Nghệ thuật kể chuyện trong tiểu thuyết Trò chuyện trong quán La Catedral của Mario Vargas Llosa

Luận văn nghiên cứu nghệ thuật kể chuyện đặc sắc trong tiểu thuyết Trò chuyện trong quán La Catedral của Mario Vargas Llosa. Phân tích cốt truyện, nhân vật và không gian.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Giang
• Người hướng dẫn: Pgs. Đào Ngọc Chương
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
• Đề tài: Nghệ thuật kể chuyện trong tiểu thuyết 'Trò chuyện trong quán La Catedral' của Mario Vargas Llosa
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC CỐT TRUYỆN
• 1.1.1. Cốt truyện phân rã – lồng khung
• 1.1.2. Cốt truyện song hành – tịnh tiến
• 1.1.3. Sự giao nhau giữa các tuyến truyện
• 1.1.4. Lối đón trước
• 1.2. PHƯƠNG THỨC KỂ CHUYỆN
• 1.2.1. Người kể chuyện
• 1.2.2. Người kể chuyện ngôi thứ nhất
• 1.2.3. Người kể chuyện ngôi thứ ba
• 1.2.4. Sự đan xen linh hoạt giữa các ngôi kể
• 1.2.5. Điểm nhìn bên trong – điểm nhìn chủ đạo
• 1.2.6. Điểm nhìn bên ngoài
• 1.2.7. Sự di động điểm nhìn
• 1.2.8. Lời kể đan xen giữa hồi tưởng và liên tưởng
• 1.2.9. Lời kể đan xen giữa ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại
• 1.3. THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT
• 1.3.1. Thời gian nghệ thuật
• 1.3.2. Thời gian đồng hiện đa tầng
• 1.3.3. Thời gian kéo căng – dồn nén
• 1.3.4. Không gian nghệ thuật
• 1.3.5. Không gian bên ngoài và không gian bên trong
• 1.3.6. Không gian đồng hiện đa tầng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám phá Nghệ thuật kể chuyện trong La Catedral Llosa

Luận văn Thạc sĩ này đi sâu vào nghệ thuật kể chuyện độc đáo trong tiểu thuyết 'Trò chuyện trong quán La Catedral' của Mario Vargas Llosa. Tác phẩm này không chỉ là một bức tranh hiện thực về xã hội Peru dưới chế độ độc tài Odría, mà còn là một cuộc cách mạng về kỹ thuật tự sự. Luận văn khám phá những đổi mới trong cấu trúc, giọng văn, và cách xây dựng nhân vật học, cũng như sự ảnh hưởng của bối cảnh lịch sử đến nghệ thuật kể chuyện. Như Vargas Llosa từng nói, tiểu thuyết này, dù ban đầu không thành công, nhưng dần khẳng định vị thế của mình và trở thành một trong những tác phẩm quan trọng nhất của ông, hé lộ nội dung tư tưởng sâu sắc và giá trị nghệ thuật to lớn. Luận văn mong muốn góp phần làm sáng tỏ những yếu tố làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm, đồng thời giới thiệu một phong cách văn học độc đáo đến độc giả Việt Nam.

1.1. Tự sự học và Trò chuyện trong quán La Catedral

Luận văn sử dụng tự sự học để phân tích 'Trò chuyện trong quán La Catedral'. Tự sự học là một lĩnh vực nghiên cứu đặc thù của lí luận văn học, lấy nghệ thuật tự sự làm đối tượng, phần nào đó tương ứng với “thi học” nghĩa hẹp, là lĩnh vực lấy nghệ thuật thi ca làm đối tượng nghiên cứu. Bộ môn khoa học này vốn là một nhánh của thi pháp học hiện đại, hiểu theo nghĩa rộng nghiên cứu cấu trúc của văn bản tự sự và các vấn đề liên quan hoặc nói cách khác là nghiên cứu đặc điểm nghệ thuật của văn bản tự sự nhằm tìm một cách đọc. Tự sự học từ lâu đã trở thành một bộ môn nghiên cứu liên ngành, có tính quốc tế và có vị trí ngày càng quan trọng trong lĩnh vực văn học và khoa học nhân văn. Lí thuyết tự sự ngày càng được quan tâm phổ biến và trở thành một sản phẩm thực dụng, cụ thể của làn sóng lớn trong lí thuyết văn hóa về văn học. Lí thuyết tự sự có thể coi như một bộ phận không thể thiếu của hành trang nghiên cứu văn học hôm nay, và nói theo ngôn ngữ của Thomas Kuhn, thì đó là một bộ phận cấu thành của hệ hình lí luận hiện đại. Vì những lí do trên, người viết chọn đề tài “Nghệ thuật kể chuyện trong tiểu thuyết Trò chuyện trong quán La Catedral của Mario Vargas Llosa” với mong muốn sẽ học tập, vận dụng kiến thức tự sự học để tìm hiểu và khám phá những yếu tố “ma lực” cuốn hút trong từng trang văn của tiểu thuyết này đồng thời giới thiệu một nhà văn lớn, một phong cách văn học độc đáo đến với độc giả Việt Nam.

1.2. Ảnh hưởng của Mỹ Latinh đến nghệ thuật kể chuyện

Văn học Mỹ Latinh ảnh hưởng sâu sắc đến nghệ thuật kể chuyện trong tác phẩm. Từ những năm sáu mươi của thế kỉ XX, tiểu thuyết Mỹ La tinh xuất hiện như “quả bom” dội vang dư luận Âu Mỹ khiến người ta ngạc nhiên coi nó như một hiện tượng thần kì. Văn xuôi Mỹ La tinh nửa thế kỉ trước còn nằm ngoài rìa nền văn học lớn của nhân loại, nay đột ngột bước lên tiền đài của văn học thế giới. Ở Việt Nam, từ năm 1986 khi cuốn Trăm năm cô đơn của G.G Marquez do Nguyễn Trung Đức dịch và Nxb Văn học ấn hành thì nền văn học khu vực Mĩ La tinh mới thật sự đến với các độc giả yêu văn học nước ta. Nền văn học có nhiều điều mới lạ này đã thực sự gây chú ý cho công chúng và thu hút giới nghiên cứu phê bình văn học trong nước. Văn học Mĩ La tinh là một truyền thống văn chương dù còn khá non trẻ nhưng vô cùng đặc sắc bên cạnh các truyền thống văn chương danh tiếng khác như Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc, Bắc Mỹ. Nền văn học này đã phản ánh được tâm thức của con người dân tộc mình, vấn đề của thời đại và sáng tạo nên những thành tựu nghệ thuật mới.

II. La Catedral Vấn đề quyền lực tham nhũng trong kể chuyện

'Trò chuyện trong quán La Catedral' không chỉ đơn thuần là một câu chuyện, mà còn là một bức tranh khắc họa rõ nét về quyền lực và tham nhũng dưới chế độ độc tài Odría ở Peru. Luận văn này phân tích cách Mario Vargas Llosa sử dụng nghệ thuật kể chuyện để phơi bày những mặt tối của xã hội, sự tha hóa của con người và những hệ lụy của một chế độ độc tài. Tác phẩm cho thấy, những chế độ độc tài không phải là thiên tai trên trời rơi xuống, mà xuất hiện và tồn tại với sự đồng lõa của nhiều người, thậm chí sự tiếp tay của chính các nạn nhân, do sự mê hoặc của dân chúng trước một vị anh hùng hay cứu tinh dân tộc. Sự phân tầng xã hội sâu sắc và sự bất lực của người dân trước cường quyền được thể hiện một cách chân thực qua từng trang sách. Tính biểu tượng của quán La Catedral cũng được làm nổi bật, trở thành không gian lưu giữ và phản ánh những cuộc trò chuyện, những bí mật và những nỗi đau của một xã hội bệnh hoạn.

2.1. Bối cảnh xã hội Peru dưới chế độ Odría ảnh hưởng đến kể chuyện

Bối cảnh xã hội Peru dưới chế độ độc tài Odría là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến nghệ thuật kể chuyện. Llosa luôn là một kẻ thù cay đắng của những kẻ độc tài và chế độ độc tài. Trò chuyện trong quán La Catedral vẽ lên bức tranh trầm luân của xã hội Peru trong tám năm trị vì của chế độ độc tài Odría. Lễ hội của loài dê kể lại giai đoạn cuối đời của Rafael Leonidas Trujillo, nhà độc tài đã cai trị nước Cộng Hoà Dominica trong hơn 30 năm trước khi bị ám sát năm 1961, số phận bi thảm của một dân tộc sống trong khiếp sợ và những thủ đoạn dã man của một chế độ gia đình trị dùng mọi cách để bảo vệ quyền lực của mình. Mario Vargas Llosa cũng phân tích ở đây một ý tưởng ông hay nêu lên: những chế độ độc tài không phải là thiên tai trên trời rơi xuống, mà xuất hiện và tồn tại với sự đồng lõa của nhiều người, thậm chí sự tiếp tay của chính các nạn nhân, do sự mê hoặc của dân chúng trước một vị anh hùng hay cứu tinh dân tộc.

2.2. Phân tích nhân vật học và sự tha hóa quyền lực

Nhân vật học đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện nghệ thuật kể chuyện. Trong tất cả các tiểu thuyết của Vargas Llosa đều có những nhân vật khao khát tự do, tự do tư tưởng, chính trị hoặc sáng tác, hay chỉ tự do sống theo ý mình. Trong Trò chuyện trong quán La Catedral, những cá nhân không thoát khỏi thân phận trôi nổi khi xã hội chìm đắm trong suy đồi. Chủ nghĩa tự do của Mario Vargas Llosa đầu tiên và trên hết là tự do của cá nhân, bất kể là trên phương diện gì, chính trị, kinh tế, xã hội hay văn hoá. Và cuối cùng, một điểm không thể không nhắc đến khi đề cập đến cuộc đời của Vargas Llosa đó là: ông là một trí thức dấn thân. Như rất nhiều nhà văn khác, Vargas Llosa quan niệm văn chương phải gắn liền với cuộc sống, nhà văn không thể chỉ sống trong tháp ngà mà phải lăn lộn với cuộc đời và vì thế mà bản thân ông đã có một cuộc sống dấn thân vô cùng sôi động.

III. Cách Llosa dùng Kỹ thuật tự sự đột phá trong La Catedral

Mario Vargas Llosa đã tạo ra một cuộc cách mạng trong kỹ thuật tự sự qua tiểu thuyết 'Trò chuyện trong quán La Catedral'. Luận văn này tập trung phân tích cách ông sử dụng những kỹ thuật mới lạ như: cốt truyện phân mảnh, điểm nhìn trần thuật đa dạng, và sự đan xen giữa các tuyến truyện. Như tác giả Nguyễn Thị Thu Giang đã viết, việc ứng dụng những kiến thức tự sự học giúp chúng ta khám phá những yếu tố ma lực cuốn hút trong từng trang văn của tiểu thuyết này. Những sáng tạo này không chỉ làm phong phú thêm phong cách viết của Llosa mà còn giúp độc giả tiếp cận câu chuyện một cách đa chiều và sâu sắc hơn. Sự kết hợp giữa ngôn ngữ và biểu tượng cũng được khai thác triệt để để tăng cường tính biểu cảm của tác phẩm.

3.1. Phân tích cấu trúc cốt truyện phân mảnh và phi tuyến tính

Một trong những điểm nổi bật của kỹ thuật tự sự là cấu trúc tiểu thuyết phân mảnh và phi tuyến tính. Nghệ thuật tổ chức cốt truyện bao gồm Cốt truyện phân rã – lồng khung, Cốt truyện song hành – tịnh tiến, Sự giao nhau giữa các tuyến truyện và Lối đón trước. Hình 2. Sơ đồ cốt truyện tiểu thuyết Trò chuyện trong quán La Catedral23 Hình 2. Kiểu kết cấu “Những vòng tròn đồng tâm” trong tiểu thuyết Trò chuyện trong quán La Catedral. Sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa nhân vật Ambrosio với các nhân vật khác và giữa các nhân vật với nhau.

3.2. Điểm nhìn trần thuật đa dạng và giọng văn độc đáo

Điểm nhìn trần thuật đa dạng và giọng văn độc đáo tạo nên sự khác biệt. Phương thức kể chuyện trong tiểu thuyết được thể hiện qua Người kể chuyện ngôi thứ nhất, Người kể chuyện ngôi thứ ba, Sự đan xen linh hoạt giữa các ngôi kể, Điểm nhìn bên trong – điểm nhìn chủ đạo, Điểm nhìn bên ngoài và Sự di động điểm nhìn. Lời kể đan xen giữa hồi tưởng và liên tưởng, Lời kể đan xen giữa ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại.

IV. Thời gian Không gian nghệ thuật trong La Catedral Llosa

Thời gian và không gian nghệ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nghệ thuật kể chuyện trong 'Trò chuyện trong quán La Catedral'. Luận văn này đi sâu vào cách Mario Vargas Llosa sử dụng thời gian để tạo ra những hiệu ứng đặc biệt, như sự chồng chéo của các sự kiện và sự gián đoạn trong dòng chảy thời gian. Đồng thời, không gian quán La Catedral không chỉ là một địa điểm cụ thể, mà còn là một biểu tượng cho xã hội Peru thời bấy giờ. Sự đan xen giữa không gian bên ngoài và bên trong, cùng với sự biến đổi của thời gian, tạo nên một bức tranh đa chiều và phức tạp về bối cảnh xã hội và tâm lý nhân vật.

4.1. Thời gian đồng hiện đa tầng và thời gian kéo căng

Thời gian nghệ thuật được thể hiện qua Thời gian đồng hiện đa tầng và Thời gian kéo căng – dồn nén.

4.2. Không gian bên ngoài và bên trong không gian đồng hiện

Không gian nghệ thuật với Không gian bên ngoài và không gian bên trong, Không gian đồng hiện đa tầng.

V. Luận văn Thạc sĩ Giá trị và Ảnh hưởng của La Catedral

Luận văn này đánh giá giá trị nghệ thuật và ảnh hưởng lịch sử của 'Trò chuyện trong quán La Catedral'. Tác phẩm không chỉ là một đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của Mario Vargas Llosa, mà còn là một đóng góp quan trọng cho văn học Mỹ Latinh. Như Đỗ Tuyết Khanh nhận xét, Llosa là một trí thức dấn thân, và sự nghiệp sáng tác của ông vô cùng đa dạng và phong phú. Luận văn này hy vọng sẽ làm nổi bật những giá trị vượt thời gian của tác phẩm, đồng thời khuyến khích những nghiên cứu sâu hơn về nghệ thuật kể chuyện và phong cách viết của Mario Vargas Llosa. Nội dung tư tưởng sâu sắc và những kỹ thuật tự sự độc đáo giúp tác phẩm trở thành một nguồn cảm hứng bất tận cho các nhà phê bình và độc giả.

5.1. Ảnh hưởng của La Catedral đến văn học Mỹ Latinh

Tác phẩm có sức ảnh hưởng lớn đến văn học Mỹ Latinh. Văn học Mĩ La tinh là một truyền thống văn chương dù còn khá non trẻ nhưng vô cùng đặc sắc bên cạnh các truyền thống văn chương danh tiếng khác như Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc, Bắc Mỹ. Nền văn học này đã phản ánh được tâm thức của con người dân tộc mình, vấn đề của thời đại và sáng tạo nên những thành tựu nghệ thuật mới. Khi nói đến văn học Mỹ La tinh, người ta thường hay nhắc đến Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo – chủ nghĩa hiện thực mang màu sắc Mỹ La tinh – như một thành tựu nổi bật với các tác phẩm của các nhà văn thuộc khuynh hướng này như: Miguel Angel Asturias, Alejo Carpentier, Jorge Amado, J. và nhất là Gabriel Garcia Marquez.

5.2. Phong cách viết của Mario Vargas Llosa và di sản văn học

Phong cách viết độc đáo của Mario Vargas Llosa tạo nên di sản văn học.

VI. Tổng kết Tương lai của nghiên cứu về La Catedral Llosa

Luận văn Thạc sĩ này đã khám phá nghệ thuật kể chuyện trong 'Trò chuyện trong quán La Catedral' của Mario Vargas Llosa thông qua việc phân tích kỹ thuật tự sự, thời gian và không gian nghệ thuật, cũng như bối cảnh xã hội và nhân vật học. Mặc dù đã đạt được những kết quả nhất định, vẫn còn nhiều khía cạnh khác của tác phẩm cần được nghiên cứu sâu hơn. Ví dụ, việc so sánh phong cách viết của Llosa với các nhà văn khác, hoặc phân tích tác phẩm dưới góc độ chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, có thể mang lại những hiểu biết mới mẻ. Hy vọng rằng luận văn này sẽ là một đóng góp nhỏ bé vào việc nghiên cứu và đánh giá giá trị nghệ thuật của 'Trò chuyện trong quán La Catedral' trong tương lai.

6.1. Hướng nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật tự sự

Cần nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật tự sự trong tác phẩm. Phương thức kể chuyện trong tiểu thuyết được thể hiện qua Người kể chuyện ngôi thứ nhất, Người kể chuyện ngôi thứ ba, Sự đan xen linh hoạt giữa các ngôi kể, Điểm nhìn bên trong – điểm nhìn chủ đạo, Điểm nhìn bên ngoài và Sự di động điểm nhìn. Lời kể đan xen giữa hồi tưởng và liên tưởng, Lời kể đan xen giữa ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại.

6.2. So sánh phong cách viết và ảnh hưởng văn học của Llosa

Cần so sánh phong cách viết và ảnh hưởng văn học của Llosa với các tác giả khác. Đáng chú ý trong số những tài liệu nghiên cứu về Mario Vargas Llosa chính là bài viết Mario Vargas Llosa, tông đồ của cá nhân và chủ nghĩa tự do của tác giả Đỗ Tuyết Khanh [40]. Bài viết cung cấp cho người đọc những thông tin khá đầy đủ và chi tiết về cuộc đời tác giả cũng như quá trình thay đổi quan điểm chính trị từ phái tả sang phái hữu. Bên cạnh đó, Đỗ Tuyết Khanh cũng nhấn mạnh Mario Vargas Llosa là một trí thức dấn thân, sự nghiệp sáng tác của ông vô cùng đa dạng và phong phú. Kèm theo bài viết là danh mục các tác phẩm của Llosa xếp theo thứ tự thời gian. Nếu độc giả muốn tìm kiếm một tài liệu nghiên cứu ngắn gọn nhưng đầy đủ về giải Nobel văn chương 2010 thì có thể nói bài viết của Đỗ Tuyết Khanh đáp ứng khá đầy đủ những yêu cầu đó.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiểu thuyết Trò chuyện trong quán La Catedral của Mario Vargas Llosa, xuất bản năm 1969, là một tác phẩm tiêu biểu của văn học Mỹ La tinh, phản ánh sâu sắc bức tranh chính trị - xã hội Peru trong giai đoạn độc tài Odría (1948-1963). Với hơn 640 trang, tác phẩm sử dụng nghệ thuật kể chuyện độc đáo, kết hợp cốt truyện phân rã, lồng khung và song hành, tạo nên một tổng thể phức tạp nhưng hấp dẫn. Nghiên cứu này nhằm phân tích toàn diện nghệ thuật kể chuyện trong tiểu thuyết, tập trung vào các yếu tố cốt truyện, người kể chuyện, điểm nhìn, lời kể, thời gian và không gian nghệ thuật. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ nội dung tiểu thuyết, dựa trên bản dịch tiếng Việt của Phạm Văn (2010), với mục tiêu làm rõ cách thức Vargas Llosa vận dụng lý thuyết tự sự học để xây dựng phong cách trần thuật độc đáo, đồng thời góp phần giới thiệu sâu rộng hơn về văn học Mỹ La tinh tại Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp một cái nhìn khoa học, có hệ thống về nghệ thuật kể chuyện, giúp nâng cao nhận thức về cấu trúc và phương pháp sáng tác tiểu thuyết hiện đại, đồng thời hỗ trợ các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên trong lĩnh vực văn học nước ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết tự sự học (Narratology) – một nhánh của thi pháp học hiện đại, chuyên nghiên cứu cấu trúc và nghệ thuật của văn bản tự sự. Hai mô hình chính được vận dụng là:

• Cốt truyện phân rã – lồng khung: Cốt truyện được phân mảnh thành nhiều tuyến truyện độc lập nhưng liên kết qua hình thức truyện lồng trong truyện, tạo nên sự đa chiều và phức tạp trong diễn tiến sự kiện.
• Cốt truyện song hành – tịnh tiến: Các tuyến truyện phát triển song song, xen kẽ và tiếp nối nhau theo chiều ngang và chiều dọc, làm nổi bật sự đối lập và tương phản giữa các nhân vật và bối cảnh xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: người kể chuyện (ngôi thứ nhất, ngôi thứ ba, điểm nhìn bên trong và bên ngoài), lời kể (đan xen hồi tưởng, liên tưởng, đối thoại và độc thoại), thời gian nghệ thuật (đồng hiện đa tầng, kéo căng, dồn nén) và không gian nghệ thuật (bên trong, bên ngoài, đồng hiện đa tầng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Phân tích tự sự học: Khảo chứng logic hình thức trong văn bản để phát hiện ý nghĩa nghệ thuật.
• Phương pháp hệ thống: Xem xét nghệ thuật kể chuyện như một hệ thống hoàn chỉnh, phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành.
• So sánh – đối chiếu: Đối chiếu nghệ thuật kể chuyện trong Trò chuyện trong quán La Catedral với các tác phẩm khác của Vargas Llosa và các tiểu thuyết cùng thời.
• Phân tích – tổng hợp – thống kê: Thống kê tần suất xuất hiện các yếu tố nghệ thuật như kiểu kết cấu, điểm nhìn, lời kể để làm rõ đặc điểm nổi bật.

Nguồn dữ liệu chính là bản dịch tiếng Việt của tiểu thuyết (Phạm Văn, 2010) và các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về Vargas Llosa và văn học Mỹ La tinh. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ tác phẩm với hơn 640 trang, được chọn vì tính đại diện và tầm ảnh hưởng của tác phẩm trong sự nghiệp của tác giả. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2014, đảm bảo cập nhật các công trình nghiên cứu mới nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cốt truyện phân rã – lồng khung: Tiểu thuyết được cấu trúc từ cuộc trò chuyện giữa hai nhân vật chính Santiago và Ambrosio trong quán La Catedral, tạo thành khung truyện chính. Từ đó, nhiều tuyến truyện nhỏ được mở ra qua các dòng hồi tưởng không theo trình tự thời gian, phân rã thành nhiều tuyến nhân vật độc lập nhưng liên kết chặt chẽ. Ví dụ, có bốn tuyến truyện nổi bật xuyên suốt gồm Santiago, Ambrosio, Amalia và Don Cayo. Tần suất xuất hiện các tuyến truyện này chiếm khoảng 70% tổng số chương, thể hiện sự phân mảnh nhưng đồng thời đa chiều của cốt truyện.

2. Cốt truyện song hành – tịnh tiến: Các tuyến truyện phát triển song song và tiếp nối nhau theo chiều ngang và chiều dọc, làm nổi bật sự đối lập giữa các nhân vật và tầng lớp xã hội. Ví dụ, tuyến truyện về Don Cayo (kẻ cầm quyền độc tài) song hành với tuyến truyện về Santiago (trí thức thất bại), tạo nên sự tương phản rõ nét. Tỷ lệ các tuyến truyện song hành chiếm khoảng 60% tổng số chương, góp phần tăng tính hấp dẫn và phức tạp cho tác phẩm.

3. Người kể chuyện và điểm nhìn đa dạng: Tác phẩm sử dụng linh hoạt người kể chuyện ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba, kết hợp điểm nhìn bên trong (của nhân vật) và bên ngoài (người kể chuyện tiềm ẩn). Sự di động điểm nhìn giúp thể hiện đa chiều tâm lý nhân vật và sự kiện. Ví dụ, 296 câu thoại luân phiên giữa Santiago và Ambrosio xuyên suốt tác phẩm tạo nên sự đa dạng về điểm nhìn và lời kể.

4. Thời gian và không gian nghệ thuật phức tạp: Thời gian trong tiểu thuyết không tuyến tính mà đồng hiện đa tầng, kéo căng và dồn nén, phản ánh tâm trạng và ký ức nhân vật. Không gian nghệ thuật cũng đa dạng, bao gồm không gian bên ngoài (thành phố Lima, quán La Catedral) và không gian bên trong (tâm lý, ký ức). Sự kết hợp này làm tăng chiều sâu và tính hiện thực cho tác phẩm.

Thảo luận kết quả

Sự phân rã cốt truyện thành nhiều tuyến độc lập nhưng liên kết qua lối kể chuyện lồng khung tạo nên một cấu trúc phức tạp, phản ánh đúng tính chất hỗn độn của lịch sử và xã hội Peru thời kỳ độc tài. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào nội dung tư tưởng, luận văn đã đi sâu vào phân tích kỹ thuật kể chuyện, làm rõ cách Vargas Llosa vận dụng lý thuyết tự sự học để tạo nên phong cách trần thuật độc đáo.

Việc sử dụng cốt truyện song hành – tịnh tiến giúp làm nổi bật sự đối lập giữa các tầng lớp xã hội và số phận con người, đồng thời tăng tính hấp dẫn cho mạch truyện. Sự đa dạng trong người kể chuyện và điểm nhìn góp phần làm cho câu chuyện trở nên khách quan, đa chiều và sinh động hơn, hạn chế vai trò của người kể chuyện “Thượng đế” truyền thống.

Thời gian và không gian nghệ thuật được xử lý linh hoạt, tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc tâm trạng nhân vật và bối cảnh xã hội. Các biểu đồ thống kê tần suất xuất hiện các tuyến truyện, câu thoại và điểm nhìn có thể minh họa rõ nét sự phân bố và tương tác giữa các yếu tố nghệ thuật trong tác phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu tự sự học trong văn học Mỹ La tinh: Khuyến khích các nhà nghiên cứu áp dụng lý thuyết tự sự học để phân tích sâu hơn các tác phẩm tiêu biểu, nhằm làm rõ kỹ thuật kể chuyện và phong cách trần thuật đặc trưng. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: các viện nghiên cứu văn học, trường đại học.

2. Phát triển các khóa học chuyên sâu về nghệ thuật kể chuyện: Thiết kế chương trình đào tạo tập trung vào kỹ thuật kể chuyện hiện đại, đặc biệt là cốt truyện phân rã và song hành, giúp sinh viên và giảng viên nâng cao năng lực phân tích văn bản. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: các khoa văn học, trung tâm đào tạo.

3. Tổ chức hội thảo quốc tế về văn học Mỹ La tinh và tự sự học: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các chuyên gia trong và ngoài nước, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và phát triển kiến thức. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu.

4. Dịch và phổ biến các công trình nghiên cứu chuyên sâu về Vargas Llosa: Hỗ trợ dịch thuật và xuất bản các nghiên cứu quan trọng nhằm nâng cao nhận thức và tiếp cận của độc giả Việt Nam với văn học Mỹ La tinh. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức văn hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Văn học nước ngoài: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về nghệ thuật kể chuyện và phương pháp tự sự học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên ngành.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học: Tài liệu tham khảo quý giá để phát triển bài giảng, nghiên cứu chuyên sâu về văn học Mỹ La tinh và kỹ thuật trần thuật hiện đại.

3. Dịch giả và biên tập viên văn học: Giúp hiểu rõ cấu trúc và phong cách tác phẩm, từ đó nâng cao chất lượng dịch thuật và biên tập các tác phẩm văn học nước ngoài.

4. Độc giả yêu thích văn học Mỹ La tinh và tiểu thuyết hiện đại: Cung cấp góc nhìn mới mẻ về nghệ thuật kể chuyện, giúp tăng trải nghiệm đọc và hiểu sâu sắc hơn về tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghệ thuật kể chuyện trong Trò chuyện trong quán La Catedral có điểm gì đặc biệt?
   Tác phẩm sử dụng cốt truyện phân rã, lồng khung và song hành, kết hợp đa dạng người kể chuyện và điểm nhìn, tạo nên cấu trúc phức tạp nhưng hấp dẫn, phản ánh đa chiều xã hội Peru thời độc tài.

2. Lý thuyết tự sự học được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu này?
   Luận văn vận dụng tự sự học để phân tích cấu trúc cốt truyện, người kể chuyện, điểm nhìn, thời gian và không gian nghệ thuật, giúp làm rõ kỹ thuật kể chuyện và phong cách trần thuật của Vargas Llosa.

3. Tại sao cốt truyện phân rã lại phù hợp với tác phẩm này?
   Cốt truyện phân rã phản ánh tính hỗn độn của lịch sử và xã hội Peru, cho phép khai thác nhiều tuyến truyện và nhân vật, tạo nên bức tranh đa chiều và sinh động về thời kỳ độc tài.

4. Vai trò của người kể chuyện trong tiểu thuyết ra sao?
   Người kể chuyện đa dạng, bao gồm ngôi thứ nhất và ba, điểm nhìn bên trong và ngoài, giúp thể hiện đa chiều tâm lý nhân vật, giảm vai trò người kể chuyện “Thượng đế”, tăng tính khách quan.

5. Nghiên cứu này có thể ứng dụng vào lĩnh vực nào?
   Ngoài văn học, nghiên cứu có thể ứng dụng trong giảng dạy, dịch thuật, phê bình văn học, và phát triển các chương trình đào tạo về kỹ thuật kể chuyện hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ nghệ thuật kể chuyện độc đáo trong Trò chuyện trong quán La Catedral qua các yếu tố cốt truyện phân rã, song hành, người kể chuyện đa dạng, thời gian và không gian nghệ thuật phức tạp.
• Phân tích chi tiết các tuyến truyện và nhân vật giúp hiểu sâu sắc hơn về cấu trúc và phong cách trần thuật của Mario Vargas Llosa.
• Nghiên cứu góp phần mở rộng ứng dụng lý thuyết tự sự học trong phân tích văn học Mỹ La tinh và tiểu thuyết hiện đại.
• Đề xuất các giải pháp phát triển nghiên cứu, đào tạo và phổ biến kiến thức về nghệ thuật kể chuyện và văn học Mỹ La tinh tại Việt Nam.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên tiếp tục khai thác sâu hơn các khía cạnh nghệ thuật và tư tưởng trong tác phẩm.

Next steps: Triển khai các đề xuất nghiên cứu và đào tạo, tổ chức hội thảo chuyên đề, phát triển tài liệu giảng dạy và dịch thuật.

Mời các nhà nghiên cứu và độc giả quan tâm tiếp cận và ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiểu biết và phát triển văn học nước ngoài tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề đối với đất nước và đồng bào của mình. Từ năm 1987, ông bắt đầu tham gia vào con đường chính trị vì ông cho rằng nhà văn phải có quan hệ chặt chẽ với đời sống xã hội: "Trước hết tôi vẫn là nhà văn, chứ không phải là nhà hoạt động chính trị chuyên nghiệp. Nhưng tôi vẫn cho rằng nhà văn phải có bổn phận tham gia vào những vấn đề xã hội, đặc biệt là những nước còn tồn tại nhiều điều bất ổn, mà những nước ấy lại chiếm số đông trên thế gian này. Tôi nghĩ rằng ở một mức độ nào đó nhà văn cần phải tham gia vào đời sống chính trị xã hội, cần phải phát biểu quan điểm của mình và bảo vệ nó đến cùng.

Khi đã dùng đến ngôn ngữ chính trị thì phải hết sức sắc sảo và đanh thép. Song điều quan trọng nhất là phải giữ được sự độc đáo và tươi mới trong tâm hồn của mình. Chính những điều ấy sẽ giúp đỡ nhà văn rất nhiều. Và quan trọng nhất, cao điểm của sự dấn thân theo kiểu của Mario Vargas Llosa, là một sự kiện quan trọng trong cuộc đời ông: tham gia chính trường và ra ứng cử tổng thống tại Peru năm 1990 (lúc này Llosa đã 64 tuổi) vì muốn có một cuộc dấn thân thực tế vào chính trị.

Trước đó, ông đã thành lập ra tổ chức Movimiento Libertad (Phong trào Tự do) và chống đối thành công sắc lệnh quốc hữu hoá các ngân hàng của Tổng thống García. Mario Vargas Llosa đã ra tranh cử dưới lá cờ của một liên minh hỗn tạp, đặt tên là Frente Democrático (FREDEMO), gồm Movimiento Libertad và các đảng trung hữu như Partido Acción Popular và Partido Popular Cristiano. Vòng đầu ông về nhất với 27,61% số phiếu nhưng lại thua ở vòng nhì trước một ứng cử viên lúc ấy hầu như vô danh, Alberto Fujimori. Sau thất bại, Vargas Llosa quay về Tây Ban Nha và lấy quốc tịch Tây Ban Nha, được bầu vào Viện hàn lâm Tây Ban Nha.

10 Vargas Llosa tin vai trò lớn lao của nhà văn là phải tham gia vào các cuộc tranh luận xã hội, không tách rời những vấn đề lớn của nhân dân, xã hội, đời sống, và cả cuộc đời ông đã ráo riết làm theo nguyên tắc ấy. Trên tờ Tạp chí Văn xuôi hư cấu thế giới (The International Fiction Review), với bài viết Trò chuyện trong quán La Catedral của Mario Vargas Llosa, tác giả John M. Kirk đã ghi nhận những cố gắng ấy của Llosa: "Về cơ bản nhà văn là một kẻ nổi loạn, là một người không cảm thấy vui vẻ với thế giới mọi thứ xung quanh mình mà ông ta nhìn thấy, và vì vậy ông viết văn để làm cho mọi người nhận ra những vấn đề mà xã hội của họ đang phải đối mặt " [46].2 Về tiểu thuyết Trò chuyện trong quán La Catedral 2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Là tác phẩm ghi dấu thành công lớn nhất trong sự nghiệp sáng tác của Mario Vargas Llosa, Trò chuyện trong quán La Catedral đã nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới. Trước tiên, chúng tôi xin giới thiệu hai ấn phẩm đáng chú ý trong số các tài liệu tham khảo về Vargas Llosa và Trò chuyện trong quán La Catedral: - The Cambridge Companion to the Latin American Novel (Đồng hành cùng tiểu thuyết Mỹ La tinh - đại học Cambridge), sửa chữa và hiệu đính bởi Efraín Kristal, 2005.

- The Cambridge Companion to Mario Vargas Llosa (Đồng hành cùng Mario Vargas Llosa - đại học Cambridge), sửa chữa và hiệu đính bởi Efraín Kristal và John King, 2012. Hai tài liệu tham khảo này đã mang đến cho người đọc những cái nhìn vừa mang tính toàn diện vừa mang tính cụ thể, chi tiết về văn học Mỹ La tinh và sự nghiệp sáng tác của Mario Vargas Llosa – một trong những tác giả tiêu biểu của nền văn học này. Trong sách Đồng hành cùng tiểu thuyết Mỹ La tinh của đại học Cambridge, đáng chú ý là chương 3: Phong trào Boom của tiểu thuyết Mỹ 11 La tinh của tác giả John King. John King đã cung cấp cho bạn đọc những kiến thức về giai đoạn bùng nổ của tiểu thuyết Mỹ La tinh (Boom) vào thập niên 60 – 70 của thế kỉ XX mà Vargas Llosa là một trong những cái tên thường xuyên được nhắc đến.

Sau đó, ở chương 16, tác giả Michelle Clayton đã giới thiệu về một quyển tiểu thuyết của Vargas Llosa là Chiến tranh nơi tận cùng thế giới. Sau khi đã có một số kiến thức nhất định về văn học Mỹ La tinh và phong trào Boom từ ấn phẩm trên thì quyển Đồng hành cùng Mario Vargas Llosa (cũng của đại học Cambridge) sẽ giới thiệu cho độc giả một cách trọn vẹn và đầy đủ về toàn bộ sự nghiệp sáng tác của Vargas Llosa: từ những tiểu thuyết thời kì đầu cho đến những tiểu thuyết lịch sử, chính trị, các luận văn, hồi kí, những vở kịch….Bên cạnh đó quyển sách còn cung cấp một cái nhìn tổng quan về các chủ đề văn học lớn của Vargas Llosa: thực tế và nổi loạn, nạn tham nhũng, chế độ độc tài, tư tưởng không hòa giải…Nếu như Đồng hành cùng tiểu thuyết Mỹ La tinh tuyệt nhiên không hề đề cập đến Trò chuyện trong quán La Catedral thì trong quyển sách này, ở chương 3, Efraín Kristal đã giới thiệu với độc giả một cách tỉ mỉ và chi tiết về cuốn “tổng tiểu thuyết” này. Trong đó, đáng chú ý là những nhận định về phương diện nghệ thuật của tác phẩm: “Trò chuyện trong quán La Catedral là thành tựu văn học lớn nhất khám phá về đất nước Pêru của Vargas trong những năm 1960. Trong một chừng mực thì Trò chuyện trong quán La Catedral đi tìm con đường của chính nó với cấu trúc hình thức thích hợp và ngôn ngữ chính xác để vẽ nên một bức tranh chỉ trích một quốc gia, mà trong đó mọi cá nhân bị đe dọa và bị mua chuộc bằng đủ mọi cách” [36].

Các học giả đã chỉ ra sự độc đáo về phương diện nghệ thuật của tác phẩm: “Với tiểu thuyết này, Mario Vargas Llosa đã dung hòa những kĩ thuật thuật văn chương táo bạo của James Joyce và W. Trong các yếu tố thuộc về phương diện nghệ thuật, cốt truyện của quyển tiểu thuyết này là yếu tố được đặc biệt quan tâm: “Bất kể thiết lập điều gì, các tiểu thuyết của Vargas Llosa luôn luôn căn cứ vào cốt truyện, và ông điều khiển để làm cho câu chuyện của mình hấp dẫn khi ông sử dụng một số kỹ thuật tường thuật phức tạp nhất trong văn học đương đại…Cấu trúc câu chuyện phức tạp này đặc biệt nổi bật khi Vargas Llosa đan xen vào nhau nhiều cuộc đàm thoại và nhiều sự kiện trên cùng một trang nhưng có thể diễn ra đồng thời ở những nơi khác nhau, hoặc diễn ra tại nhiều thời điểm khác nhau” [36]. Chính vì vậy mà Alonso Cueto đã kết luận về Vargas Llosa:“Ông vừa là một nhà văn vĩ đại, vừa là một nhà kể chuyện tuyệt vời” [36]. Bên cạnh hai ấn phẩm trên, chúng ta còn có thể kể đến một số bài viết đăng trên các tạp chí khoa học nước ngoài: - Mario Vargas Llosa's Conversation in the Cathedral (Trò chuyện trong quán La Catedral của Mario Vargas Llosa) của tác giả John M.

Kirk, đăng trên tờ Tạp chí Văn xuôi hư cấu thế giới (The International Fiction Review), Số 4, 1977. - Mario Vargas Llosa’s Conversation in the Catedral: Power Politics in the corrupt society (Trò chuyện trong quán La Catedral của Mario Vargas Llosa: Quyền lực chính trị trong xã hội tham nhũng) của tác giả Charles Rossman, đăng trên tạp chí Văn chương đương đại số 28, quyển 4, Nxb Đại học Wisconsin. - Deflection of Personal Integrity in Mario Vargas Llosa’s Conversation in the Cathedral and William Faulkner’s the Sound and the Fury (Sự lệch lạc nhân cách trong “Trò chuyện trong quán La Catedral” của Mario Vargas Llosa 13 và “Âm thanh và cuồng nộ” của William Faulkner) của tác giả S. Trisha, đăng trên Tạp chí Khoa học xã hội và nhân văn, trường Cao Đẳng Sri Vasavi, Erode.

- Four reasons to read Mario Vargas Llosa (Bốn lí do để đọc Mario Vargas Llosa) của nhóm tác giả Efraín Kristal, Ilan Stavans, Robert Boyers, và Scott Sherman. Đa số các bài viết trên chỉ chú trọng về phương diện nội dung tư tưởng của tác phẩm (giá trị hiện thực, hình ảnh của một chế độ độc tài hay nạn tham nhũng trong xã hội Pêru đương thời), còn về phương diện “kỹ thuật sáng tác” của tác giả (hay “nghệ thuật trần thuật”, “ nghệ thuật kể chuyện”) thì đa số các học giả và các nhà nghiên cứu chỉ để cập đến một cách hết sức sơ lược chứ chưa đi sâu vào tìm hiểu và nghiên cứu một cách toàn diện và tổng thể.2 Tình hình nghiên cứu trong nước Mario Vargas Llosa và các sáng tác của ông đến với bạn đọc Việt Nam được chia ra làm hai giai đoạn: năm 1986 và từ năm 2010 trở về sau. Tác phẩm sớm nhất của Mario Vargas Llosa được dịch tại Việt Nam là Dì Hulia và nhà văn quèn (Vũ Việt dịch, Nxb Tác phẩm mới, 1986). Sau đó, khi Mario Vargas Llosa đạt giải Nobel năm 2010 thì hai quyển tiểu thuyết khác của ông đã được được Công ty văn hóa và truyền thông Nhã Nam phối hợp với Nxb Hội Nhà văn phát hành đó là: Trò chuyện trong quán La Catedral (Phạm Văn dịch) vào năm 2010 và Thành phố và lũ chó (Lê Xuân Quỳnh dịch) vào năm 2012.

Trong số ba quyển tiểu thuyết của ông được dịch ở Việt Nam thì Trò chuyện trong quán La Catedral là một tác phẩm được đánh giá là đỉnh cao. Thế nhưng, do chỉ mới được phát hành ở Việt Nam vào năm 2010 nên những công trình nghiên cứu về quyển tiểu thuyết này còn khá hạn chế về số lượng, chúng ta có thể kể đến các bài viết, bài báo trên các tạp chí và trên các website. Trong số đó nổi bật lên là bài viết “Mario Vargas Llosa, tông đồ của cá nhân và chủ nghĩa tự do” của tác giả Đỗ Tuyết Khanh [40]. Điểm đáng chú ý trong bài viết chính là phần El Boom Latino Americano – hay khi châu Mỹ La tinh nở rộ.

Mặc 14 dù chỉ ngắn gọn vẻn vẹn chưa đầy ba trang giấy nhưng tác giả đã cung cấp cho người đọc chiếc chìa khóa để mở cánh cửa đi vào các tác phẩm của Mario Vargas Llosa: đó là mối quan hệ giữa các sáng tác của ông với phong trào Boom Latino Americano2.