Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái học loài du sam đá vôi keteleeria davidiana bertrand beissn làm cơ sở đề xuất một số giải pháp bảo tồn tại khu bảo tồn thiên nhiên kim hỷ

Nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái loài du sam đá vôi Keteleeria davidiana, đề xuất giải pháp bảo tồn tại khu bảo tồn Kim Hỷ.

• Tác giả: Phùng Thị Tuyến
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Minh Hợi
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái học loài Du sam đá vôi (Keteleeria davidiana (Bertrand) Beissn.) làm cơ sở đề xuất một số giải pháp bảo tồn tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn loài Du sam đá vôi Keteleeria davidiana

Nghiên cứu bảo tồn loài Du sam đá vôi (Keteleeria davidiana) tại khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ là một vấn đề cấp bách. Khu bảo tồn này không chỉ là nơi lưu giữ đa dạng sinh học mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Du sam đá vôi là một trong những loài cây đặc hữu, có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Việc nghiên cứu và bảo tồn loài cây này không chỉ giúp duy trì sự đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển bền vững của khu vực.

1.1. Đặc điểm sinh học của loài Du sam đá vôi

Loài Keteleeria davidiana có đặc điểm sinh học độc đáo, thường mọc trên núi đá vôi. Cây có thân thẳng, tán hình tháp, và gỗ có giá trị cao. Nghiên cứu cho thấy cây có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu ẩm ướt và ánh sáng đầy đủ.

1.2. Tình trạng hiện tại của loài Du sam đá vôi

Hiện nay, Du sam đá vôi đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Số lượng cá thể giảm mạnh, chỉ còn lại một số quần thể nhỏ tại Kim Hỷ và Hạ Lang.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn Du sam đá vôi

Bảo tồn loài Du sam đá vôi gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt thông tin về đặc điểm sinh thái và sinh học của loài. Ngoài ra, việc quản lý tài nguyên thiên nhiên tại khu bảo tồn cũng chưa được thực hiện hiệu quả. Các hoạt động khai thác gỗ và phát triển kinh tế đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của loài.

2.1. Nguy cơ tuyệt chủng của loài Du sam đá vôi

Sự suy giảm số lượng cá thể Keteleeria davidiana đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu. Loài này được xếp vào danh sách các loài nguy cấp, cần có biện pháp bảo vệ khẩn cấp.

2.2. Tác động của con người đến môi trường sống

Các hoạt động khai thác gỗ và phát triển nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của Du sam đá vôi. Việc này đòi hỏi cần có các biện pháp quản lý và bảo vệ hiệu quả hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu và bảo tồn Du sam đá vôi

Để bảo tồn loài Du sam đá vôi, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Việc thu thập dữ liệu về đặc điểm sinh học, sinh thái và tình trạng quần thể là rất quan trọng. Các biện pháp nhân giống và trồng cây cũng cần được triển khai để tăng cường số lượng cá thể trong tự nhiên.

3.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của loài

Nghiên cứu về môi trường sống và điều kiện sinh trưởng của Keteleeria davidiana giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của loài. Điều này sẽ hỗ trợ trong việc xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả.

3.2. Phương pháp nhân giống và trồng cây

Việc nhân giống và trồng cây Du sam đá vôi cần được thực hiện theo các phương pháp khoa học. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tạo ra cây con từ hạt giống có thể giúp tăng cường số lượng cá thể trong tự nhiên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu bảo tồn

Kết quả nghiên cứu về Du sam đá vôi đã chỉ ra rằng việc bảo tồn loài này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn mang lại giá trị kinh tế. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu có thể giúp phát triển các chương trình bảo tồn hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài cây này.

4.1. Giá trị kinh tế của loài Du sam đá vôi

Gỗ của Keteleeria davidiana có giá trị cao trong ngành chế biến gỗ và mỹ nghệ. Việc bảo tồn loài này sẽ góp phần vào phát triển kinh tế bền vững cho khu vực.

4.2. Kết quả từ các chương trình bảo tồn

Các chương trình bảo tồn đã được triển khai tại khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ đã cho thấy những kết quả tích cực. Số lượng cá thể Du sam đá vôi đã có dấu hiệu phục hồi, tuy nhiên cần tiếp tục duy trì và phát triển các biện pháp bảo vệ.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bảo tồn Du sam đá vôi

Nghiên cứu bảo tồn loài Du sam đá vôi tại khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ là một nhiệm vụ quan trọng. Tương lai của loài này phụ thuộc vào các biện pháp bảo vệ và quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, nhà khoa học và cộng đồng để bảo tồn và phát triển loài cây quý hiếm này.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn Du sam đá vôi không chỉ là bảo vệ một loài cây mà còn là bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học tại khu vực. Điều này có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển bền vững.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp bảo tồn mới cho Keteleeria davidiana. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và đảm bảo sự tồn tại lâu dài của loài trong tự nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1. Nghiên cứu về phân loại và đặc điểm hình thái, sinh thái loài Du sam đá vôi Theo Thực vật chí Trung Quốc (1978), loài Keteleeria davidiana (Bertr. có 2 thứ: Keteleeria davidiana (Bertr.

davidiana có ở Việt Nam với tên gọi là Du sam đá vôi và Keteleeria davidiana (Bertr. chien – peii không có ở Việt Nam [57]. Tác giả Farjon (1989) cho biết Du sam là loài có phân bố ở Trung Quốc (vùng Tây Nam Sichuan Trung Quốc và vùng núi cao Hainan) và Lào. Tên Trung Quốc gọi là Yunnan youshan [27].

Trong cuốn Bách khoa toàn thư Nông nghiệp Trung Quốc (1989) có đề cập đến một số vấn đề về cây Du sam như sau: Về tên gọi, do Du sam có chứa nhiều dầu và lá giống như Sa mộc nên có tên gọi khác là Sam dầu (Oil fir). Chi Du sam có 11 loài khác nhau, phân bố ở phía Nam sông Trường Giang (Trung Quốc) và một số nước ở khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Ở Trung Quốc có 9 loài được xác định và mô tả. Du sam được các nhà thực vật học Trung Quốc là những người đầu tiên xác định và nghiên cứu như sau: Đặc trưng và công dụng: Du sam là cây gỗ thường xanh, gốc, cành có vảy chồi nhỏ thắt lại, chồi mùa đông chuyển màu nâu, sắp xếp theo hình vòng xoắn, trên cành lá xếp thành hai hàng khí khổng, cuống lá ngắn.

Hoa đơn tính cùng gốc, hoa đực có 4 - 8 bông, mọc chùm trên đỉnh, hoa cái nhiều bông, phấn hoa có mang khí, hoa đực mọc trên đỉnh cành bên, thẳng, nhiều vảy, mặt dưới vảy mọc hai trụ phôi. Quả cầu chín trong năm, phình to, thẳng, hình ống tròn, vảy hạt chất gỗ, vảy bao, chất màng, thường nứt thành 3, phần giữa hẹp dài, phần trên hơi lồi lên, hạt có cánh. Khi chồi lá mầm mọc lên không lộ ra ngoài. Gỗ cứng vừa, kết cấu dày mịn, chịu nén tốt, có thể làm xây dựng, cột nhà, dụng cụ gia đình.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Du sam là cây ưa sáng, ưa khí hậu ẩm, ấm, yêu cầu đối với đất không nghiêm khắc lắm, phần lớn mọc trên núi đá vôi, cũng thích hợp với đất chua, tốc độ sinh trưởng vừa phải, khả năng tái sinh những vùng như Vân Nam rất mạnh, còn các vùng khác kém hơn. Do chất lượng gỗ tốt nên bị khai thác quá nhiều, ngày nay càng hiếm hơn. Hiện nay Du sam được xếp loại cần đuợc bảo vệ và thuộc loài cây quý hiếm cấp III của Trung Quốc [52]. Một số loài Du sam chủ yếu như sau: Du sam hải nam (Keteleeria hainaensis Chun et Tsiang.) có lá hình kim dẹt, dài 5 - 8cm, ở cây tái sinh và cành non lá dài hơn (khoảng 14cm); nón hình ống, dài 14 - 18cm, đường kính 7cm.

Cây mọc trên núi đá vôi ở độ cao 1000m so với mực nước biển, là loài cây bảo vệ cấp II tại đảo Hải Nam (Trung Quốc). Du sam đài loan (Keteleeria formosana Hayata.) mọc rải rác trên núi đá vôi hoặc đá diệp thạch, trên độ cao 600 - 1500m. Ở Hồ Nam có một rừng thuần loài, sinh trưởng nhanh, dáng đẹp. Nguồn gốc loài này từ Quảng Đông, được dẫn giống về Xishungbanna.

Cành nhỏ, mọc một năm, màu vàng nhạt; lá hình kim, dài 2 - 5cm, phía trên đỉnh tròn, nhọn, hơi lõm xuống; cây con hoặc cành chồi có lá nhọn; nón dài 8 - 21cm, đường kính 3,5 - 6cm; vảy hạt ở giữa hình trứng, mặt trên uốn cong, lưng vẩy không có lông. Một loài Du sam khác có tên khoa học Keteleeria fortunei (Murr. nguyên sản ở Nam sông Trường Giang (Quảng Đông, Quảng Tây), trên độ cao 400 - 1200m. Mọc trên đất đỏ hoặc vàng, loài này được bảo vệ cấp III.

Cành nhánh một năm, màu đỏ da cam hoặc hồng nhạt; lá hình kim dẹt, dài 1,2 - 1,3cm; đỉnh tù; nón dài 6 - 18cm, đường kính 5 - 6,5cm; vẩy hạt nằm giữa, hình tròn quạt, không có lông, mép uốn vào trong. Ra nón tháng 3 - 4, chín vào tháng 10 năm sau. Ngoài ra còn một số loài Du sam khác nữa tại Trung Quốc là: Keteleeria calcarea Cheng et L. Fu, Keteleeria cyclolepis Flous, Keteleeria oblonga Cheng et L.

Fu, Keteleeria pubescens Cheng et L. Tại Đại học sư phạm Bắc Kinh - Khoa Sinh vật học Tác giả Uy An Như trong tập san Sinh vật học Trung Quốc đã nêu rõ Du sam là loài thực vật cổ còn sót LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 lại trong quá trình chọn lọc tự nhiên. Năm 1979 các nhà nghiên cứu thực vật đã phát hiện tại khu rừng Thần Nông Giá thuộc tỉnh Hồ Bắc có mặt cây Du sam cổ thụ cao 36m, chu vi ngang ngực 7,5m; thể tích gỗ hơn 60m3. Sau đó phát hiện thêm một cây cổ thụ nữa tại Vu Sơn tỉnh Tứ Xuyên cao 50m, đường kính ngang ngực 2,8m.

Cũng theo Uy An Như, Du sam thuộc họ Thông (Pinaceae). Việt Nam có 2 loài, 9 loài còn lại đều ở Trung Quốc phân bố ở nơi có khí hậu ấm áp của Trung Quốc [56]. Năm 1998, tài liệu "Cây lá kim Trung Quốc" đã đưa ra các thông tin về loài như sau: Du sam đá vôi (Thiết kiên sam - Keteleeria davidiana) là một trong những loài cây đặc hữu quý hiếm của Trung Quốc. Cây có thân thẳng, hình thái thân tán đẹp, sinh trưởng nhanh, là cây trồng rừng, trồng lục hoá rất có giá trị.

Tại Trung Quốc hiện nay Du sam đá vôi chỉ còn tồn tại rải rác ở một số nơi, do các hoạt động của con người đã làm cho diện tích Du sam đá vôi bị thu hẹp, nếu như không có các biện pháp bảo vệ cấp bách thì tương lai gần khả năng bị tuyệt chủng của loài là rất cao. Cũng trong tài liệu này thì các đặc điểm về sinh thái của loài cũng được trình bày rất chi tiết, bao gồm: + Phân bố và hoàn cảnh sống Cây có phân bố ở một số tỉnh của Trung Quốc như: Cam Túc, Thiềm Tây, Tứ Xuyên, Quý Châu, Hồ Bắc. Cây thường mọc rải rác ở độ cao từ 500 - 1500m. Cây phân bố chủ yếu ở đai Á nhiệt đới gió mùa phương bắc, có 4 mùa rõ rệt, ưa khí hậu ấm và hơi ẩm, ánh sáng đầy đủ, không có thời gian sương muối.

Nhiệt độ năm bình quân là 12 - 16°C, lượng mưa bình quân trong năm là 777 - 1117mm. Cây sinh trưởng thích hợp trên vùng có đá lộ đầu nhiều, hoặc trên đất phát triển từ đá vôi, hơi chua. Mặc dù cây có khả năng thích ứng rộng với các điều kiện đất, nhưng độ dày của tầng đất, hướng dốc, độ dốc có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của cây. + Kết cấu và tổ thành Du sam đá vôi là loài cây thuộc nhóm có phân bố nằm giữa khu vực Bắc và Nam của Trung Quốc, hiện vẫn còn những đám rừng thuần loài, tuy nhiên rất ít gặp.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Thông thường Du sam đá vôi là loài chiếm ưu thế trong các rừng hỗn giao. Kiểu rừng này có phạm vi phân bố rộng, độ cao từ 500 - 1700m, trên đất nâu vàng núi cao, độ dày từ 30 - 50cm, đất chua hoặc hơi chua, có tầng thảm mục dày, rừng thông gió, khô ráo. Tầng cây gỗ ưu thế trong rừng Du sam đá vôi là Du sam đá vôi, ngoài ra còn có Thông mã vĩ, Sau sau, Sồi đen và chia làm 2 tầng. Tầng 1 chủ yếu là Du sam đá vôi, Sau sau, Thông mã vĩ, chiều cao trung bình của tầng 1 là 16m, độ tàn che bình quân 0,6.

Tầng 2 chủ yếu là các loài Thông mã vĩ, Du sam, Cọ khẹt, Đỉnh tùng., chiều cao trung bình của tầng 2 là 11,5m độ tàn che 0,3. Tầng cây bụi che phủ trên 70%, gồm chủ yếu là các loài Đỗ quyên, với chiều cao trung bình 1,1m, phân bố đều. Tiếp theo có thể gặp các loài sau: Cà muối, Cotinus coggygria, Gai lê, Vệ mâu , Đẻn, Cọc rào , Cò ke. Tầng cỏ, độ che phủ đạt 40%, gồm có Lô, Chè vè, Cỏ tranh, Cúc sao, Hoà, Cỏ chét., chiều cao đạt 10 - 50cm.

Ngoài ra ở những khu vực ẩm ướt có nhiều rêu phân bố. Thực vật ngoại tầng gồm có: Actinidia sp., Dây ruột gà, Thiến thảo, Kim cang, Mơ leo. + Sinh trưởng và phát triển Du sam đá vôi có đặc tính tỉa cành tự nhiên không tốt. Trong rừng có độ tàn che 0,5 - 0,6; cây cao 10m trở lên có chiều cao dưới cành chỉ khoảng 2 - 3m.

Trong các rừng có độ tàn che cao hơn, cây tỉa cành tự nhiên cao nhất chỉ đến 1/3 chiều cao của cây. Những cành mọc ngang, thời gian đầu hơi xoè xuống sau đó mọc hướng lên trên. Hệ rễ của Du sam đá vôi rất phát triển, tuy nhiên không rõ rễ chính. Những cây nhiều tuổi phần rễ ở gốc cây thường nổi lên trên mặt đất, có thể cao 1m, hệ rễ ăn rộng, rễ nhánh nhiều, gốc nhánh thô, đầu rễ nhánh nhỏ dài, đường kính bao phủ của bộ rễ khoảng 5m.

Ở các điều kiện lập địa khác nhau, cây ra nón cũng khác nhau, bình thường khoảng 20 năm cây bắt đầu ra nón, ở nơi lập địa tốt có thể 15 năm cây đã bắt đầu ra nón, giai đoạn 50 - 60 tuổi là giai đoạn cây cho sản lượng nón cao nhất. Tại Thần LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Nông Giá, có 1 cây Du sam đá vôi 900 tuổi, đến nay vẫn rất sai quả. Căn cứ vào kết quả giải tích thân cây Du sam đá vôi (Cây giải tích có tuổi 47 năm, cao 22m, đường kính ngang ngực 22,7m; thể tích thân cây là 1.2074m³) tại Hồ Bắc, cho thấy: Sinh trưởng về chiều cao: 5 năm đầu, sinh trưởng bình quân chiều cao là 69cm/năm, 5 năm sau bước vào thời kì sinh trưởng mạnh về chiều cao, giai đoạn 5 - 10 năm tuổi sinh trưởng bình quân đạt 72cm/năm, giai đoạn 10 - 15 năm đạt 86cm/năm, đến năm 17 tuổi trở đi sinh trưởng về chiều cao giảm dần, đến 20 năm sinh trưởng bình quân năm chỉ đạt 46cm, năm 20 - 25 năm lại tăng cao, giai đoạn 25 năm trở đi sinh trưởng giảm dần đến giai đoạn 45 tuổi sinh trưởng bình quân chỉ đạt 14cm/năm, các năm sau ổn định ở mức 14 - 15cm/năm.