Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Chuyên đề nghiên cứu Năng lực cạnh tranh ngân hàng thương mại trong kỷ nguyên 4.0, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Ts. Nguyễn Văn Thụy
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng Thương Mại Trong Kỷ Nguyên 4.0
• Loại tài liệu: Sách Chuyên Khảo
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CẠNH TRANH TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.
• 1.1. Cách mạng công nghiệp 4.0 và những ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh
• 1.2. Cách mạng công nghiệp 4.
• 1.3. Những xu hướng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư
• 1.4. Những thách thức và cơ hội từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đối với doanh nghiệp Việt Nam
• 1.5. Xu hướng phát triển của ngân hàng thương mại trong cuộc cách mạng 4.
• 2. NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ XU HƯỚNG TIẾP CẬN
• 2.1. Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
• 2.2. Lợi thế cạnh tranh
• 2.3. Năng lực cạnh tranh
• 2.4. Năng lực cạnh tranh tiếp cận từ nguồn lực nội tại của doanh nghiệp
• 2.5. Tiếp cận năng lực cạnh tranh theo trường phái kinh tế học tổ chức
• 2.6. Tiếp cận từ nguồn gốc chuỗi giá trị của doanh nghiệp
• 2.7. Tiếp cận dựa trên nguồn lực của doanh nghiệp
• 2.8. Tiếp cận dựa trên năng lực của doanh nghiệp
• 2.9. Lý thuyết năng lực cạnh tranh tiếp cận từ thị trường
• 2.10. Tiếp cận dựa trên định hướng thị trường
• 2.11. Tiếp cận dựa trên giá trị cảm nhận chất lượng dịch vụ của khách hàng
• 3. CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ ĐO LƯỜNG KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1. Các nhân tố cấu thành năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương mại
• 3.2. Khả năng quản trị - điều hành (Management capability - MC)
• 3.3. Khả năng marketing (Marketing Capability – MAC)
• 3.4. Khả năng tài chính (Financial Capability – FC)
• 3.5. Khả năng đổi mới sản phẩm – dịch vụ (Innovation Products-Services Capability - IPSC)
• 3.6. Khả năng tổ chức phục vụ (Organization Service Capability – OSC)
• 3.7. Khả năng quản trị rủi ro (Risk Management Capability – RMC)
• 3.8. Đo lường kết quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 3.8.1. Định nghĩa kết quả hoạt động kinh doanh
• 3.8.2. Các chỉ tiêu đo lường kết quả hoạt động kinh doanh của NHTM
• 4. ỨNG DỤNG NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ KẾT QUẢ KINH DOANH CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 4.1. Tổng quan về nghiên cứu
• 4.2. Sự cần thiết nghiên cứu năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại
• 4.3. Khái quát các công trình nghiên cứu về năng lực cạnh tranh
• 4.4. Phát triển thang đo và mô hình nghiên cứu năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại
• 4.4.1. Phát triển thang đo các nhân tố cấu thành năng lực cạnh tranh
• 4.4.2. Phát triển thang đo kết quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 4.5. Thiết kế nghiên cứu
• 4.5.1. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 4.5.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 4.6. Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh và kết quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 4.6.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.6.2. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 4.6.3. Kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.6.4. Kết quả kiểm định mô hình năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 4.7. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.
• 5.1. Các giải pháp dựa trên năng lực của ngân hàng thương mại
• 5.1.1. Nâng cao khả năng lãnh đạo và quản trị con người
• 5.1.2. Nâng cao khả năng marketing
• 5.1.3. Nâng cao khả năng tài chính
• 5.1.4. Đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng
• 5.1.5. Nâng cao khả năng quản trị rủi ro
• 5.1.6. Giải pháp nâng cao năng lực công nghệ của NHTM trong CMCN 4.
• 5.2. Các giải pháp vĩ mô
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH, BẢNG

Tóm tắt

I. Cạnh tranh trong thời đại cách mạng công nghiệp 4

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Đặc trưng của cuộc cách mạng này là sự kết hợp giữa các công nghệ số, vật lý và sinh học, dẫn đến việc năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cần phải thay đổi để thích ứng. Các ngân hàng Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội từ cuộc cách mạng này. Việc áp dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và Internet vạn vật (IoT) không chỉ giúp cải thiện quy trình hoạt động mà còn nâng cao trải nghiệm của khách hàng ngân hàng. Theo GS Klaus Schwab, tốc độ thay đổi trong CMCN 4.0 là chưa từng có trong lịch sử, buộc các ngân hàng phải nhanh chóng điều chỉnh chiến lược của mình để duy trì lợi thế cạnh tranh.

1.1 Những xu hướng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 không chỉ đơn thuần là sự phát triển của công nghệ mà còn là sự thay đổi trong cách thức hoạt động của các tổ chức, bao gồm cả ngân hàng thương mại. Các xu hướng như tự động hóa, số hóa và sử dụng dữ liệu lớn đang trở thành xu hướng chủ đạo. Các ngân hàng cần phải tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc áp dụng những công nghệ mới để tối ưu hóa quy trình và dịch vụ. Sự chuyển đổi này không chỉ giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho khách hàng ngân hàng. Bên cạnh đó, việc phát triển chiến lược cạnh tranh dựa trên công nghệ cũng là yếu tố quyết định đến sự thành công của ngân hàng trong bối cảnh này.

II. Năng lực cạnh tranh và xu hướng tiếp cận

Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại không chỉ đơn thuần dựa vào các yếu tố tài chính mà còn liên quan đến khả năng đổi mới và sáng tạo trong việc cung cấp dịch vụ. Việc tiếp cận năng lực cạnh tranh từ nguồn lực nội tại của ngân hàng là rất quan trọng. Điều này bao gồm việc cải thiện khả năng quản trị, marketing, tài chính và tổ chức phục vụ. Các ngân hàng cần phải xây dựng một mô hình kinh doanh linh hoạt, có khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng trong môi trường kinh doanh. Mô hình này cũng cần phải dựa trên việc phân tích dữ liệu để đưa ra các quyết định chính xác và kịp thời. Việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý và điều hành sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và gia tăng lợi thế cạnh tranh.

2.1 Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh

Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại bao gồm khả năng quản trị, khả năng marketing, khả năng tài chính và khả năng đổi mới sản phẩm. Mỗi yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị thế của ngân hàng trên thị trường. Chẳng hạn, khả năng quản trị tốt sẽ giúp ngân hàng tối ưu hóa quy trình làm việc và giảm thiểu rủi ro. Khả năng marketing mạnh mẽ sẽ tạo ra sự nhận diện thương hiệu và thu hút khách hàng ngân hàng. Đặc biệt, khả năng đổi mới sản phẩm và dịch vụ sẽ giúp ngân hàng đáp ứng kịp thời nhu cầu của thị trường và nâng cao trải nghiệm của khách hàng. Việc phân tích dữ liệu và sử dụng công nghệ hiện đại sẽ là chìa khóa để các ngân hàng có thể phát triển bền vững trong thời đại 4.0.

III. Các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh

Để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh CMCN 4.0, các ngân hàng thương mại cần phải áp dụng một loạt các giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, ngân hàng cần nâng cao khả năng lãnh đạo và quản trị con người, tạo ra một môi trường làm việc sáng tạo và khuyến khích đổi mới. Thứ hai, việc đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng ngân hàng. Ngoài ra, ngân hàng cũng cần phải đầu tư vào công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu chi phí. Việc áp dụng các giải pháp công nghệ như điện toán đám mây và AI sẽ giúp ngân hàng cải thiện quy trình phục vụ và tăng cường khả năng cạnh tranh. Cuối cùng, ngân hàng cần phải xây dựng một chiến lược marketing hiệu quả để thu hút và giữ chân khách hàng.

3.1 Giải pháp nâng cao khả năng lãnh đạo và quản trị

Khả năng lãnh đạo và quản trị là yếu tố quyết định đến sự thành công của ngân hàng thương mại trong thời đại 4.0. Các ngân hàng cần phải xây dựng một đội ngũ lãnh đạo có tầm nhìn và năng lực quản lý tốt. Việc đào tạo và phát triển nhân lực cũng cần được chú trọng để nâng cao khả năng làm việc nhóm và sáng tạo trong công việc. Bên cạnh đó, ngân hàng cần phải tạo ra một văn hóa tổ chức khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo. Điều này sẽ giúp ngân hàng nhanh chóng thích ứng với những thay đổi của thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các ngân hàng cũng nên áp dụng các công cụ quản lý hiện đại để tối ưu hóa quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CẠNH TRANH TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4. Cách mạng công nghiệp 4.0 và những ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh 1. Cách mạng công nghiệp 4.0 Cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 (The Fourth Industrial Revolution) đang được hình thành với đặc trưng là sự kết hợp các công nghệ giúp xóa nhòa ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, số hóa và sinh học. GS Klaus Schwab (người Đức), Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos, người đã đưa ra khái niệm cuộc CMCN 4.0 và đó cũng là chủ đề chính của diễn đàn kinh tế lớn nhất thế giới năm 2016, khẳng định: “Chúng ta đang tiến tới một cuộc cách mạng công nghệ, công nghiệp làm thay đổi cơ bản lối sống, phong cách làm việc và cách thức giao tiếp.

Xét về phạm vi, mức độ và tính phức tạp, sự dịch chuyển này không giống với bất kỳ điều gì mà con người từng trải qua”. Nội dung của CMCN 4.0 là sự phát triển hệ thống liên kết thế giới thực và ảo trên cơ sở vạn vật kết nối Internet và các hệ thống kết nối internet. Đặc trưng nổi bật của cuộc CMCN 4.0 chính là khả năng kết nối. Theo ông Klaus Schwab, tốc độ đột phá của Cách mạng Công nghiệp 4.0 hiện “không có tiền lệ lịch sử”.

Khi so sánh với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, 4.0 đang tiến triển theo một hàm số mũ chứ không phải là tốc độ tuyến tính. Hơn nữa, nó đang phá vỡ hầu hết ngành công nghiệp ở mọi quốc gia. Và chiều rộng và chiều sâu của những thay đổi này báo trước sự chuyển đổi của toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị. Chia sẻ tại hội thảo quốc gia “Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những vấn đề đặt ra cho việc xây dựng, hoàn thiệng hệ thống pháp luật Việt Nam” được tổ chức ngày 24.2019 tại Hà Nội, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0 có sức ảnh hưởng sâu rộng đến cấu trúc và các mối quan hệ 1 trong nền kinh tế toàn cầu.

Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Đó là việc thay lao động bằng tự động hóa, thay vốn bằng trí thức, dữ liệu, thay đổi toàn bộ mối quan hệ giữa chính quyền với người dân, chủ thể trong nền kinh tế thông qua việc xóa bỏ cơ chế trung gian, kết nối trực tiếp…, đặc biệt là thay đổi thói quen tiêu dùng, hành vi ứng xử của toàn xã hội. Cách mạng công nghiệp đầu tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất. Cuộc cách mạng lần 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng loạt.

Cuộc cách mạng lần 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất. Hiện nay, cuộc Cách mạng Công nghiệp Thứ tư đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần ba, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học. Nó tạo điều kiện cho các “nhà máy thông minh” hay “nhà máy số” và tiến tới “thành phố thông minh”. Tại đây, các hệ thống vật lý không gin ảo sẽ giám sát các hoạt động và vận hành.

Với Internet kết nối vạn vật, các hệ thống vật lý không gian ảo này tương tác với nhau và với con người theo thời gian thực, và qua Internet kết nối dịch vụ thì người dùng sẽ được tham gia vào chuỗi giá trị thông qua việc sử dụng các dịch vụ này. Những xu hướng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư Tất cả các cuộc cách mạng đều được dẫn dắt bởi khoa học công nghệ. Các cuộc cách mạng trước đây đều là hệ quả của tiến bộ khoa học công nghệ. Biểu tượng của Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ là robot có thể có trí tuệ toàn cầu, lấy kiến thức của tất cả các robot để ứng xử với con người, vượt xa năng lực con người.

Thực ra, về bản chất đây là cụm từ đề cập đến những công nghệ đang phát triển hiện nay như: IOT (Internet of things - Vạn vật kết nối), AI (Artifical Intelligence - Trí tuệ nhân tạo), cloud computing (Điện toán đám mây), AR/VR (Thực tế ảo), Big Data (Dữ liệu lớn),… và nhiều công nghệ khác, chưa có tiêu chuẩn xếp loại, được gán ghép vào nội dung của Cách mạng Công nghiệp 4. Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ diễn ra trên ba lĩnh vực chính gồm Công nghệ Sinh học, Kỹ thuật số và Vật lý. Cả ba lĩnh vực đều liên quan chặt chẽ với nhau và 2 với công nghệ khách để đem lại lợi ích cho nhau dựa vào những khám phá và tiến bộ của từng nhóm. - Về công nghệ sinh học: Cách mạng Công nghiệp 4.0 tập trung vào nghiên cứu để tạo ra những bước nhảy vọt trong nông nghiệp, thủy sản, y dược, chế biến thực phẩm, bảo vệ môi trường, năng lượng tái tạo, hóa học và vật liệu.

Những đổi mới trong lĩnh vực sinh học và di truyền thật sự vượt bậc. Hiện nay, các nhà khoa học trong lĩnh vực công nghệ sinh học đã đưa ra 5 xu hướng công nghệ sinh học được quan tâm nhất: điện sinh học - giúp tế bào có thêm phản ứng miễn dịch bẩm sinh, chống lại nhiễm trùng và thương tích; y học tái tạo - sử dụng các liệu pháp tế bào gốc, kỹ thuật mô và các cơ quan nhân tạo để hồi phục, sửa chữa hoặc thay thế các cơ quan hoặc mô bị hỏng; miễn dịch điều trị ung thư - giúp hệ thống miễn dịch của con người nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư; chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9 - bắt chước cách mà vi khuẩn tự bảo vệ chúng khỏi virus; sắp xếp trình tự RNA đơn bào để tìm ra nhiều loại tế bào mới, chưa từng được biết đến trước đây. - Về kỹ thuật số với những yếu tố cốt lõi của Kỹ thuật số sẽ là: Trí tuệ nhân tạo, Vạn vật kết nối, Dữ liệu lớn, điện toán dam mây,… + Trí tuệ nhân tạo (AI): AI đang thay đổi thế giới và sự thay đổi này diễn ra với tốc độ rất nhanh. Thế giới đang lo ngại về viễn cảnh máy tính trở nên thông minh đến mức có thể làm tất cả mọi việc tốt hơn và rẻ hơn con người.

Các chuyên gia dự đoán, chỉ mất khoảng 1 thập kỷ tới, AI sẽ làm tốt hơn con người trong một số việc như dịch ngôn ngữ (đến năm 2024), viết các bài tập làm văn (đến năm 2026) và lái xe (đến năm 2027). Một số công việc khác AI sẽ còn mất rất nhiều thời gian để cạnh tranh với con người như trong lĩnh vực bán lẻ (đến năm 2031), viết ra một quyển sách bán chạy nhất (đến năm 2049) và bác sĩ phẫu thuật (đến năm 2053). Những dự đoán này có thể không tuyệt đối chính xác về mốc thời gian nhưng cũng không phải không có cơ sở. + Dữ liệu lớn: Công nghệ dữ liệu lớn liên quan tới việc xử lý khối lượng thông tin khổng lồ để từ đó trích xuất ra được dữ liệu phù hợp nhằm tăng cường khả năng đưa ra quyết dịnh.

Phần lớn dữ liệu mới xuất hiện từ bây giờ cho tới năm 2020 sẽ được tạo bởi máy tính chứ không phải con người trong quá trình chúng tương tác 3 với nhau. Một trong những thách thức lớn nhất của dữ liệu là dung lượng của nó. Theo ước tính, trong năm 2016 và 2017, lượng dữ liệu được tạo ra đã vượt quá lượng dữ liệu được con người tạo ra trong hơn 5. Thực tế cho thấy là với dung lượng dữ liệu, tri thức được sản sinh với tốc độ và qui mô chóng mặt như hiện nay, kho tri thức, thông tin của nhân loại được tăng gấp đôi sau khoảng 1.

Do đó, nhu cầu phân tích dữ liệu một cách hiệu quả là rất lớn. Trong 1-2 năm trở lại đây, công việc phân tích dữ liệu (data analyst) là ngành nóng hổi nhất và có mức lương đãi ngộ cao nhất tại Mỹ. Một số doanh nghiệp lớn trong ngành CNTT chỉ tập trung vào cung cấp các dịch vụ liên quan tới việc xử lý và truyền tải dữ liệu. Đến tháng 4/2019, các công ty công nghệ đứng đầu trong danh sách những công ty có có vốn hóa lớn nhất thế giới như Microsoft (904,86 tỷ USD), Apple (895,67 tỷ USD), Amazon (874,71 tỷ USD), Google (818,16 tỉ USD) và Facebook (475,73 tỷ USD) đều nắm trong tay bộ dữ liệu về thông tin cá nhân và hành vi người dùng trên khắp thế giới thông qua các dịch vụ “miễn phí” của họ như email, mạng xã hội, clip trực tuyến… Những dữ liệu này vô cùng hữu ích cho Google và Facebook khi họ sử dụng các phần mềm phân tích dữ liệu lớn, phát hiện hành vi và sở thích của người dùng để từ đó định hướng các quảng cáo liên quan trực tiếp tới mỗi người.

Không phải ngẫu nhiên mà 2 tập đoàn công nghệ này thay đổi toàn bộ thị trường quảng cáo trên thế giới, chi phối toàn bộ ngành công nghiệp nội dung số hiện nay gây khó khăn cực lớn cho những tập đoàn truyền thông, báo chí, xuất bản cũng như các kênh truyền hình nói chung, truyền hình cáp nói riêng. + Điện toán đám mây: Các ngành công nghiệp hiện nay đang chuyển dịch sang giải pháp dựa trên các đám mây và xu thế này vẫn tiếp tục. Đây là công nghệ nền tảng hỗ trợ các loại dịch vụ từ xa, đánh giá hiệu năng và nhiều lĩnh vực kinh doanh khác. Công nghệ này tiếp tục phát triển mạnh trong giai đoạn tới do ngày càng nhiều dữ liệu lưu trữ và chức năng tính toán trên máy sẽ chọn giải pháp đám mây thay vì các hệ thống tính toán riêng lẻ.

Tính đến tháng 3/2019, giám đốc điều hành và là nhà sáng lập của Amazon, Jeff Bezos, trở thành người đầu tiên trên thế giới có số tài sản vượt ngưỡng 13 tỉ USD, qua đó vượt Bill Gates của Microsoft (96,5), Mark Zuckerberg của Facebook (62,3 tỉ USD) trở thành người giàu nhất thế giới. Điều đáng nói, công ty Amazon khởi đầu với việc buôn bán sách online nhưng hiện 4 tại công ty này chiếm tới gần 30% thị phần cung cấp dịch vụ điện toán đám mây toàn cầu (theo sau là Microsoft với khoảng 10% thị phần); + Internet vạn vật: Đây là công nghệ quan trọng nhất trong các giải pháp thúc đẩy CMCN 4. IoT là hệ thống các thiết bị tính toán, máy cơ khí và số hóa, đối tượng và con người có quan hệ liên kết với nhau. Mỗi thực thể sẽ được cấp một định danh (ID – identifier) duy nhất và có năng lực truyền tải dữ liệu trên mạng mà không cần tương tác với con người.