay các mô hình sinh thái và giải pháp quản trị tài nguyên rừng bền vững vào thực tiễn địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số đặc điểm về Linh trưởng ở Việt Nam 1. Phân loại học thú linh trưởng ở Việt Nam Theo hệ thống phân loại của Brandon - Jone và cộng sự (2004) [14], khu hệ thú Linh trưởng Việt Nam có 24 loài và phân loài thuộc 3 họ là: họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae), họ Vượn (Hylobatidae). Theo hệ thống phân loại học phân tử các loài linh trưởng Đông Dương (Christian, 2007) [31] thì Khu hệ thú linh trưởng ở Việt Nam có 25 loài và phân loài thuộc 3 họ: Họ cu li – Loridae, họ khỉ - Cercopithecidae, họ Vượn – Hylobatidae.

Trong phần này, đề tài sẽ tập trung mô tả phân loại học và khu phân bố của họ Vượn. Họ vượn - Hylobatidae Các loài Vượn gộp chung thành họ Vượn (Hylobatidae) được gọi là khỉ giả nhân nhỏ, phân bố trên toàn bộ các vùng rừng mưa nhiệt đới ở Đông Nam Á [4, 15, 21, 32], chúng đặc trưng bởi lối vận động, cấu trúc xã hội và thông tin liên lạc. Các loài vượn sống hoàn toàn trên cây và ăn quả là chủ yếu, sự đu tay tạo ra sự chuyển động đặc thù, tập tính treo thân độc đáo và tư thế đứng thẳng thường xuyên, thể hiện sự chuyên hóa cao độ đối với môi trường và chế độ ăn hàng ngày của chúng. Các nghiên cứu trước đây về phân loại vượn chia thành hai nhóm gồm Symphalangus và Hylobates.

Sự khác nhau dễ nhận thấy là nhóm Symphalangus nặng hơn và chúng có giọng hót sâu hơn, có bao cổ họng bên ngoài và màng chân giữa các ngón 2 và 3. Hiện nay các nghiên cứu về di truyền học, các đặc điểm giải phẫu xương sọ và âm thanh đã phân họ vượn thành các giống Symphalangus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 50, giống Nomascus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 52, giống Bunopithecus có 2n = 38 và giống Hylobates có 2n = 44 [1] (Bảng 1. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Các loài thuộc họ Hylobatidae Số lượng bộ Giống nhiễm sắc Loài và phân loài Vùng phân bố thể Assam, Banglades, Bunopithecus 38 Hoolock hoolock Trung Quốc Hylobates. agilis Đông Sumatra H.

agilis albibarbis Phía đông Borneo H. klossii Đảo Mentawai H. lar Bắc Thái Lan H. molocch Tây Giava Hylobates 44 H.

muelleri Tây Borneo H. muelleri abbotti Tây bắc Borneo H. muelleri funereus Bắc Borneo Đông Thái Lan, H. pileatus Campuchia Symphalangus 50 S.

syndactylus Bán đảo Malay N. concolor Bắc Việt Nam, Yunan N. nasutus Bắc Việt Nam N. hainanus Đảo Hải Nam Nam Việt Nam, Bắc Lào, N.

gabriellae Nomascus 52 Tây Capuchia N.leucogenys Lào, Bắc Việt Nam, Nam Yunan Trung Lào, miền trung N. Siki Việt Nam Nguồn (Geissmann và cộng sự, 2000) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số đặc điểm giống Nomascus Kích thước cơ thể: những cá thể vượn mào hoang dã có trọng lượng cơ thể trung bình là 7 - 8 kg, nặng tương đương với trọng lượng của giống Bunopithecus (7kg), lớn hơn trọng lượng của giống Hylobates (khoảng 5kg) và nhỏ hơn trọng lượng của giống Symphalangus (khoảng 11kg). Đặc điểm sọ: trán cao và tròn, các cạnh trên ổ mắt phẳng.

Số lượng bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 52 Đặc điểm hình thái: Túm lông trên đầu dựng đứng, ở con đực phát triển hơn tạo thành một cái mào, những con cái trưởng thành có đám lông đen trên đầu tương phản với phần lông màu nhạt ở xung quanh. Có sự lưỡng sắc giới tính thể hiện rõ ở những cá thể trưởng thành: con đực thường có màu lông đen (có hoặc không có các mảng lông má màu sáng), cá thể cái có lông màu vàng nhạt hoặc màu vàng da cam hoặc màu be nhạt, thường có mảng lông chẩm màu đen, có hoặc không có đám lông bụng màu tối. Những thay đổi về màu sắc của bộ lông trong quá trình phát triển cá thể: con non sinh ra có bộ lông màu đen, gần tương tự như màu của con đực trưởng thành. Đến thời gian trưởng thành sinh dục (khoảng 5 - 8 năm tuổi), con cái thay đổi màu lông lần thứ hai và có bộ lông màu sáng đặc trưng của con cái trưởng thành [25].

Phân loại học phân tử giống Nomascus Theo Roos Christian et al. 2007 [18], phân loại học phân tử dựa trên trình tự gen cytochrome b ty thể của 64 cá thể vượn và một cá thể Hylobates lar dùng đối chứng trong đó có 44 dạng khác nhau. Sự khác nhau giữa các cặp từ 0,1 – 8,2%, trong các bậc phân loại sự khác biệt lớn nhất là giữa hai loài N. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2: Tỉ lệ sai khác giữa các cặp nucleotit giữa các loàithuộc giống Nomascus 1 2 3 4 5 6 (1) N.

gabriellae 7,1-7,8 7,4-7,9 4,8-6,0 3,3-4,6 3,0-3,9 0,1-1,1 Theo công bố mới nhất năm 2010, đã có thêm một loài vượn mới có tên là vượn mào đen má hung Trung bộ N.anamensis được các nhà khoa học Đức và Việt Nam công bố [35]. Như vậy dựa trên các dẫn liệu về các cặp khác nhau và mối quan hệ phát sinh chủng loại thì các loài N. leucogenys được công nhận là các loài riêng biệt. Dựa trên sơ đồ phát sinh chủng loại của giống Nomascus như trên thì loài N.concolor được coi là loài đơn.1: Sơ đồ mối quan hệ chủng loại phát sinh giữa các loài vượn giống Nomascus LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Phân bố của thú Linh trưởng Việt Nam 1. Phân bố thú Linh trưởng Việt Nam được coi là một trong những trung tâm về đa dạng sinh học, do đặc điểm địa hình kết hợp với đặc điểm khí hậu đã tạo lên sự phân hóa tự nhiên khác nhau theo độ cao và kết quả đã hình thành các vùng núi thấp, núi trung bình và núi cao. Các vành đai Á nhiệt đới và ôn đới vùng phía Tây Trường Sơn xuất hiện ở độ cao 1000m - 1400m, Đông Trường Sơn 700m - 800m và phía Bắc khoảng 500m - 600m[9]. Chính địa hình chia cắt và kết hợp khí hậu hình thành các loài thực vật, các kiểu rừng ở các vùng đai cao khác nhau đã tạo nên các vùng thức ăn, nơi ở và vùng phân bố của thú Linh trưởng như: Dãy Bạch Mã - Hải Vân là chiếc barie tự nhiên ngăn chia sự phân bố của nhiều loài động thực vật.

Phía Nam Bạch Mã - Hải Vân có Khỉ đuôi dài (Macaca fascicularis fascicularis), VĐMV (Nomascus gabrillae) trong khi đó phân bố phía Bắc Bạch Mã - Hải Vân lại có một số loài Voọc thuộc giống (Trachypithecus), Voọc mũi hếch (Rhinopithecus avunculus), Voọc mông trắng (Trachypithecus francoisi delacouri), Khỉ mốc (Macaca assamensis).3 đã thể hiện sự phân bố thú Linh trưởng Việt Nam.3: Vùng phân bố thú Linh trưởng TT Tên loài Tên khoa học Vùng phân bố I Họ cu li Loricidae 1 Cu li lớn Nycticebus coucang (Boddaer, Thừa Thiên Huế 1785) trở ra Bắc 2 Cu li nhỏ Nycticebus pygmaeus (Boddaer, Từ Bắc vào đến 1907) Bình Phước II Họ khỉ Cercopithecidae A Họ Phụ khỉ Cercopithecinae 3 Khỉ cộc Macaca artoides (Geoffroy, Từ Bắc vào Nam 1831) nhưng không gặp ở đảo, kể cả quần đảo gần bờ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 TT Tên loài Tên khoa học Vùng phân bố 4 Khỉ mốc Macaca assamensis (M'Clelland, Phân bố phía từ Bắc 1839) đến Quảng Bình 5 Khỉ đuôi lợn Macaca nemestrina Từ Bắc đến Tây (Linnaeus,1767) Nguyên và vùng Đông Nam Bộ (Bình Phước) 6 Khỉ vàng Macaca mulatta (Zimmermann, Phân bố từ phía 1780) Bắc đến Gia Lai 7 Khỉ đuôi dài Macaca fascicularis fascicularis( Từ Đà Nẵng đến Wroughton, 1815) Cà Mau 8 Khỉ đuôi dài côn Macaca fascicularis condorensis Côn Đảo và Hòn đảo (Kloss, 1926) Bà tỉnh Bà Rịa Vũng Tầu B Họ phụ voọc 9 Voọc xám Trachypithecus phayrei (Blyth, Vùng Tây Bắc và 1847) Bắc Trung Bộ 10 Voọc bạc gecman Trachypithecus cristatus germani Tây Nguyên và (Milne-Edwards,1876) Đông Nam Bộ 11 Voọc bạc Trachypithecus cristatus Tây Nguyên và margarita(Elliot, 1909) Đông Nam Bộ 12 Voọc má trắng Trachypithecus francoisi francoisi Vùng phân bố hẹp (De Pousargues, 1898) ở Đông Bắc 13 Voọc đầu trắng Trachypithecus francoisi Phân bố ở đảo Cát poliocephalusTrouesart, 1911. Bà và Cái Chiên 14 Voọc mông trắng Trachypithecus francoisi Hòa Bình, Ninh delacouri Osgood, 1932. Bình, Thanh Hóa 15 Voọc gáy trắng Trachypithecus francoisi Bắc Trung Bộ nay LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 TT Tên loài Tên khoa học Vùng phân bố hatinhensis Dao, 1970. chỉ còn ở Phong Nha Kẻ Bàng 16 Voọc đen tuyền Trachypithecus francoisi ebenus (Bandon-Jones, 1995) 17 Voọc mũi hếch Rhinopithecus avunculus Bắc Cạn, Tuyên (Dollman, 1912) Quang, Yên Bái, Hà Giang 18 Chà vá chân nâu Pygathrix nemaeus nemaeus Nghệ An, Hà Tĩnh, (Linnaeus, 1771) Quảng Bình, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng và Đắk Lắk 19 Chà vá chân đen Pygathrix nemaeus gripes Milne- Vùng phân bố loài Edwards, 1871 này từ 11022' N đến 14029' N Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đồng Nai, Bình Phước 20 Chà vá chân xám Pygathrix nemaeus cinerea Tilo Quảng Nam, Kon nadler, 1997 Tum III Họ vượn Hilobatidae 21 Vượn đen hải nam Nomascus nasutus sso(?).

22 Vượn đen tuyền Nomascus concolor concolor Vùng phân bố nằm (Harlan, 1826) giữa sông Hồng và sông Đà cùng một số tỉnh Sơn La, Yên Bái 23 Vượn đen má Nomascus leucogenys neucogenys Lai Châu, Sơn La, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 TT Tên loài Tên khoa học Vùng phân bố trắng (Ogilby, 1840) Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, 24 Vượn đen siki Nomascus leucogenys siki Nghệ An, Hà Tĩnh, (Delacaur, 1951) Quảng Bình, Thừa Thiên Huế 25 Vượn đen má Nomascus gabrillae (Thomas, Kon Tum, Đắk vàng(má hung) 1909) Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai (Nguồn: Phạm Nhật, 2002) 1. Phân bố của giống Nomascus Vượn mào – Nomascus chỉ phân bố ở Đông Dương bao gồm Việt Nam, Lào, phía đông Campuchia và Tây - Nam Trung Quốc (tỉnh Vân Nam và đảo Hải Nam), sông Mê Kông là giới hạn phía tây của các vùng phân bố của chúng và ngăn cách chúng với giống Hylobates [18]. Những khu vực phân bố hiện nay đã bị chia cắt mạnh gồm những mảnh rừng ít nhiều còn nguyên sinh, biệt lập và nhỏ. Vượn đen tuyền – N.

concolor phân bố ở miền Trung và miền Tây của tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, tại Bắc Lào có khoảng 9 đàn phân bố ở khu vực rộng khoảng 20km2 thung lũng Nam Kan, tỉnh Bokeo. Ở Việt Nam loài phân bố ở các khu vực giữa sông Hồng và sông Đà, các mẫu vật thu được ở Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Thanh Hóa. Hiện nay theo kết quả điều tra của Lê Trọng Đạt và cộng sự, 2006 ở Sơn La và Yên Bái thì số lượng quần thể vượn đen tuyền đang bị suy giảm từ 39 nhóm với 91 cá thể năm 2000-2001 còn 25 nhóm với 68 cá thể năm 2006 [28]. leucogenys có vùng phân bố rộng ở Trung Quốc từ miền cực Nam của tỉnh Vân Nam, phía đông sông Hắc Long Giang.