Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Xây dựng và sử dụng hệ thống đề kiểm tra phần Hóa học Vô cơ lớp 9 trung học cơ sở nhằm hình thành năng lực tự đánh giá kết quả học tập của học sinh. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Định hƣớng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh [9] Thông tư 29 của ban chấp hành trung ương Đảng trong Nghị Quyết Hội Nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ cần phải đổi mới PPDH và kiểm tra - đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của HS, cụ thể là về kiểm tra - đánh giá :“ Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan. Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội.” Qua đó có những định hướng đổi mới kiểm tra đánh giá KQHT của HS tập trung vào các hướng sau: - Chuyển từ chủ yếu đánh giá kiến thức, kỹ năng sang đánh giá năng lực của người học. Tức là chuyển trọng tâm đánh giá chủ yếu từ ghi nhớ, hiểu kiến thức, … sang đánh giá năng lực vận dụng, giải quyết những vấn đề của thực tiễn, đặc biệt chú trọng đánh giá các năng lực tư duy bậc cao như tư duy sáng tạo.
- Chuyển từ chủ yếu đánh giá KQHT cuối môn học, khóa học (đánh giá tổng kết) nhằm mục đích xếp hạng, phân loại sang sử dụng các loại hình thức đánh giá thường xuyên, đánh giá định kỳ sau từng chủ đề, từng chương nhằm mục đích phản hồi điều chỉnh quá trình DH (đánh giá quá trình). - Chuyển đánh giá từ một hoạt động gần như độc lập với quá trình DH sang việc tích hợp đánh giá vào quá trình DH, xem đánh giá như là một PPDH. - Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra – đánh giá: sử dụng các phần mềm thẩm định các đặc tính đo lường của công cụ và sử dụng các mô hình thống kê vào xử lý phân tích, lý giải kết quả đánh giá. Trong đánh giá thành tích học tập của HS không chỉ đánh giá kết quả mà chú ý cả quá trình học tập.
Đánh giá thành tích học tập theo quan điểm phát triển năng lực không giới hạn vào khả năng tái hiện tri thức mà chú trọng khả năng vận dụng tri thức trong việc giải quyết các nhiệm vụ phức hợp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực [9], [12], [23] 1. Khái niệm kiểm tra, đánh giá 1.
Khái niệm kiểm tra Theo từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học thì kiểm tra được định nghĩa như sau: “ Kiểm tra là quá trình sử dụng các công cụ để xem xét sự phù hợp giữa sản phẩm và các tiêu chí đã đề ra về chất lượng hoặc số lượng của sản phẩm mà không quan tâm đến quyết định đề ra tiếp theo”. Trong lí luận DH, kiểm tra là giai đoạn kết thúc của quá trình DH, đảm nhận một chức năng lí luận DH cơ bản, chủ yếu không thể thiếu được của quá trình này. Kiểm tra có vai trò liên hệ nghịch trong quá trình DH, nhằm mục đích biết những thông tin, kết quả về quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò, từ đó có những quyết định cho sự điều khiển tối ưu của cả thầy và trò. Theo Giáo sư Trần Bá Hoành, việc kiểm tra nhằm cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá.
Như vậy, kiểm tra là một hoạt động được tiến hành nhằm thu thập thông tin, dữ kiện về một vấn đề cho một mục đích nhất định (đánh giá hoặc giám sát tiến độ). Trong GD, kiểm tra cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho đánh giá. Kiểm tra là công việc nhằm mô tả và thu thập những bằng chứng về kết quả của quá trình GD nhằm đối chiếu với mục tiêu. Quá trình kiểm tra cho phép làm rõ các đặc trưng về số lượng của thực trạng GD.
Khái niệm đánh giá Có nhiều khái niệm khác nhau về đánh giá: Theo từ điển giáo dục học: “ Đánh giá là một hoạt động của con người nhằm phán xét một hay nhiều đặc điểm của sự vật hiện tượng, con người mà mình quan tâm, theo những quan điểm chuẩn mực mà người đánh giá tuân theo.Griffin [14] : “ Đánh giá là đưa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện, nó bao hàm việc thu thập thông tin sử dụng trong việc định giá của một chương trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng của một cách thức đưa ra nhằm mục đích nhất định ”. Theo Giáo sư Trần Bá Hoành, khái niệm đánh giá có thể hiểu như sau: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện hiện trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc ”. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ các định nghĩa trên, có thể quan niệm: Đánh giá là quá trình thu thập thông tin để xác định mức độ đạt được các mục tiêu giáo dục đề ra và đưa ra quyết định tác động vào quá trình giáo dục, đào tạo nhằm đạt được kết quả dạy học tối ưu nhất. Đánh giá trong GD hiểu theo nghĩa rộng bao gồm đánh giá về mặt nhận thức, thái độ, hành vi của tất cả các đối tượng tham gia vào quá trình GD như : người dạy, người học, cơ quan quản lí, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất… Trong GD, đánh giá có vai trò tích cực trong điều chỉnh, cơ sở cho sự đổi mới giáo dục đào tạo, là quá trình xác định mức độ về việc thực hiện mục tiêu của chương trình DH.
Hay nói cách khác, đánh giá là một quá trình thu nhận và xử lý thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của HS. Thế nào là đánh giá năng lực ? Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá KQHT không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm. Đánh giá KQHT theo năng lực cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tính huống ứng dụng khác nhau. Đánh giá năng lực thông qua các sản phẩm của hoạt động học và quá trình học.
Việc đánh giá phải bao quát, không chỉ đánh giá kiến thức và cần chú ý đến tiềm năng của HS như: Cách HS quan sát, nhận biết sự việc, nhận thức một vấn đề như thế nào? Khả năng trực giác như thế nào? Phong cách tư duy của HS là gì? HS nhận xét như thế nào? HS có ưu điểm gì trong các hoạt động học? Trong việc hợp tác với HS khác? Đánh giá năng lực là cần phải đánh giá theo chiều rộng nghĩa là đánh giá các kĩ năng nhận thức và xã hội, kĩ năng hợp tác và năng lực sáng tạo, các phong cách tư duy khác nhau. Đánh giá năng lực cần phải đánh giá theo chiều sâu, có nghĩa là không chỉ yêu cầu sự nhắc lại, mà là các kĩ năng học tập, kĩ năng xây dựng kiến thức và kĩ năng ứng dụng. Như vậy, đánh giá theo năng lực là đánh giá kiến thức, kĩ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa. Xét về bản chất thì không có mâu thuẫn giữa đánh giá năng lực và đánh giá kiến thức kỹ năng, mà đánh giá năng lực được coi là bước phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kỹ năng.
Đánh giá năng lực được thực hiện thông qua : - Kết quả học tập – thành tích học tập của HS. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Khả năng trình bày, thuyết trình một vấn đề nào đó. - Sản phẩm của quá trình học – tài liệu viết (bài luận) – phiếu học tập… - Hồ sơ học tập. - Cái bài kiểm tra trên lớp.
- Quan sát toàn bộ quá trình học tập của HS. Các hình thức kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng năng lực 1. Đánh giá quá trình - Đánh giá quá trình được thiết kế để phản hồi cho HS sự tiến bộ của họ đối với việc hình thành kiến thức, kỹ năng và thái độ. Đánh giá quá trình nhằm thu thập thông tin về việc học của HS trong quá trình học tập để cải thiện việc học.
- Đánh giá quá trình được thiết kế để cung cấp cho GV và HS phản hồi hữu ích về những gì HS đã học để các hoạt động học trong tương lai có thể giúp xác định rõ hơn điểm mạnh và điểm yếu của HS để cải thiện việc học. Kết quả của đánh giá quá trình sẽ gợi ý cho những bước tiếp theo của việc dạy của GV và việc học (thay đổi phong cách học) của HS. - Đánh giá quá trình là quá trình hai chiều giữa GV và HS nhằm tăng cường nhận thức và phản hồi đối với việc học. - Nhấn mạnh đánh giá quá trình để xác định xem HS đang tiến bộ đến đâu so với chuẩn đầu ra đã quy định của chương trình, loại đánh giá này có thể kịp thời nhận được các tin tức phản hồi, kịp thời điều tiết kiểm soát nhằm thu gọn khoảng cách giữa quá trình DH và mục tiêu đặt ra.
Như vậy, đánh giá quá trình là việc đánh giá thực hiện trong suốt quá trình DH nhằm thu thập thông tin phản hồi về KQHT của người học để điều khiển hoạt động học tập của họ sao cho đạt được kết quả tối ưu nhất. Đánh giá lớp học * Bản chất của đánh giá lớp học Đánh giá lớp học thường được thực hiện nhiều lần mỗi giờ học khi GV và HS đặt các câu hỏi về nội dung bài học, báo cáo về nhiệm vụ của HS, và đưa ra quyết định về việc phải làm gì tiếp theo. Các mục tiêu bài học là gì? Người học hiện đang ở mức độ nào của mục tiêu dạy học?