Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biến đổi adn vùng promoter thuộc gen mmp 9 ở bệnh nhân ung thư đại trực tràng

Nghiên cứu biến đổi ADN vùng promoter gen MMP-9 ở bệnh nhân ung thư đại trực tràng, cung cấp thông tin quan trọng cho điều trị và chẩn đoán.

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Hồng Thái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên cứu ADN vùng promoter gen MMP-9 ở ung thư đại trực tràng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái quát về ung thư đại trực tràng
• 1.2. Ung thư đại trực tràng
• 1.3. Nguyên nhân gây ung thư đại trực tràng
• 1.4. Chẩn đoán và điều trị bệnh
• 1.5. Các giai đoạn của UTĐTT
• 1.6. Khái quát chung về họ Matrix Metalloprotease (MMPs)
• 1.7. Vai trò của họ Matrix Metalloproteinase
• 1.8. Một số nghiên cứu về họ MMP ở ung thư đại trực tràng
• 1.9. Một số nghiên cứu về đa hình đơn nucleotide trên các gen MMP
• 1.10. Một số nghiên cứu về đa hình vùng promoter gen MMP-9
• 2. CHƯƠNG II: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp tiến hành nghiên cứu
• 2.3. Tách chiết ADN tổng số từ mô
• 2.4. Tách chiết ADN tổng số từ mẫu máu
• 2.5. Khuếch đại đoạn gen trên vùng promoter của gen MMP-9 bằng phương pháp PCR
• 2.6. Phương pháp RFLP
• 2.7. Tinh sạch sản phẩm PCR
• 2.8. Giải trình tự trực tiếp
• 2.9. Nhân dòng phân tử
• 2.10. Xử lý số liệu và tính toán thống kê
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả phân tích biến đổi gen MMP-9 từ mẫu mô của bệnh nhân UTĐTT
• 3.2. Kết quả phân tích biến đổi của gen MMP-9 bằng kỹ thuật PCR-RFLP
• 3.3. Kết quả giải trình tự trực tiếp và nhân dòng
• 3.4. Kết quả phân tích biến đổi ADN của gen MMP-9 từ mẫu máu
• 3.5. Kết quả khuếch đại đoạn gen có chứa vị trí biến đổi của promoter gen MMP-9
• 3.6. Kết quả phân tích RFLP đoạn gen chứa biến đổi trong vùng promoter gen MMP-9
• 3.7. Phân tích mối liên hệ giữa biến đổi C-1562T với một số đặc điểm bệnh học của bệnh nhân UTĐTT
• 3.8. Phân tích biến đổi C-1562T ở bệnh nhân UTĐTT và người bình thường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ADN vùng promoter gen MMP 9 ở ung thư đại trực tràng

Nghiên cứu ADN vùng promoter gen MMP-9 ở ung thư đại trực tràng (UTĐTT) là một lĩnh vực quan trọng trong sinh học phân tử. Gen MMP-9, thuộc họ Matrix Metalloproteinase, có vai trò quan trọng trong sự phát triển và di căn của tế bào ung thư. Việc hiểu rõ về biến đổi ADN trong vùng promoter của gen này có thể giúp xác định các yếu tố nguy cơ và cơ chế bệnh sinh của UTĐTT.

1.1. Khái quát về gen MMP 9 và vai trò của nó trong ung thư

Gen MMP-9 mã hóa cho một loại enzyme có khả năng phân giải các thành phần của chất nền ngoại bào (ECM). Sự biểu hiện quá mức của MMP-9 đã được chứng minh là có liên quan đến sự phát triển và di căn của nhiều loại ung thư, bao gồm cả UTĐTT. Nghiên cứu cho thấy rằng MMP-9 có thể làm tăng khả năng di động của tế bào ung thư, từ đó thúc đẩy quá trình di căn.

1.2. Tầm quan trọng của vùng promoter trong điều hòa biểu hiện gen

Vùng promoter là khu vực quan trọng trong việc điều hòa biểu hiện gen. Các biến đổi trong vùng này có thể ảnh hưởng đến mức độ biểu hiện của gen MMP-9, từ đó tác động đến sự phát triển của tế bào ung thư. Nghiên cứu về biến đổi ADN trong vùng promoter gen MMP-9 có thể cung cấp thông tin quý giá về cơ chế bệnh sinh của UTĐTT.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu ADN vùng promoter gen MMP 9

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về gen MMP-9, nhưng việc xác định các biến đổi ADN trong vùng promoter của gen này ở bệnh nhân UTĐTT tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Các thách thức bao gồm việc thu thập mẫu bệnh phẩm, phân tích dữ liệu gen và xác định mối liên hệ giữa các biến đổi gen và đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập mẫu bệnh phẩm

Việc thu thập mẫu mô từ bệnh nhân UTĐTT gặp nhiều khó khăn do tính chất nhạy cảm của bệnh. Các bệnh nhân thường không muốn tham gia vào nghiên cứu, dẫn đến việc thiếu hụt mẫu cần thiết cho phân tích.

2.2. Thách thức trong phân tích dữ liệu gen

Phân tích dữ liệu gen yêu cầu các kỹ thuật hiện đại và phần mềm chuyên dụng. Việc thiếu hụt nguồn lực và kỹ thuật viên có kinh nghiệm có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả nghiên cứu.

III. Phương pháp nghiên cứu biến đổi ADN vùng promoter gen MMP 9

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp sinh học phân tử để xác định biến đổi ADN trong vùng promoter gen MMP-9. Các phương pháp bao gồm tách chiết ADN, khuếch đại gen bằng PCR và phân tích RFLP. Những phương pháp này giúp phát hiện các đột biến và biến đổi trong vùng promoter của gen MMP-9.

3.1. Tách chiết ADN từ mẫu mô và máu

Quy trình tách chiết ADN từ mẫu mô và máu được thực hiện theo các phương pháp tiêu chuẩn. Việc đảm bảo chất lượng ADN là rất quan trọng để có kết quả phân tích chính xác.

3.2. Khuếch đại gen bằng phương pháp PCR

Phương pháp PCR được sử dụng để khuếch đại đoạn gen trong vùng promoter của gen MMP-9. Kỹ thuật này cho phép tạo ra số lượng lớn ADN cần thiết cho các phân tích tiếp theo.

3.3. Phân tích RFLP để xác định biến đổi gen

Phân tích RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism) được áp dụng để phát hiện các biến đổi trong ADN. Kỹ thuật này giúp xác định các đột biến cụ thể trong vùng promoter gen MMP-9.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự biến đổi đáng kể trong vùng promoter gen MMP-9 ở bệnh nhân UTĐTT. Những biến đổi này có thể liên quan đến các đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho việc chẩn đoán và điều trị.

4.1. Phân tích biến đổi ADN ở bệnh nhân UTĐTT

Kết quả phân tích cho thấy tần suất biến đổi C-1562T trong vùng promoter gen MMP-9 cao hơn ở bệnh nhân UTĐTT so với nhóm đối chứng. Điều này cho thấy mối liên hệ giữa biến đổi gen và sự phát triển của bệnh.

4.2. Ứng dụng trong chẩn đoán và điều trị

Những phát hiện từ nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc phát triển các phương pháp chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân UTĐTT. Việc xác định các biến đổi gen có thể giúp bác sĩ đưa ra các quyết định điều trị chính xác hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về biến đổi ADN vùng promoter gen MMP-9 ở bệnh nhân UTĐTT mở ra nhiều triển vọng trong việc hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định rõ hơn mối liên hệ giữa các biến đổi gen và đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các biến đổi gen khác có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của UTĐTT. Điều này sẽ giúp mở rộng hiểu biết về bệnh và cải thiện các phương pháp điều trị.

5.2. Hướng đi mới trong điều trị ung thư

Việc phát hiện các biến đổi trong vùng promoter gen MMP-9 có thể dẫn đến việc phát triển các liệu pháp điều trị nhắm vào các cơ chế phân tử cụ thể, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư đại trực tràng (UTĐTT) là một trong những loại ung thư phổ biến và có tỷ lệ tử vong cao trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê, tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2007 đến 2011 đã ghi nhận khoảng 3557 ca mắc mới UTĐTT, chiếm 10,74% tổng số ca ung thư. Tại Mỹ, năm 2013 có 142,820 ca mới được chẩn đoán và 50,830 ca tử vong, tương đương tỷ lệ tử vong khoảng 35,59%. UTĐTT phát triển qua nhiều giai đoạn phức tạp, liên quan đến biến đổi gen và tương tác giữa tế bào ung thư với môi trường xung quanh, đặc biệt là chất nền ngoại bào (ECM).

Matrix Metalloproteinase-9 (MMP-9) là một enzyme phân giải protein trong ECM, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển và di căn của UTĐTT. Biến đổi ADN vùng promoter gen MMP-9 có thể ảnh hưởng đến biểu hiện và chức năng của protein, từ đó tác động đến tiến triển bệnh. Tuy nhiên, tại Việt Nam chưa có nghiên cứu nào tập trung vào biến đổi vùng promoter gen MMP-9 ở bệnh nhân UTĐTT.

Mục tiêu nghiên cứu là xác định biến đổi ADN trong vùng promoter gen MMP-9 ở bệnh nhân UTĐTT người Việt Nam và đánh giá mối liên quan của biến đổi này với đặc điểm bệnh học. Nghiên cứu được thực hiện tại phòng thí nghiệm Proteomics và Sinh học cấu trúc, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, với mẫu mô và máu của bệnh nhân UTĐTT và người bình thường. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiểu biết về cơ chế sinh bệnh và hỗ trợ chẩn đoán, điều trị UTĐTT hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về vai trò của họ Matrix Metalloproteinase (MMPs) trong sinh lý và bệnh lý, và lý thuyết về đa hình gen trong vùng promoter ảnh hưởng đến biểu hiện gen.

• Matrix Metalloproteinase (MMPs): Là nhóm enzyme phân giải protein trong ECM, tham gia vào quá trình di cư tế bào, tăng sinh, chết theo chu trình và hình thành mô. MMP-9 đặc biệt liên quan đến sự suy thoái collagen loại IV, góp phần vào sự xâm lấn và di căn của tế bào ung thư.
• Đa hình vùng promoter gen: Biến đổi đơn nucleotide (SNP) trong vùng promoter có thể làm thay đổi mức độ biểu hiện gen, ảnh hưởng đến chức năng protein. Đa hình C-1562T trên promoter gen MMP-9 được nghiên cứu rộng rãi và liên quan đến nhiều bệnh ung thư.

Các khái niệm chính bao gồm: ECM, MMP-9, đa hình gen, promoter gen, PCR-RFLP, và di căn ung thư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp sinh học phân tử PCR-RFLP để phát hiện biến đổi ADN vùng promoter gen MMP-9.

• Nguồn dữ liệu: 99 mẫu mô (mô u và mô lân cận u) và 14 mẫu máu của bệnh nhân UTĐTT, cùng 30 mẫu máu người bình thường. Mẫu được lấy từ các bệnh viện lớn tại Hà Nội và bảo quản ở -80⁰C.
• Phân tích ADN: Tách chiết ADN tổng số từ mô và máu bằng kit chuyên dụng, kiểm tra độ tinh sạch bằng điện di gel agarose và máy NanoDrop. Khuếch đại đoạn gen 596bp vùng promoter gen MMP-9 bằng PCR với cặp mồi đặc hiệu.
• Phân tích biến đổi: Sản phẩm PCR được cắt bằng enzyme giới hạn SphI, phân tích bằng điện di gel agarose để phát hiện biến đổi C→T tại vị trí -1562. Giải trình tự trực tiếp và nhân dòng phân tử được thực hiện để xác nhận kết quả.
• Xử lý số liệu: So sánh trình tự với dữ liệu tham khảo trên ngân hàng gen NCBI, phân tích thống kê bằng phép thử χ² với mức ý nghĩa α=0,05.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm 2015, tại phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Enzym và Protein, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xác định biến đổi C-1562T trong vùng promoter gen MMP-9: Qua phân tích PCR-RFLP trên 99 mẫu mô, có 19 bệnh nhân (khoảng 19,2%) xuất hiện biến đổi C thành T tại vị trí -1562. Sản phẩm cắt enzyme cho thấy hai băng kích thước 358bp và 238bp, phù hợp với lý thuyết.
2. Kết quả giải trình tự trực tiếp: Trong 20 mẫu có biến đổi, 18 mẫu là dị hợp tử CT, 2 mẫu đồng hợp tử TT. So sánh trình tự với dữ liệu tham khảo xác nhận vị trí biến đổi chính xác.
3. Phân tích mẫu máu: Mẫu máu của bệnh nhân UTĐTT cũng cho thấy sự xuất hiện biến đổi C-1562T với tần suất cao hơn so với mẫu máu người bình thường (khoảng 15% so với 5%).
4. Mối liên quan với đặc điểm bệnh học: Biến đổi C-1562T có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở bệnh nhân UTĐTT giai đoạn muộn (TNM III-IV) và nhóm tuổi trên 50, tuy nhiên sự khác biệt chưa đạt ý nghĩa thống kê do kích thước mẫu hạn chế.

Thảo luận kết quả

Biến đổi C-1562T trong vùng promoter gen MMP-9 làm tăng hoạt động của promoter, dẫn đến biểu hiện quá mức MMP-9, góp phần vào quá trình phân giải ECM, tạo điều kiện thuận lợi cho tế bào ung thư di căn. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế về vai trò của đa hình này trong ung thư vú, phổi và đại trực tràng.

Sự xuất hiện biến đổi nhiều hơn ở giai đoạn muộn cho thấy biến đổi này có thể liên quan đến tiến triển bệnh và khả năng di căn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tần suất biến đổi theo giai đoạn TNM và độ tuổi, giúp minh họa rõ ràng mối liên hệ này.

So với các nghiên cứu trước đây, nghiên cứu này là bước đầu tiên tại Việt Nam xác định biến đổi C-1562T trong vùng promoter gen MMP-9 ở bệnh nhân UTĐTT, mở ra hướng nghiên cứu mới về sinh học phân tử và ứng dụng trong chẩn đoán, tiên lượng bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sàng lọc gen MMP-9: Áp dụng kỹ thuật PCR-RFLP để phát hiện biến đổi C-1562T trong vùng promoter gen MMP-9 cho bệnh nhân UTĐTT nhằm hỗ trợ chẩn đoán sớm và đánh giá nguy cơ tiến triển bệnh. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 năm; chủ thể: các bệnh viện ung bướu và phòng xét nghiệm phân tử.
2. Nghiên cứu mở rộng quy mô mẫu: Tiến hành nghiên cứu trên số lượng bệnh nhân lớn hơn để xác định rõ hơn mối liên quan giữa biến đổi gen và đặc điểm lâm sàng, nâng cao độ tin cậy kết quả. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: các trung tâm nghiên cứu ung thư.
3. Phát triển liệu pháp nhắm mục tiêu: Nghiên cứu và phát triển các thuốc ức chế MMP-9 hoặc điều chỉnh biểu hiện gen MMP-9 nhằm hạn chế sự tiến triển và di căn của UTĐTT. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu dược phẩm và công ty sinh học.
4. Đào tạo và nâng cao nhận thức: Tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật sinh học phân tử và ý nghĩa lâm sàng của biến đổi gen MMP-9 cho cán bộ y tế, giúp áp dụng hiệu quả trong thực hành lâm sàng. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: các trường đại học và bệnh viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu sinh học phân tử và ung thư học: Nghiên cứu cơ chế phân tử của UTĐTT, phát triển các chỉ thị sinh học mới và liệu pháp điều trị nhắm mục tiêu.
2. Bác sĩ lâm sàng và chuyên gia ung bướu: Áp dụng kết quả nghiên cứu trong chẩn đoán, tiên lượng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho bệnh nhân UTĐTT.
3. Sinh viên và học viên cao học ngành Sinh học thực nghiệm, Y học phân tử: Tham khảo phương pháp nghiên cứu PCR-RFLP, giải trình tự gen và phân tích đa hình gen trong ung thư.
4. Các nhà hoạch định chính sách y tế: Xây dựng chương trình sàng lọc và quản lý bệnh UTĐTT dựa trên các yếu tố di truyền và phân tử, nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi C-1562T trong gen MMP-9 ảnh hưởng thế nào đến ung thư đại trực tràng?
   Biến đổi này làm tăng hoạt động của promoter gen MMP-9, dẫn đến biểu hiện quá mức enzyme MMP-9, thúc đẩy phân giải ECM và tạo điều kiện cho tế bào ung thư di căn, làm bệnh tiến triển nặng hơn.

2. Phương pháp PCR-RFLP có ưu điểm gì trong nghiên cứu biến đổi gen?
   PCR-RFLP cho phép phát hiện chính xác các biến đổi đơn nucleotide trong gen với chi phí thấp, dễ thực hiện và có thể áp dụng trên nhiều mẫu bệnh phẩm khác nhau.

3. Tần suất biến đổi C-1562T ở bệnh nhân UTĐTT Việt Nam như thế nào?
   Khoảng 19,2% bệnh nhân UTĐTT trong nghiên cứu có biến đổi C-1562T, cao hơn so với nhóm người bình thường, cho thấy biến đổi này có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh.

4. Biến đổi gen này có thể dùng làm chỉ thị sinh học không?
   Có, biến đổi C-1562T có tiềm năng làm chỉ thị sinh học để đánh giá nguy cơ tiến triển và di căn của UTĐTT, hỗ trợ chẩn đoán và tiên lượng bệnh.

5. Nghiên cứu này có thể ứng dụng trong điều trị như thế nào?
   Kết quả nghiên cứu mở hướng phát triển các liệu pháp nhắm mục tiêu ức chế MMP-9 hoặc điều chỉnh biểu hiện gen, giúp kiểm soát sự phát triển và di căn của ung thư đại trực tràng.

Kết luận

• Xác định được biến đổi C→T tại vị trí -1562 trong vùng promoter gen MMP-9 ở khoảng 19,2% bệnh nhân UTĐTT Việt Nam.
• Biến đổi này có liên quan đến mức độ tiến triển bệnh và có thể ảnh hưởng đến khả năng di căn của tế bào ung thư.
• Phương pháp PCR-RFLP kết hợp giải trình tự trực tiếp và nhân dòng phân tử là công cụ hiệu quả để phát hiện biến đổi gen.
• Nghiên cứu mở ra hướng mới cho chẩn đoán phân tử và phát triển liệu pháp điều trị nhắm mục tiêu UTĐTT.
• Đề xuất mở rộng nghiên cứu và ứng dụng kết quả trong thực hành lâm sàng nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh nhân.

Khuyến khích các trung tâm nghiên cứu và bệnh viện triển khai sàng lọc biến đổi gen MMP-9, đồng thời phát triển các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế và ứng dụng lâm sàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát về ung thư đại trực tràng Ung thư là một loại bệnh liên quan tới sự tăng sinh về mặt số lượng một cách nhanh chóng và không kiểm soát của các tế bào bất thường trong cơ thể. Các tế bào bất thường này có thể xâm nhập vào các mô lân cận hoặc di chuyển đến các mô ở vị trí xa bằng cách xâm nhập vào mạch máu hoặc hệ bạch huyết. Chúng sẽ tập trung lại và tiêu diệt các tế bào bình thường dẫn đến suy thoái chức năng của các bộ phận mà chúng tiến đến [55].

Ung thư đại trực tràng Ung thư đại trực tràng (UTĐTT) thường xảy ra tại các mô đại tràng (phần dài nhất của ruột già) hoặc trực tràng (vài inch cuối cùng của ruột già trước hậu môn). Đại tràng là phần ruột lớn hình chữ N bao gồm đại tràng lên (ascending colon), đại tràng ngang (transverse colon) và đại tràng xuống (descending colon). Ung thư thường xảy ra ở đoạn nối giữa đại tràng và trực tràng, thường hai loại ung thư này có liên hệ với nhau và khó có thể xác định ung thư nào xảy ra trước, ung thư nào xảy ra sau vì thế thường được gọi chung là ung thư đại trực tràng [53]. Hình 1: Hình ảnh đại trực tràng [56] 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nguyên nhân gây ung thư đại trực tràng Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến UTĐTT liên quan đến sự biến đổi bệnh học xảy ra ở các tế bào biểu mô đại trực tràng bình thường. Thống kê các tài liệu tổng quan cho thấy có 2 nhóm nguyên nhân chính gây ra bệnh này là: 1. Yếu tố di truyền - Sai hỏng trong gen: Các tế bào có thể tăng sinh không kiểm soát nếu có sai hỏng ADN. Đặc biệt nếu sự sai hỏng này làm tổn thương tới các gen liên quan đến quá trình phân chia tế bào.

Như bốn nhóm gen chính chịu trách nhiệm cho quá trình phân chia tế bào: Các gen gây ung thý oncogenes; các gen ức chế khối u nhý p21, p53; các gen kiểm soát quá trình apoptosis và nhóm các gen sửa chữa ADN. Ung thý xảy ra khi tế bào có ðột biến gen làm cho tế bào không thể tự sửa chữa ADN bị tổn thýõng vì vậy không thể ði vào quá trình chết theo chu trình. Bên cạnh các ðột biến ở gen phân chia tế bào, ung thý còn là kết quả của các ðột biến gen gây ung thý và quá trình ức chế gen ức chế khối u, dẫn ðến sự tãng sinh tế bào không ðýợc kiểm soát [54]. - Di truyền theo gia ðình: Khoảng 20% UTÐTT ðýợc cho là gây ra bởi ðột biến gen di truyền.

Hội chứng di truyền có liên quan ðến UTÐTT bao gồm: FAP (đa polyp tuyến gia đình), AFAP là một kiểu nhẹ hơn FAP và HNPCC (UTĐTT di truyền không do polyp). Những biến đổi này đa phần dẫn đến ung thư ở độ tuổi còn rất trẻ [53]. - Ngoài ra còn có yếu tố dân tộc: Người Do Thái, người Mỹ gốc Phi có nguy cơ mắc bệnh UTĐTT cao hơn các dân tộc khác [3]. Yếu tố không di truyền - Chế độ dinh dưỡng: Các loại thịt đỏ (thịt bò, thịt cừu) và các loại thịt chế biến (xúc xích, thịt hun khói, đồ hộp) có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Nấu thịt ở nhiệt độ rất cao (chiên, nướng) có thể tạo ra các hóa chất độc hại làm tăng nguy cơ ung thư. Còn chế độ ăn rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt có thể làm giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng [32]. - Vận động: Thói quen lười vận động có thể làm tăng nguy cơ ung thư [15, 26, 36]. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Thừa cân: Tình trạng rất thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ của việc mắc và tử vong vì ung thư đại trực tràng [15].

- Hút thuốc: Những người hút thuốc trong thời gian dài cũng có nguy cơ bị ung thư đại trực tràng cao hơn những người không hút thuốc. Hút thuốc cũng làm tăng nguy cơ của nhiều loại ung thư khác [33]. - Sử dụng rượu: Người sử dụng nhiều rượu có khả năng mắc UTĐTT cao hơn những người không hoặc rất ít khi sử dụng rượu. Khoảng 15% các trường hợp mắc UTĐTT là do sử dụng quá nhiều rượu [29].

- Bệnh tật: Những người có tiền sử mắc các bệnh đường ruột như viêm ruột, viêm loét đại tràng; bệnh Crohn và đái tháo đường loại 2 cũng có nguy cơ mắc bệnh UTĐTT cao hơn người bình thường. Trong các bệnh này, đại tràng thường bị viêm trong một thời gian dài [11, 50]. Chẩn đoán và điều trị bệnh Xét nghiệm sàng lọc hay chẩn đoán có thể tìm thấy các polyp hoặc ung thư trước khi chúng phát triển. Phát hiện sớm rất có ý nghĩa bởi các bác sỹ sẽ lựa chọn được những phương pháp phù hợp cho từng bệnh nhân, từng giai đoạn bệnh, giúp quá trình điều trị bệnh hiệu quả hơn [52].

Chẩn đoán Thăm khám trực tràng: Phương pháp này chỉ phát hiện được không quá 10% trường hợp UTĐTT. Chụp hình đại tràng với chất cản quang: Phương pháp này dùng thuốc xổ cùng với dung dịch có tính cản quang (barium) sẽ được tiêm vào trong ruột già thông qua đường hậu môn khi đó hình ảnh của ruột già được hiển thị trên phim khi chụp X-quang. Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FOBT): Sử dụng xét nghiệm này để xem máu có ẩn trong phân không vì mắt thường không nhìn thấy được. Xét nghiệm ADN phân: Để tìm kiếm các tế bào UTĐTT hoặc polyp tiền ung thư.

Nội soi đại trực tràng: Sử dụng ống mỏng, dễ uốn nắn có kết nối với video camera được đưa vào hậu môn, qua trực tràng và cho phép bác sỹ quan sát 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] toàn bộ đại tràng. Ngoài ra, ống soi này còn có tác dụng để cắt bỏ các khối polyp và ung thư trong khi làm xét nghiệm. Chụp cắt lớp ruột già: Sử dụng kỹ thuật cắt lớp điện toán để chụp ảnh của ruột già. Các hình ảnh sẽ được kết hợp trên máy tính để giúp bác sỹ tìm kiếm polyp hoặc ung thư.

Soi đại tràng Sigma: Cho phép nhìn thấy những khối u khi chúng còn rất nhỏ, trước cả khi chúng bị phát hiện bằng xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân. Tuy nhiên, soi đại tràng Sigma có thể bỏ sót các khối u ở phần trên của ruột già. Chẩn đoán bằng mô học và tế bào học: Phương pháp này cho phép phân biệt giữa các tế bào bình thường, loạn sản và ung thư biểu mô tại chỗ. Phương pháp này được coi là chuẩn vàng trong việc xác định UTĐTT, có ý nghĩa rất lớn trong tiên lượng và điều trị bệnh.

Chẩn đoán phân tử: Đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và giúp các bác sỹ đưa ra liệu pháp điều trị thích hợp. Hiện nay, chẩn đoán phân tử thông qua các kỹ thuật sinh học phân tử phổ biến: PCR, Realtime PCR, FISH… có thể phát hiện những bất thường ở các gen một cách chính xác. Điều trị Phẫu thuật UTĐTT: Phẫu thuật cắt đại tràng là phương pháp duy nhất điều trị ung thư đại tràng ở giai đoạn sớm. Phương pháp phẫu thuật đại tràng qua nội soi cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân một thời gian ngắn sau mổ (ít đau) nhưng kết quả lâu dài của cắt đại tràng qua nội soi so với mổ mở thì vẫn trong giai đoạn nghiên cứu.

Trong hầu hết các trường hợp, bác sỹ sẽ phải nối lại những phần còn lành của đại tràng. Khi không thể nối lại những phần còn lành, cần phải thực hiện phẫu thuật mở thông đại tràng tạm thời hoặc vĩnh viễn. Khoảng 15% bệnh nhân ung thư đại tràng cần phải mở thông đại tràng vĩnh viễn. Hóa trị UTĐTT: Hóa trị liệu là phương pháp sử dụng thuốc chống ung thư để tiêu diệt tế bào ung thư.

Hóa trị liệu có thể được sử dụng để tiêu diệt tất cả những tế bào ung thư còn sót lại trong cơ thể sau phẫu thuật, để kiểm soát sự phát triển của khối u hoặc để giảm bớt triệu chứng của bệnh. Nhược điểm của phương pháp này là không chỉ nhằm vào các tế bào bệnh mà còn làm tổn thương đến mô, tế bào lành như tế bào tủy xương. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Xạ trị UTĐTT: Xạ trị còn được gọi là phương pháp phóng xạ, sử dụng tia X có năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Hạn chế của phương pháp này là không áp dụng được khi ung thư đã lan ra toàn cơ thể.

Biến chứng của phương pháp này nhiều khi khá trầm trọng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người bệnh, gây tổn thương các mô lành, làm cho mô bị chai cứng. Các giai đoạn của UTĐTT Hiện nay có hai hệ thống phân chia giai đoạn ung thư [53]: Hệ thống phân loại Dukes: Được bác sĩ Dukes người Anh đưa ra vào năm 1932 và chỉ dành riêng cho UTĐTT. - Dukes A: Ung thư chỉ ở lớp trong cùng của đại tràng hoặc trực tràng. Tỷ lệ điều trị khỏi là khoảng 90%.

- Dukes B: Ung thư đã phát triển thông qua lớp cơ của đại tràng hoặc trực tràng. Tỷ lệ điều trị khỏi là khoảng 70%. - Dukes C: Ung thư đã lan rộng đến ít nhất một hạch bạch huyết ở khu vực gần đường ruột. Tỷ lệ điều trị khỏi là khoảng 30%.

- Dukes D: Ung thư đã lan đến một nơi khác trong cơ thể như gan, phổi. Hiệu quả điều trị không cao, ở giai đoạn này ít được can thiệp phẫu thuật mà đa số sử dụng các biện pháp mang tính tác động toàn thân như hóa trị, sử dụng tế bào miễn dịch. Hệ thống phân chia TNM: Được Ủy ban ung thư Hoa Kỳ (AJCC) và Hiệp hội chống ung thư quốc tế (UICC) thông qua năm 1974. Sử dụng chung cho nhiều loại ung thư dựa vào 3 tiêu chí chính: Kích thước khối u, hạch lympho và sự di căn của khối u (bảng 1).

Áp dụng cụ thể cho UTĐTT như sau: T (Tumor): Cho biết kích cỡ mức độ lan sâu vào thành ruột - Tx: Không có mô tả do không đầy đủ thông tin. - Tis: Ung thư biểu mô tại chỗ, khối u chỉ ảnh hưởng đến lớp niêm mạc. - T1: Ung thư đã phát triển xuyên qua lớp niêm mạc – cơ và xâm lấn đến lớp dưới niêm mạc. - T2: Ung thư đã phát triển xuyên qua lớp dưới niêm mạc, xâm lấn đến lớp cơ.

7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - T3: Ung thư đã phát triển xuyên qua lớp cơ và xâm lấn đến các lớp ngoài cùng của đại tràng nhưng chưa xuyên thủng qua thanh mạc, khối u chưa ăn lan đến các cơ quan và mô lân cận.