Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin và ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin đến chi phí sử dụng nợ của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin và ảnh hưởng của mức độ công bố thông, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lê Vinh Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Hải Lý
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Mức Độ Công Bố Thông Tin Đến Chi Phí Sử Dụng Nợ Của Các Công Ty Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề Án Tốt Nghiệp Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Điểm mới của nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Kết cấu và bố cục của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO NGHIÊN CỨU
• 2.1. Công bố thông tin
• 2.1.1. Khái quát về công bố thông tin
• 2.1.2. Vai trò của công bố thông tin
• 2.1.3. Phân loại công bố thông tin
• 2.1.4. Khung quy định về việc công bố thông tin
• 2.2. Chi phí sử dụng nợ
• 2.2.1. Lý thuyết đại diện - Agency theory
• 2.2.2. Lý thuyết tín hiệu - Signalling theory
• 2.2.3. Lý thuyết về lĩnh hợp pháp - Legitimacy theory
• 2.2.4. Lý thuyết các bên liên quan - Stakeholder theory
• 2.2.5. Lý thuyết chi phí sở hữu - Propriety cost theory
• 2.2.6. Lý thuyết tiết kiệm chi phí thông tin - Information cost saving theory
• 2.2.7. Lý thuyết bất cân xứng thông tin - Asymmetric information theory
• 2.2.8. Lý thuyết trật tự phân hạng - Peaking order theory
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu trước đây trên thế giới
• 2.3.1. Những nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT
• 2.3.2. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của mức độ CBTT đến chi phí sử dụng vốn
• 2.3.3. Những nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.3.4. Những nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT
• 2.3.5. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của mức độ CBTT đến chi phí sử dụng vốn
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Danh mục đo lường mức độ công bố thông tin
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu
• 3.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT
• 3.4.1. Xây dựng các biến độc lập và giả thuyết nghiên cứu
• 3.4.2. Nhóm nhân tố đặc điểm công ty
• 3.4.3. Nhân tố sự biến động của giá cổ phiếu
• 3.4.4. Nhóm nhân tố hiệu quả hoạt động của công ty
• 3.4.5. Nhân tố loại công ty kiểm toán
• 3.4.6. Nhóm nhân tố đặc điểm quản trị của công ty
• 3.4.7. Nhân tố dự báo về tình hình tài chính công ty
• 3.5. Các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến chi phí nợ
• 3.5.1. Nhóm nhân tố đặc điểm công ty
• 3.5.2. Nhóm nhân tố hiệu quả hoạt động của công ty
• 3.5.3. Sự quá tự tin của HĐQT
• 3.5.4. Mức độ công bố thông tin
• 3.5.5. Nhân tố dự báo về tình hình tài chính của công ty
• 3.6. Mô hình nghiên cứu
• 3.6.1. Khung nghiên cứu
• 3.6.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.6.3. Phương trình hồi quy
• 3.6.4. Đo lường các biến độc lập và kỳ vọng nghiên cứu
• 3.7. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.7.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7.2. Mẫu dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Sơ lược về khảo sát công bố thông tin năm 2024
• 4.2. Tổng quan kết quả
• 4.2.1. Nhóm Financial Large Cap
• 4.2.2. Nhóm Non-Financial Large Cap
• 4.3. Xử lý dữ liệu thu thập
• 4.4. Thống kê mô tả
• 4.4.1. Nhận xét sơ lược dữ liệu
• 4.4.2. Đặc điểm công ty
• 4.4.3. Công ty kiểm toán
• 4.4.4. Hiệu quả hoạt động
• 4.4.5. Tình hình tài chính
• 4.4.6. Đặc điểm quản trị doanh nghiệp
• 4.5. Mô hình đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT
• 4.5.1. Mô tả thống kê
• 4.5.2. Ma trận tương quan giữa các biến
• 4.5.3. Phân tích hồi quy
• 4.5.4. Mô hình đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT
• 4.5.5. Mô hình hồi quy cuối cùng
• 4.5.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu của mô hình 1
• 4.6. Mô hình đo lường ảnh hưởng của mức độ CBTT đến chi phí sử dụng nợ
• 4.6.1. Mô tả thống kê
• 4.6.2. Ma trận tương quan giữa các biến
• 4.6.3. Phân tích hồi quy
• 4.6.4. Mô hình đo lường ảnh hưởng của mức độ CBTT đến chi phí sử dụng nợ
• 4.6.5. Mô hình hồi quy cuối cùng
• 4.6.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu của mô hình 2
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kiến nghị và hàm ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1.1. Danh mục các từ tiếng Việt
• 1.2. Danh mục các từ tiếng Anh
• 2. DANH MỤC CÁC BẢNG
• 3. DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tác Động Công Bố Thông Tin Tại VN

Thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, kéo theo những thay đổi lớn về công nghệ và khả năng tiếp cận thông tin. Nhu cầu tìm kiếm thông tin của người dùng ngày càng tăng cao, tuy nhiên, sự đa dạng của nguồn tin, cả chính thống và phi chính thống, đã tạo ra không ít thách thức, đặc biệt đối với nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán (TTCK). Thông tin là cơ sở để nhà đầu tư đưa ra quyết định. Do đó, việc công bố thông tin (CBTT) minh bạch và đầy đủ từ phía doanh nghiệp là vô cùng quan trọng, giúp hạn chế tình trạng bất cân xứng thông tin. Báo cáo thường niên (BCTN) và báo cáo tài chính (BCTC) đã kiểm toán là những nguồn thông tin quan trọng. Tuy nhiên, cần có sự kết hợp giữa BCTC đã kiểm toán và CBTT hiệu quả để giảm thiểu sự bất cân xứng thông tin. Như nghiên cứu của Healy và Palepu (2001) đã chỉ ra, BCTC kiểm toán kết hợp CBTT hiệu quả giúp giảm đáng kể thông tin bất cân xứng. Vì vậy, việc nghiên cứu tác động của mức độ công bố thông tin đến các yếu tố khác, như chi phí sử dụng nợ, là cần thiết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Công Bố Thông Tin Đối Với Nhà Đầu Tư

Các nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên thông tin thu thập được. Sai lệch hoặc công bố thông tin có chọn lọc có thể dẫn đến sai lầm. Do đó, công ty niêm yết Việt Nam cần CBTT rõ ràng, minh bạch. CBTT là yếu tố cần thiết cho các nhà đầu tư khi đưa ra quyết định trên TTCK (Diamond, 1985; Frolov, 2004). Meek, Roberts và cộng sự (1995) chỉ ra rằng tương tác giữa lợi ích và chi phí liên quan đến CBTT có thể dẫn đến việc tiết lộ thông tin một phần hoặc không tiết lộ.

1.2. Các Quy Định Pháp Lý Về Công Bố Thông Tin Tại Việt Nam

Bộ Tài chính đã ban hành nhiều quy định liên quan đến danh mục thông tin cần công bố, bắt nguồn từ Hệ thống Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS). Thông tư 52/2012/TT-BTC, sau đó được thay thế bởi Thông tư 155/2015/TT-BTC và Thông tư 96/2020/TT-BTC, hướng dẫn việc CBTT trên TTCK, với đối tượng áp dụng rộng rãi. Các thông tư này tạo nền tảng cho việc CBTT bắt buộc và khuyến khích công bố thông tin tự nguyện.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Công Bố Đến Chi Phí Vay Nợ

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin, nhưng còn ít nghiên cứu xem xét tác động của mức độ công bố thông tin đến các khía cạnh tài chính khác của công ty, đặc biệt là chi phí sử dụng nợ. Các nghiên cứu hiện tại thường tách biệt CBTT bắt buộc và công bố thông tin tự nguyện, dẫn đến việc xây dựng danh mục đo lường và xác định các yếu tố ảnh hưởng còn nhiều chủ quan. Hơn nữa, dữ liệu thường được thu thập trong thời gian ngắn do khối lượng công việc đo lường lớn. Do đó, việc nghiên cứu tác động của mức độ công bố thông tin đến chi phí sử dụng nợ là một hướng đi tiềm năng, góp phần làm rõ hơn vai trò của minh bạch thông tin trên thị trường.

2.1. Hạn Chế Của Các Nghiên Cứu Trước Đây Về Công Bố Thông Tin

Các nghiên cứu trước đây thường tách biệt CBTT bắt buộc và công bố thông tin tự nguyện khi xây dựng danh mục đo lường thông tin cần công bố. Việc này thường dựa trên kinh nghiệm và mang tính chủ quan của nhà nghiên cứu. Ngoài ra, do dữ liệu cần đo lường lớn, dữ liệu nghiên cứu thường được thu thập trong khoảng thời gian ngắn.

2.2. Thiếu Nghiên Cứu Về Tác Động Của Công Bố Thông Tin Đến Chi Phí

Chưa có nhiều nghiên cứu điều tra sự ảnh hưởng hoặc tương quan giữa mức độ công bố thông tin với các yếu tố khác của công ty, chẳng hạn như chi phí sử dụng vốn, chi phí sử dụng nợ hay biến động giá cổ phiếu. Điều này tạo ra khoảng trống để nghiên cứu sâu hơn về vai trò của CBTT trong việc tối ưu hóa hoạt động tài chính của doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Xác Định Yếu Tố Tác Động CBTT

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố quyết định mức độ công bố thông tin của các công ty thuộc nhóm VN100 trên TTCK Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo quản trị, báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã kiểm toán và các thông tin công khai khác từ năm 2019 đến 2023. Nghiên cứu xem xét các yếu tố như đặc điểm doanh nghiệp (quy mô, tuổi đời), biến động giá cổ phiếu, hiệu quả hoạt động, loại hình công ty kiểm toán, cấu trúc quản trị và các chỉ số dự báo về tài chính (Z-score). Mức độ công bố thông tin được kết hợp với các yếu tố khác để đánh giá mối tương quan với chi phí sử dụng nợ.

3.1. Nguồn Dữ Liệu Nghiên Cứu Về Công Bố Thông Tin

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các nguồn chính thức như báo cáo quản trị, báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã kiểm toán và các thông tin công khai trên website của các công ty niêm yết Việt Nam trong danh mục VN100 từ năm 2019 đến 2023.

3.2. Các Yếu Tố Xem Xét Trong Nghiên Cứu Về Công Bố Thông Tin

Nghiên cứu xem xét nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm đặc điểm doanh nghiệp, biến động giá cổ phiếu, hiệu quả hoạt động, loại hình công ty kiểm toán (Big4), cấu trúc quản trị và các chỉ số dự báo về tài chính. Các yếu tố này được sử dụng để phân tích tác động đến mức độ công bố thông tin.

IV. Kết Quả Tác Động CBTT Đến Chi Phí Sử Dụng Nợ Thế Nào

Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố như tỷ lệ hoàn thành kế hoạch doanh thu, số lượng thành viên nữ trong HĐQT, sự quá tự tin của HĐQT, ROE, ROS và chỉ số Z-score có tác động tích cực đến mức độ công bố thông tin. Ngược lại, số năm niêm yết, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập và ROA có mối tương quan ngược chiều. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mức độ công bố thông tin hiện tại có mối quan hệ tương quan thuận chiều với độ trễ bậc 1 của chính nó. Về mối quan hệ giữa chi phí sử dụng nợ và các yếu tố khác, kết quả cho thấy chi phí sử dụng nợ có tương quan ngược chiều với ROA, đòn bẩy tài chính, sự quá tự tin của HĐQT và chỉ số Z-score. Ngược lại, quy mô công ty và số năm hoạt động có mối tương quan cùng chiều.

4.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Tích Cực Đến Mức Độ Công Bố Thông Tin

Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch doanh thu, số lượng thành viên nữ trong HĐQT, sự quá tự tin của HĐQT, ROE, ROS và chỉ số Z-score dự báo tình trạng kiệt quệ tài chính có tác động tích cực đến mức độ công bố thông tin. Điều này cho thấy các công ty có hiệu quả hoạt động tốt và có cấu trúc quản trị đa dạng thường có xu hướng CBTT nhiều hơn.

4.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chi Phí Sử Dụng Nợ

Chi phí sử dụng nợ có tương quan ngược chiều với ROA, đòn bẩy tài chính, sự quá tự tin của HĐQT và chỉ số Z-score. Ngược lại, quy mô công ty và số năm hoạt động có mối tương quan cùng chiều với chi phí sử dụng nợ. Điều này cho thấy các công ty có quy mô lớn và hoạt động lâu năm có thể gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp.

V. Hàm Ý Chính Sách Cải Thiện Công Bố Thông Tin Cho DN Việt

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa mức độ công bố thông tin và chi phí sử dụng nợ của các công ty niêm yết Việt Nam. Kết quả này có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách khuyến khích doanh nghiệp tăng cường minh bạch thông tin, từ đó giảm chi phí sử dụng nợ và cải thiện hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng có thể giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn, dựa trên thông tin đầy đủ và đáng tin cậy. Các cơ quan quản lý nên tiếp tục hoàn thiện các quy định về công bố thông tin, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trên thị trường.

5.1. Khuyến Nghị Cho Doanh Nghiệp Niêm Yết

Các công ty niêm yết Việt Nam nên chủ động tăng cường minh bạch thông tin, không chỉ tuân thủ các quy định pháp luật mà còn cung cấp thêm thông tin hữu ích cho nhà đầu tư. Việc này có thể giúp giảm chi phí sử dụng nợ và nâng cao giá trị doanh nghiệp.

5.2. Đề Xuất Cho Cơ Quan Quản Lý

Các cơ quan quản lý nên tiếp tục hoàn thiện các quy định về công bố thông tin, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trên thị trường. Cần có các biện pháp giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về CBTT, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, việc công bố thông tin (CBTT) của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng trở nên quan trọng. Theo ước tính, trong giai đoạn 2019-2023, các công ty thuộc danh mục VN100 đã có sự gia tăng đáng kể về mức độ CBTT, góp phần giảm thiểu bất cân xứng thông tin giữa nhà quản trị và nhà đầu tư. Tuy nhiên, mức độ CBTT và ảnh hưởng của nó đến chi phí sử dụng nợ vẫn còn nhiều điểm cần làm rõ. Mục tiêu nghiên cứu là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT và đánh giá tác động của mức độ CBTT đến chi phí sử dụng nợ của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn 2019-2023. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các công ty phi tài chính thuộc VN100, với dữ liệu thu thập từ báo cáo quản trị, báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã kiểm toán và các nguồn công khai khác. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tính minh bạch thông tin, hỗ trợ nhà đầu tư ra quyết định chính xác và giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vốn, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng sau:

• Lý thuyết đại diện (Agency theory): Giải thích sự xung đột lợi ích và bất cân xứng thông tin giữa bên ủy nhiệm và bên được ủy nhiệm, từ đó nhấn mạnh vai trò của CBTT trong việc giảm chi phí đại diện.
• Lý thuyết tín hiệu (Signalling theory): CBTT được xem như tín hiệu của doanh nghiệp nhằm truyền đạt thông tin về hiệu quả hoạt động và tiềm năng tài chính đến các bên liên quan.
• Lý thuyết tính hợp pháp (Legitimacy theory): Doanh nghiệp cần công bố thông tin để duy trì sự hợp pháp và niềm tin từ xã hội, tuân thủ các quy định pháp luật.
• Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder theory): CBTT giúp giảm xung đột lợi ích giữa các bên liên quan như cổ đông, chủ nợ, khách hàng và nhà quản trị.
• Lý thuyết chi phí sở hữu (Propriety cost theory): CBTT nhiều có thể làm tăng chi phí do tiết lộ thông tin cạnh tranh, đòi hỏi doanh nghiệp cân nhắc lợi ích và chi phí.
• Lý thuyết tiết kiệm chi phí thông tin (Information cost saving theory): CBTT giúp giảm chi phí tìm kiếm và xử lý thông tin cho nhà đầu tư.
• Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Asymmetric information theory): CBTT minh bạch làm giảm rủi ro thông tin, từ đó giảm chi phí sử dụng vốn.
• Lý thuyết trật tự phân hạng (Peaking order theory): Doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nợ trước vốn chủ sở hữu để giảm chi phí vốn, CBTT minh bạch giúp giảm chi phí nợ.

Các khái niệm chính bao gồm: mức độ công bố thông tin, chi phí sử dụng nợ, đặc điểm doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động, cấu trúc quản trị, biến động giá cổ phiếu, chỉ số z-score dự báo tình trạng tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu thu thập từ 5 năm (2019-2023) của các công ty thuộc danh mục VN100 trên TTCK Việt Nam. Dữ liệu bao gồm báo cáo quản trị công ty, báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo ESG và các thông tin công khai khác trên website chính thức của các công ty.

Cỡ mẫu gồm toàn bộ các công ty phi tài chính trong VN100, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và đầy đủ. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm STATA phiên bản 17 kết hợp Microsoft Excel.

Mô hình nghiên cứu gồm hai phần: (1) mô hình hồi quy đa biến để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT; (2) mô hình hồi quy để đo lường ảnh hưởng của mức độ CBTT đến chi phí sử dụng nợ. Các biến độc lập bao gồm đặc điểm doanh nghiệp (quy mô, số năm niêm yết), hiệu quả hoạt động (ROA, ROE, ROS), cấu trúc quản trị (tỉ lệ thành viên HĐQT độc lập, số lượng thành viên nữ trong HĐQT, sự quá tự tin của HĐQT), biến động giá cổ phiếu và các chỉ số dự báo tài chính (z-score). Phương pháp hồi quy sử dụng bao gồm Pooled OLS, GLS và dynamic GMM để kiểm định tính ổn định và độ tin cậy của mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Các nhân tố ảnh hưởng tích cực đến mức độ CBTT:

   • Tỉ lệ hoàn thành kế hoạch doanh thu có tương quan thuận chiều với mức độ CBTT, với hệ số hồi quy dương và ý nghĩa thống kê ở mức 1%.
   • Số lượng thành viên nữ trong Hội đồng quản trị (HĐQT) cũng có ảnh hưởng tích cực, tăng 1 thành viên nữ làm tăng điểm CBTT trung bình khoảng 0.05 điểm.
   • Các chỉ số hiệu quả hoạt động như ROE và ROS đều có mối tương quan thuận chiều với mức độ CBTT, ROE tăng 1% làm tăng mức độ CBTT khoảng 0.03 điểm.
   • Chỉ số z-score dự báo tình trạng kiệt quệ tài chính có ảnh hưởng tích cực, cho thấy các công ty có dự báo tài chính tốt hơn thường công bố thông tin minh bạch hơn.

2. Các nhân tố ảnh hưởng tiêu cực đến mức độ CBTT:

   • Số năm niêm yết có mối tương quan nghịch chiều với mức độ CBTT, mỗi năm niêm yết tăng làm giảm điểm CBTT trung bình 0.02 điểm.
   • Tỉ lệ thành viên HĐQT độc lập có ảnh hưởng tiêu cực, cho thấy các công ty có nhiều thành viên độc lập trong HĐQT có xu hướng công bố thông tin ít hơn.
   • ROA cũng có mối tương quan nghịch chiều với mức độ CBTT, điều này có thể phản ánh sự khác biệt trong cách thức quản lý tài sản và công bố thông tin.

3. Ảnh hưởng của mức độ CBTT đến chi phí sử dụng nợ:

   • Mức độ CBTT có mối tương quan thuận chiều với chính nó trong quá khứ (độ trễ bậc 1), cho thấy tính ổn định trong chính sách công bố thông tin của doanh nghiệp.
   • Chi phí sử dụng nợ có tương quan nghịch chiều với ROA, đòn bẩy tài chính, sự quá tự tin của HĐQT và chỉ số z-score, nghĩa là các công ty có hiệu quả tài chính cao và quản trị tốt thường có chi phí nợ thấp hơn.
   • Ngược lại, quy mô công ty và số năm hoạt động có mối tương quan thuận chiều với chi phí sử dụng nợ, phản ánh rủi ro và chi phí huy động vốn tăng theo quy mô và tuổi đời.
   • Mức độ CBTT có tác động làm giảm chi phí sử dụng nợ, minh chứng cho vai trò của CBTT trong việc giảm rủi ro tín dụng và chi phí vốn vay.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết đại diện và tín hiệu, khi CBTT được xem là công cụ giảm bất cân xứng thông tin, từ đó làm giảm chi phí đại diện và chi phí sử dụng nợ. Việc các công ty có hiệu quả hoạt động cao và dự báo tài chính tốt công bố thông tin minh bạch hơn cũng đồng thuận với lý thuyết tín hiệu, giúp tạo niềm tin cho nhà đầu tư và chủ nợ.

Mối tương quan tiêu cực giữa số năm niêm yết và mức độ CBTT có thể do các công ty lâu năm có xu hướng duy trì chính sách công bố thông tin ổn định, ít thay đổi hoặc có thể do sự chủ quan trong việc đánh giá nhu cầu công bố thông tin. Tỉ lệ thành viên HĐQT độc lập ảnh hưởng tiêu cực có thể phản ánh sự khác biệt trong cấu trúc quản trị và văn hóa doanh nghiệp tại Việt Nam.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu tại Nam Phi, Trung Quốc và Ấn Độ về vai trò của CBTT trong giảm chi phí sử dụng nợ. Các biểu đồ phân tích hồi quy và ma trận tương quan có thể minh họa rõ mối quan hệ giữa các biến, giúp trực quan hóa tác động của từng nhân tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vai trò của thành viên nữ trong HĐQT: Các công ty nên thúc đẩy sự tham gia của nữ giới trong HĐQT nhằm nâng cao mức độ minh bạch và CBTT, qua đó giảm chi phí sử dụng nợ. Mục tiêu đạt tăng 10% số lượng thành viên nữ trong 3 năm tới.

2. Khuyến khích công bố thông tin minh bạch và đầy đủ: Doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng và số lượng thông tin công bố, đặc biệt là các chỉ số tài chính và dự báo tài chính, nhằm giảm rủi ro tín dụng và chi phí vốn. Các cơ quan quản lý nên xây dựng khung hướng dẫn chi tiết và giám sát thực hiện trong vòng 2 năm.

3. Đào tạo và nâng cao nhận thức về quản trị rủi ro và CBTT: Tổ chức các khóa đào tạo cho ban lãnh đạo và HĐQT về tầm quan trọng của CBTT và quản trị rủi ro tài chính, giúp họ hiểu rõ tác động đến chi phí sử dụng nợ. Thực hiện định kỳ hàng năm.

4. Cải thiện quy định pháp lý và giám sát CBTT: Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về CBTT, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trên thị trường. Triển khai trong 1-2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến CBTT và chi phí sử dụng nợ, từ đó xây dựng chiến lược quản trị tài chính và công bố thông tin hiệu quả.

2. Nhà đầu tư và tổ chức tín dụng: Cung cấp cơ sở đánh giá rủi ro và ra quyết định đầu tư, cho vay dựa trên mức độ minh bạch thông tin và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

3. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Hỗ trợ xây dựng chính sách, quy định về CBTT và giám sát thực thi nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả thị trường.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về quản trị tài chính, công bố thông tin và chi phí vốn trong bối cảnh thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ công bố thông tin của các công ty VN100 hiện nay ra sao?
   Mức độ CBTT trung bình có xu hướng tăng trong giai đoạn 2019-2023, với nhiều công ty đạt chuẩn CBTT theo quy định pháp luật và tự nguyện công bố thêm thông tin nhằm tăng tính minh bạch.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ CBTT?
   Quy mô công ty, tỉ lệ hoàn thành kế hoạch doanh thu, số lượng thành viên nữ trong HĐQT, ROE, ROS và chỉ số z-score là những nhân tố có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê cao.

3. Mức độ CBTT ảnh hưởng thế nào đến chi phí sử dụng nợ?
   Mức độ CBTT cao giúp giảm chi phí sử dụng nợ bằng cách giảm rủi ro tín dụng và tăng niềm tin của các chủ nợ, từ đó doanh nghiệp có thể huy động vốn với chi phí thấp hơn.

4. Tại sao số năm niêm yết lại có mối tương quan tiêu cực với mức độ CBTT?
   Có thể do các công ty lâu năm duy trì chính sách công bố thông tin ổn định, ít thay đổi hoặc có xu hướng công bố thông tin theo yêu cầu tối thiểu, không mở rộng thêm thông tin tự nguyện.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nâng cao mức độ CBTT hiệu quả?
   Doanh nghiệp nên tăng cường công bố thông tin tài chính và phi tài chính minh bạch, đào tạo đội ngũ quản trị về tầm quan trọng của CBTT, đồng thời áp dụng các chuẩn mực báo cáo quốc tế và tuân thủ quy định pháp luật.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin của các công ty niêm yết trong danh mục VN100 giai đoạn 2019-2023, bao gồm đặc điểm doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động và cấu trúc quản trị.
• Mức độ CBTT có tác động tích cực đến việc giảm chi phí sử dụng nợ, góp phần nâng cao hiệu quả tài chính và giá trị doanh nghiệp.
• Các yếu tố như tỉ lệ hoàn thành kế hoạch doanh thu, số lượng thành viên nữ trong HĐQT, ROE, ROS và chỉ số z-score có ảnh hưởng tích cực đến CBTT, trong khi số năm niêm yết và tỉ lệ thành viên HĐQT độc lập có ảnh hưởng ngược chiều.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị, nhà đầu tư và cơ quan quản lý trong việc nâng cao minh bạch thông tin và tối ưu hóa chi phí vốn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường CBTT và giảm chi phí sử dụng nợ, đồng thời mở hướng nghiên cứu tiếp theo về ảnh hưởng của CBTT đến các khía cạnh tài chính khác của doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nên áp dụng các khuyến nghị nghiên cứu để nâng cao chất lượng công bố thông tin, đồng thời tiếp tục theo dõi và nghiên cứu sâu hơn về tác động của CBTT trong các lĩnh vực tài chính khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 của IFRS framework, mục tiêu của BCTC được nêu rỏ là cung cấp thông tin tài chính cho các nhà đầu tư tiềm năng, các tô chức tín dụng và các chủ nợ. Những thông tin này giúp họ đưa ra quyết định cung cấp các nguồn tài trợ từ bẻn ngoài cho công ty. Chương 3 của IFRS framework tiêp tục trình bày 12 những đặc tính chất lượng cùa các BCTC được công bố, cụ thê là các đặc tính bao gồm: - Tính thích họp (Relevance), hàm ý rằng người sử dụng thông tin được cung cấp trong BCTC là có giá trị. - Tính trung thực (Faithfully representation), hàm ý thông tin được công bổ trong BCTC khồng bị sửa chừa, xuyên tạc, và được truyền lái đến người đọc một cách khách quan.

- Tính so sánh (Comparability), hàm ý thông tin do doanh nghiệp cung cấp sẽ hừu dụng hơn khi nó được so sánh với những doanh nghiệp khác nhằm nhận ra những sự tương đồng, khác biệt cùa những khoản mục được trình bày. - Tính de hicu (Understandability), hàm ý viộc thông tin được công bổ cần được phân loại trước một cách rõ ràng, nhăm hạn chê việc hiêu nhâm hay diên giải sai lệch ý muốn cũa các nhà quán trị doanh nghiệp. - Tính kịp thời (Timeliness), hàm ý thông tin truyền lái phái mang tính thời diêm nhăm đảm bảo việc ra quyêt định kịp thời của các bên liên quan. - Tính xác thực (Verifiability), hàm ý thông tin trước khi công bô có thê phải được xác nhận hoặc kiếm tra của bên thứ ba.

Quy định của Việt Nam Theo quy định cua Hệ thống Chuẩn mực Kẻ toán Việt Nam - VAS, chuấn mực số 1 quy định chung về BCTC giúp người dùng hiêu và đánh giá thông tin được lập phù hợp với chuân mực ke toán, ngoại trừ các quy định tương đồng với IFRS, VAS so 1 còn quy định thêm hai đặc tính của BCTC được lập theo chế độ kế toán Việt Nam gồm: - Tính khách quan, hàm ý rằng các thông tin được ghi nhận đúng với bán chất kinh tế và không bị bóp méo. 13 - Tính đầy đù, hàm ý rằng tất cả các nghiệp vụ kinh tế đều phải được ghi nhận trong kỳ kế toán, không được bỏ sót. Năm 2007, Bộ Tài chính đà ban hành Thông tư số 38/2007/TT-BTC vào ngày 18/4/2007, cung cấp hướng dần về việc CBTT trên TTCK. Thông tư này đà đặt nền mỏng cho quy định về CBTT bắt buộc đổi với các công ty niêm yết.

Quy định này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch trong hoạt động cua các doanh nghiệp niêm yết mà còn bảo vệ quyền lợi cua nhà đầu tư, lạo ra một môi trường đầu tư an loàn và tin cậy hơn. Thông tư này cũng là bước đầu tiên trong việc xây dựng khung pháp lý vững chắc cho hoạt động CBTT trong TTCK Việt Nam. Năm 2012, Bộ Tài chính đà ban hành Thông tư sổ 155/2015/TT-BTC đế thay thế Thông tư 38/2007/TT-BTC. Mục tiêu cùa Thông tư này là cái thiện công tác CBTT của các công ty đại chúng niêm yết trên TTCK.

Thông tư 155/2015/TT-BTC không chỉ nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin tài chính mà còn mờ rộng phạm vi và quy định chi tiết hơn về các thông tin cần công bổ. Điều này nham bâo đám các nhà đầu tư có đù thông tin để đưa ra quyết định chính xác, đồng thời thúc đẩy sự phát triến bền vững của TTCK Việt Nam. Đê đáp ứng với tình hình đôi mới liên tục của kinh tê thê giới và trong nước, Bộ Tài chính đà ban hành Thông tư 96/2020/TT-BTC vào ngày 16/11/2020, có hiệu lực từ 1/1/2021. Thông tư này quy định rõ ràng răng BCTC được công bô phải được kiểm toán bởi một công ty kiểm toán được UBCKNN chấp thuận, với tần suất kiểm toán theo định kỳ (quý, nừa năm và cá năm).

Ngoài ra, BCTC phái bao gồm đầy đủ tất cả các báo cáo, phụ lục và thuyết minh cần thiết. Đổi với các công ty hoạt động theo mô hình mẹ - con, yêu càu công bố cá BCTC hợp nhất và riêng của công ty mẹ cũng được nêu rõ. Bên cạnh đó, các công ty niêm yết cũng phái CBTT về nhiều hoạt động quan trọng như chào bán và phát hành thêm chứng khoán, niêm yêt, đăng ký giao dịch chứng khoán, tỷ lộ sờ hữu nước ngoài tổi đa, cũng như các giao dịch mua lại và bán ra cô phiếu quỳ. Thông tư này nhằm nâng cao tính minh bạch và độ 14 tin cậy cùa thông tin tài chính, lạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong việc ra quyết định.

Chi phí sử dụng nợ Cấu trúc vốn của doanh nghiệp về cơ bán được cấu thành bời nợ và vốn chủ sờ hừu hay còn được gọi là vốn nợ và vốn chủ sớ hữu. Mồi loại vốn khi doanh nghiệp sử dụng đều phái lốn chi phí tương ứng, do đó, các nhà quán trị doanh nghiệp cần cân nhắc việc tài trợ nên sử dụng nguồn cấp von nào, ngắn hay dài hạn. Khi doanh nghiệp quyết định sử dụng nguồn tài trợ cho các dự án hay hoạt động kinh doanh từ nguồn tài trợ bên ngoài thì chi phí phải trá cho nguồn tài trợ này được gọi là chi phí sử dụng nợ (cost of debt). Chi phí sử dụng nợ của một doanh nghiệp phụ thuộc vào uy tín của người đi vay; cụ thế, mức chi phí cao phán ánh ràng người đi vay có rui ro cao hơn (Van Binsbergen, Graham và cộng sự.

Khi doanh nghiệp thay đôi cấu trúc vốn, chi phí sư dụng nợ sè có sự thay đối tương ứng (Mello & Parsons, 1992). Điều này thu hút sự quan tâm từ các nhà đầu tư vì chi phí nợ nó trực tiếp ành hường lợi nhuận của doanh nghiệp. Cụ thê, khi chi phí nợ tăng lên, lợi nhuận ròng của doanh nghiệp có thê bị giâm, điêu này có the ánh hường đên quyêt định đâu tư của nhà đâu tư. Vì vậy, việc quán lý hiệu quá cấu trúc vốn là một yếu tố quan trọng trong việc tối ưu hóa chi phí sử dụng nợ và nâng cao giá trị cho người sở hừu.

Một trong những yếu tố quan trọng có ánh hường đến chi phí sử dụng nợ là các quyết định cua nhà quán trị doanh nghiệp và thông tin liên quan cần được công bô đên các bên liên quan (Saputra & Faizal, 2016). Theo lý thuyêl vẻ các bên liên quan (Freeman, 1984), mọi bên đều quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp thông qua việc tiết cận thông tin mà công ty tiết lộ. Việc CBTT không chi đảm bào tính minh bạch mà còn tác động đến cách thức các nhà đầu tư và các bôn liên quan khác đánh giá rủi ro là bao nhiêu. Sự minh bạch trong thông tin giúp giám thiêu bât cân xứng thông tin, từ đó có thê làm giảm chi phí sử dụng nợ.

Như vậy, việc CBTT 15 có thê giúp nâng cao niêm tin và giàm đánh giá rúi ro của các bên liên quan, dần đến chi phí sử dụng nợ thấp hon cho công ty. Lý thuyết CO’ sờ Bắt nguồn từ nghiên cứu cua Cerf (1961), những nghiên cứu tiếp theo sử dụng các lý thuyết nền làm nền tâng cho việc xây dựng mô hình nghiên cửu, cụ thể là lý thuyết đại diện (agency theory), lý thuyết tín hiệu (signalling theory), lý thuyết về tính hợp pháp (legitimacy theory), lý thuyết chi phí sờ hữu (proprietary cost theory), lý thuyết tiết kiệm chi phí thong tin (information cost saving theory), lý thuyết thông tin bất cân xứng (asymmetric information theory), và lý thuyết các bên liên quan (stakeholder theory). Các nghiên cửu về những nhân tổ ành hường đến chi phí sứ dụng nợ thường dựa trôn nền táng lý thuyết tương đồng với CBTT, bao gồm một số lý thuyết quan trọng như lỷ thuyết đại diện, lý thuyết tín hiệu, lý thuyết về lính họp pháp, và lý thuyết trật tự phân hạng (peaking order theory). Tất cá các lý thuyết này giúp làm rõ mối quan hệ giừa CBTT và chi phí nợ, nhấn mạnh ràng sự minh bạch và quán lý thông tin có thể ánh hường tích cực đến chi phí của doanh nghiệp khi tham gia thị trường vốn.

L Lý thuyêt đại diện - Agency theory Lý thuyêt này được xây dựng bởi Ross (1973) và được phát triên bời Jensen và Meckling (1976) nhằm giái thích sự xung đột về mặt lợi ích giừa bên uy nhiệm (the principal) và ben được ủy nhiệm (the agent). Bên được úy nhiệm là bên sừ dụng quyền điồu hành, quán lý của mình đe thực hiộn những công việc phục vụ lợi ích của bán thân mà không làm lôi đa hóa lợi nhuận cùa bên ủy nhiệm. Theo nghiên cứu cùa Jensen và Mcckling (1976), từ sự khác biệt giừa các ben trong lý thuyết đại diện, xuât hiện chi phi dại diện nhăm điêu hòa môi quan hệ một cách cân băng và hiệu quà, chi phí này được phân thành ba loại là chi phí giám sát, chi phí ràng buộc và chi phí cơ hội. 16 Chi phí giám sát là chi phí phát sinh làm giảm lợi ích của bên ủy nhiệm nhằm thực hiện các hoạt động kiềm soát, kiểm tra, xây dựng hệ thống báo cáo để ràng buộc trách nhiệm của bên được được úy nhiệm.

Nhằm gắn kết lợi ích giữa các bên trong quá trình thực hiện úy nhiệm, bên úy nhiệm giao quyền và trách nhiệm cho bên được ủy nhiệm thông qua các hợp đồng với những thỏa thuận, lợi ích rõ ràng và cân bằng. Mối quan hệ ủy nhiệm trong một doanh nghiệp thường dần đến sự phân tách giũa lợi ích của bên được ủy nhiệm và bên ủy nhiệm. Điều này tạo ra sự bất cân xứng thông tin, vì nhà quán trị nam giừ nhiều thông tin về hoạt động và tình hình tài chính của công ty so với các cô đông. Trong bối cành này, việc CBTT trở nên cần thiết.

Lý thuyêt tín hiệu — Signalling theory Năm 1974, Spence (1974) lần đầu tiên giới thiệu lý thuyết tín hiệu trong nghiên cứu cùa mình về thị trường lao động. Theo lý thuyết này, người lao động phái phát tín hiệu về năng lực và thông tin cá nhân của họ nhằm thu hút sự chú ý từ các nhà tuyến dụng. Trong bổi cânh CBTT, điều này hàm ý rằng bên nắm giừ thông tin cân chú động CBTT mà họ sờ hữu đe phục vụ cho các bên có nhu câu. Morris (1987) đã chi ra rằng lý thuyết tín hiệu nhấn mạnh sự bất cân xứng thông tin giừa các nhà đâu lư và công ty, điêu này có thê dân đên những quyêt định bât lợi cho cá hai bên.

Cụ thể, trên TTCK, các công ty có chất lượng hoạt động vượt trội sẽ thường có chính sách CBTT cho phép họ công bổ một cách tích cực hơn (Jog & McConomy, 2003).