Chính sách nâng cao năng lực cạnh tranh cho tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh chính sách nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh thanh hóa, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Đào Việt Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Jonathan Pincus
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chính Sách Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỈNH THANH HÓA
• 2.1. Các chỉ tiêu phản ánh mức độ phát triển kinh tế
• 2.1.1. GDP, đầu tư và xuất nhập khẩu
• 2.1.2. Cơ cấu kinh tế
• 2.2. Các chỉ tiêu phản ánh năng suất
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH TỈNH THANH HÓA
• 3.1. Khung phân tích năng lực cạnh tranh Vùng - Địa phương
• 3.2. Các yếu tố lợi thế tự nhiên của địa phương
• 3.2.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên
• 3.2.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.2.3. Quy mô địa phương
• 3.3. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương
• 3.3.1. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật
• 3.3.2. Cơ sở hạ tầng xã hội
• 3.3.3. Chính sách tài khóa, tín dụng và cơ cấu thu chi ngân sách
• 3.4. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp
• 3.4.1. Chất lượng môi trường kinh doanh
• 3.4.2. Trình độ phát triển cụm ngành
• 3.4.3. Hoạt động của doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH CỤM NGÀNH LỌC HÓA DẦU
• 4.1. Khung phân tích cụm ngành theo mô hình kim cương
• 4.2. Giới thiệu về dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn
• 4.3. Phân tích năng lực cạnh tranh cụm ngành lọc hóa dầu theo mô hình kim cương
• 4.3.1. Các điều kiện yếu tố sản xuất
• 4.3.2. Các điều kiện cầu
• 4.3.3. Chiến lược công ty, cấu trúc và cạnh tranh nội địa
• 4.3.4. Các ngành công nghiệp hỗ trợ
• 4.4. Đánh giá năng lực cạnh tranh theo sơ đồ cụm ngành lọc hóa dầu
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kiến nghị chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Thanh Hóa

Tỉnh Thanh Hóa, một trong những tỉnh có tiềm năng phát triển lớn tại miền Bắc Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính sách phát triển kinh tế của tỉnh cần được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh hiện tại. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và các ngành công nghiệp chủ lực là rất cần thiết để tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững.

1.1. Bối cảnh kinh tế và xã hội tỉnh Thanh Hóa

Thanh Hóa có diện tích lớn và dân số đông, nhưng vẫn là một trong những tỉnh nghèo nhất cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo cao và thu nhập bình quân đầu người thấp là những vấn đề cần giải quyết. Để nâng cao năng lực cạnh tranh, tỉnh cần tập trung vào phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ.

1.2. Mục tiêu và tầm nhìn phát triển

Mục tiêu của tỉnh Thanh Hóa là trở thành một trung tâm kinh tế lớn trong khu vực. Tỉnh cần xây dựng các chính sách phát triển kinh tế bền vững, tập trung vào việc thu hút đầu tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

II. Thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Thanh Hóa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, tỉnh Thanh Hóa vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng yếu kém, chất lượng nguồn nhân lực thấp và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chưa hiệu quả đang cản trở sự phát triển.

2.1. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ công

Cơ sở hạ tầng giao thông, điện, nước và các dịch vụ công khác còn nhiều hạn chế. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng là cần thiết để thu hút đầu tư và phát triển kinh tế địa phương.

2.2. Chất lượng nguồn nhân lực

Chất lượng nguồn nhân lực tại Thanh Hóa còn thấp, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của tỉnh. Cần có các chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng cho lao động để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

III. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Thanh Hóa

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, tỉnh Thanh Hóa cần triển khai các giải pháp đồng bộ. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đầu tư vào giáo dục và cải cách hành chính là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông, điện và nước là rất cần thiết. Các dự án lớn như khu công nghiệp và khu chế xuất cần được ưu tiên để tạo ra môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp.

3.2. Cải cách hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp

Cải cách hành chính để giảm thiểu thủ tục rườm rà, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động. Các chính sách hỗ trợ về thuế và tín dụng cũng cần được xem xét để khuyến khích đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc đầu tư vào các ngành công nghiệp chủ lực như dệt may, chế biến thực phẩm và du lịch có thể tạo ra nhiều cơ hội việc làm và tăng trưởng kinh tế cho tỉnh. Các mô hình phát triển bền vững cần được áp dụng để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

4.1. Kinh nghiệm từ các tỉnh thành khác

Nghiên cứu các mô hình phát triển thành công từ các tỉnh khác có thể giúp Thanh Hóa rút ra bài học quý giá. Việc áp dụng các chính sách phù hợp với điều kiện địa phương là rất quan trọng.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách

Cần có các nghiên cứu đánh giá tác động của các chính sách đã triển khai để điều chỉnh kịp thời. Việc theo dõi và đánh giá sẽ giúp tỉnh điều chỉnh các chính sách cho phù hợp với thực tiễn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tỉnh Thanh Hóa

Tỉnh Thanh Hóa cần có những bước đi mạnh mẽ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc tập trung vào phát triển bền vững, cải cách hành chính và đầu tư vào nguồn nhân lực sẽ là chìa khóa cho sự phát triển trong tương lai.

5.1. Tầm nhìn dài hạn

Tỉnh cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho sự phát triển kinh tế, trong đó chú trọng đến việc phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp trong quá trình phát triển sẽ tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ cho các chính sách phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thanh Hóa là địa phương có quy mô kinh tế và nhân khẩu lớn tại khu vực Bắc Trung Bộ với diện tích tự nhiên đạt 11.133,4 km² (đứng thứ 5 cả nước) và quy mô dân số năm 2011 đạt 3.414,2 nghìn người (xếp thứ 3 toàn quốc, chỉ sau Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội). Tuy nhiên, địa phương này trong thời gian dài đối mặt với mức thu nhập bình quân đầu người khiêm tốn, chỉ đạt 839,7 nghìn đồng/tháng vào năm 2010 (bằng khoảng 60% mức bình quân cả nước là 1.387,2 nghìn đồng/tháng), xếp thứ 13/14 tỉnh trong vùng và tỷ lệ hộ nghèo ở mức cao 25,3% (gần gấp đôi mức trung bình toàn quốc). Đứng trước thách thức thu hẹp khoảng cách phát triển, tỉnh đã kỳ vọng vào việc xây dựng Khu liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn với tổng mức đầu tư hơn 9 tỷ USD như một hạt nhân dẫn dắt tăng trưởng.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá tính khả thi của mục tiêu biến tổ hợp lọc hóa dầu thành cụm ngành động lực, đồng thời bóc tách các nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh địa phương. Mục tiêu nghiên cứu hướng đến việc nhận diện chính xác các trụ cột năng lực cạnh tranh của tỉnh, phân tích thực trạng cụm ngành lọc hóa dầu theo mô hình kinh tế học hiện đại, từ đó đề xuất hệ thống chính sách phù hợp cho giai đoạn 2011-2020. Nghiên cứu giải quyết bài toán cấp bách về chuyển dịch cơ cấu việc làm cho hơn 2,17 triệu lao động và gia tăng năng lực tự chủ ngân sách địa phương khi mức thu ngân sách năm 2011 chỉ đạt 9.989 tỷ đồng trong khi tổng chi lên tới 27.857 tỷ đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung phân tích năng lực cạnh tranh Vùng - Địa phương của Michael E. Porter (2008), được điều chỉnh bởi chuyên gia Vũ Thành Tự Anh nhằm phản ánh sát thực tế thể chế và kinh tế Việt Nam. Khung phân tích này cấu thành từ ba nhóm yếu tố nền tảng: các yếu tố lợi thế tự nhiên sẵn có (vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, quy mô dân số); năng lực cạnh tranh cấp địa phương (hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội gồm y tế, giáo dục, chính sách tài khóa và tín dụng); và năng lực cạnh tranh cấp doanh nghiệp (chất lượng môi trường kinh doanh, mức độ phát triển cụm ngành, chiến lược công ty).

Bên cạnh đó, nghiên cứu sử dụng Mô hình Kim cương (Diamond Model) của Michael E. Porter để mổ xẻ cụm ngành lọc hóa dầu qua 4 góc độ: điều kiện yếu tố sản xuất đầu vào, điều kiện cầu nội địa, cấu trúc cạnh tranh và chiến lược doanh nghiệp, cùng sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ. Để đánh giá sâu về chất lượng tăng trưởng, tác giả kết hợp mô hình phân tích phân rã năng suất của Fagerberg (2000) nhằm phân tách nguồn gốc năng suất thành ba thành phần: hiệu ứng nội ngành, hiệu ứng dịch chuyển tĩnh và hiệu ứng dịch chuyển động. Các khái niệm trung tâm bao gồm năng lực cạnh tranh địa phương, cụm ngành công nghiệp, năng suất lao động tổng hợp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp phân tích số liệu thứ cấp chuỗi thời gian 11 năm (giai đoạn 2001-2011) và cập nhật đến năm 2013. Nguồn dữ liệu được trích xuất nhất quán từ Tổng cục Thống kê, Niên giám Thống kê tỉnh Thanh Hóa, các báo cáo tài khóa của Sở Tài chính và dữ liệu khảo sát Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm toàn bộ các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô cấp tỉnh qua hơn một thập kỷ cùng mẫu điều tra diện rộng của hàng trăm doanh nghiệp dân doanh trên địa bàn tỉnh trong các kỳ công bố PCI từ năm 2006 đến 2013.

Phương pháp chọn dữ liệu toàn bộ theo chuỗi thời gian đảm bảo tính bao quát, loại trừ sai số mẫu nhỏ. Lý do lựa chọn phương pháp phân rã cấu phần năng suất Fagerberg kết hợp mô hình kim cương là nhằm bóc tách thực chất bản chất của tăng trưởng kinh tế địa phương: xác định xem năng suất gia tăng từ nội tại cải tiến kỹ thuật hay từ chuyển dịch lao động, đồng thời kiểm định xem một dự án quy mô hàng tỷ USD có đủ điều kiện cấu thành một hệ sinh thái cụm ngành hay chỉ dừng lại ở một nhà máy khép kín. Luận văn cũng sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống so sánh đối chiếu với hai cụm ngành lọc hóa dầu điển hình trên thế giới là Abu Dhabi và Singapore.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu GDP của tỉnh Thanh Hóa có bước chuyển dịch nhanh chóng từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp và xây dựng (tỷ trọng khu vực 1 giảm từ 37% năm 2001 xuống 19% năm 2011, khu vực 2 tăng từ 31% lên 49%), trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng áp đảo đạt 63,7% GDP công nghiệp vào năm 2011. Tuy nhiên, cơ cấu lao động lại chuyển dịch rất chậm chạp: đến năm 2011, tỷ lệ lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp vẫn chiếm tới 56%, phản ánh sự mất cân đối sâu sắc giữa đóng góp giá trị sản lượng và khả năng giải quyết việc làm.

Thứ hai, kết quả phân rã nguồn gốc tăng trưởng năng suất theo phương pháp Fagerberg giai đoạn 2001-2011 chỉ ra rằng tăng trưởng năng suất của Thanh Hóa chủ yếu được dẫn dắt bởi hiệu ứng nội ngành, trong khi hiệu ứng dịch chuyển tĩnh và hiệu ứng dịch chuyển động đóng vai trò rất mờ nhạt. Mặc dù năng suất khu vực công nghiệp năm 2011 cao gấp 7,3 lần khu vực nông nghiệp (khu vực 1 chỉ đạt 3,6 triệu đồng/lao động theo giá cố định 1994), sự luân chuyển lao động giữa các ngành chưa tạo ra cú hích tăng năng suất toàn cục.

Thứ ba, chất lượng nguồn nhân lực là rào cản rất lớn khi tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 15 tuổi trở lên năm 2010 chỉ đạt 9,9% (thấp hơn nhiều so với Nghệ An 12,7% và Thừa Thiên Huế 16,9%), số sinh viên đại học chỉ đạt 4,6 sinh viên/1.000 dân. Ngược lại, môi trường kinh doanh cấp tỉnh ghi nhận bước nhảy vọt ấn tượng khi chỉ số PCI tăng từ 46,22 điểm (hạng 52 năm 2008) lên 61,59 điểm (xếp hạng 8/63 tỉnh thành năm 2013).

Thứ tư, qua phân tích mô hình kim cương, dự án Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn với công suất giai đoạn 1 đạt 200.000 thùng/ngày (nhập khẩu 100% dầu thô từ Kuwait) hoàn toàn không có các yếu tố nền tảng để hình thành cụm ngành hóa dầu: thiếu vắng nguồn nhân lực chuyên môn cao, hệ thống ngân hàng thương mại tại chỗ khó tiếp cận vốn đối với doanh nghiệp phụ trợ, và hoàn toàn chưa có mạng lưới các viện nghiên cứu hay nhà máy hạ nguồn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm giải thích rõ nguyên nhân tại sao việc đặt kỳ vọng vào Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn làm đầu tàu kéo toàn bộ nền kinh tế Thanh Hóa là một định hướng chưa sát thực tế. Lọc hóa dầu là ngành siêu thâm dụng vốn nhưng sử dụng rất ít lao động, lại đòi hỏi kỹ sư vận hành trình độ cao – điều mà hệ thống giáo dục địa phương với tỷ lệ lao động qua đào tạo 9,9% chưa thể đáp ứng. Khi đối chiếu với bài học quốc tế từ Singapore (nơi có hơn 70 tập đoàn hóa chất đa quốc gia cạnh tranh, được hỗ trợ bởi các tập đoàn logistics chuyên nghiệp như KNS, OOST và các trường đại học hàng đầu), Thanh Hóa cho thấy sự thiếu hụt hoàn toàn của các mắt xích công nghiệp phụ trợ.

Thực trạng này được minh họa trực quan qua sơ đồ cụm ngành lọc hóa dầu khép kín: dòng nguyên liệu đầu vào và sản phẩm xăng dầu đầu ra đều được kiểm soát bởi các công ty thành viên của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, tạo ra rất ít hiệu ứng lan tỏa đến khu vực doanh nghiệp tư nhân địa phương. Bảng cơ cấu chi ngân sách cũng phản ánh Thanh Hóa phải dành tới 59,7% chi thường xuyên năm 2011 (trong đó giáo dục chiếm 40%), hạn chế đáng kể nguồn vốn đầu tư công trực tiếp cho cơ sở hạ tầng cụm ngành công nghệ cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa cần chủ động phối hợp với Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ cho phép áp dụng cơ chế tài khóa đặc thù: giữ lại một tỷ lệ điều tiết hợp lý (khoảng 15-20%) từ nguồn thu thuế và ngân sách phát sinh từ Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn sau khi đi vào vận hành từ năm 2017 để tái đầu tư trực tiếp vào các công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội trọng yếu của địa phương.

Thứ hai, Sở Công Thương và Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn cần tái định hướng chiến lược xúc tiến đầu tư, chuyển trọng tâm sang hỗ trợ các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo thâm dụng lao động đang có đà tăng trưởng bứt phá trong giai đoạn vừa qua như sản xuất da giày (tăng trưởng 78,05%), may mặc (tăng trưởng 49,02%) và sản phẩm nội thất (tăng trưởng 31,76%). Mục tiêu đến năm 2020 là thu hút từ 150-200 doanh nghiệp quy mô vừa và lớn, tạo thêm 100.000 việc làm phi nông nghiệp nhằm hấp thu hiệu quả 56% lực lượng lao động đang dôi dư trong khu vực nông nghiệp.

Thứ ba, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng các trường Đại học Hồng Đức, Đại học Công nghiệp TP.HCM (phân hiệu Thanh Hóa) và hệ thống trường nghề triển khai chương trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực giai đoạn 2015-2020. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 9,9% lên trên 25% vào năm 2020, gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng thực tế của các doanh nghiệp chế tạo và chuỗi cung ứng công nghiệp.

Thứ tư, Sở Giao thông Vận tải và Sở Kế hoạch và Đầu tư cần đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông huyết mạch, phối hợp hoàn thành tuyến cao tốc Ninh Bình - Thanh Hóa và nâng cấp Quốc lộ 1A với 4 làn xe cơ giới nhằm rút ngắn thời gian di chuyển từ Nghi Sơn về trung tâm Hà Nội từ 5 giờ xuống còn 2 giờ. Đồng thời, duy trì cải cách hành chính để giữ vững vị thế chỉ số PCI trong nhóm 10 tỉnh dẫn đầu cả nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ lãnh đạo và chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh (UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương, Ban Quản lý Khu kinh tế) có thể ứng dụng khung phân tích để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch các khu công nghiệp phù hợp với lợi thế so sánh thực tế thay vì chạy theo các dự án thâm dụng vốn nhưng ít tạo việc làm.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế phát triển và Quản lý kinh tế có thể sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp phân tích cụm ngành theo mô hình Kim cương của Michael Porter và phương pháp phân rã cấu phần năng suất Fagerberg ứng dụng cho cấp độ địa phương.

Nhóm hiệp hội doanh nghiệp, các nhà đầu tư tư nhân và doanh nghiệp FDI trong các lĩnh vực may mặc, da giày, vật liệu xây dựng và logistics có thể khai thác các dữ liệu phân tích thị trường lao động, hạ tầng cảng biển Nghi Sơn và các chính sách ưu đãi đất đai để xây dựng phương án mở rộng sản xuất.

Nhóm chuyên gia tư vấn chiến lược và các tổ chức tài chính phát triển có thể sử dụng các phát hiện thực nghiệm để đánh giá tác động lan tỏa của các siêu dự án lọc hóa dầu, từ đó thẩm định chính xác tính khả thi kinh tế - xã hội của các khoản tín dụng đầu tư quy mô lớn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn không thể trở thành động lực duy nhất dẫn dắt kinh tế tỉnh Thanh Hóa?
Dự án có quy mô vốn trên 9 tỷ USD nhưng là ngành siêu thâm dụng vốn, sử dụng ít lao động và vận hành theo quy trình kỹ thuật khép kín với 100% dầu thô nhập khẩu từ Kuwait. Do thiếu vắng mạng lưới doanh nghiệp phụ trợ và nguồn nhân lực kỹ thuật cao tại chỗ, dự án tạo ra rất ít hiệu ứng lan tỏa nội địa.

Nguồn gốc tăng trưởng năng suất lao động của Thanh Hóa giai đoạn 2001-2011 phản ánh điều gì?
Phân tích theo mô hình Fagerberg chỉ ra tăng trưởng năng suất chủ yếu đến từ hiệu ứng nội ngành nhờ cải tiến kỹ thuật nội bộ của từng doanh nghiệp. Hiệu ứng dịch chuyển lao động giữa các ngành rất thấp do 56% lao động vẫn mắc kẹt trong khu vực nông nghiệp có năng suất thấp.

Thanh Hóa sở hữu những lợi thế cạnh tranh tự nhiên nào nổi bật nhất cho phát triển kinh tế?
Thanh Hóa có quy mô dân số trên 3,4 triệu người (đứng thứ 3 cả nước), lực lượng lao động dồi dào trên 2,17 triệu người, bờ biển dài 102 km với cảng nước sâu Nghi Sơn tiếp nhận tàu 50.000 tấn và vị trí cửa ngõ kết nối miền Bắc với miền Trung thuận lợi cho lưu thông hàng hóa.

Những ngành kinh tế nào phù hợp nhất để tỉnh Thanh Hóa ưu tiên phát triển trong ngắn và trung hạn?
Tỉnh nên ưu tiên các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo thâm dụng lao động có tốc độ tăng trưởng cao như da giày (tăng 78,05%), may mặc (tăng 49,02%), sản xuất nội thất (tăng 31,76%), sản xuất vật liệu xây dựng xi măng và du lịch biển nhằm giải quyết việc làm diện rộng.

Yếu tố nào giúp chỉ số năng lực cạnh tranh PCI của Thanh Hóa có sự bứt phá mạnh mẽ vào năm 2013?
Chỉ số PCI của tỉnh đạt 61,59 điểm (xếp hạng 8 toàn quốc năm 2013) nhờ những cải cách vượt bậc trong việc giảm chi phí gia nhập thị trường, tạo điều kiện tiếp cận đất đai ổn định, nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu thời gian thanh kiểm tra và đẩy mạnh dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ bản chất tăng trưởng kinh tế Thanh Hóa: chuyển dịch mạnh về cơ cấu GDP nhưng chuyển dịch cơ cấu lao động còn chậm trễ, năng suất khu vực nông nghiệp chỉ bằng 1/7 khu vực công nghiệp.
• Khẳng định mục tiêu biến Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn thành hạt nhân cụm ngành dẫn dắt toàn tỉnh là không khả thi do chuỗi giá trị khép kín, thiếu tính lan tỏa và tỷ lệ lao động kỹ thuật cao địa phương chỉ đạt 9,9%.
• Xác định lợi thế cạnh tranh cốt lõi của địa phương nằm ở quy mô nguồn nhân lực dồi dào, phù hợp nhất với các ngành chế biến - chế tạo thâm dụng lao động như may mặc, da giày, chế biến lâm sản và du lịch.
• Đóng góp khung chính sách thực tiễn giai đoạn 2015-2020: cơ chế tài khóa đặc thù giữ lại nguồn thu từ dự án Nghi Sơn để đầu tư nâng cấp giáo dục, y tế và hạ tầng kết nối cao tốc Ninh Bình - Thanh Hóa dưới 2 giờ di chuyển.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương khẩn trương chuyển hướng ưu tiên thu hút đầu tư, liên kết các cơ sở đào tạo nghề với doanh nghiệp nhằm đưa năng suất lao động địa phương phát triển bền vững. Hãy tham khảo toàn văn nghiên cứu để áp dụng các hàm ý chính sách giá trị này vào thực tiễn quản lý kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng việc trình bày bối cảnh chính sách và mục tiêu nghiên cứu của đề tài, sau đó đề xuất câu hỏi nghiên cứu. Chương 2, tác giả trình bày hiện trạng phát triển kinh tế- xã hội tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 2001-2011. Phương pháp nghiên cứu, khung phân tích năng lực cạnh tranh Vùng- Địa phương và thực trạng năng lực cạnh tranh của tỉnh Thanh Hóa được tác giả trình bày trong Chương 3. Chương 4 tác giả phân tích cụm ngành lọc hóa dầu Thanh Hóa.

Sau cùng, Chương 5 tác giả đưa ra các đánh giá và gợi ý chính sách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Thanh Hóa. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 CHƯƠNG 2. HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỈNH THANH HÓA 2.1 Các chỉ tiêu phản ánh mức độ phát triển kinh tế 2.1 GDP, đầu tư và xuất nhập khẩu Hình 2.1 cho thấy tốc độ tăng trưởng GDP của Thanh Hóa tăng nhẹ và đều trong các giai đoạn 2001- 2004; giai đoạn 2006- 2008; có hiện tượng giảm đột ngột trong các năm 2005 (8,5%), 2009 (10,8%) tuy nhiên lại tăng mạnh vào năm tiếp theo với tốc độ năm 2006 đạt 10,2% và năm 2010 đạt 13,66%. Trong giai đoạn 2001- 2007, tốc độ tăng trưởng GDP của cả nước cũng tăng nhẹ và khá ổn định.

Tuy nhiên đến năm 2008, do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới, tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam bắt đầu đi xuống và đỉnh điểm là năm 2009 với mức giảm sâu xuống 5,32%. Trong giai đoạn từ năm 2009- 2011, tốc độ tăng trưởng GDP của Thanh Hóa có cùng xu hướng tăng trưởng đồng thời đạt gấp đôi tốc độ tăng trưởng GDP của cả nước, cao nhất vào năm 2010 với mức tăng trưởng 13,66%.1 Tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2001-2011 (giá 1994) Nguồn: NGTK Việt Nam năm 2000, 2005, 2010; NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011. Trong suốt giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2007, nguồn vốn đầu tư từ khu vực kinh tế Nhà nước và khu vực ngoài quốc doanh khá cân bằng. Từ năm 2008 đến năm 2010, nguồn vốn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Nhà nước có xu hướng tăng lên và chiếm tỷ trọng cao hơn, đóng vai trò dẫn dắt trong việc tăng trưởng kinh tế của tỉnh trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế.2 Vốn đầu tư giai đoạn 2001- 2011 (tỷ đồng) Nguồn: NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011.

Kim ngạch xuất khẩu của Thanh Hóa tăng dần qua các năm, từ năm 2007 có xu hướng tăng nhanh và mạnh hơn. Năm 2011, kim ngạnh xuất khẩu đạt 394,34 triệu USD. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh là hàng công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp, chiếm đến 74,2% tổng giá trị xuất khẩu. Kim ngạch nhập khẩu của tỉnh khá ổn định trong giai đoạn năm 2000- 2007.

Đột biến vào năm 2008, giá trị nhập khẩu tăng cao hơn giá trị xuất khẩu, đạt 162,33 triệu USD. Các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là hàng công nghiệp nặng, khoáng sản, phục vụ cho nhu cầu sản xuất công nghiệp trong tỉnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu (triệu USD) Nguồn: NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011. Thanh Hóa là một tỉnh nghèo với thu nhập bình quân đầu người thấp hơn khá nhiều so với trung bình cả nước.

Thu nhập bình quân đầu người năm 2010 đạt 839,7 nghìn đồng/người, chỉ bằng 60% so với cả nước và xếp thứ 13/14 tỉnh Vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, thứ 54/64 tỉnh trên cả nước.1 Thu nhập bình quân đầu người/tháng (1.000đ/người) Tỉnh 2006 2008 2010 Thanh Hóa 395 604,7 839,7 Nghệ An 413 639,9 919,6 Hà Tĩnh 400 594,8 839,7 Quảng Bình 420 645 949,7 Quảng Trị 436 659,6 950,7 Huế 517 803,6 1058,3 Cả nước 636,5 995,2 1387,2 Nguồn: Số liệu thống kê vị thế kinh tế- xã hội 63 tỉnh, thành phố Việt Nam. Thanh Hóa có tỷ lệ hộ nghèo cao thứ 2 khu vực Bắc Trung Bộ chỉ sau tỉnh Hà Tĩnh và thứ 16 cả nước, năm 2010 đạt 25,3%1 cao gần gấp đôi so với trung bình của cả nước. Đây là một gánh nặng về chính sách cho tỉnh. 1 Hội Thống kê Việt Nam (2011).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Cơ cấu kinh tế * Cơ cấu GDP phân theo ngành: gồm 3 khu vực: 1. Nông, lâm, thủy sản; 2. Công nghiệp, xây dựng; 3. Du lịch, dịch vụ.4 Cơ cấu GDP giai đoạn 2001- 2011 (giá 1994) Nguồn: NGTK Việt Nam năm 2000, 2005, 2010; NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011.

Cơ cấu GDP tỉnh Thanh Hóa đang có xu hướng chuyển từ khu vực 1 sang khu vực 2, phù hợp với xu thế chung của cả nước và nhu cầu phát triển công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước. Năm 2001, cơ cấu GDP khu vực 1 của tỉnh chiếm 37% nhưng sang đến năm 2011 giảm xuống chỉ còn 19%; Cơ cấu GDP của khu vực 2 tăng từ 31% vào năm 2001 lên 49% vào năm 2011; Khu vực 3 có khá ít biến động, ngoại trừ năm 2008 giảm mạnh xuống 15%. Trong cơ cấu GDP khu vực 2 tỉnh Thanh Hóa, ngành công nghiệp chế tạo, chế biến chiếm tỷ lệ rất lớn, năm 2011 chiếm tới 63,7% cơ cấu GDP khu vực 2, được đóng góp bởi các doanh nghiệp sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ, mây tre đan; may mặc; giày da; chế biến đồ hộp, thủy hải sản trên địa bàn tỉnh. Ngành công nghiệp xây dựng tăng nhanh và mạnh hơn trong những năm từ 2007 đến nay, cùng với chính sách đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng mạnh mẽ của Nhà nước phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh cũng như cả nước.

Năm 2011, đóng góp của ngành công nghiệp xây dựng vào GDP tỉnh đạt giá trị 3498,4 tỷ đồng, chiếm 31,52% cơ cấu GDP khu vực 2 của tỉnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Cơ cấu GDP khu vực 2 (tỷ đồng, giá 1994) Nguồn: NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011. * Cơ cấu lao động theo ngành Hình 2.6 Cơ cấu lao động theo ngành Nguồn: NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011.6, cơ cấu lao động theo ngành trong suốt giai đoạn 2001- 2009 hầu như không có sự thay đổi. Sang năm 2010, 2011 có sự dịch chuyển lao động mạnh mẽ từ khu vực 1 sang khu vực 2 và khu vực 3.

Cụ thể là năm 2011, lao động ở khu vực 1 chỉ còn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 56%, khu vực 2 tăng lên 20% và khu vực 3 tăng lên 24%. Có được điều này là do sự phát triển ngày một nhiều của các ngành nghề thương mại, dịch vụ, chế biến, chế tạo.2 Các chỉ tiêu phản ánh năng suất * Năng suất lao động phân theo khu vực kinh tế Năng suất lao động của khu vực 2 cao hơn hẳn so với khu vực 1 và khu vực 3. Tốc độ tăng năng suất của khu vực 1 rất chậm, năm 2001 đạt 2,4 triệu đồng/lao động nhưng đến năm 2011 chỉ mới tăng lên đến 3,6 triệu đồng/lao động, kém hơn 5,5 lần vào năm 2001 và 7,3 lần vào năm 2011 so với khu vực 2.7 Năng suất lao động phân theo khu vực kinh tế (triệu đồng/lao động, giá 1994) Nguồn: NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011. * Nguồn gốc tăng trưởng năng suất: Áp dụng phương pháp phân tích dịch chuyển cấu phần của Fagerberg (2000), nguồn gốc tăng trưởng năng suất của nền kinh tế được xác định qua 3 hiệu ứng: i.

Hiệu ứng tĩnh: do sự dịch chuyển lao động giữa các ngành. Hiệu ứng động: do sự chuyển dịch lao động giữa các ngành và thay đổi năng suất nội ngành. Hiệu ứng nội ngành: do sự thay đổi năng suất trong nội ngành. Kết quả phân tích nguồn gốc tăng trưởng năng suất tỉnh Thanh Hóa được thể hiện trên Hình 2.8 cho thấy, trong suốt cả giai đoạn 2001-2011, hiệu ứng nội ngành đóng vai trò lớn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 nhất trong tăng trưởng năng suất của tỉnh, sau đó đến hiệu ứng tĩnh và cuối cùng là hiệu ứng động.

Điều này chứng tỏ, động lực tăng trưởng năng suất của Thanh Hóa đến từ việc cải thiện năng suất lao động của bản thân các ngành, chứ không phải do sự chuyển dịch lao động giữa các ngành.8 Nguồn gốc tăng trưởng năng suất Nguồn: NGTK tỉnh Thanh Hóa năm 2000- 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011. Kết luận Từ những kết quả phân tích trên cho thấy, tỉnh Thanh Hóa vẫn đang còn là tỉnh nghèo và chậm phát triển với mức thu nhập bình quân đầu người thuộc những hạng cuối trong Vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung cũng như trên cả nước; tỷ lệ hộ nghèo ở mức cao gần gấp đôi so với trung bình cả nước và xếp thứ 2 trong vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung; mức độ tập trung lao động ở khu vực 1 chiếm tới gần 60% (năm 2011), năng suất lao động thấp và chậm cải thiện. Đây là những trở ngại cần được cải thiện để tỉnh Thanh Hóa có thể phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 CHƯƠNG 3.

THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH TỈNH THANH HÓA 3.1 Khung phân tích năng lực cạnh tranh Vùng - Địa phương Theo Michael E.Porter (2008), năng lực cạnh tranh của một quốc gia được đo lường bằng năng suất sử dụng lao động, vốn, tài nguyên thiên nhiên. Năng suất là nhân tố quyết định quan trọng nhất của mức sống bền vững của một quốc gia, là nguyên nhân sâu xa của thu nhập bình quân đầu người. Một địa phương muốn phát triển bền vững phải dựa vào tăng trưởng năng suất bền vững, để đạt được điều này, địa phương cần liên tục cải thiện, nâng cấp mình cho phù hợp với quá trình phát triển của xã hội. Như vậy, nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương chính là nâng cao năng suất.

Theo lý thuyết về năng lực cạnh tranh quốc gia của Michael Porter, được điều chỉnh bởi Vũ Thành Tự Anh phù hợp với điều kiện vùng, địa phương của Việt Nam, các nhân tố nền tảng quyết định năng suất của địa phương được chia thành 3 nhóm: (i) các yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương bao gồm tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, quy mô địa phương; (ii) năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương bao gồm hạ tầng văn hóa- xã hội- y tế- giáo dục và chính sách tài khóa, tín dụng, cơ cấu kinh tế của địa phương; (iii) năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp bao gồm môi trường kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật, trình độ phát triển cụm ngành, hoạt động và chiến lược của doanh nghiệp.