Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển. Chương 2: Cơ sở lý luận về năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển. 10 Chương 3: Thực trạng năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển của công ty TNHH giao nhận Vibtrans Việt Nam. Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển của Công ty TNHH giao nhận Vibtrans Việt Nam.
11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNG HOÁ NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN TẠI DOANH NGHIỆP GIAO NHẬN VẬN CHUYỂN HÀNG HOÁ QUỐC TẾ 2.1 Khái quát chung về dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển 2.1 Khái niệm dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển a. Khái niệm dịch vụ Theo Philip Kotler (trích cuốn "Marketing Management” năm 1967): “Dịch vụ là bất kỳ hoạt động hay lợi ích nào mà chủ thể này có thể cung cấp cho chủ thể kia. Trong đó, đối tượng cung cấp nhất định phải mang tính vô hình và không dẫn đến bất kỳ quyền sở hữu một vật nào cả. Còn việc sản xuất dịch vụ có thể hoặc không cần gắn liền với một sản phẩm vật chất nào”.
Theo Zeithaml, Parasuraman và Berry (1985): "Dịch vụ là những hành vi, quá trình, hoặc sự xuất hiện của những đối tượng vô hình được cung cấp cho người tiêu dùng. Các dịch vụ này không tạo ra sự sở hữu của vật chất mà chỉ mang lại giá trị sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định." Theo định nghĩa này, dịch vụ không phải là một sản phẩm cụ thể mà là một quá trình cung cấp giá trị cho người tiêu dùng thông qua hành vi, sự tham gia hoặc quá trình sử dụng và thường không có sự chuyển giao quyền sở hữu vật chất. Trong phạm vi đề tài này, dịch vụ được xem là một lĩnh vực hoạt động của nền kinh tế quốc dân bao hàm tất cả những hoạt động phục vụ sản xuất và đời sống. Khái niệm dịch vụ giao nhận Theo giáo trình bộ môn Quản trị giao nhận và vận chuyển hàng hoá Quốc tế - Vũ Anh Tuấn (2015), Trường Đại học Thương mại: “Giao nhận là những hoạt động nằm trong khâu lưu thông phân phối, một khâu quan trọng nối liền sản xuất với tiêu thụ, hai mặt chủ yếu của chu trình tái sản xuất xã hội.” Theo Quy tắc mẫu của Hiệp Hội Giao Nhận Quốc Tế - FIATA (1996): “Dịch vụ giao nhận là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu hàng, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến dịch vụ trên, kể cả vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”.
12 Theo Luật Thương mại 2017, Điều 233: "Dịch vụ giao nhận là dịch vụ liên quan đến việc tổ chức và thực hiện các hoạt động giao nhận hàng hóa, bao gồm việc nhận, lưu trữ, vận chuyển và giao hàng từ nơi người bán đến nơi người mua hoặc nơi các bên thỏa thuận. Khái niệm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển Từ các khái niệm trên, ta có thể hiểu, dịch vụ giao nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) ở quốc gia này đến nơi nhận hàng (người nhận hàng) ở quốc gia khác bằng phương thức vận tải biển.2 Đặc điểm của dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển Dịch vụ giao nhận không tạo ra sản phẩm vật chất, nó chỉ làm đối tượng thay đổi vị trí về mặt không gian chứ không tác động về mặt kỹ thuật làm thay đổi các đối tượng đó. Nó là hàng hóa vô hình nên không có tiêu chuẩn đánh giá đồng nhất, không thể cất giữ, sản xuất và tiêu dùng được diễn ra đồng thời, chất lượng của dịch vụ phụ thuộc vào cảm nhận của người được phục vụ. Thứ nhất, tính vô hình: Quá trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu làm cho hàng hóa có sự dịch chuyển từ nơi này tới nơi khác, từ quốc gia này tới quốc gia khác.
Sản phẩm của quá trình này mang tính vô hình vì người chủ hàng và người sử dụng dịch vụ đều không thể nhìn thấy hay cân đo, đong đếm như với sản phẩm hữu hình. Người tiêu dùng chỉ có thể thấy và cảm nhận được chất lượng dịch vụ khi qua các tiêu thức như: thời gian giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu (nhanh hay chậm), lịch trình có chính xác không, có đảm bảo an toàn không, quy cách, thủ tục chứng từ có rõ ràng không… Thứ 2, tính thụ động: Dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu mang tính thụ động vì còn phụ thuộc nhiều vào nhu cầu của khách hàng cũng như các quy định ràng buộc của người vận chuyển, của luật pháp và thể chế chính phủ (quốc gia xuất khẩu, quốc gia nhập khẩu, bên thứ ba…). Thứ 3, tính thời vụ: Dịch vụ giao nhận hàng hóa phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu nên phụ thuộc lớn vào lượng hàng hóa xuất nhập khẩu. Do hoạt động 13 xuất nhập khẩu thường mang tính thời vụ nên hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu cũng chịu ảnh hưởng bởi đặc điểm này.
* Ngoài các đặc điểm chung của giao nhận, dịch vụ vận chuyển hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển còn có các đặc điểm nổi bật sau: Thứ nhất, chi phí thấp: So với các phương thức vận tải khác như đường hàng không, đường bộ hay đường sắt thì vận chuyển bằng đường biển có chi phí thấp nhất, đặc biệt là khi vận chuyển hàng hóa số lượng lớn hoặc cồng kềnh. Điều này giúp các doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí vận chuyển, đặc biệt đối với các lô hàng có khối lượng lớn hoặc trọng lượng nặng. Thứ hai, khả năng vận chuyển khối lượng lớn: Các tàu container hiện nay có thể vận chuyển hàng hóa với số lượng lớn, từ hàng tiêu dùng, máy móc thiết bị, cho đến các loại hàng hóa nguy hiểm hoặc hàng đông lạnh. Nhờ đó mà doanh nghiệp có thể luân chuyển được hàng hóa với số lượng lớn, không phải chia ra thành nhiều lần, vừa tiết kiệm được chi phí, vừa tiết kiệm được công sức và thời gian.
Thứ ba, khả năng vận chuyển hàng hóa đa dạng: Từ các sản phẩm tiêu dùng, nguyên vật liệu đến các thiết bị công nghiệp nặng thì vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển có thể đáp ứng hầu hết các loại hàng hóa. Đặc biệt, các tàu biển còn có thể vận chuyển các hàng hóa cồng kềnh, như máy móc lớn, thiết bị công nghiệp nặng, hoặc hàng hóa dạng rời. Thứ tư, thời gian vận chuyển dài hơn: Dù có chi phí thấp nhưng thời gian từ khi hàng hóa được gửi đi cho đến khi đến nơi có thể kéo dài, đặc biệt đối với các tuyến đường dài, như từ châu Á đến châu Âu hoặc châu Mỹ. Vì vậy, vận chuyển bằng đường biển thường phù hợp với các hàng hóa không yêu cầu giao gấp.3 Vai trò của dịch vụ giao nhận vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế quốc tế khiến nhu cầu trao đổi, mua bán hàng hoá giữa các quốc gia và châu lục ngày càng tăng cao.
Điều này giúp cho dịch vụ giao nhận, đặc biệt là giao nhận vận chuyển hàng hoá bằng đường biển ngày càng có vai trò quan trọng trong hoạt động thương mại quốc tế. 14 Thứ nhất, chi phí vận chuyển thấp và hiệu quả đối với khối lượng lớn: Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là phương thức có chi phí thấp nhất trong tất cả các phương thức vận tải, đặc biệt là đối với các lô hàng có khối lượng lớn và nặng. Điều này rất quan trọng đối với các sản phẩm nhập khẩu như nguyên liệu thô, máy móc, hàng hóa công nghiệp, hoặc các mặt hàng tiêu dùng. Cảng biển và tàu container có khả năng chở hàng với số lượng lớn, giúp giảm giá thành vận chuyển và tối ưu hóa chi phí cho các doanh nghiệp.
Thứ hai, tạo sự liên kết giữa các đối tác trong chuỗi cung ứng và kết nối các thị trường quốc tế: Dịch vụ vận chuyển bằng đường biển giúp việc trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia trở nên dễ dàng hơn, thúc đẩy thương mại quốc tế và sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu, kết nối các quốc gia và khu vực trên thế giới thông qua hệ thống cảng biển. Nhờ vào các cảng lớn như Rotterdam, Singapore, Shanghai, hay Los Angeles, các doanh nghiệp có thể nhập khẩu hàng hóa từ mọi nơi trên thế giới một cách nhanh chóng và hiệu quả. Thứ ba, giảm thiểu các rủi ro cho doanh nghiệp: Các dịch vụ vận chuyển đường biển có các hệ thống bảo hiểm và các biện pháp an toàn nhằm giảm thiểu rủi ro mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa trong suốt quá trình vận chuyển. Điều này giúp các doanh nghiệp giảm bớt lo lắng về việc hàng hóa bị tổn thất hoặc gặp sự cố trong quá trình vận chuyển quốc tế.
Thứ tư, đóng góp vào sự phát triển kinh tế: dịch vụ giao nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển đóng góp đáng kể vào các thành tựu tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội, nâng cấp cơ sở hạ tầng cảng biển, kho bãi và hệ thống giao thông, tạo ra nhiều việc làm cho người lao động. Bên cạnh đó, dịch vụ này hỗ trợ các ngành công nghiệp phụ trợ như đóng tàu, bảo hiểm và tài chính, tạo ra nguồn thu từ thuế và phí. Hoạt động giao nhận hàng hóa bằng đường biển giúp ổn định nền kinh tế trong những thời kỳ khủng hoảng, đảm bảo sự thông suốt trong chuỗi cung ứng và tạo đà cho phát triển bền vững.2 Năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển 2.1 Khái niệm về năng lực cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển Theo Sanchez và Heene (1996, 2004): “Năng lực là khả năng duy trì, triển khai, phối hợp các nguồn lực theo phương thức phù hợp để công ty đạt được mục 15 tiêu trong bối cảnh cạnh tranh”. Năng lực thể hiện sự kết hợp của cả nguồn lực và khả năng, do đó, năng lực có tính tổng quát và mang ý nghĩa cao hơn so với các nguồn lực và khả năng.