Chương 1: Lý luận chung về đấu thầu và năng lực cạnh tranh trong đấu thầu của doanh nghiệp xây lắp Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh trong đấu thầu của Công ty cổ phần xây dựng phát triển Tiến An Chương 3: Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong đấu thầu của Công ty cổ phần xây dựng phát triển Tiến An 6 1. CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẤU THẦU VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU CỦA DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Khái niệm đấu thầu Theo từ điển Bách Khoa Việt Nam (1995) “Đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt, người muốn xây dựng công trình (người gọi thầu) công bố trước các điều kiện xây dựng công trình để người nhận xây dựng công trình (người dự thầu) công bố giá mà mình muốn nhận. Người gọi thầu sẽ lựa chọn người dự thầu nào phù hợp với các điều kiện của mình với giá thấp hơn”.
Theo Luật Đấu thầu “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án quy định tại Điều 1 của Luật Đấu thầu trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. Đấu thầu xây lắp là quá trình lựa chọn nhà thầu của chủ đầu tư để thực hiện các công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt thiết bị các công trình, hạng mục công trình, cải tạo, sửa chữa lớn. Đấu thầu xây lắp được tiến hành ở giai đoạn thực hiện dự án nhằm biến ý tưởng đầu tư trong báo cáo nghiên cứu khả thi thành hiện thực. Việc lựa chọn một nhà thầu xây lắp tốt có vai trò rất quan trọng với sự thành công của dự án.
Trên phương diện của chủ đầu tư: đấu thầu là hình thức lựa chọn nhà thầu của CĐT để thực hiện các công việc của một dự án trên cơ sở cạnh tranh lành mạnh giữa các nhà thầu và nhằm đạt được mục đích của CĐT. 7 Trên phương diện nhà thầu: đấu thầu là hình thức cạnh tranh giữa các nhà thầu. Thông qua đó nhà thầu mong muốn giành được cơ hội để thắng thầu, để thực hiện sản phẩm và bán sản phẩm của mình, thỏa mãn các mục tiêu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trên phương diện quản lý nhà nước: đấu thầu là hình thức thực hiện quản lý dự án thay cho cơ chế giao thầu trước đây để CĐT lựa chọn được nhà thầu thực hiện một công việc (công đoạn) nào đó của dự án trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng giữa các nhà thầu.
Vai trò đấu thầu Đấu thầu đóng góp những thành tựu to lớn cho sự phát triển kinh tế, thể hiện vai trò quan trọng trong các hoạt động của kinh tế thị trường, cụ thể vai trò của hoạt động đấu thầu thể hiện cơ bản qua các mặt sau: Đấu thầu là một công cụ quan trọng của kinh tế thị trường, giúp người mua (bên mời thầu) và người bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh. Đấu thầu góp phần phát triển các ngành sản xuất theo hướng chuyên môn hoá sâu và hợp tác hoá rộng đồng thời phát triển thị trường đấu thầu. Thông qua đấu thầu đã phát triển được thị trường người bán, các doanh nghiệp xây dựng ngày càng lớn mạnh về mặt số lượng và chất lượng, kích thích thị trường trong nước phát triển chống được sự độc quyền tự nhiên. Các Chủ đầu tư, Bên mời thầu cũng được tăng cường về năng lực, họ có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những người mua ngày một thông thái hơn.
Bên cạnh đó, hoạt động đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triển nhờ tăng cường sự công khai, minh bạch, công bằng, hiệu quả và thúc đẩy cạnh tranh trong các hoạt động mua sắm bằng nguồn vốn của Nhà nước. Đấu thầu là một công cụ quan trọng giúp các chính phủ quản lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn của Nhà nước sao cho có hiệu quả và chống thất thoát, lãng phí. 8 Đấu thầu cùng với pháp luật về thực hành tiết kiệm chống lãng phí, pháp luật về tham phòng- chống tham nhũng tạo thành công cụ hữu hiệu để chống lại các hành vi gian lận, tham nhũng và lãng phí trong việc chi tiêu các nguồn tiền của Nhà nước, góp phần làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội nhờ thực hiện các hoạt động mua sắm công theo đúng luật pháp của Nhà nước. Đấu thầu góp phần thúc đẩy chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm giữa các quốc gia, các tổ chức phát triển với các quốc gia đang phát triển.
Hoạt động đấu thầu không chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp mà được diễn ra trên toàn thế giới. Các nhà thầu danh tiếng trên thế giới- họ là những người sẵn sàng và có khả năng tham gia vào tất cả các hoạt động của các quốc gia, thông qua đó họ sẵn sàng chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm. Thông qua đấu thầu sẽ giúp các cơ quan quản lý có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chi tiêu do quá trình đấu thầu phải tuân thủ các quy trình chặt chẽ với sự tham gia của nhiều bên. Đấu thầu tạo điều kiện để thúc đẩy tiến trình đổi mới nền kinh tế từ cơ chế tập trung bao cấp, cơ chế “xin”, “cho” sang cơ chế cạnh tranh.
Đấu thầu thực hiện dân chủ hóa nền kinh tế, khắc phục những nhược điểm của những thủ tục hành chính nặng nề cản trở sự năng động, sáng tạo. Hình thức đấu thầu và phƣơng thức đấu thầu 1.1 Hình thức đấu thầu Tùy theo tính chất qui mô công trình, tùy theo lĩnh vực hoạt động xây dựng có thể áp dụng một trong hai hình thức đấu thầu sau: a. Đấu thầu rộng rãi Đấu thầu rộng rãi: là hình thức mà Chủ đầu tư thông báo mời thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng. Các nhà thầu có đủ điều kiện đều được tham gia dự thầu.
Đấu thầu hạn chế Đấu thầu hạn chế: là hình thức mà Chủ đầu tư gửi thư mời thầu cho một số Nhà thầu dự kiến, số lượng Nhà thầu ít hơn 5 Nhà thầu. Việc đấu thầu được thực hiện với các Nhà thầu được mời.2 Phương thức đấu thầu a. Phương thức đấu thầu một túi hồ sơ Phương thức đấu thầu một túi hồ sơ được áp dụng đối với hình thức đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế cho gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp, gói thầu EPC. Nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu gồm đề xuất về kỹ thuật và đề xuất về tài chính theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu.
Việc mở thầu được tiến hành một lần. Phương thức đấu thầu hai túi hồ sơ Phương thức đấu thầu hai túi hồ sơ được áp dụng đối với đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế trong đấu thầu cung cấp dịch vụ tư vấn. Nhà thầu nộp đề xuất về kỹ thuật và đề xuất về tài chính riêng biệt theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Việc mở thầu được tiến hành hai lần, trong đó, đề xuất về kỹ thuật sẽ được mở trước để đánh giá, đề xuất về tài chính của tất cả các nhà thầu có đề xuất kỹ thuật được đánh giá là đáp ứng yêu cầu được mở sau để đánh giá tổng hợp.
Trường hợp gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao thì đề xuất về tài chính của nhà thầu đạt số điểm kỹ thuật cao nhất sẽ được mở để xem xét, thương thảo. Phương thức đấu thầu hai giai đoạn Phương thức đấu thầu hai giai đoạn được áp dụng đối với hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế cho gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp, gói thầu EPC có kỹ thuật, công nghệ mới, phức tạp, đa dạng và được thực hiện theo trình tự sau đây: Trong giai đoạn một, theo hồ sơ mời thầu giai đoạn một, các nhà thầu nộp đề xuất về kỹ thuật, phương án tài chính nhưng chưa có giá dự thầu, trên cơ sở trao đổi với từng nhà thầu tham gia giai đoạn này sẽ xác định hồ sơ mời thầu giai đoạn hai. 10 Trong giai đoạn hai, theo hồ sơ mời thầu giai đoạn hai, các nhà thầu đã tham gia giai đoạn một được mời nộp hồ sơ dự thầu giai đoạn hai bao gồm: đề xuất về kỹ thuật, đề xuất về tài chính, trong đó có giá dự thầu, biện pháp bảo đảm dự thầu. Trình tự đánh giá hồ sơ dự thầu.
Sau khi mở thầu, nhà thầu có trách nhiệm làm rõ hồ sơ dự thầu khi có yêu cầu của bên mời thầu. Trường hợp hồ sơ dự thầu thiếu tài liệu như Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đầu tư, Quyết định thành lập, chứng chỉ chuyên môn phù hợp và các tài liệu khác theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu thì bên mời thầu yêu cầu nhà thầu bổ sung tài liệu nhằm chứng minh tư cách hợp lệ, năng lực và kinh nghiệm của nhà thầu với điều kiện không làm thay đổi nội dung cơ bản của hồ sơ dự thầu đã nộp, không thay đổi giá dự thầu.1 Đánh giá sơ bộ a. Kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ dự thầu. Tính hợp lệ của đơn dự thầu: đơn dự thầu phải được điền đầy đủ và có chữ ký của người đại diện hợp pháp của nhà thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu.
Đối với nhà thầu liên danh, đơn dự thầu phải do đại diện hợp pháp của từng thành viên liên danh ký hoặc thành viên đứng đầu liên danh thay mặt liên danh ký đơn dự thầu theo quy định trong văn bản thoả thuận liên danh. Tính hợp lệ của thoả thuận liên danh: trong thoả thuận liên danh phải phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn, khối lượng công việc phải thực hiện và giá trị tương ứng của từng thành viên trong liên danh, kể cả người đứng đầu liên danh và trách nhiệm của người đứng đầu liên danh, chữ ký của các thành viên, con dấu (nếu có) Có một trong các loại giấy tờ theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu: Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đầu tư, quyết định thành lập hoặc Giấy đăng ký hoạt động hợp pháp, Giấy phép bán hàng thuộc bản 11 quyền của nhà sản xuất hoặc giấy ủy quyền bán hàng của đại lý phân phối (nếu có yêu cầu). Số lượng bản gốc, bản chụp hồ sơ dự thầu. Sự hợp lệ của bảo đảm dự thầu.
Các phụ lục, tài liệu kèm theo hồ sơ dự thầu. Loại bỏ hồ sơ dự thầu không đáp ứng các điều kiện tiên quyết quy định trong hồ sơ mời thầu.