MỞ ĐẦU Trong suốt những thế kỷ qua, quá trình công nghiệp hóa và các hoạt động của con người đã làm gia tăng mạnh mẽ các ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên. Nếu như con người chỉ quan tâm đến cuộc sống vật chất, khai thác tài nguyên thiên nhiên mà không bảo vệ môi trường thì hậu quả sẽ thật khó lường. Thời gian gần đây, thiên nhiên đã có nhiều cơn thịnh nộ, các hiện tượng thời tiết bất thường xảy ra thường xuyên hơn với cường độ mạnh hơn. Vì vậy chúng ta cần có biện pháp thích hợp bảo vệ môi trường như bảo vệ chính tương lai của loài người.
Mặt khác, xu hướng toàn cầu hóa ngày càng phát triển trong nhiều lĩnh vực trong đó có cả môi trường. Thế giới đang có sự chuyển mình về nhu cầu tiêu thụ hàng hóa trên thị trường, các mặt hàng xuất nhập khẩu từ các quốc gia trên thế giới có được thị trường khó tính này chấp nhận hay không trong quá trình hội nhập phụ thuộc vào chiến lược phát triển của từng doanh nghiệp, trong đó ý thức về vấn đề bảo vệ môi trường là một trong những yếu tố quan trọng. Mọi doanh nghiệp hay tổ chức khi hoạt động đều gây nên những tác động môi trường với mức độ khác nhau, vấn đề là các doanh nghiệp hay tổ chức cần làm những gì để có thể quản lý, giảm thiểu tác động đến môi trường. Đối với những doanh nghiệp năng động, công tác quản lý môi trường luôn được lồng ghép trong chiến lược phát triển kinh doanh của doanh nghiệp.
Hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001 là công cụ giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa ô nhiễm môi trường thay vì đối phó thụ động với các yêu cầu pháp lý. Thông qua việc xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001, doanh nghiệp có thể nâng cao giá trị hình ảnh của mình trong mắt người tiêu dùng và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới. Ngành công nghiệp Hóa dầu bắt đầu phát triển mạnh từ những năm 1920 khi dầu mỏ và khí đốt được sử dụng như một nguồn nguyên liệu rẻ hơn than. Ngày nay, ngành công nghiệp hóa dầu trở thành một ngành công nghiệp quan trọng trên toàn cầu, có vai trò to lớn bởi các sản phẩm đa dạng như sợi tổng hợp, cao su, chất dẻo, nhựa, dung môi, sơn, dầu nhờn,… được sử dụng làm nguyên liệu đầu vào cho một 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com loạt ngành công nghiệp khác như xây dựng, may mặc, điện tử, ô tô….
đồng thời mang lại mức tăng trưởng cao. Công ty cổ phần Hóa dầu Petrolimex đi vào hoạt động từ năm 1994 chuyên sản xuất dầu mỡ nhờn phục vụ thị trường trong nước và khu vực. Trong những năm gần đây công ty liên tục mở rộng quy mô, đầu tư công nghệ sản xuất nhằm nâng cao số lượng và chất lượng sản phẩm, đáp ứng tốt hơn nhu cầu trong nước và thị trường thế giới. Tuy nhiên nhận thức của người tiêu dùng ngày càng nâng cao, họ có xu hướng lựa chọn sản phẩm từ các doanh nghiệp đảm bảo chất lượng, dịch vụ tốt, giá cả hợp lý và có cả tiêu chí thân thiện với môi trường, hoàn thành đầy đủ trách nhiệm xã hội.
Vì vậy muốn hội nhập vào thị trường thế giới, công ty phải có ngôn ngữ tương đồng với các doanh nghiệp khác và ISO 14001 là một trong những ngôn ngữ đó. Đề tài “Nghiên cứu áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001 tại công ty cổ phần Hóa dầu Petrolimex” được lựa chọn cho luận văn này nhằm góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý môi trường trong quá trình hoạt động của công ty. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Giới thiệu bộ tiêu chuẩn ISO 14000: 1.
Lịch sử ra đời bộ tiêu chuẩn ISO 14000: Từ những năm 60 và đầu những năm 70 của thế kỷ XIX, người ta nhận thấy thế giới sẽ gặp phải các vấn đề nghiêm trọng về môi trường nếu hệ sinh thái của hành tinh không được quan tâm đúng mức. Chất lượng không khí tại nhiều nơi trên thế giới bị phá hủy đến mức báo động, nhiều dòng sông bị ô nhiễm, nguồn tài nguyên bị khai thác quá mức…Đến giữa những năm 80, sự quan tâm đến môi trường trở nên cấp thiết hơn bởi tầng ozon bị suy giảm, hiệu ứng nhà kính, phá rừng làm nương, ô nhiễm không khí gia tăng. [11] Đến năm 1971 LHQ đã triệu tập hội nghị về môi trường tại Stockhom và đạt được hai kết quả quan trọng: thứ nhất, chương trình môi trường của LHQ (UNEP – United nation environmental program) được thiết lập nhằm thúc đẩy trách nhiệm và nhận thức môi trường trên toàn thế giới đồng thời có nhiệm vụ thông tin đến toàn thế giới về vấn đề môi trường. Thứ hai, thành lập Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển WCED.
[11] Kết quả từ báo cáo của WCED tại Rio de Janeiro (1992) là tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO – Internationnal Organization for Standardization) được đề nghị tham dự và đã cam kết thiết lập tiêu chuẩn quản lý môi trường quốc tế. [10] Với mục đích xây dựng và đưa vào áp dụng một phương thức tiếp cận chung về quản lý môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế, tổ chức ISO đã triển khai xây dựng bộ tiêu chuẩn về quản lý môi trường có mã hiệu ISO 14000 đưa vào sử dụng năm 1996 nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững trong từng quốc gia, khu vực và quốc tế. Nội dung bộ tiêu chuẩn ISO 14000: ISO 14000 là bộ tiêu chuẩn về hệ thống quản lý môi trường (Hệ thống QLMT) do tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế xây dựng và ban hành nhằm đưa ra các chuẩn mực xác định, kiểm soát và theo dõi những ảnh hưởng từ hoạt động của tổ chức đến môi trường. Cấu trúc bộ tiêu chuẩn ISO 14000 bao gồm: 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nhóm tiêu chuẩn về hệ thống quản lý môi trường: tiêu chuẩn ISO 14001 và tiêu chuẩn ISO 14004.
- Nhóm tiêu chuẩn về đánh giá môi trường: tiêu chuẩn ISO 14010, ISO 14011, ISO 14012. - Nhóm tiêu chuẩn về đánh giá tác động môi trường: tiêu chuẩn ISO 14030, ISO 14031. - Những tiêu chuẩn liên quan đến công cụ quản lý môi trường: bao gồm các tiêu chuẩn khác của bộ tiêu chuẩn ISO 14000 [11]. Mục đích và phạm vi áp dụng của bộ tiêu chuẩn ISO 14000: Mục đích: Mục đích tổng thể của bộ tiêu chuẩn ISO 14000 là hỗ trợ công tác bảo vệ môi trường và kiểm soát ô nhiễm.
Bộ tiêu chuẩn giúp tổ chức xử lý các vấn đề môi trường một cách hệ thống, đáp ứng yêu cầu kinh tế, xã hội vì tiêu chuẩn ISO 14000 được xây dựng trên nguyên tắc đơn giản là việc quản lý môi trường càng được cải thiện thì tác động môi trường càng cải thiện, hiệu quả càng cao. [10] Mục đích cơ bản của bộ tiêu chuẩn ISO 14000 là cung cấp cho tổ chức “các yếu tố của một Hệ thống QLMT có hiệu quả” hỗ trợ tổ chức trong việc phòng tránh các ảnh hưởng môi trường phát sinh từ hoạt động, sản phẩm hoặc dịch vụ của tổ chức. Bộ tiêu chuẩn còn cung cấp cơ sở cho việc hòa nhập thương mại quốc tế. [10] Phạm vi áp dụng: Bộ tiêu chuẩn ISO 14000 quy định các yêu cầu của Hệ thống QLMT nên có thể áp dụng cho bất kỳ tổ chức nào mong muốn: - Thực hiện, duy trì và cải tiến hệ thống quản lý môi trường.
- Đảm bảo sự phù hợp với chính sách môi trường đã công bố. - Chứng minh sự phù hợp của chính sách môi trường mà tổ chức đã công bố cho các tổ chức khác. - Được một tổ chức bên ngoài chứng nhận hệ thống quản lý môi trường phù hợp với tổ chức - Tự xác định và tuyên bố phù hợp với tiêu chuẩn này. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tiêu chuẩn hệ thống quản lý môi trƣờng ISO 14001: ISO 14001 là tiêu chuẩn quốc tế về Hệ thống QLMT nằm trong bộ tiêu chuẩn ISO 14000. Tiêu chuẩn bao gồm những yếu tố chính của một Hệ thống QLMT hiệu quả. Tiêu chuẩn này được ban hành chính thức vào tháng 9 năm 1996 và có thể áp dụng cho tất cả các ngành công nghiệp và dịch vụ. Các yếu tố của tiêu chuẩn ISO 14001: Tiêu chuẩn ISO 14001 đưa ra các yêu cầu cơ bản và mục đích của Hệ thống QLMT, các yêu cầu này được điều chỉnh cho phù hợp với nguồn lực, văn hóa và hoạt động của các tổ chức.1:Mô hình hệ thống quản lý môi trƣờng theo tiêu chuẩn ISO 14001 Cải tiến liên tục Chính sách môi trƣờng Lập kế hoạch Các khía cạnh môi trường Các yêu cầu pháp luận và các yêu cầu khác Xem xét của lãnh đạo Mục tiêu và chỉ tiêu Chương trình quản lý môi trường Thực hiện Kiểm tra Giám sát và đo lường Nguồn lực và trách nhiệm Đào tạo, nhận thức, năng lực Đánh giá sự tuân thủ Sự không phù hợp, hành Trao đổi thông tin động khắc phục và hành Tài liệu động phòng ngừa Kiểm soát tài liệu Kiểm soát hồ sơ.
Kiểm soát điều hành Đánh giá nội bộ Sự chuẩn bị sẵn sàng và ứng phó với tình trạng khẩn cấp - Chính sách môi trƣờng: Do lãnh đạo lập ra hoặc được lập dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo. Đây là tài liệu hướng dẫn đề ra các đường lối chung, các khuynh hướng môi trường và các nguyên tắc hành động đối với tổ chức. Đây được xem là 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khởi đầu cam kết ngăn ngừa ô nhiễm và cải tiến liên tục các kết quả hoạt động về môi trường của tổ chức, là nền tảng để xây dựng và thực hiện Hệ thống QLMT. - Lập kế hoạch: đề ra kế hoạch thực hiện chính sách môi trường.
Đây là giai đoạn thứ 2 trong quá trình xây dựng Hệ thống QLMT, cần xác định các yêu cầu pháp luật và các yêu cầu khác mà tổ chức phải tuân thủ cũng như các khía cạnh môi trường có ý nghĩa. Tiếp đó thiết lập mục tiêu, chỉ tiêu môi trường và chương trình thực hiện đảm bảo đạt được các mục tiêu và chỉ tiêu đặt ra. - Thực hiện: cung cấp quy trình xây dựng và vận hành Hệ thống QLMT một cách bền vững đảm bảo thực hiện mục tiêu và chỉ tiêu môi trường đã nêu.