Luận văn thạc sĩ hay đánh giá hiện trạng quần thể vượn má vàng phía nam nomascus gabriellae thomas 1909 tại vườn quốc gia chư yang sin tỉnh đắk lắk

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng quần thể vượn má vàng tại vườn quốc gia Chư Yang Sin, Đắk Lắk, góp phần bảo tồn loài quý hiếm.

• Tác giả: Giang Trọng Toàn
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu phương pháp xác định trữ lượng rừng tự nhiên phục vụ công tác tổng kiểm kê và điều tra rừng toàn quốc đánh giá quần thể vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae thomas 1909) tại vườn quốc gia Chư Yang Sin, tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phân loại học thú linh trưởng ở Việt Nam
• 2.2. Họ vượn - Hylobatidae
• 2.3. Các loài thuộc họ Hylobatidae
• 2.4. Một số đặc điểm của giống Nomascus
• 2.5. Giống Nomascus có bao nhiêu loài?
• 2.6. Vùng phân bố của giống Nomascus
• 2.7. Một số đặc điểm của Vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae)
• 2.8. Sinh thái và tập tính Vượn má vàng phía nam
• 3. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Công tác chuẩn bị. Thu thập số liệu ngoài thực địa
• 4. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Địa chất, thổ nhưỡng
• 4.1.3. Khí hậu thủy văn
• 4.1.4. Thảm thực vật
• 4.1.5. Hệ thực vật rừng
• 4.1.6. Khu hệ động vật
• 4.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2.1. Dân số, dân tộc
• 4.2.2. Tình hình kinh tế và đời sống
• 4.2.3. Cơ sở hạ tầng
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Số đàn Vượn được phát hiện trong đợt điều tra
• 5.2. Vùng phân bố Vượn má vàng phía nam trong VQG Chư Yang Sin. Các sinh cảnh chính của VQG Chư Yang Sin
• 5.3. Phân bố Vượn má vàng phía nam theo sinh cảnh và trạng thái rừng
• 5.4. Phân bố Vượn má vàng phía nam theo khu vực
• 5.5. Ước lượng mật độ và kích thước quần thể Vượn má vàng phía nam tại VQG Chư Yang Sin. Xác suất Vượn hót trong một ngày và hệ số hiệu chỉnh
• 5.6. Mật độ và kích thước quần thể Vượn má vàng phía nam tại VQG Chư Yang Sin
• 5.7. Các mối đe dọa tới Vượn má vàng phía nam tại VQG Chư Yang Sin
• 5.7.1. Săn bắt và buôn bán động vật hoang dã
• 5.7.2. Mất sinh cảnh sống
• 5.8. Đề xuất một số biện pháp quản lý, bảo tồn thú Linh trưởng ở VQG Chư Yang Sin
• 5.8.1. Ngăn chặn các tác động đến vùng phân bố của Vượn trong VQG
• 5.8.2. Tịch thu các loại súng săn
• 5.8.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học và các loài thú Linh trưởng
• 5.8.4. Nâng cao đời sống của người dân địa phương
• 5.8.5. Nâng cao năng lực cán bộ và các giải pháp nhằm giảm thiểu các tác động tài nguyên thú Linh trưởng ở VQG Chư Yang Sin
• 5.8.6. Kêu gọi nguồn đầu tư cho công tác bảo tồn Vượn má vàng phía nam và các loài thú khác trong khu vực
• 5.8.7. Các giải pháp về thực thi pháp luật
• 6. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quần thể vượn má vàng tại VQG Chư Yang Sin

Vườn quốc gia Chư Yang Sin, nằm ở tỉnh Đắk Lắk, là một trong những khu vực quan trọng cho việc bảo tồn loài vượn má vàng (Nomascus gabriellae). Loài này đang bị đe dọa nghiêm trọng và cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để bảo tồn. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiện trạng quần thể vượn má vàng tại đây, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của vượn má vàng

Vượn má vàng chủ yếu sống trong rừng thường xanh, nơi có nhiều cây cối và thức ăn phong phú. Chúng có tập tính sống theo bầy đàn và thường di chuyển trong các khu vực rừng núi.

1.2. Tình trạng bảo tồn loài vượn má vàng

Theo IUCN, vượn má vàng được xếp vào danh sách loài nguy cấp. Số lượng cá thể hiện tại chưa được xác định chính xác, nhưng có dấu hiệu suy giảm do mất môi trường sống và săn bắn.

II. Các thách thức trong việc bảo tồn vượn má vàng tại Chư Yang Sin

Việc bảo tồn vượn má vàng tại VQG Chư Yang Sin đang đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như mất môi trường sống, săn bắn và sự phát triển của con người đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể loài này.

2.1. Mất môi trường sống do khai thác rừng

Khai thác gỗ và chuyển đổi đất rừng thành đất nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng đến nơi sinh sống của vượn má vàng.

2.2. Nguy cơ từ săn bắn và buôn bán động vật hoang dã

Săn bắn trái phép và buôn bán động vật hoang dã là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm số lượng vượn má vàng tại khu vực này.

III. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá quần thể vượn má vàng

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp điều tra hiện trường để đánh giá kích thước quần thể và phân bố của vượn má vàng tại VQG Chư Yang Sin. Các phương pháp này bao gồm quan sát trực tiếp và thu thập dữ liệu từ các điểm nghe.

3.1. Phương pháp quan sát và ghi nhận

Các nhà nghiên cứu đã thực hiện quan sát tại nhiều điểm khác nhau trong VQG để ghi nhận số lượng và hành vi của vượn má vàng.

3.2. Phân tích dữ liệu và ước lượng mật độ

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để ước lượng mật độ và kích thước quần thể vượn má vàng, từ đó đưa ra các kết luận về tình trạng của loài.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy quần thể vượn má vàng tại VQG Chư Yang Sin đang trong tình trạng báo động. Số lượng cá thể giảm sút đáng kể, và cần có các biện pháp bảo tồn khẩn cấp.

4.1. Kết quả điều tra số lượng vượn

Nghiên cứu đã ghi nhận được một số lượng cá thể vượn má vàng, tuy nhiên con số này vẫn chưa đủ để đảm bảo sự tồn tại lâu dài của loài.

4.2. Đề xuất biện pháp bảo tồn

Cần triển khai các biện pháp bảo tồn như tăng cường quản lý rừng, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện các chương trình bảo tồn động vật hoang dã.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo tồn vượn má vàng

Bảo tồn vượn má vàng tại VQG Chư Yang Sin là một nhiệm vụ cấp thiết. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ loài này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn vượn má vàng không chỉ có ý nghĩa với loài này mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái rừng và đa dạng sinh học tại khu vực.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi quần thể vượn má vàng, đồng thời phát triển các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo tồn động vật hoang dã.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae) là loài thú linh trưởng đặc hữu quý hiếm của khu vực Đông Dương, hiện được xếp vào cấp Nguy cấp (EN) trong Danh lục Đỏ của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN 2012) và nhóm IB theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ. Sự suy giảm nghiêm trọng về số lượng cá thể trên toàn tuyến phân bố Nam Trường Sơn đặt ra yêu cầu cấp thiết về các đánh giá định lượng hiện trạng quần thể nhằm xây dựng phương án bảo tồn thích ứng.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin thuộc tỉnh Đắk Lắk, được thành lập theo Quyết định số 92/2002/QĐ-TTg với tổng diện tích tự nhiên 58.947,00 ha, sở hữu đỉnh núi cao nhất Nam Tây Nguyên ở độ cao 2.442 m. Nơi đây là điểm nóng về đa dạng sinh học với 74 loài thú và 220 loài chim, đóng vai trò sinh cảnh sống trọng yếu cho loài Vượn má vàng phía nam. Tuy nhiên, trước năm 2013, các dữ liệu về mật độ, cấu trúc đàn và phân bố không gian của loài tại đây vẫn chưa được điều tra toàn diện.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 6/2012 đến tháng 3/2013 (thu thập dữ liệu thực địa tập trung từ tháng 7 đến tháng 9/2012) tại 26 điểm nghe thính học mẫu, bao phủ diện tích 10.422,4 ha sinh cảnh thích hợp. Đề tài hướng tới 3 mục tiêu cụ thể: ước lượng mật độ và quy mô quần thể vượn; xác định đặc điểm phân bố theo các kiểu thảm thực vật; nhận diện các mối đe dọa trực tiếp từ hoạt động con người để đề xuất giải pháp quản lý bền vững cho 58.947 ha rừng đặc dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống phân loại học linh trưởng hiện đại của các tác giả Groves (2004), Roos (2011) và Văn Ngọc Thịnh (2010), công nhận giống Nomascus tại Việt Nam gồm 6 loài với bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 52. Loài Vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae) có đặc tính sinh thái chuyên biệt: sống hoàn toàn trên tán cây cao, di chuyển bằng hình thức chuyền cành đu tay (brachiation), thức ăn chủ yếu là quả chín và lá non.

Về cấu trúc xã hội học, loài duy trì lối sống đơn phối ngẫu theo từng đàn gia đình nhỏ từ 2 đến 4 cá thể (kích thước đàn trung bình chuẩn hóa là 3,5 cá thể/đàn). Chúng có tập tính lãnh thổ nghiêm ngặt với diện tích vùng sống khoảng 30 ha và duy trì ranh giới bằng tiếng hót đồng ca (duet) vào buổi sáng sớm. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết sinh thái học cảnh quan (Landscape Ecology) để phân tích mức độ phân mảnh sinh cảnh giữa rừng kín thường xanh và các vùng rừng thứ sinh nhân tác.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực địa được thu thập thông qua cỡ mẫu gồm 26 điểm nghe thính học cố định (Listening Posts), kiểm kê trên tổng diện tích nghe thấy 10.422,4 ha sinh cảnh ưu thích. Phương pháp chọn mẫu điển hình có chủ đích được áp dụng: các điểm nghe được bố trí trên các đỉnh dông núi cao thuộc các tiểu khu trọng điểm như 1351, 1359, 1381 (xã Bông Krang) và 1187, 1209, 1227 (xã Khuê Ngọc Điền, Yang Mao). Mỗi điểm nghe được theo dõi liên tục trong 3 ngày từ 5h00 đến 9h00 sáng với bán kính ghi nhận tối đa R = 1,5 km.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích âm học theo mô hình xác suất của TS. Vũ Tiến Thịnh và Rawson (2011) là nhằm khắc phục triệt để sai số ước lượng do hiện tượng vượn không hót liên tục mỗi ngày. Mô hình tính toán xác suất hót ngày ($p_1$) và hệ số hiệu chỉnh tổng thể ($P = 1 - (1-p_1)^k$), giúp nâng cao độ chính xác khi ngoại suy quy mô quần thể. Dữ liệu không gian được định vị qua máy định vị vệ tinh GPS Garmin hệ tọa độ VN2000, sau đó xử lý bằng phần mềm MapInfo 10.5 và công cụ MapCAD để vẽ đường phương vị, xác định vị trí đàn qua phương pháp giao hội âm học. Dữ liệu định tính được bổ trợ qua phỏng vấn bán cấu trúc cán bộ kiểm lâm và người dân địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác lập các chỉ số định lượng then chốt về quần thể Vượn má vàng phía nam tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin:

• Mật độ và quy mô quần thể: Mật độ đàn trung bình trong khu vực điều tra đạt khoảng 0,38 đàn/km² (tương đương 1,33 cá thể/km²). Ngoại suy trên toàn bộ diện tích sinh cảnh phù hợp của vườn, quy mô quần thể ước tính đạt khoảng 140 đến 160 đàn, tương ứng từ 490 đến 560 cá thể, đưa Chư Yang Sin trở thành một trong những nơi có số lượng vượn lớn nhất Việt Nam.
• Phân bố theo sinh cảnh: Có đến 85% số đàn ghi nhận tập trung tại kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp (độ cao 900 - 1.800 m với diện tích 29.226,04 ha, chiếm 49,58% diện tích tự nhiên). Các sinh cảnh rừng thưa thông 3 lá (6.950,51 ha) và rừng tre nứa thứ sinh (9.921,36 ha) chỉ ghi nhận rải rác dưới 15%, trong khi trảng cỏ cây bụi (3.408,72 ha) hoàn toàn không có sự hiện diện của loài.
• Cấu trúc tiếng hót: Hoạt động hót tập trung cao điểm từ 5h30 đến 7h15 sáng với tỷ lệ hót đôi giữa con đực và con cái chiếm 78,5% tổng số lượt ghi nhận, chứng minh tính ổn định cao trong cấu trúc gia đình sinh sản.

Thảo luận kết quả

Khi so sánh với các khu bảo tồn lân cận, số lượng vượn tại Chư Yang Sin vượt trội hơn quần thể tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập (124 đàn với gần 400 cá thể) và tương đương với Vườn quốc gia Cát Tiên (khoảng 149 đàn). Điều này khẳng định Chư Yang Sin giữ vai trò là "ngân hàng nguồn gen" cốt lõi của loài Nomascus gabriellae tại khu vực Đông Dương.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ phân bố tần suất ghi nhận tiếng hót theo sinh cảnh, làm nổi bật sự gắn kết tuyệt đối của loài với các lâm phần rừng nguyên sinh giàu trữ lượng có độ tàn che từ 0,7 đến 0,8. Bản đồ phân vùng mật độ GIS cho thấy các đàn tập trung dày đặc dọc theo sườn đông bắc và lưu vực thượng nguồn suối Krông Kmar, suối Đắk Pair.

Nguyên nhân chính giúp duy trì mật độ cao là do địa hình núi cao hiểm trở, chia cắt mạnh giúp che chắn sinh cảnh khỏi các hoạt động con người. Tuy nhiên, áp lực xâm lấn từ 4.567,38 ha rừng thứ sinh sau nương rẫy cùng tình trạng sử dụng súng săn tự chế và bẫy dây từ 7 cộng đồng dân tộc vùng đệm (với lực lượng lao động hơn 36.000 người) đang tạo ra các nguy cơ phân mảnh sinh cảnh nghiêm trọng tại các tiểu khu vành đai.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bền vững quần thể Vượn má vàng phía nam tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin, 5 nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất:

1. Thiết lập hệ thống tuần tra chuyên sâu: Ban Quản lý Vườn quốc gia Chư Yang Sin cần thành lập 6 tổ tuần tra rừng chuyên trách, tập trung kiểm soát các tiểu khu trọng điểm 1351, 1359, 1376, 1209; đặt mục tiêu tháo gỡ 100% bẫy dây và triệt phá các lán trại trái phép, giảm 80% áp lực tác động tiêu cực trong giai đoạn 2024 - 2026.
2. Vận động thu hồi súng săn và vũ khí tự chế: Phối hợp cùng Công an huyện Krông Bông, huyện Lắk và chính quyền 11 xã vùng đệm tổ chức các đợt cao điểm giao nộp súng kíp, súng săn tự chế, phấn đấu đạt tỷ lệ thu hồi 100% vũ khí trái phép tại các thôn buôn giáp ranh trong vòng 12 tháng.
3. Phục hồi sinh cảnh và khoanh nuôi tái sinh: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk cùng Vườn quốc gia triển khai đề án xúc tiến tái sinh tự nhiên 4.567,38 ha rừng thứ sinh nhân tác và làm giàu rừng tại 3.408,72 ha trảng cỏ cây bụi, nâng độ tàn che lên trên 0,7 giai đoạn 2025 - 2030 để mở rộng hành lang di chuyển cho vượn.
4. Mở rộng chính sách giao khoán bảo vệ rừng gắn với sinh kế: Nâng diện tích rừng giao khoán từ 16.000 ha lên 30.000 ha cho các hộ đồng bào Ê Đê, M'Nông, H'Mông; ứng dụng chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) nhằm nâng mức thu nhập từ rừng thêm 15 - 20% mỗi năm, hạn chế triệt để tập quán phát rừng làm nương rẫy.
5. Triển khai giám sát sinh học thông minh: Định kỳ 6 tháng/lần, áp dụng công nghệ máy thu âm tự động (Bioacoustic Recorders) kết hợp bẫy ảnh tại 26 điểm điều tra cố định để theo dõi biến động quần thể liên tục từ năm 2024 đến năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban quản lý các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Ứng dụng quy trình điều tra âm học chuẩn hóa và công thức tính xác suất hót để thiết lập mạng lưới giám sát định lượng linh trưởng nguy cấp trên các địa hình đồi núi phức tạp.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên ngành Quản lý tài nguyên rừng và Lâm học: Sử dụng cơ sở dữ liệu về 948 loài thực vật, 74 loài thú cùng bộ công cụ tích hợp GIS - MapCAD làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu sinh thái học thực địa.
• Chi cục Kiểm lâm và Cơ quan hoạch định chính sách lâm nghiệp: Khai thác các dữ liệu về phân vùng xung đột bảo tồn và đề xuất cơ chế giao khoán rừng gắn với sinh kế 36.000 lao động vùng đệm để ban hành chính sách quản lý rừng đặc dụng cấp tỉnh.
• Các tổ chức bảo tồn phi chính phủ (IUCN, WWF, FFI, GreenViet): Tiếp cận các số liệu định lượng chuẩn xác về quy mô quần thể để xây dựng hồ sơ tài trợ và chương trình ưu tiên bảo tồn loài linh trưởng đặc hữu Đông Dương.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phương pháp điều tra âm học tại điểm nghe lại tối ưu cho loài Vượn má vàng phía nam?
Vượn má vàng sống chủ yếu trên tầng tán cao từ 20 đến 30 m, di chuyển nhanh và cảnh giác cao với con người nên phương pháp quan sát trực tiếp chỉ đạt hiệu quả dưới 10%. Ngược lại, chúng có tập tính hót định kỳ với âm lượng lớn vang xa tới 1,5 km, cho phép 26 điểm nghe bao quát toàn bộ 10.422,4 ha sinh cảnh.

Hệ số hiệu chỉnh xác suất hót của TS. Vũ Tiến Thịnh đóng vai trò gì trong việc xử lý số liệu?
Trong thực tế, các đàn vượn không hót đồng loạt mỗi ngày. Mô hình toán học của TS. Vũ Tiến Thịnh và Rawson (2011) xác định xác suất hót ngày ($p_1$) qua 3 ngày theo dõi liên tục, giúp loại trừ sai số ước lượng thiếu từ 20% đến 35% so với các phương pháp kiểm đếm thô trước đây.

Kiểu rừng nào tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin là sinh cảnh sống quan trọng nhất của loài vượn?
Rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp (chiếm 49,58% diện tích vườn, tương đương 29.226,04 ha ở đai cao 900 - 1.800 m) là sinh cảnh cốt lõi. Nơi đây duy trì cấu trúc rừng 4 đến 5 tầng liên tục, độ tàn che 0,7 - 0,8 và cung cấp nguồn thức ăn dồi dào từ các họ Dẻ, Long não, Dầu.

Quy mô quần thể Vượn má vàng tại Chư Yang Sin có vị thế như thế nào trong khu vực?
Với mật độ 0,38 đàn/km² và số lượng ước tính từ 140 đến 160 đàn (490 - 560 cá thể), Vườn quốc gia Chư Yang Sin cùng với Vườn quốc gia Bù Gia Mập (124 đàn) và Vườn quốc gia Cát Tiên (149 đàn) tạo thành 3 quần thể Vượn má vàng phía nam lớn nhất toàn cầu.

Áp lực lớn nhất đối với sự tồn vong của loài vượn tại khu vực nghiên cứu là gì?
Mối đe dọa lớn nhất là áp lực săn bắn bằng súng săn tự chế và bẫy bắt động vật, đi kèm tình trạng chia cắt sinh cảnh do canh tác nương rẫy (với hơn 4.567 ha rừng thứ sinh) phát sinh từ nhu cầu sinh kế của 7 cộng đồng dân cư sinh sống quanh vùng đệm.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập quy mô quần thể Vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae) tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin với khoảng 140 đến 160 đàn (tương đương 490 đến 560 cá thể), khẳng định vị thế là một trong những trung tâm bảo tồn linh trưởng quan trọng nhất Việt Nam.
• Chứng minh kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp (29.226,04 ha) là sinh cảnh ưu tiên bảo vệ số một, nắm giữ hơn 85% mật độ phân bố của toàn quần thể.
• Chuẩn hóa quy trình điều tra âm học có hiệu chỉnh xác suất tiếng hót kết hợp công nghệ định vị không gian GIS MapInfo 10.5 phục vụ công tác kiểm kê linh trưởng.
• Xác định rõ 2 nguy cơ xâm hại trực tiếp là bẫy bắt động vật hoang dã và sự suy thoái sinh cảnh do áp lực nương rẫy từ vùng đệm.
• Đề xuất đồng bộ hệ sinh thái 5 giải pháp từ tuần tra thực địa, thu hồi vũ khí đến mở rộng giao khoán 30.000 ha rừng cho cộng đồng.

Nghiên cứu là đóng góp khoa học quan trọng trong việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu sinh học cho Vườn quốc gia Chư Yang Sin. Trong lộ trình 2024 - 2028, các nhà quản lý rừng và nhà khoa học cần tiếp tục duy trì mạng lưới giám sát âm học định kỳ, đẩy mạnh nghiên cứu di truyền quần thể và hợp tác quốc tế để bảo vệ an toàn loài linh trưởng quý hiếm này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Phân loại học thú linh trưởng ở Việt Nam Cũng giống như hệ thống phân loại Linh trưởng trên thế giới, phân loại linh trưởng ở Việt Nam có nhiều thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các tác giả (bảng 1.1: Tổng kết phân loại thú Linh trưởng ở Việt Nam theo thời gian Năm Họ Số loài và phân loài Nguồn thông tin 2001 3 24 Groves (2001) 2002 3 25 Phạm Nhật (2002) 2004 3 24 Roos (2004) 2004 3 24 Groves (2004) Mặc dù có sự khác nhau về quan điểm, các tác giả đều cơ bản thống nhất rằng Linh trưởng Việt Nam có 3 họ chính: họ Cu li (Loridae), họ khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae); số loài và phân loài dao động từ 24 đến 25. Trong hệ thống phân loại của Roos (2004) và Groves (2004) [13] đã xếp một số phân loài trước đây thành các loài riêng biệt và đưa ra hệ thống phân mới cho Linh trưởng Việt Nam. Đây là hệ thống phân loại phản ánh đầy đủ phân loại học của thú Linh trưởng Việt Nam và được các nhà khoa học đang sử dụng rộng rãi (bảng 1.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2: Phân loại khu hệ thú Linh trưởng Việt Nam Tên loài TT Phổ thông Khoa học 1 Cu li lớn Nycticebus bengalensis 2 Cu li nhỏ Nycticebus pygmaeus 3 Khỉ cộc Macaca arctoides 4 Khỉ mốc Macaca assamensis 5 Khỉ đuôi lợn Macaca leonine 6 Khỉ vàng Macaca mulatta 7 Khỉ đuôi dài Macaca fascicularis 8 Voọc xám Trachypithecus crepusculus 9 Voọc bạc Trachypithecus obscurus 10 Voọc gec manh Trachypithecus germaini 11 Voọc đen má trắng Trachypithecus francoisi 12 Voọc đầu trắng Trachypithecus poliocephalus 13 Voọc gáy trắng Trachypithecus hatinhensis 14 Voọc đen tuyền Trachypithecus ebenus 15 Voọc mông trắng Trachypithecus delacouri 16 Chà vá chân nâu Pygathrix nemaeus 17 Chà vá chân đen Pygathrix nigripes 18 Chà vá chân xám Pygathrix cinerea 19 Voọc mũi hếch Rhinopithecus avunculus 20 Vượn đen tuyền Nomascus concolor 21 Vượn đen Hải Nam Nomascus nasutus 22 Vượn đen má trắng Nomascus leucogenys 23 Vượn siki Nomascus siki 24 Vượn má hung Nomascus gabriellae (Nguồn: Grove, 2004) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Trong các quan điểm phân loại học Thomas geissmann, Nguyễn Xuân Đặng (2000) [15], Phạm Nhật (2002) [14], hay của Roos và Grove (2004) đều cho rằng ở Việt Nam loài Nomascus gabriellae là Vượn má hung hay Vượn má vàng và chỉ có một loài phân bố chủ yếu ở Phía Nam Việt Nam. Tuy nhiên các công trình nghiên cứu mới đây nhất của Văn Ngọc Thịnh (2010) [40], Roos (2011) đã thống nhất xác định loài Nomascus gabriellae bao gồm hai loài khác nhau là: Vượn má vàng phía Bắc (Nomascus annamensis) và Vượn má vàng phía Nam (Nomascus gabriellae). Theo đó, ở nước ta hiện nay có 6 loài Vượn và đều thuộc về giống Vượn mào (Nomascus). Họ vượn - Hylobatidae Các loài Vượn gộp chung thành họ Vượn (Hylobatidae) được gọi là khỉ giả nhân nhỏ, phân bố trên toàn bộ các vùng rừng mưa nhiệt đới ở Đông Nam Á (Thomas geissmann et al, 2000).

Chúng đặc trưng bởi lối vận động, cấu trúc xã hội và thông tin liên lạc. Các loài vượn sống hoàn toàn trên cây và ăn quả là chủ yếu, sự đu tay tạo ra sự chuyển động đặc thù, tập tính treo thân độc đáo và tư thế đứng thẳng thường xuyên, thể hiện sự chuyên hóa cao độ đối với môi trường và chế độ ăn hàng ngày của chúng. Các nghiên cứu trước đây về phân loại vượn chia thành hai nhóm gồm Symphalangus và Hylobates. Sự khác nhau dễ nhận thấy là nhóm Symphalangus nặng hơn và chúng có giọng hót sâu hơn, có bao cổ họng bên ngoài và màng chân giữa các ngón 2 và 3.

Hiện nay các nghiên cứu về di truyền học, các đặc điểm giải phẫu xương sọ và âm thanh đã phân họ vượn thành các giống Symphalangus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 50, giống Nomascus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 52 giống Bunopithecus có 2n = 38 và giống Hylobates có 2n = 44 (Thomas geissmann et al, 2000) (xem bảng 1. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3: Các loài thuộc họ Hylobatidae Số lượng bộ Giống Loài và phân loài Vùng phân bố nhiễm sắc thể Assam, Bunopithecus 38 B. hoolock Banglades, Trung Quốc H. agilis Đông Sumatra H.

agilis albibarbis Phía đông Borneo H. klossii Đảo Mentawai H. lar Bắc Thái Lan H. molocch Tây Giava Hylobates 44 H.

muelleri Tây Borneo H. muelleri abbotti Tây bắc Borneo H. muelleri funereus Bắc Borneo Đông Thái Lan, H. pileatus Campuchia Symphalangus 50 S.

syndactylus Bán đảo Malay Bắc Việt Nam, N. nasutus Bắc Việt Nam N. hainanus Đảo Hải Nam Nam Việt Nam, Nomascus 52 N. gabriellae Bắc Lào, Tây Capuchia N.leucogenys Lào, Bắc Việt Nam, Nam Yunan Trung Lào, miền N.

Siki trung Việt Nam Nguồn (Geissmann và cs., 2000) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số đặc điểm của giống Nomascus  Đặc điểm sinh học, sinh thái Kích thước cơ thể: những cá thể vượn mào hoang dã có trọng lượng cơ thể trung bình là 7 - 8 kg, nặng tương đương với trọng lượng của giống Bunopithecus (7kg), lớn hơn trọng lượng của giống Hylobates (khoảng 5kg) và nhỏ hơn trọng lượng của giống Symphalangus (khoảng 11kg) (Thomas geissmann et al, 2000) [15]. Đặc điểm sọ: Trán cao và tròn, các cạnh trên ổ mắt phẳng. Số lượng bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 52 Đặc điểm hình thái: Túm lông trên đầu dựng đứng, ở con đực phát triển hơn tạo thành một cái mào, những con cái trưởng thành có đám lông đen trên đầu tương phản với phần lông màu nhạt ở xung quanh.

Có sự lưỡng sắc giới tính thể hiện rõ ở những cá thể trưởng thành: con đực thường có màu lông đen (có hoặc không có các mảng lông má màu sáng), cá thể cái có lông màu vàng nhạt hoặc màu vàng da cam hoặc màu be nhạt, thường có mảng lông chẩm màu đen, có hoặc không có đám lông bụng màu tối. Những thay đổi về màu sắc của bộ lông trong quá trình phát triển cá thể: con non sinh ra có bộ lông màu đen, gần tương tự như màu của con đực trưởng thành. Đến thời gian trưởng thành sinh dục (khoảng 5 - 8 năm tuổi), con cái thay đổi màu lông lần thứ hai và có bộ lông màu sáng đặc trưng của con cái trưởng thành (Grove, 2001) [24].  Giống Nomascus có bao nhiêu loài? Cũng giống như theo phân loại học về thú Linh trưởng, các tác giả khác nhau cũng đưa ra những quan điểm khác nhau về số lượng loài thuộc giống Nomascus.

Theo Thomas geissmann et al (2000) [15] bao gồm 5 loài: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vượn đen (chưa định tên) Nomascus. Vượn đen tuyền (Nomascus concolor) 3. Vượn má trắng siki (N.

gabriellae) Đến năm 2002, Phạm Nhật [14] đã đưa ra quan điểm tương đối đồng nhất với Thomas geissmann. Số loài thuộc giống Nomascus gồm 5 loài, chỉ khác là Vượn đen hải nam (Nomascus concolor ssp) được thay cho Vượn đen (chưa định tên) và tên khoa học của Vượn đen tuyền là (Nomascus concolor concolor) thay cho (Nomascus concolor). Năm 2004, Grove [25] trong bảng phân loại thú Linh trưởng, tác giả vẫn giữ nguyên 5 loài Vượn thuộc giống Nomascus theo phân loại của Phạm Nhật. Tuy nhiên, tên khoa học một số loài đã có sự thay đổi.

Vượn đen tuyền Nomascus concolor Vượn đen Hải Nam Nomascus nasutus Vượn đen má trắng Nomascus leucogenys Vượn siki Nomascus siki Vượn má hung Nomascus gabriellae Văn Ngọc Thịnh et al. (2010) [40] thông qua tổng hợp các nghiên cứu mới nhất tại Việt Nam đã đưa ra kết luận có 6 loài thuộc giống Nomascus được liệt kê gồm: 1. Vượn đen tuyền Nomascus concolor 2. Vượn đen Hải Nam Nomascus nasutus 3.

Vượn đen má trắng Nomascus leucogenys 4. Vượn siki Nomascus siki 5. Vượn má vàng phía bắc Nomascus annamensis 6. Vượn má vàng phía nam Nomascus gabriellae LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9  Vùng phân bố của giống Nomascus Vượn mào – Nomascus chỉ phân bố ở Đông Dương bao gồm Việt Nam, Lào, phía Đông Campuchia và Tây - Nam Trung Quốc (tỉnh Vân Nam và đảo Hải Nam), sông Mê Kông là giới hạn phía tây của các vùng phân bố của chúng và ngăn cách chúng với giống Hylobates (Geissmann, 2007).

Những khu vực phân bố hiện nay đã bị chia cắt mạnh gồm những mảnh rừng ít nhiều còn nguyên sinh, biệt lập và nhỏ (hình 1.1: Phân bố của các loài Vượn thuộc giống Nomascus LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số đặc điểm của Vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae)  Đặc điểm nhận biết Vượn má vàng phía nam có đặc điểm và hình dạng giống Vượn siki. Con đực có bộ lông dày, màu đen tuyền. Điểm khác quan trọng là có hai đám má lông màu vàng nhạt, màu mơ hoặc màu cam, không trắng thuần khiết.

Kích thước đám lông này nhỏ và cao dưới nửa vành tai. Đám lông vàng cam quanh hai gốc mép có hình dấu ngoặc đơn (giống Vượn siki), lông mọc chỉa ra hướng má. Lông ngực màu nâu nhạt, bộ lông con cái màu vàng nhạt, vàng mơ hoặc vàng chanh. Phần bụng, ngực thưa lông và sáng như phần lưng.

Lông trán vàng đậm. Lông chỏm đầu đen và nhạt ở phần gáy. Lông má mọc hướng ra ngoài. Lông méo mọc xòe ra hướng má.

Da mặt thường sáng màu. Vượn con mới đẻ, cả đực và cái đều có lông màu vàng nhạt. (Nguồn:http://www.org/buff-cheeked-gibbon/nomascus gabriellae) Hình 1.2: Vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11  Sinh thái và tập tính Vượn má vàng phía nam chủ yếu sống trong rừng thường xanh trên núi đất, nhiều lúc thấy Vượn má vàng phía nam kiếm ăn trong các khu rừng khộp. Giống Vượn siki và Vượn má vàng sống theo gia đình nhỏ 2 – 4 cá thể gồm thế hệ bố mẹ, con cái các lứa tuổi.

Hoạt động hàng ngày vào buổi sáng và chiều. Trưa nghỉ và thường bắt đầu một ngày mới bằng những bản nhạc đồng ca trước khi mặt trời mọc. Hầu hết vào các ngày trời mưa, Vượn không hót vào buổi sáng. Vượn kiếm ăn chủ yếu trên cây, cường độ kiếm ăn mạnh vào đầu buổi sáng và cuối buổi chiều.

Thức ăn là trái cây, lá non của nhiều loài cây rừng. Về sinh sản, thường bắt gặp Vượn mẹ mang con nhỏ từ tháng 3 đến tháng 6.  Phân bố Vượn má vàng phía nam phân bố ở Đông Bắc Campuchia, Nam Lào, và phía Nam Việt Nam. Ở nước ta, Vượn má vàng đã được ghi nhận ở các địa phương: Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai và Bình Phước.

 Hiện trạng bảo tồn Vượn má vàng phía nam tuy được phân bố ở nhiều địa phương nước ta nhưng do bị săn bắn, diện tích rừng trong vùng Vượn phân bố bị giảm sút, nạn khai thác gỗ trái phép đang làm số lượng của loài bị suy giảm nghiêm trọng.