Luận văn: Nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn

Luận văn Thạc sĩ Luật về nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ với con sau ly hôn. Tổng hợp cơ sở lý luận, thực trạng pháp luật và kiến nghị hoàn thiện.

• Tác giả: Lê Thị Hương Diệp
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Huy
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Luật
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan nghĩa vụ cấp dưỡng cho con sau ly hôn Luận văn

Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con sau ly hôn là một chế định pháp lý quan trọng, thể hiện trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái ngay cả khi quan hệ hôn nhân chấm dứt. Luận văn Thạc sĩ của tác giả Lê Thị Hương Diệp đã nghiên cứu sâu sắc vấn đề này, chỉ ra rằng đây không chỉ là nghĩa vụ về vật chất mà còn mang ý nghĩa tinh thần, đảm bảo quyền lợi của trẻ em được phát triển toàn diện. Về bản chất, đây là một loại quan hệ pháp luật về tài sản gắn liền với nhân thân, phát sinh giữa các thành viên trong gia đình dựa trên cơ sở huyết thống hoặc nuôi dưỡng. Theo quy định tại Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, hoặc con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự và không có tài sản tự nuôi mình. Nghĩa vụ này phát sinh khi cha hoặc mẹ không sống chung với con. Ý nghĩa của chế định này không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo nhu cầu thiết yếu cho đứa trẻ, mà còn góp phần củng cố mối quan hệ cha mẹ - con cái, khắc phục hậu quả của việc ly hôn. Đây là sự cụ thể hóa quyền và nghĩa vụ của cha mẹ, một nguyên tắc cơ bản trong pháp luật gia đình Việt Nam. Việc thực thi hiệu quả nghĩa vụ cấp dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ thế hệ tương lai, xây dựng gia đình tiến bộ và xã hội bền vững, phù hợp với tinh thần của Công ước Quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam đã tham gia.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con

Theo khoản 24 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cấp dưỡng là việc một người có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người không sống chung với mình. Đối với trường hợp sau ly hôn, nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con là một trường hợp cụ thể, trong đó người không trực tiếp nuôi con có trách nhiệm chu cấp cho con. Đặc điểm nổi bật của nghĩa vụ này bao gồm: (1) Là quan hệ tài sản gắn liền với nhân thân, không thể chuyển giao cho người khác; (2) Phát sinh dựa trên quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng; (3) Thể hiện trách nhiệm bổ sung khi nghĩa vụ nuôi dưỡng trực tiếp không được thực hiện đầy đủ; (4) Quan hệ hôn nhân của cha mẹ đã chấm dứt bằng một bản án ly hôn có hiệu lực pháp luật.

1.2. Cơ sở pháp lý điều chỉnh việc cấp dưỡng sau ly hôn

Cơ sở pháp lý chính điều chỉnh nghĩa vụ này là Luật Hôn nhân và gia đình 2014, đặc biệt là các điều khoản từ Điều 107 đến Điều 119. Điều 110 quy định rõ các trường hợp cha mẹ phải cấp dưỡng cho con. Điều 82 nhấn mạnh nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con. Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự 2015 cũng là nền tảng cho các cam kết, thỏa thuận cấp dưỡng giữa các bên. Các văn bản dưới luật như Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và trước đây là Nghị định 70/2001/NĐ-CP (dù đã hết hiệu lực nhưng vẫn có giá trị tham khảo trong thực tiễn xét xử) cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách xác định mức cấp dưỡng và phương thức thực hiện. Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) cũng quy định chế tài cho hành vi trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng tại Điều 186.

1.3. Ý nghĩa xã hội trong việc đảm bảo quyền lợi của trẻ em

Việc quy định và bảo đảm thực thi nghĩa vụ cấp dưỡng có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Trước hết, nó đảm bảo quyền lợi của trẻ em được chăm sóc và phát triển trong điều kiện tốt nhất có thể, giảm thiểu những tổn thương về vật chất và tinh thần sau khi cha mẹ ly hôn. Thứ hai, nó giáo dục ý thức trách nhiệm của cha mẹ, khẳng định rằng việc ly hôn không làm chấm dứt nghĩa vụ đối với con cái. Cuối cùng, một cơ chế cấp dưỡng hiệu quả góp phần ổn định xã hội, ngăn ngừa các hệ lụy tiêu cực như trẻ em phạm tội do thiếu sự quan tâm, chăm sóc. Như nghiên cứu của Bộ Công an chỉ ra, có đến 8% trẻ phạm tội có bố mẹ ly hôn, cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì sự ổn định cho trẻ.

II. Thách thức trong thực tiễn cấp dưỡng cho con sau ly hôn

Mặc dù khung pháp lý đã tương đối đầy đủ, thực tiễn xét xử và thi hành án về nghĩa vụ cấp dưỡng cho con sau ly hôn vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Vấn đề lớn nhất là việc xác định thu nhập của người cấp dưỡng một cách chính xác. Nhiều trường hợp, người không trực tiếp nuôi con cố tình che giấu thu nhập thực tế, kê khai mức lương thấp hoặc khai báo không có việc làm ổn định để giảm mức đóng góp. Điều này dẫn đến việc Tòa án khó đưa ra một mức cấp dưỡng tối thiểu phù hợp với nhu cầu thực tế của đứa trẻ và khả năng của người cha/mẹ. Một thách thức khác là tình trạng trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng. Sau khi bản án ly hôn có hiệu lực, nhiều người cố tình trì hoãn, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ của mình. Quá trình yêu cầu thi hành án dân sự thường phức tạp, kéo dài và tốn kém, khiến người trực tiếp nuôi con nản lòng. Ngoài ra, sự biến động trong hoàn cảnh gia đình của các bên, như việc người cấp dưỡng tái hôn, có thêm con riêng, hoặc gặp khó khăn kinh tế, cũng là nguyên nhân dẫn đến việc yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng hoặc tạm ngừng nghĩa vụ, tạo thêm gánh nặng tố tụng cho các bên liên quan. Những bất cập này đòi hỏi cần có cơ chế giám sát và chế tài mạnh mẽ hơn.

2.1. Khó khăn khi xác định thu nhập thực tế của các bên

Việc xác định thu nhập của người cấp dưỡng là yếu tố then chốt để quyết định mức chu cấp. Tuy nhiên, trên thực tế, đây là một trong những khâu khó khăn nhất. Đối với người làm công ăn lương, việc xác minh qua bảng lương tương đối đơn giản. Nhưng với những người kinh doanh tự do, có nhiều nguồn thu nhập không chính thức, việc chứng minh là gần như bất khả thi. Họ có thể dễ dàng che giấu tài sản, thu nhập để trốn tránh trách nhiệm. Pháp luật hiện hành chưa có cơ chế hiệu quả để Tòa án hay cơ quan thi hành án xác minh toàn diện tài sản, thu nhập của người phải cấp dưỡng, dẫn đến việc mức cấp dưỡng được ấn định thường chỉ mang tính tượng trưng, không đủ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của trẻ.

2.2. Tình trạng trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng sau bản án

Trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng là một hiện tượng phổ biến. Nhiều người sau khi ly hôn coi việc cấp dưỡng là gánh nặng và tìm mọi cách để né tránh, từ việc thay đổi nơi ở, số điện thoại, cho đến việc tẩu tán tài sản. Mặc dù Điều 186 Bộ luật Hình sự có quy định về tội danh này, nhưng để áp dụng được trên thực tế là rất khó khăn vì cần chứng minh được hậu quả nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe của người được cấp dưỡng. Quy trình yêu cầu thi hành án dân sự cũng còn nhiều vướng mắc, đòi hỏi người trực tiếp nuôi con phải chủ động thu thập thông tin về tài sản, thu nhập của người phải thi hành án, đây là một gánh nặng lớn.

2.3. Bất cập trong việc thay đổi hoặc chấm dứt cấp dưỡng

Cuộc sống luôn biến động, do đó việc thay đổi mức cấp dưỡng là một nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, thủ tục yêu cầu Tòa án giải quyết việc này còn rườm rà. Cả hai bên đều có thể yêu cầu thay đổi khi hoàn cảnh gia đình thay đổi, nhưng việc chứng minh lý do chính đáng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Tương tự, các điều kiện chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng được quy định tại Điều 118 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, như khi con đã thành niên và có khả năng lao động. Nhưng khái niệm “có khả năng lao động” và “có tài sản để tự nuôi mình” còn khá định tính, dễ gây tranh cãi và phụ thuộc vào nhận định chủ quan của Tòa án khi giải quyết.

III. Phương pháp xác định mức và phương thức cấp dưỡng tối ưu

Việc xác định mức và phương thức cấp dưỡng hợp lý là giải pháp cốt lõi để đảm bảo quyền lợi của trẻ em. Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, mức cấp dưỡng được ưu tiên dựa trên thỏa thuận cấp dưỡng giữa các bên. Thỏa thuận này phải căn cứ vào nhu cầu thiết yếu của con và khả năng kinh tế thực tế của cha mẹ. Khi không thể thỏa thuận, Tòa án sẽ quyết định. Một phương pháp hiệu quả mà các Tòa án thường áp dụng là tính toán chi phí sinh hoạt cơ bản của một đứa trẻ (ăn, ở, học hành, y tế) và phân chia trách nhiệm đóng góp dựa trên tỷ lệ thu nhập của hai bên. Mặc dù pháp luật chưa quy định một mức cấp dưỡng tối thiểu cụ thể, thực tiễn xét xử cho thấy nhiều Tòa án đã tham khảo mức lương cơ sở hoặc mức sống tối thiểu tại địa phương để làm căn cứ. Về phương thức, Điều 117 cho phép thực hiện định kỳ (hàng tháng, quý, năm) hoặc một lần. Phương thức cấp dưỡng định kỳ hàng tháng là phổ biến nhất vì phù hợp với các chi tiêu thường xuyên. Tuy nhiên, cấp dưỡng một lần có thể là giải pháp tối ưu nếu người không trực tiếp nuôi con có điều kiện kinh tế tốt và muốn hoàn thành nghĩa vụ dứt điểm, hoặc có dấu hiệu tẩu tán tài sản.

3.1. Căn cứ xác định mức trợ cấp nuôi con sau ly hôn

Mức trợ cấp nuôi con (cấp dưỡng) được xác định dựa trên hai yếu tố chính: nhu cầu thực tế, thiết yếu của con và khả năng kinh tế của cha mẹ. Nhu cầu của con bao gồm chi phí học tập, ăn uống, quần áo, chăm sóc sức khỏe, vui chơi giải trí, và các chi phí phát sinh khác tùy theo độ tuổi và điều kiện phát triển. Khả năng kinh tế của cha mẹ bao gồm thu nhập của người cấp dưỡng và cả người trực tiếp nuôi con, các tài sản khác và nghĩa vụ tài chính mà họ đang phải gánh chịu. Tòa án sẽ xem xét một cách toàn diện các yếu tố này để đưa ra phán quyết công bằng, đảm bảo đứa trẻ duy trì được mức sống tương đối ổn định như trước khi cha mẹ ly hôn.

3.2. Ưu và nhược điểm của các phương thức cấp dưỡng

Mỗi phương thức cấp dưỡng đều có ưu và nhược điểm riêng. Cấp dưỡng định kỳ (hàng tháng) đảm bảo nguồn tài chính đều đặn cho con, dễ điều chỉnh khi có sự thay đổi về hoàn cảnh. Tuy nhiên, nó phụ thuộc vào sự tự giác của người cấp dưỡng và có nguy cơ bị gián đoạn. Ngược lại, cấp dưỡng một lần giúp người trực tiếp nuôi con có một khoản tiền lớn để chủ động lo cho tương lai của con, đồng thời chấm dứt các tranh chấp có thể phát sinh sau này. Nhược điểm là khó xác định chính xác tổng số tiền cho cả quá trình nuôi con đến khi trưởng thành, và rủi ro lạm phát hoặc quản lý tài chính không hiệu quả có thể ảnh hưởng đến lợi ích lâu dài của đứa trẻ.

3.3. Vai trò của thỏa thuận cấp dưỡng giữa các bên

Thỏa thuận cấp dưỡng được pháp luật khuyến khích vì nó thể hiện sự tự nguyện và trách nhiệm của cha mẹ. Một thỏa thuận tốt không chỉ giải quyết vấn đề tài chính mà còn giúp duy trì mối quan hệ ôn hòa sau ly hôn, tạo môi trường tốt hơn cho con. Để thỏa thuận có tính khả thi, các bên cần minh bạch về tài chính, cùng nhau tính toán chi phí nuôi con một cách hợp lý. Thỏa thuận này có thể được ghi nhận trong quyết định công nhận thuận tình ly hôn của Tòa án, tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc để yêu cầu thực hiện nếu một trong hai bên vi phạm.

IV. Phân tích thực tiễn xét xử nghĩa vụ cấp dưỡng tại Tòa án

Phân tích các bản án ly hôn trong thực tiễn cho thấy việc áp dụng pháp luật về nghĩa vụ cấp dưỡng có nhiều điểm đáng chú ý. Trong nhiều trường hợp, Tòa án có xu hướng tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự. Chẳng hạn, trong Bản án số 49/2019/HNGĐ-ST của TAND TP. Cà Mau, người mẹ đồng ý giao 3 con cho chồng nuôi và không cấp dưỡng, người chồng cũng không yêu cầu. Tòa án đã tôn trọng sự thỏa thuận này. Tuy nhiên, cách tiếp cận này có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của trẻ em nếu người trực tiếp nuôi con vì muốn ly hôn nhanh chóng mà từ bỏ quyền lợi chính đáng của con mình. Ngược lại, một số Tòa án đã thể hiện quan điểm tiến bộ hơn. Trong Bản án số 25/2018/HNGĐ-PT của TAND tỉnh Đồng Tháp, Tòa đã quyết định mức cấp dưỡng không được thấp hơn mức lương cơ sở, tạo ra một tiền lệ quan trọng về việc xác định mức cấp dưỡng tối thiểu. Các bản án khác như 46/2018/HNGĐ-ST hay 54/2018/HNGĐ-ST lại cho thấy mức cấp dưỡng được ấn định thường khá thấp (khoảng 1-2 triệu đồng/tháng), phản ánh khó khăn trong việc chứng minh thu nhập và áp lực cân đối giữa nhu cầu của con và hoàn cảnh gia đình của người cấp dưỡng.

4.1. Vấn đề quyền tự định đoạt và lợi ích tốt nhất của con

Theo Điều 5 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án chỉ giải quyết trong phạm vi yêu cầu của đương sự. Điều này dẫn đến tình trạng trong nhiều vụ án, người trực tiếp nuôi con không yêu cầu cấp dưỡng và Tòa án không giải quyết. Số liệu từ TAND huyện Cái Bè năm 2017 cho thấy có đến 83,19% trường hợp không giải quyết cấp dưỡng do không có yêu cầu. Mặc dù tôn trọng quyền tự định đoạt, nguyên tắc “vì lợi ích tốt nhất của con” cần được ưu tiên. Cần có hướng dẫn để Tòa án chủ động hơn trong việc giải thích, gợi ý cho các bên về quyền yêu cầu cấp dưỡng, thậm chí xem xét nguyện vọng của con chưa thành niên từ bảy tuổi trở lên về vấn đề này.

4.2. Cách Tòa án ấn định mức và phương thức cấp dưỡng

Thực tiễn xét xử cho thấy Tòa án thường ấn định phương thức cấp dưỡng định kỳ hàng tháng khi các bên không thỏa thuận được. Về mức cấp dưỡng, không có một công thức chung. Mức phí tổn thường dao động tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của từng địa phương và thu nhập của người cấp dưỡng được chứng minh tại tòa. Như trong Bản án 05/2018/HNGĐ-PT, dù yêu cầu cấp dưỡng 2 triệu/tháng, Tòa phúc thẩm vẫn giữ nguyên mức 1.5 triệu/tháng sau khi xem xét toàn diện. Điều này cho thấy Tòa án cố gắng cân bằng các yếu tố, nhưng kết quả đôi khi chưa đáp ứng được kỳ vọng và nhu cầu thực tế.

4.3. Biện pháp chế tài và hiệu quả của thi hành án dân sự

Hiệu quả của bản án phụ thuộc rất nhiều vào công tác thi hành án dân sự. Hiện nay, các biện pháp cưỡng chế như khấu trừ thu nhập, kê biên tài sản đã được quy định nhưng việc áp dụng còn hạn chế. Chế tài hình sự đối với hành vi trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng ít khi được khởi tố. Trước đây, Nghị định 87/2001/NĐ-CP có quy định xử phạt hành chính nhưng sau đó đã bị bãi bỏ, tạo ra một khoảng trống pháp lý. Để nâng cao hiệu quả, cần tăng cường sự phối hợp giữa Tòa án và cơ quan thi hành án, đồng thời nghiên cứu lại các biện pháp chế tài hành chính để tăng tính răn đe đối với các hành vi không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ CẤP DƯỠNG CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI CON SAU KHI LY HÔN 1. Khái niệm và đặc điểm về nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn 1. Khái niệm Hiện nay, hệ thống pháp luật Việt Nam không đưa ra quy định riêng về nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn. Tuy nhiên, Điều 110 Luật HNGĐ 2014 đã đưa ra quy định chung về nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con, cụ thể: “Cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình trong trường hợp không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi 6 dưỡng con.” Xem xét từ bản chất của vấn đề, nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn là một trường hợp cụ thể của nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con.

Điều 107 Luật HNGĐ 2014 quy định về nghĩa vụ cấp dưỡng như sau: “1. Nghĩa vụ cấp dưỡng được thực hiện giữa cha, mẹ và con; giữa anh, chị, em với nhau; giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu; giữa cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột; giữa vợ và chồng theo quy định của Luật này. Nghĩa vụ cấp dưỡng không thể thay thế bằng nghĩa vụ khác và không thể chuyển giao cho người khác. Trong trường hợp người có nghĩa vụ nuôi dưỡng trốn tránh nghĩa vụ thì theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức được quy định tại Điều 119 của Luật này, Tòa án buộc người đó phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của Luật này.” Các quy định về nghĩa vụ cấp dưỡng hiện nay chưa thực sự rõ ràng và bao quát các vấn đề liên quan đến việc cấp dưỡng phát sinh trong xã hội, gây khó khăn trong việc áp dụng các quy định cũng như thi hành pháp luật về cấp dưỡng.

Luật HNGĐ 2014 sử dụng các từ như sống chung, không sống chung là một trong các yếu tố để phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng nhưng không giải thích hay hướng dẫn cụ thể khái niệm sống chung được hiểu thế nào và cơ sở nào để xác định việc sống chung giữa các bên. Đặt ra trường hợp, nếu một trong hai bên cha, mẹ đi làm ở tỉnh thành phố khác, hoặc công tác nước ngoài, hoặc điều kiện làm việc không cho phép dẫn đến nơi ở, làm việc không cùng nơi con sinh sống, như vậy trường hợp này có đủ điều kiện được xem là sống chung hay không sống chung. Một trường hợp khác, sau khi ly hôn, vì hoàn cảnh và nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến việc cha, mẹ vẫn chung sống trong cùng một nhà được xem xét như thế nào? Nếu hiểu rằng hai bên vẫn sống chung như vậy thì nghĩa vụ cấp dưỡng ở đây có thể phát sinh theo quy định của luật. Các quy phạm pháp luật là cơ sở chung cho việc điều chỉnh các mối quan hệ trong xã hội, là thước đo chuẩn mực để mỗi người dân áp dụng và tuân thủ.

Vì vậy, các quy định cần sử dụng các từ ngữ dễ hiểu và một nghĩa, không gây nhầm lẫn, đặc biệt là 7 hạn chế các tình trạng có thể hiểu theo nhiều nghĩa. Vấn đề này chưa được thể hiện rõ ràng trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay, dẫn đến việc các văn bản pháp luật luôn được sửa đổi, bổ sung thay thế sau một thời gian áp dụng. Như vậy, nghĩa vụ cấp dưỡng giữa cha, mẹ đối với con sau khi ly hôn được hiểu là nghĩa vụ cấp dưỡng giữa các bên trong đó bên cấp dưỡng là cha, mẹ, bên được cấp dưỡng là con và việc cấp dưỡng này được thực hiện khi quan hệ hôn nhân giữa cha và mẹ chấm dứt bằng con đường ly hôn. Đặc điểm Theo quy định tại khoản 24 Điều 3 Điều 110 Luật HNGĐ 2014, nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn mang các đặc điểm như sau: Đặc điểm đầu tiên của nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau ly hôn là một loại quan hệ pháp luật về tài sản gắn liền với nhân thân vì nó liên quan đến những lợi ích về tài sản.

Điều đó thể hiện ở chỗ người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải chu cấp một số tiền hoặc tài sản nhất định nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng, bản thân người được cấp dưỡng cũng mong muốn có được nó để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của mình. Thứ hai, quan hệ hôn nhân giữa cha và mẹ của đối tượng được cấp dưỡng đã chấm dứt bằng con đường ly hôn. Thứ ba, quan hệ cấp dưỡng chỉ phát sinh giữa các thành viên trong gia đình trên cơ sở hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng. Quan hệ cấp dưỡng thường hình thành một cách tự nhiên trên cơ sở đạo đức và quan hệ ruột thịt giữa con người với nhau theo phong tục, tập quán.

Sau đó quan hệ cấp dưỡng mới được điều chỉnh bởi quy phạm pháp luật và trở thành quan hệ pháp luật. Thứ tư, quan hệ cấp dưỡng thể hiện mối quan hệ tương ứng giữa quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, nhưng không có tính chất đền bù và ngang giá. Nghĩa vụ cấp dưỡng chỉ phát sinh trong một số trường hợp nhất định và với những điều kiện nhất định. Thứ năm, nghĩa vụ cấp dưỡng là nghĩa vụ bổ sung nó chỉ phát sinh khi nghĩa vụ chính không được thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ.

Nghĩa là khi quan hệ nuôi 8 dưỡng không thực hiện được hoặc thực hiện không đầy đủ thì nghĩa vụ cấp dưỡng xuất hiện. Ý nghĩa của việc đ nh nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với c n a khi ly hôn Nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn không phải là một vấn đề mới. Vấn đề này đã tồn tại và được đề cập tới khá lâu, kể từ thời kỳ phong kiến, Pháp thuộc đến khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời và ngày càng nhận được sự quan tâm sâu sắc không chỉ của Nhà nước mà còn được cả xã hội chú trọng. Công ước quốc tế về quyền trẻ em đã khẳng định: “Để phát triển đầy đủ và hài hòa nhân cách của mình, trẻ em cần được trưởng thành trong bầu không khí hạnh phúc, yêu thương và thông cảm.

Cũng như cần có sự bảo vệ và giúp đỡ cần thiết để đảm đương được đầy đủ trách nhiệm của mình trong cộng đồng”. Khi cha, mẹ ly hôn, trẻ em phải chịu nhiều thiệt thòi hơn so với bạn bè đồng trang lứa, hoặc về vật chất hoặc về tinh thần hoặc cả hai. Vì vậy, nếu không có sự quan tâm của xã hội, sự bảo vệ của pháp luật thì những đứa trẻ này không thể phát triển và trở thành những công dân có ích cho xã hội. Chế định cấp dưỡng nói chung và nghĩa vụ cấp dưỡng giữa cha mẹ cho con sau khi ly hôn đã ra đời với những lý do như trên.

Cho đến nay, Việt Nam đã dần hoàn thiện các chính sách và hệ thống pháp luật tương đối hoàn thiện để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em trong các vụ án ly hôn. Điều này được thể hiện ở các quy định pháp luật Hôn nhân và gia đình, các Công ước quốc tế về bảo vệ quyền lợi trẻ em mà Việt Nam có đã đăng ký hoặc gia nhập. Thứ nhất, nghĩa vụ cấp dưỡng thể hiện được phần nào trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái của chính họ. Bởi lẽ việc cấp dưỡng nhằm đảm bảo cho người được cấp dưỡng nhận được sự quan tâm, chăm sóc và cho người được cấp dưỡng có đủ điều kiện tồn tại và phát triển.

Theo cuộc điều tra do Bộ VH-TT&DL, phối hợp với Tổng cục Thống kê, với sự hỗ trợ của UNICEF cho thấy, số vụ ly hôn đang tăng nhanh.361 vụ ly hôn thì năm 2005 đã tăng lên 65. Ly hôn là một hiện 1 TH (2014), Giật mình về con số thống kê của gia đình Việt, http://vienthongke.vn/tin-tuc/43-tin-tuc/1979- giat- minh-ve-con-so-thong-ke-cua-gia-dinh-viet 9 tượng xã hội xuất hiện ngày càng nhiều kéo theo đó là những hậu quả nặng nề về cả vật chất và tinh thần đối với những người trong cuộc. Về khía cạnh xã hội hẳn những đứa trẻ trong hoàn cảnh bố mẹ ly hôn không có được những điều kiện đầy đủ để phát triển. Số liệu thống kê của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho thấy 71% trẻ vị thành niên phạm pháp là do không được quan tâm chăm sóc đến nơi đến chốn.

Một nghiên cứu khác của Bộ Công an cũng chỉ ra nguyên nhân phạm tội của trẻ vị thành niên xuất phát từ gia đình: 8% trẻ phạm tội có bố mẹ ly hôn; 28% phàn nàn bố mẹ không quan tâm đáp ứng nhu cầu cơ bản của các em2. Nuôi dưỡng con cái là trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi người làm cha làm mẹ. Trẻ em sinh ra phải được sinh trưởng và phát triển một cách bình thường và các quyền được sống, được học tập, vui chơi, được chăm sóc và giáo dục, được tôn trọng về nhân cách. Pháp luật thừa nhận quyền được ly hôn xong việc này không làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng đối với con cái.

Thứ hai, cấp dưỡng góp phần củng cố mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái sau khi ly hôn, khắc phục được phần nào hậu quả của việc ly hôn và giảm bớt ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của con cái. Việc số vụ ly hôn ngày càng tăng cao đang tạo ra một áp lực cho xã hội mà đằng sau đó trẻ em luôn là những nạn nhân bất đắc dĩ. Trẻ em thuộc trường hợp này thường giảm bớt các mối quan hệ lâu dài với các thành viên gia đình mở rộng, đặc biệt là đối với người cha, người mẹ không sống chung. Cha mẹ bất hòa luôn có sự ảnh hưởng tới sự phát triển của trẻ em về mặt tâm lý.

Những cảnh tranh cãi hoặc thậm chí là bạo lực gia đình luôn để lại những ám ảnh khó phai trong ký ức của mỗi đứa trẻ. Bên cạnh đó, việc sống trong các gia đình ly hôn cũng đem lại sự mặc cảm trong cuộc sống, ngại tiếp xúc với người khác. Ngoài ra, sau ly hôn, với những cặp vợ chồng mà cả hai bên đều có con để nuôi hoặc một bên nuôi con thì tình cảm của con cái đối với bố mẹ càng thiệt thòi, nhất là trong trường hợp con cái ở với một bên có ác cảm, thù ghét bên còn lại.