CHƯƠNG 1 HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG LIÊN QUAN ĐẾN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.1 Những tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến nền kinh tế Việt Nam 1.1 Gia nhập WTO-điều kiện cần thiết để hội nhập và phát triển Trong thời đại ngày nay khi mà các yếu tố của sản xuất đã được quốc tế hoá một cách sâu sắc, không có một quốc gia nào có thể phát triển và phát triển bền vững nếu không tham gia vào quá trình hội nhập và chấp nhận phân công lao động quốc tế, chấp nhận chuyển dịch cơ cấu kinh tế giữa các nước (quá trình toàn cầu hoá). Chính vì thế mà việc tham gia WTO là một tất yếu. Tổ chức thương mại thế giới WTO - một định chế cơ bản của toàn cầu hoá- hiện bao gồm 150 nước chiếm 97% GDP và 95% thương mại toàn cầu. WTO là một tổ chức quốc tế giải quyết các vấn đề về thương mại quốc tế.
Mục đích của tổ chức này là tạo điều kiện thuận lợi về thương mại cho các nước thành viên thông qua việc thiết lập những điều kiện cạnh tranh lành mạnh và công bằng. Theo hướng này, WTO khuyến khích các quốc gia tham gia đàm phán nhằm giảm hàng rào thuế quan và dỡ bỏ những rào cản khác đối với thương mại, đồng thời cũng yêu cầu các quốc gia thành viên áp dụng một loạt nguyên tắc chung đối với thương mại hàng hoá và dịch vụ. Việc trở thành thành viên WTO bảo đảm cho một quốc gia những quyền hợp pháp về không phân biệt đối xử trong thương mại với các nước thành viên WTO, điều này được quy định trong nguyên tắc tối huệ quốc (điều khoản MFN) và nguyên tắc đãi ngộ quốc gia (điều khoản NT). MFN yêu cầu tất cả các quy định về thuế quan và thương mại được áp dụng cho hàng nhập khẩu sẽ không bị phân biệt đối xử giữa các nước thành viên.
Còn điều khoản đãi ngộ quốc gia nghiêm cấm các nước có sự phân biệt đối xử giữa hàng nhập khẩu và hàng sản xuất cùng loại trong nước. Ngoài ra, mọi thành viên WTO đều có thể giải quyết tranh chấp công bằng thông qua cơ chế giải quyết tranh chấp. Như vậy, bằng cách tham gia vào WTO, các nước nhỏ như Việt Nam cũng tự động được hưởng những lợi ích mà tất cả các thành viên khác trong WTO dành cho nhau. Chính vì thế, có thể nói trong xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới ngày nay, nếu không hội nhập mà tiếp tục đóng cửa thì nguy cơ tụt hậu tất yếu sẽ trở thành hiện thực.
Theo đuổi chính sách hội nhập một cách thận trọng và khôn khéo sẽ góp phần nâng cao trình độ, chuẩn mực về hoạch định chính sách, tạo thuận lợi cho thương mại, đồng thời duy trì được mức bảo hộ hợp lý cho các ngành kinh tế, giúp các doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận được với công nghệ hiện đại, kỹ năng quản lý tiên tiến cũng như tham gia vào mạng lưới sản xuất kinh doanh quốc tế, nâng cao sức cạnh tranh trong nước cũng như quốc tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Vài nét về tình hình kinh tế Việt Nam sau một năm gia nhập WTO Sau một năm gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) nền kinh tế Việt Nam có nhiều chuyển biến đáng ghi nhớ, cả về thành tựu đạt được cũng như những yếu kém tồn tại.1 Những thành tựu đạt được Đầu tiên phải kể đến là việc thu hút đầu tư năm 2007 gia tăng về số lượng và có sự chuyển biến về chất lượng. Năm 2007, Việt Nam đã tiến hành điều chỉnh và ban hành nhiều chính sách, luật pháp trong nước theo hướng ngày càng phù hợp hơn với các quy tắc, luật lệ thương mại quốc tế và cam kết WTO. Chính vì vậy mà môi trường đầu tư, kinh doanh của Việt Nam đã được cải thiện theo hướng thông thoáng và minh bạch, tạo được niềm tin với các nhà đầu tư nước ngoài và góp phần tăng cường thu hút đầu tư.
Theo Báo cáo của Bộ Công thương và Bộ Kế hoạch-Đầu tư, trong năm 2007 cả nước đã thu hút 1.440 dự án có tổng giá trị 18 tỉ USD vốn FDI đầu tư mới; 400 dự án với 2,4 tỉ USD tăng vốn, đưa tổng số vốn FDI thu hút trong năm 2007 lên 20,4 tỉ USD, tăng 70% so với năm ngoái. Bên cạnh đó, nền kinh tế cũng thu hút được nguồn vốn đầu tư gián tiếp khoảng 5,3 tỉ USD, vốn ODA cam kết tài trợ 5,4 tỉ USD và kiều hối cũng xấp xỉ 8 tỉ USD. Cùng với việc gia tăng đầu tư, tăng trưởng GDP cũng đạt mức cao nhất từ 10 năm trở lại đây, với 8,44%. GDP tính theo giá thực tế đạt 1.141 nghìn tỷ đồng, bình quân đầu người đạt 13,4 triệu đồng.
Nếu tính bằng USD theo tỷ giá hối đoái hiện nay, GDP đạt khoảng 71,3 tỷ USD, GDP bình quân đầu người đạt 835 USD. Kết quả này tạo tín hiệu khả quan để thực hiện sớm mục tiêu thoát khỏi nước nghèo và kém phát triển. Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng mạnh. Trong năm đầu tiên trở thành thành viên WTO, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam cũng đã tận dụng được cơ hội, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu tiếp tục được duy trì trên 20%.
Theo Báo cáo của Bộ Công thương cho biết, năm 2007, xuất khẩu cả nước đạt 48 tỷ USD, tăng 20,5% so với năm 2006 và vượt 3,1% so với với mục tiêu 46,76 tỷ USD mà Chính phủ đã đề ra. Điều đáng chú ý, nhóm các mặt hàng xuất khẩu trên 1 tỷ USD đã có 10 thành viên. Ngoài 9 nhóm hàng quen thuộc như thủy sản, gạo, cao su, dầu thô…thì đã xuất hiện thêm nhóm sảm phẩm cơ khí với sự tăng trưởng rất mạnh từ xấp xỉ 1 tỷ USD năm ngoái lên 2,2 tỷ USD trong năm nay. Thị trường tài chính tăng trưởng đột biến về lượng.
Kết thúc năm 2007, giá trị thị trường của gần 250 DN niêm yết trên hai sàn giao dịch vào khoảng 470.000 tỉ đồng, gấp hai lần năm 2006 và bằng 41% GDP. Ở lĩnh vực ngân hàng, tín dụng cũng có sự đột biến với tốc độ tăng trường lên đến 40%. Một lượng tiền gần 300.000 tỉ đồng được đưa vào nền kinh tế, cao hơn rất nhiều nguồn vốn được cung ứng qua kênh chứng khoán và trở thành năm các tổ chức tín dụng cho vay nhiều nhất từ trước đến nay để đưa tổng dư nợ tín dụng cho nền kinh tế xấp xỉ 1 triệu tỉ đồng, bằng 90%GDP. Cùng với tăng trưởng kinh tế là sự phát triển xã hội, phát triển con người.
Chỉ số phát triển con người (HDI) do Chương trình Phát triển Liện Hiệp Quốc (UNDP) mới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 công bố cho thấy, HDI của Việt Nam đạt 3 điểm vượt trội. HDI liên tục tăng qua các năm (1995 đạt 0,560, năm 2000 đạt 0,688, năm 2003 đạt 0,704, năm 2004 đạt 0,709, năm 2005 đạt 0,733, năm 2007 vượt 0,750). Ngoài ra, tỷ lệ hộ nghèo cũng giảm từ 18% xuống còn 14,7% năm 2007.2 Những yếu kém, tồn tại Bên cạnh những tiến bộ và các mặt tích cực rất đáng trân trọng, năm 2007 cũng là năm bộc lộ những yếu kém không thể xem thường. Lạm phát và nhập siêu tăng vọt, gây ra những quan tâm sâu sắc.
Theo Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) năm 2007 đã ở mức hai chữ số, 12,6% và là mức cao nhất trong 11 năm qua. Lạm phát năm 2007 cao hơn tốc độ tăng trưởng là một loại thuế vô hình đối với mọi người dân sống trên đất Việt Nam, trong đó người nghèo, nông dân, người làm công ăn lương, sinh viên… chịu thiệt thòi nhiều nhất. Lạm phát đã thực sự ảnh hưởng đến bữa ăn của công nhân, đến đời sống của những người có thu nhập thấp. Ngoài ra, chất lượng cuộc sống của không ít người dân bình thường bị giảm sút hay chịu tác động rõ rệt: ô nhiễm nguồn nước, khí thải (khói, bụi), chất thải rắn… Bên cạnh kết quả xuất khẩu khả quan, thì nhập siêu tăng mạnh cũng làm đau đầu các nhà quản lý.
Mức nhập siêu trong năm 2007 lên đến 12 tỉ USD, tăng trên 70% so với năm 2006. Bộ Công thương cho biết, đây là mức nhập siêu cao nhất so với nhiều năm gần đây. Dù còn nhiều ý kiến nhận định trái ngược nhau về tình hình nhập siêu của năm nay, nhưng có một điểm chung trong các nhận định là nó phản ánh sự yếu kém căn bản của nền kinh tế với khu vực công nghiệp chủ yếu dựa vào lắp ráp, gia công là chính. Lượng vốn đầu tư nước ngoài tăng cao nhưng xảy ra tình trạng có vốn mà không hấp thụ được.
Nếu năm 2000, tỷ lệ thực hiện vốn đầu tư là 90% (cam kết 2,6 tỷ USD, thực hiện 2,2 tỷ USD); năm 2006, tỷ lệ này còn 40% (cam kết 10,1 tỷ USD, thực hiện 4,1 tỷ USD) và đến năm 2007 thì chỉ còn 28% (cam kết 17 tỷ USD, thực hiện 4,6 tỷ USD). Đây là một thực tế rất đáng lo ngại và nếu không giải quyết sớm thì sẽ dẫn đến nguy cơ vốn sẽ không vào ồ ạt nữa và chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội bùng nổ vốn đầu tư, bùng nổ nền kinh tế. Chính phủ vẫn còn lúng túng trong quản lý kinh tế, đặc biệt là biện pháp chống lạm phát. Do dòng đầu tư nước ngoài và kiều hối đổ mạnh vào nước ta, để giữ cho đồng USD không bị xuống giá so với đồng Việt Nam, ảnh hưởng đến xuất khẩu và để tăng dự trữ ngoại tệ, Ngân hàng Nhà nước đã tung ra cả trăm ngàn tỉ đồng Việt Nam để mua USD, nhưng lại chưa có biện pháp để thu tiền về dẫn đến lượng tiền lưu thông trên thị trường còn rất lớn.
Hạ tầng yếu kém cản trở tiến trình phát triển, đường sá xuống cấp trầm trọng khiến cho tình trạng ách tắc giao thông tại các đô thị lớn trở thành vấn nạn đối với người 1 Thời báo Kinh tế Sài Gòn số 1 năm 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 dân và doanh nghiệp. Việc cắt điện luân phiên khi mới bước vào mùa khô cũng ảnh hưởng nặng nề đến phát triển kinh tế và đời sống. Tình trạng vệ sinh an toàn phực phẩm kém và dịch bệnh hoành hành. Sự kiện ém nhẹm thông tin nước tương có chứa chất 3-MCPD (có nguy cơ gây ung thư) vượt mức cho phép, nhiều vụ gây ngộ độc thực phẩm liên tiếp xảy ra và bệnh dịch tả bùng phát ở nhiều tỉnh, thành trong năm qua cho thấy sự yếu kém của hệ thống quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, y tế cộng đồng và vệ sinh phòng dịch.