Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật canh tác đến năng suất chất lượng giống khoai lang shan thàng i tại xã shan thàng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp kỹ thuật canh tác đến năng suất, chất lượng giống khoai lang Shan Thàng I tại xã Shan Thàng.

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Viết Hưng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng biện pháp kỹ thuật canh tác đến năng suất khoai lang Shan Thàng I tại xã Shan Thàng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Nguồn gốc cây khoai lang
• 2.2. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất khoai lang ở Việt Nam
• 2.3. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về giống và kỹ thuật trồng khoai lang
• 2.4. Những kết quả nghiên cứu về một số biện pháp kỹ thuật thâm canh khoai lang
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 3.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Quy trình kỹ thuật áp dụng cho các thí nghiệm
• 3.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của thời điểm trồng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng của giống khoai lang Shan thàng I tại xã Shan Thàng, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu vụ Hè Thu năm 2014
• 4.1.1. Ảnh hưởng của thời điểm trồng đến khả năng sinh trưởng phát triển của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.1.2. Ảnh hưởng của thời điểm trồng đến tăng trưởng chiều dài thân chính của giống khoai lang Shan thàng I tại xã Shan Thàng, thành phố Lai Châu
• 4.1.3. Khả năng tăng trưởng và tích lũy chất ở thân lá khoai lang Shan thàng I
• 4.1.4. Ảnh hưởng của thời điểm trồng đến khả năng tăng trưởng và tích lũy chất tươi khô ở củ khoai lang Shan thàng I
• 4.1.5. Ảnh hưởng của thời điểm trồng đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của khoai lang Shan thàng I
• 4.1.6. Ảnh hưởng của thời điểm trồng đến tỷ lệ và năng suất chất khô thân lá, củ của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng năng suất, chất lượng của giống Khoai lang Shan thàng I tại xã Shan Thàng, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu vụ Hè Thu 2014
• 4.2.1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tăng trưởng chiều dài thân chính của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.2.2. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến khả năng sinh trưởng và tích lũy chất khô ở thân lá của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.2.3. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến khả năng sinh trưởng và tích lũy chất tươi khô ở củ của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.2.4. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến năng suất và yếu tố cấu thành năng suất của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.2.5. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tỷ lệ và năng suất chất khô thân lá, củ của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số tổ hợp phân khoáng đến sinh trưởng, năng suất, chất lượng của giống khoai lang Shan thàng I tại thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu vụ Đông Xuân 2014 - 2015
• 4.3.1. Ảnh hưởng của một số tổ hợp phân khoáng đến sự tăng trưởng chiều dài thân chính của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.3.2. Ảnh hưởng của một số tổ hợp phân khoáng đến sự tăng trưởng số lá trên thân chính của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.3.3. Ảnh hưởng của một số tổ hợp phân khoáng đến sự tăng trưởng số cành cấp 1, cấp 2 trên thân chính của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.3.4. Ảnh hưởng của một số tổ hợp phân khoáng đến diễn biến tỷ số T/R của giống khoai lang Shan thàng I
• 4.3.5. Ảnh hưởng của một số tổ hợp phân khoáng đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống khoai lang Shan thàng I
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác đến năng suất và chất lượng của giống khoai lang Shan Thàng I tại xã Shan Thàng. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố kỹ thuật như thời điểm trồng, mật độ trồng và tổ hợp phân bón để tối ưu hóa năng suất cây trồng. Nghiên cứu được thực hiện trong hai vụ Hè Thu 2014 và Đông Xuân 2014-2015, nhằm cung cấp dữ liệu khoa học cho việc xây dựng quy trình canh tác hiệu quả.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của nghiên cứu là xác định các biện pháp kỹ thuật phù hợp để tăng năng suất và chất lượng khoai lang Shan Thàng I. Cụ thể, nghiên cứu nhằm đánh giá ảnh hưởng của thời điểm trồng, mật độ trồng và tổ hợp phân bón đến sự sinh trưởng và năng suất cây trồng. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng với các công thức bố trí khác nhau về thời điểm trồng, mật độ trồng và tổ hợp phân bón. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm chiều dài thân chính, khối lượng thân lá, khối lượng củ và năng suất. Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê để đánh giá hiệu quả canh tác.

II. Ảnh hưởng của biện pháp kỹ thuật

Ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật canh tác được đánh giá qua các yếu tố như thời điểm trồng, mật độ trồng và tổ hợp phân bón. Kết quả cho thấy thời điểm trồng và mật độ trồng có tác động đáng kể đến sự sinh trưởng và năng suất của khoai lang Shan Thàng I. Các tổ hợp phân bón cũng ảnh hưởng đến chất lượng củ và năng suất cây trồng.

2.1. Thời điểm trồng

Thời điểm trồng ảnh hưởng rõ rệt đến sự sinh trưởng và năng suất của khoai lang Shan Thàng I. Các thí nghiệm cho thấy thời điểm trồng vào đầu vụ Hè Thu giúp cây phát triển tốt hơn, tăng chiều dài thân chính và tích lũy chất khô trong củ. Điều này dẫn đến năng suất cao hơn so với các thời điểm trồng muộn hơn.

2.2. Mật độ trồng

Mật độ trồng cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng suất. Mật độ trồng thích hợp giúp cây phát triển cân đối, tăng khả năng tích lũy chất khô trong củ và thân lá. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng mật độ trồng 40.000 cây/ha mang lại năng suất cao nhất.

III. Hiệu quả canh tác

Hiệu quả canh tác của các biện pháp kỹ thuật được đánh giá qua năng suất và chất lượng khoai lang Shan Thàng I. Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp giúp tăng năng suất lên đáng kể, đồng thời cải thiện chất lượng củ. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

3.1. Tổ hợp phân bón

Các tổ hợp phân bón khác nhau ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng củ. Tổ hợp phân bón NPK kết hợp với phân chuồng cho kết quả tốt nhất, giúp tăng năng suất và hàm lượng tinh bột trong củ. Đây là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả canh tác.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng vào thực tiễn sản xuất tại xã Shan Thàng và các vùng lân cận. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng khoai lang Shan Thàng I, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khoai lang (Ipomoea batatas (L) Lam) là cây lương thực quan trọng, được trồng phổ biến tại nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển. Năm 2013, diện tích trồng khoai lang toàn cầu đạt khoảng 8,7 triệu ha với sản lượng trên 106 triệu tấn, trong đó châu Á chiếm 83% sản lượng, chủ yếu do Trung Quốc đóng góp với 81,2 triệu tấn. Tại Việt Nam, khoai lang là cây lương thực đứng thứ ba sau lúa và ngô, với diện tích trồng khoảng 150.000 ha và năng suất trung bình 9,4 tấn/ha năm 2011. Tỉnh Lai Châu, vùng miền núi phía Tây Bắc, có diện tích trồng khoai lang khoảng 7.300 ha, sản lượng đạt khoảng 46.000 tấn, trong đó giống khoai lang Shan Thàng I là giống địa phương có chất lượng cao, được thị trường ưa chuộng.

Tuy nhiên, sản xuất khoai lang tại Lai Châu còn mang tính tự phát, nhỏ lẻ, dẫn đến năng suất và chất lượng thấp do chưa áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác hợp lý như thời vụ, mật độ trồng và tổ hợp phân bón phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật này đến năng suất và chất lượng giống khoai lang Shan Thàng I tại xã Shan Thàng, thành phố Lai Châu, trong các vụ Hè Thu 2014 và Đông Xuân 2014-2015. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho người dân địa phương và các vùng miền núi Tây Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là mô hình ảnh hưởng của thời vụ, mật độ trồng và phân bón đến năng suất và chất lượng cây khoai lang. Các khái niệm chính bao gồm:

• Thời vụ trồng: Thời điểm xuống giống ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất cuối cùng của cây.
• Mật độ trồng: Số dây khoai lang trên một đơn vị diện tích, ảnh hưởng đến sự cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng và không gian sinh trưởng.
• Tổ hợp phân khoáng (NPK): Liều lượng và tỷ lệ phân đạm (N), lân (P), kali (K) ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, tích lũy chất khô và năng suất củ.
• Tỷ số thân lá/rễ (T/R): Chỉ số phản ánh cân đối sinh trưởng giữa phần thân lá và rễ củ, ảnh hưởng đến mục đích sử dụng (lấy củ hay lấy thân lá).
• Năng suất sinh khối: Tổng năng suất củ và thân lá, thể hiện hiệu quả tổng thể của cây trồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại xã Shan Thàng, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu trong hai vụ Hè Thu 2014 và Đông Xuân 2014-2015. Các thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm 50 m².

• Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của thời điểm trồng (5 công thức từ 1/6 đến 11/7/2014).
• Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của mật độ trồng (5 công thức từ 25.000 đến 58.333 dây/ha).
• Thí nghiệm 3: Ảnh hưởng của tổ hợp phân khoáng (5 công thức với liều lượng NPK từ 20-100 kg N, 10-50 kg P2O5, 30-150 kg K2O/ha).

Phân bón hữu cơ (10 tấn phân chuồng/ha) được bón lót cho tất cả các công thức. Phân vô cơ được bón theo từng công thức thí nghiệm, chia làm bón lót và bón thúc hai lần. Các chỉ tiêu theo dõi gồm thời gian sinh trưởng, chiều dài thân chính, khối lượng thân lá tươi và khô, khối lượng củ tươi và khô, số củ trung bình/cây, năng suất củ và thân lá, tỷ lệ chất khô và tinh bột trong củ. Số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel và IRRISTAT 5.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của thời điểm trồng:

   • Thời gian sinh trưởng dài nhất (120 ngày) ở các thời điểm trồng từ 1/6 đến 21/6, ngắn hơn 10 ngày ở các thời điểm trồng muộn hơn (1/7 và 11/7).
   • Chiều dài thân chính cao nhất đạt 224,8 cm ở thời điểm trồng 11/6, thấp nhất 151,8 cm ở 11/7.
   • Năng suất củ tươi cao nhất 22,5 tấn/ha và năng suất thân lá 21,4 tấn/ha ở thời điểm 11/6, thấp nhất 16,0 tấn/ha củ tươi và 12,6 tấn/ha thân lá ở 11/7.
   • Tỷ lệ chất khô củ và thân lá cao nhất (31,2% và 14,9%) ở thời điểm 11/6, thấp hơn đáng kể ở các thời điểm trồng muộn.

2. Ảnh hưởng của mật độ trồng:

   • Chiều dài thân chính tăng theo mật độ, cao nhất 238,9 cm ở mật độ 58.333 dây/ha.
   • Khối lượng thân lá tươi và khô tăng theo mật độ, đạt 1.038,3 g tươi/cây và 132,5 g khô/cây ở mật độ cao nhất.
   • Khối lượng củ tươi và khô không biến động lớn giữa các mật độ, dao động khoảng 970-999 g tươi/cây và 241-269 g khô/cây.
   • Năng suất củ tươi cao nhất 22,3 tấn/ha ở mật độ 41.666 dây/ha, năng suất thân lá tươi cao nhất 18,7 tấn/ha ở mật độ 58.333 dây/ha.

3. Ảnh hưởng của tổ hợp phân khoáng:

   • Tăng liều lượng phân NPK từ 20-60-90 kg/ha đến 100-50-150 kg/ha làm tăng chiều dài thân chính, số lá, số cành và tỷ số T/R.
   • Năng suất củ tươi và thân lá tăng rõ rệt, đạt cao nhất ở công thức 80-40-120 kg/ha với năng suất củ 23,5 tấn/ha và thân lá 22,1 tấn/ha.
   • Tỷ lệ chất khô và tinh bột củ cũng tăng theo liều lượng phân bón, đạt 32,5% chất khô và 72% tinh bột ở công thức tối ưu.
   • Hiệu quả kinh tế cao nhất đạt được khi áp dụng công thức phân bón 80-40-120 kg/ha.

Thảo luận kết quả

Thời điểm trồng ảnh hưởng mạnh đến sinh trưởng và năng suất khoai lang Shan Thàng I do điều kiện nhiệt độ và ánh sáng thay đổi theo mùa. Thời điểm trồng vào giữa tháng 6 tạo điều kiện sinh trưởng tối ưu, kéo dài thời gian sinh trưởng và tăng khả năng tích lũy chất khô, phù hợp với đặc tính sinh trưởng của giống. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về thời vụ trồng khoai lang.

Mật độ trồng ảnh hưởng đến chiều dài thân và khối lượng thân lá, mật độ cao làm tăng cạnh tranh ánh sáng, kích thích thân cây phát triển dài hơn. Tuy nhiên, mật độ quá cao làm giảm khối lượng củ trung bình trên cây, do đó mật độ 41.666 dây/ha được xác định là tối ưu để cân bằng giữa số dây và năng suất củ. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về mật độ trồng khoai lang tại các vùng sinh thái khác.

Tổ hợp phân khoáng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng khoai lang. Việc bón phân cân đối NPK, kết hợp phân hữu cơ, giúp cây phát triển cân đối thân lá và củ, tăng tỷ lệ chất khô và tinh bột, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế. Kết quả này phù hợp với khuyến cáo kỹ thuật của Bộ Nông nghiệp và các nghiên cứu trước đây về phân bón cho khoai lang.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ đường thể hiện chiều dài thân chính theo thời gian, biểu đồ cột so sánh năng suất củ và thân lá giữa các công thức thời vụ, mật độ và phân bón, cũng như bảng số liệu chi tiết các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng thời điểm trồng tối ưu: Khuyến cáo trồng khoai lang Shan Thàng I vào khoảng giữa tháng 6 (từ 10-15/6) để tận dụng điều kiện sinh trưởng thuận lợi, tăng năng suất củ và thân lá. Thời gian thực hiện: ngay trong vụ Hè Thu hàng năm. Chủ thể thực hiện: nông dân và các tổ chức khuyến nông địa phương.

2. Điều chỉnh mật độ trồng hợp lý: Áp dụng mật độ trồng khoảng 41.000 - 42.000 dây/ha (tương đương 5 dây/m dài luống) để cân bằng giữa số dây và năng suất củ, tránh mật độ quá dày gây giảm khối lượng củ trung bình. Thời gian thực hiện: áp dụng trong các vụ trồng tiếp theo. Chủ thể thực hiện: nông dân, cán bộ kỹ thuật.

3. Sử dụng tổ hợp phân bón cân đối: Bón phân hữu cơ kết hợp với phân khoáng theo công thức 10 tấn phân chuồng + 80 kg N + 40 kg P2O5 + 120 kg K2O/ha, bón lót và bón thúc đúng kỹ thuật để tăng năng suất và chất lượng củ. Thời gian thực hiện: áp dụng trong vụ Đông Xuân và các vụ tiếp theo. Chủ thể thực hiện: nông dân, cán bộ khuyến nông.

4. Tăng cường tập huấn kỹ thuật canh tác: Tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc khoai lang Shan Thàng I theo các biện pháp kỹ thuật đã nghiên cứu để nâng cao nhận thức và áp dụng rộng rãi. Thời gian thực hiện: hàng năm, trước vụ trồng. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông, Sở Nông nghiệp tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng khoai lang tại vùng Tây Bắc: Nắm bắt các biện pháp kỹ thuật canh tác tối ưu để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập và ổn định đời sống.

2. Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm tài liệu hướng dẫn, tư vấn kỹ thuật cho người dân, góp phần phát triển sản xuất bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Khoa học Cây trồng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cây khoai lang và cây trồng khác.

4. Các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu khoai lang: Hiểu rõ đặc tính sinh trưởng, năng suất và chất lượng giống khoai lang Shan Thàng I để lựa chọn nguồn nguyên liệu phù hợp, nâng cao giá trị sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Thời điểm trồng khoai lang Shan Thàng I nào là tốt nhất?
   Thời điểm trồng vào giữa tháng 6 (khoảng 11/6) được xác định là tối ưu, giúp cây sinh trưởng tốt, năng suất củ đạt 22,5 tấn/ha và thân lá 21,4 tấn/ha, cao hơn các thời điểm trồng muộn.

2. Mật độ trồng ảnh hưởng thế nào đến năng suất khoai lang?
   Mật độ trồng khoảng 41.666 dây/ha cân bằng giữa số dây và khối lượng củ trung bình, đạt năng suất củ tươi cao nhất 22,3 tấn/ha. Mật độ quá cao làm giảm khối lượng củ trung bình trên cây.

3. Phân bón nào phù hợp cho khoai lang Shan Thàng I?
   Tổ hợp phân bón gồm 10 tấn phân chuồng + 80 kg N + 40 kg P2O5 + 120 kg K2O/ha được khuyến cáo, giúp tăng chiều dài thân, số lá, năng suất củ và thân lá, đồng thời nâng cao tỷ lệ chất khô và tinh bột.

4. Làm thế nào để tăng hiệu quả kinh tế khi trồng khoai lang?
   Áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật về thời vụ, mật độ trồng và phân bón, kết hợp với quản lý sâu bệnh và thu hoạch đúng thời điểm sẽ nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị kinh tế.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này ở các vùng khác không?
   Kết quả nghiên cứu phù hợp với điều kiện sinh thái vùng Tây Bắc, tuy nhiên có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương khác để đạt hiệu quả tối ưu.

Kết luận

• Thời điểm trồng giữa tháng 6 là thích hợp nhất cho giống khoai lang Shan Thàng I tại Lai Châu, giúp cây sinh trưởng tốt và đạt năng suất cao.
• Mật độ trồng khoảng 41.666 dây/ha cân bằng giữa số dây và khối lượng củ, tối ưu cho năng suất củ và thân lá.
• Tổ hợp phân bón 10 tấn phân chuồng + 80-40-120 kg NPK/ha nâng cao sinh trưởng, năng suất và chất lượng củ.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình kỹ thuật canh tác khoai lang Shan Thàng I phù hợp với điều kiện địa phương.
• Khuyến nghị áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất để nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững cây khoai lang tại vùng Tây Bắc.

Tiếp theo, cần triển khai tập huấn kỹ thuật cho nông dân và mở rộng ứng dụng các biện pháp kỹ thuật đã nghiên cứu. Mời các nhà quản lý, cán bộ kỹ thuật và nông dân liên hệ để nhận tư vấn chi tiết và hỗ trợ kỹ thuật nhằm phát triển sản xuất khoai lang hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nguồn gốc cây khoai lang Cây Khoai lang (Ipomoea batatas (L) Lam) là cây hai lá mầm, thuộc họ bìm bìm (convolvulaceae), trong tổng số hơn 1000 loài thuộc họ này chỉ có Ipomoea batatas là có ý nghĩa kinh tế quan trọng. Cây Khoai lang với thân phát triển lan dài và các lá có nhiều hình dạng khác nhau, từ dạng lá đơn đến chia thuỳ sâu. Cây Khoai lang có nguồn gốc từ bản đảo Yucatan ở châu Mỹ Latinh, dường như là cây có củ được phổ biến nhất (tập sách lương thực và dinh dưỡng của FAO, 1992).

Khoai lang thích nghi và được trồng ở nhiều điều kiện sinh thái khác nhau, có thời gian sinh trưởng ngắn hơn các lọai cây có củ khác và có thời vụ không nghiêm ngặt trong các điều kiện khí hậu khác nhau và có thể trồng được quanh năm. Hiện nay Khoai lang được trồng trong phạm vi rộng lớn giữa vĩ tuyến 40° Bắc và 32° Nam và lên đến độ cao tới 3000m so với mực nước biển. Các thương gia Châu Âu đã mang cây Khoai lang đến Châu Phi, Châu Á và Đông Thái Bình Dương. Cây Khoai lang được đưa vào Trung quốc năm 1594 và Papua Niu Ghine khoảng 300 năm đến 400 năm trước.

Hiện nay Khoai lang là cây lương thực quan trọng nhất, chiếm 61% của vùng nông thôn Papua Niu Ghine. Các bằng chứng khảo cổ học, ngôn ngữ học và sử học cho thấy Châu Mỹ (Trung hoặc Nam Mỹ) là khởi nguyên của cây khoai lang. Kết quả khảo cổ đã tìm thấy những mẫu Khoai lang khô tại hang động Chilca Casmaowr Peru. Đồng thời cây khoai lang cũng được phát hiện tại thung lũng Casma của Peru có độ tuổi sấp xỉ 2000 năm trứơc Công nguyên.

Nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định trung tâm khởi nguyên của cây khoai lang là Trung Nam Mỹ. Sau đó thực sự lan rộng ở châu Mỹ khi Cristôp Côlông phát hiện năm 1492 và truyền đi khắp vòng quanh thế giới của Magenlăng năm 1521 và khoai lang lan truyền khắp thế giới. e 5 Cây Khoai lang được đưa vào địa phận của Trung quốc từ Philippin và có mặt ở tỉnh Phúc Kiến năm 1594, song cây Khoai lang được phát hiện ở những vùng gần biên giới Miến điện (Myama ngày nay) từ năm 1563. Điều này cho thấy việc du nhập cây khoai lang vào Trung quốc có thể sớm hơn từ Ấn độ hoặc Miến điện.

Ở Việt Nam thì cây Khoai lang từ trước đến nay phần lớn các học giả nước ta đều cho rằng cây khoai lang là cây trồng nhập nội, nó không có trong các loại cây trồng của nền nông nghiệp cổ xưa của người Việt. Theo tài liệu cổ như sách “Thực vật bản thảo”, “Lĩnh nam tập ký” và “Quảng Đông tân ngữ” của Lê Quý Đôn (Viện Hán nôm, 1995) thì cây Khoai lang chắc chắn là cây trồng nhập nội và có thể được đưa vào nước ta từ nước Lã Tống (đảo Luzon ngày nay) vào khoảng cuối nhà Minh cai trị nước ta [10]. Theo sách “Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt nam”, nhà xuất bản Khoa học xã hội và nhân văn 1987 đã viết : “Năm Mậu ngọ (1558) Khoai lang từ Philippin được đưa vào Việt nam, trồng đầu tiên ở An Trường thủ đô tạm thời của đời Lê Trung Hưng (Hậu Lê), nay thuộc huyện Thọ xuân tỉnh Thanh hoá”. Từ đó cây Khoai lang trở thành một yếu tố quan trọng trong hệ thống nông nghiệp Việt nam.

Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới Khoai lang là một cây trồng cạn và có khả năng chịu được nhiều điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng khác nhau. Do Khoai lang có thể chịu lạnh tốt hơn các cây có củ nhiệt đới khác (sắn, khoai sọ…), vì vậy nó có thể sinh trưởng và phát triển bình thường ngay cả ở độ cao 2500m so với mặt biển. Khoai lang đã trở thành cây lương thực chính của dân cư miền núi cao tại Uganda, Ruanda và Burundi của Châu Phi.

Hiện thế giới có 115 nước sản xuất Khoai lang (FAO STAT 2014)[30]; chủ yếu tại các nước đang phát triển và trên các chân đất nghèo dinh dưỡng e 6 với chi phí đầu tư thấp. Năm 2013 toàn thế giới trồng 8,1 triệu ha Khoai lang, sản lượng đạt trên 106 triệu tấn (bảng 1.1), trong đó Châu Á đạt 88,5 triệu tấn, (bằng 83% sản lượng toàn bộ thế giới), riêng Trung quốc đạt 81,2 triệu tấn.1: Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới năm 2013 Năng suất Diện tích Sản lượng Địa bàn (tấn/ha) (1000 ha) (1000 tấn) Thế giới 12,6 8.698 Nhật bản 21,7 39,7 861 Hàn quốc 15,6 19,2 299 Sô-lô-môn 14,5 6,0 87 Triều Tiên 13,7 31,0 425 In-đô-nê-xi-a 11,3 181,0 2.045 Băng-la-đét 9,4 31,0 291 Ấn độ 9,2 118,9 1.311 Phi-líp-pin 4,9 110,1 539 Châu Phi 5,4 3.185 Sê-nê-gan 33,3 2,1 70 Ai cập 30,6 12,1 370 Su đăng 21,4 10,5 225 Ma li 18,8 10,9 205 Kenya 9,1 42,3 385 Ruanada 7,5 112,0 840 E-ti-ô-pi-a 7,5 53,5 401 Burundi 2,7 111,0 300 Châu Mỹ 13,1 278 3.078 Mê-hi-cô 18,8 2,4 45,1 Pê-ru 16,8 15,4 259 Ja-mai-ca 16,3 2,1 34 Bra-xin 11,2 42,6 477 Ác-hen-tina 10,0 24,3 243 Nguồn: FAO STAT 2014 [30] e 7 Tại Trung quốc Khoai lang chủ yếu được dùng để làm thức ăn gia súc (TAGS) hoặc làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, các nhu cầu sử dụng khác cũng đang phát triển, vì thế tạo động lực cho thúc đẩy sản xuất Khoai lang. Tứ xuyên và Sơn đông là hai tỉnh sản xuất Khoai lang nhiều nhất của Trung quốc. Gần một nửa sản lượng Khoai lang của Châu Á được sử dụng cho chăn nuôi, trong khi phần còn lại được sử dụng chủ yếu cho người dưới dạng luộc chín để ăn tươi.

Năng suất Khoai lang toàn thế giới năm 2013 đạt 12,6 tấn/ha, nhưng có sự khác biệt lớn giữa các Châu lục: Châu Á đạt 20,0 tấn/ha, Châu Mỹ đạt 13,1 tấn/ha nhưng Châu Phi chỉ đạt 5,4 tấn/ha. Tại châu Á, Trung quốc là nước số 1 của thế giới về diện tích, năng suất và sản lượng. Năng suất Khoai lang đạt 22,3 tấn/ha trên tổng diện tích trồng 3,66 triệu ha, tương đương 82,9% diện tích Khoai lang của châu Á và 45,1% diện tích khoai lang toàn thế giới. Trong khi Châu Phi có các điển hình năng suất khoai lang cao nhất thế giới trên diện tích hẹp (Sê-nê-gan đạt 33,3 tấn/ha trên tổng diện tích 2.100 ha và Ai cập đạt 30,6 tấn/ha trên diện tích 12.100 ha), nhưng năng suất Khoai lang trung bình của châu lục này chỉ đạt 4,4 tấn/ha, tương đương 1/5 năng suất Khoai lang của châu Á và của Trung quốc.

Thực tế này phản ánh tiềm năng để cải thiện năng suất Khoai lang ở châu Phi vẫn còn rất cao. Sản lượng Khoai lang tiêu thụ hàng năm trên đầu người (FAO, 2014) ước đạt 10 kg tại châu Phi, 20 kg tại châu Á, 5 kg tại châu Mỹ La Tinh, 7 kg tại Nhật bản và chỉ khoảng 2 kg/năm tại Mỹ, nhưng cao tới 75 kg tại châu Đại Dương (Papua New Ghinea và các đảo Thái Bình Dương). Trong cùng một khu vực địa lý, mức tiêu thụ trên đầu người cũng rất khác nhau. Tại châu Phi chẳng hạn, mỗi người Ruanda tiêu thụ tới 160kg/ năm và mỗi người Burundi tiêu thụ khoảng 100 kg/năm.

Tổng sản lượng khoai lang năm 2010 của cả lục địa châu Phi chỉ đạt 14,23 triệu tấn và chủ yếu để làm lương thực. e 8 Đối với các nước đang phát triển tại chây Mỹ La Tinh và vùng Ca-ri-bê như Cu ba và Ha-i-ti, Khoai lang có tầm quan trọng đáng kể, xét về diện tích và sản lượng. Sự suy giảm năng suất Khoai lang tại Cu ba do sâu bệnh phá hại những năm gần đây được cho là do thiếu thuốc hóa học và biện pháp phòng trừ sinh học. Tại các nước khác như Pê-ru chẳng hạn, năng suất và sản lượng Khoai lang được cải thiện đáng kể là nhờ sự giúp đỡ của Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP), trong đó có việc người dân áp dụng rộng rãi các tiến bộ về giống và kỹ thuật canh tác do CIP giới thiệu.

Mỹ hàng năm trồng khoảng 30.000 ha khoai lang, tập trung chủ yếu tại các bang Bắc Carolina, Louisiana, Texas, Mississippi và California. Trung bình một trang trại Khoai lang ở Mỹ trồng khoảng 150 ha, để đảm bảo hiệu quả đầu tư về máy móc, kho bảo quản và thiết bị đóng gói (tốn khoảng 1 -2 triệu USD) và để giảm chi phí lao động sống (La bonte và Cannon, 1998). Tình hình sản xuất Khoai lang ở Việt Nam Sản lượng khoai lang ở nước ta không đồng đều cả về diện tích và trình độ thâm canh, năng suất thấp và có sự chênh lệch khá lớn giữa các vùng. Năm 2010 và 2011 diện tích khoai lang cả nước chỉ còn 150.500 ha, tương ứng; tuy có tăng nhẹ so với 146.400 ha năm 2009 nhưng đã sụt giảm mạnh so với 181.

Năm 2011 năng suất bình quân đạt 9,4 tấn/ha, sản lượng đạt 1. Bắc Trung Bộ và vùng duyên hải Nam Trung Bộ dẫn đầu về diện tích với 49.600 ha, tiếp đến là vùng trung du miền núi phía Bắc 37.700 ha; Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) 26.1000 ha đứng thứ ba. Dẫn đầu cả nước về năng suất là 2 vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) và Đồng bằng sông Cửu long (ĐBSCL). Nhưng năng suất giữa các vùng rất không đồng đều, cao nhất là ĐBSCL 22,0 tấn/ha, thấp nhất là vùng Bắc Trung Bộ (6,3 tấn/ha) và vùng Trung du miền núi phía Bắc (6,7 tấn/ha) (Bảng 1.2: Diện tích, năng suất và sản lượng khoai lang của Việt Nam từ 2006 - 2011 Năm TT Vùng sinh thái 2006 2007 2008 2009 2010 2011 1 Diện tích 181,2 173,5 162,6 146,4 150,8 148,5 ĐBSH 39,0 36,5 32,3 22,8 27,0 26,1 MNPB 44,7 42,2 41,4 38,2 38,9 37,7 BTB và DH NTB 69,8 66,7 61,1 55,1 53,9 49,6 Tây Nguyên 12,3 12,3 13,0 14,0 14,1 14,4 Đông Nam Bộ 2,0 2,0 2,1 2,1 2,0 2,0 ĐBSCL 13,4 13,8 12,7 14,2 14,9 18,7 2 Năng suất (tấn/ha) 8,1 8,2 8,1 8,2 8,7 9,4 ĐBSH 8,9 9,0 9,0 8,6 9,1 9,3 MNPB 6,2 6,8 6,4 6,2 6,6 6,7 BTB và DH NTB 6,1 6,1 6,1 6,0 6,3 6,3 Tây Nguyên 10,2 10,2 10,1 10,7 10,8 11,0 Đông Nam Bộ 6,3 6,3 8,3 8,3 8,0 7,5 ĐBSCL 20,3 20,2 19,1 20,0 20,6 22,0 3 Sản lượng (1000 tấn) 1460 1439 1320 1215 1317 1393 ĐBSH 347,1 328,5 290,7 196,1 245,7 242,7 MNPB 277,1 287,0 265,0 236,8 256,7 252,6 BTB và DH NTB 425,8 406,9 372,7 330,6 339,6 312,5 Tây Nguyên 125,5 125,5 131,3 149,8 152,3 158,4 Đông Nam Bộ 12,6 12,6 17,4 17,4 16,0 15,0 ĐBSCL 272,0 278,8 242,6 284,0 306,9 411,4 Nguồn: Niên giám thống kê 2012 Các tỉnh đại diện cho các vùng sinh thái còn trồng nhiều Khoai lang là: Quảng ninh 4.500 ha, Hà nội (cả Hà Tây cũ) 5.100 ha, Bắc giang 8.080 ha, Thái nguyên 7.