phần mở đầu và kết luận, đề án gồm 3 phần: Phần 1: Cơ sở xây dựng đề án phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam chi nhánh Bắc Giang Phần 2: Nội dung đề án phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam chi nhánh Bắc Giang Phần 3: Các đề xuất, kiến nghị đối với phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam chi nhánh Bắc Giang 6 PHẦN 1. CƠ SỞ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM, CHI NHÁNH BẮC GIANG 1. Cơ sở lý luận về phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng thương mại 1.1 Các khái niệm cơ bản Cho vay là hiện tượng kinh tế khách quan, xuất hiện khi trong xã hội loài người có tình trạng tạm thời thừa và tạm thời thiếu vốn. Khái niệm cho vay, theo nghĩa chung nhất được hiểu là việc một người thỏa thuận để cho người khác được quyền sử dụng tài sản của mình (vật cùng loại) trong một thời hạn nhất định với điều kiện có hoàn trả, dựa trên cơ sở sự tín nhiệm của mình đối với người đó.
Hiện nay, cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi (Nguyễn Thị Phương Liên, 2022). Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, đựơc đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. (Trịnh Thị Sâm, 2008) Cho vay KHDN là hình thức cấp tín dụng thông qua việc tổ chức tín dụng giao, hoặc cam kết giao cho KHDN một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định, trong một thời gian nhất định, theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi theo thỏa thuận cho tổ chức tín dụng. Phát triển cho vay KHDN của NHTM là tổng hòa các hoạt động quản lý của NHTM từ lập kế hoạch phát triển cho vay KHDN tới thực thi kế hoạch và kiểm tra, giám sát thực hiện phát triển cho vay KHDN nhằm đạt được mục tiêu kế hoạch đã đề ra của ngân hàng (Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thị Thu Hà, Đỗ Thị Hải Hà, 2012).
Phát triển cho vay KHDN của bất kỳ NHTM nào trước tiên cũng phải hướng tới sự tồn tại và phát triển bền vững, an toàn, nâng cao năng lực cạnh tranh của chính NHTM đó. Bởi vậy, hai mục tiêu cơ bản bao trùm trong phát triển cho vay KHDN của NHTM phải đạt được là: - Một là phát triển hoạt động cho vay KHDN về chiều rộng. Theo đó, phát triển về chiều rộng là việc mở rộng về số lượng khách hàng, dư nợ cho vay, thị phần. 7 - Hai là phát triển hoạt động cho vay KHDN theo chiều sâu.
Theo đó, phát triển cho vay KHDN liên quan tới nâng cao chất lượng cho vay (an toàn trong cho vay, thu nhập từ hoạt động cho vay, hài lòng của khách hàng,…) Chủ thể quản lý phát triển hoạt động cho vay KHDN là bộ máy quản lý cho vay KHDN của NHTM. Đối tượng của hoạt động quản lý là các quan hệ cho vay vốn giữa NHTM và các khách hàng doanh nghiệp. Công cụ mà NHTM sử dụng để quản lý phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp hoạt động là các văn bản pháp lý, các chính sách của ngân hàng như: chính sách lãi suất; chính sách sản phẩm; chính sách kênh phân phối, kế hoạch hóa,. Nguyên tắc phát triển cho vay KHDN của NHTM cần phải tuân thủ gồm: Nguyên tắc tuân thủ: phát triển cho vay KHDN của NHTM phải đảm bảo tuân thủ tuyệt đối các quy định pháp luật hiện hành, các văn bản, chính sách của Hội sở có liên quan.
Nguyên tắc hiệu quả: phát triển cho vay KHDN của NHTM phải đảm bảo các giải pháp, phương án thực thi phát huy tác dụng trong việc hoàn thành mục tiêu mở rộng cho vay KHDN cả về chiều rộng và chiều sâu.2 Nội dung phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng thương mại 1.1 Lập kế hoạch phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp Hoạt động phát triển cho vay KHDN cũng như mọi hoạt động khác của NHTM đều phải lên kế hoạch thực hiện cụ thể cho kỳ kế hoạch (thường là 01 năm). Xây dựng kế hoạch cho vay giúp cho NHTM phác thảo những ý tưởng và định hướng phát triển của ngân hàng bằng cách chỉ ra những rủi ro mà NHTM có thể gặp phải và những cơ hội có thể xảy ra. Nó giúp NHTM khắc phục những bất trắc trong việc cho vay KHDN. Căn cứ lập kế hoạch là: Kết quả điều tra khảo sát kinh tế địa phương; Định hướng của Ngân hàng cấp trên; Mục tiêu, định hướng, kế hoạch phát triển KT-XH của địa phương; các chỉ tiêu kế hoạch cho vay do Hội sở chính quy định đối với các chi nhánh và các chi nhánh ngân hàng sẽ phân bổ kế hoạch cho vay theo từng lĩnh vực.
Mặt khác kế hoạch cho vay dựa vào chính sách cho vay của NHTM đối với KHDN, thực trạng của cho vay KHDN tại Chi nhánh,…. 8 Kế hoạch cho vay nhằm thể hiện các nhiệm vụ, đường lối cho vay của NHTM đối với KHDN. Nội dung các hoạt động kế hoạch cụ thể gồm: Mục tiêu cho vay KHDN trong từng thời kỳ. Danh mục cho vay của ngân hàng là một tập hợp các loại cho vay thuộc sở hữu của ngân hàng, được sắp xếp theo các tiêu thức khác nhau, được cơ cấu theo một tỷ lệ nhất định, phục vụ cho các mục đích quản trị của ngân hàng.
Chính sách cho vay là các nguyên tắc cơ bản chi phối hoạt động cho vay nói chung, cho vay KHDN. Chính sách cho vay là định hướng căn bản và phương thức chủ yếu trong việc điều hành kinh doanh, giúp NHTM thiết lập các kế hoạch kinh doanh một cách chủ động trong từng thời kỳ. Đồng thời kế hoạch cho vay KHDN cũng được cụ thể về biện pháp, lộ trình triển khai các giải pháp phát triển cho vay KHDN. Kế hoạch phát triển cho vay KHDN cần đảm bảo tính kịp thời, khoa học, thực tiễn và chi tiết.
Kế hoạch phát triển cho vay KHDN sẽ là kim chỉ nam cho triển khai hoạt động cho vay KHDN trong năm kế hoạch. Kế hoạch phát triển cho vay KHDN cần chỉ rõ mục tiêu phát triển cho vay KHDN cả về chiều rộng và chiều sâu.2 Tổ chức triển kế hoạch phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp - Thiết lập bộ máy cho vay KHDN: Tùy theo quy mô của từng NHTM mà bộ máy cho vay KHDN của mỗi NHTM có thể khác nhau. Thông thường bộ máy bao gồm: Ban giám đốc, phòng kế hoạch nguồn vốn, phòng KHDN, các phòng giao dịch và các phòng ban chức năng của phòng giao dịch được phân công quản lý khách hàng DN và các bộ phận khác có liên quan. Mặt khác, mỗi NHTM đều có các quy định cụ thể về phân cấp quyết định tín dụng đối với khách hàng.
NHTM tiến hành thiết lập mô hình tổ chức hoạt động cho vay KHDN, trong đó, NHTM phân công rõ chức năng nhiệm vụ cụ thể cho các bộ phận, phòng ban chức năng. Đối với các CBTD, NHTM giao định mức gắn liền với từng cấp phòng giao dịch, từng địa bàn kinh doanh, quy chế làm việc, sổ tay tín dụng hướng dẫn các nội dung công việc, thái độ, kỹ năng giao tiếp trong quan hệ giao dịch cho vay NHTM thực hiện triển khai các khóa đào tạo, các lớp đào tạo cho cán bộ tín dụng về kiến thức liên quan tới nghiệp vụ cho vay KHDN. Nội dung đào tạo thông thường gồm: kiến thức thẩm định khách hàng, thẩm định dự án vay vốn, thẩm định tài sản đảm bảo,…, đào tạo về kỹ năng của CBTD như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng đọc báo cáo tài chính,…. NHTM xây dựng hệ thống, chính sách lương, thưởng, phúc lợi, trợ cấp, các đãi ngộ khác về điều kiện làm việc để tạo động lực khuyến khích nhân viên tạo dựng 9 hình ảnh, uy tín cá nhân, nâng cao hình ảnh, uy tín của NHTM, góp phần khẳng định sự tin cậy, khả năng đáp ứng của dịch vụ cho vay.
Thiết lập bộ máy cho vay KHDN cần đảm bảo về quy mô số lượng nhân lực trong bộ máy để triển khai mở rộng hoạt động cho vay KHDN, đồng thời cần đảm bảo ngày càng nâng cao chất lượng nhân sự để nâng cao chất lượng dịch vụ cho khách hàng vay vốn, quản trị rủi ro trong cho vay KHDN hiệu quả hơn. - Truyền thông sản phẩm cho vay KHDN: Các yếu tố cơ bản của hoạt động truyền thông là: quan hệ công chúng; nghiên cứu thị trường; tổ chức quản lý dịch vụ ngân hàng; giá của dịch vụ ngân hàng; hoạt động xúc tiến, khuếch trương và hoạt động phân phối dịch vụ. Các yếu tố này có mối quan hệ ràng buộc, chặt chẽ với nhau, thực hiện tốt yếu tố này là tiền đề để thực hiện tiếp yếu tố kia và cuối cùng đạt được mục tiêu là phát triển và đưa ra các loại hình dịch vụ mới có chất lượng, nhiều tiện ích thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Hoạt động truyền thông có vị trí quan trọng trong hoạt động cho vay KHDN góp phần thu hút khách hàng, tăng hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, từ đó có thể phát triển cho vay KHDN theo chiều rộng.
- Thực hiện quy trình cho vay KHDN Quy trình cho vay KHDN bao gồm những quy định phải thực hiện trong quá trình cho vay, thu nợ nhằm đảm bảo an toàn vốn cho vay. Quy trình cho vay được bắt đầu từ khi chuẩn bị cho vay đến khi thu được nợ. Chất lượng cho vay tùy thuộc vào việc thực hiện các quy định ở từng bước với sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa các bước trong quy trình cho vay. Thực hiện tốt quy trình cho vay sẽ tạo điều kiện cho vốn cho vay được luân chuyển bình thường, theo đúng kế hoạch đã định, nhờ đó đảm bảo được chất lượng cho vay.
Trong quy trình cho vay, bước chuẩn bị cho vay (khách hàng viết đơn xin vay và ngân hàng đánh giá đơn cho vay để quyết định cho vay hay không cho vay rất quan trọng, là cơ sở để dự tính mức rủi ro có thể xảy ra trong quá trình cho vay.