Chương 1 LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ VẤN ĐỀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 1.1 Cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh ngân hàng 1.1 Lý luận chung về cạnh tranh 1.1 Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là một khái niệm được sử dụng rất phổ biến trong lý thuyết kinh tế. Có thể hiểu cạnh tranh là sự tranh đua, đấu tranh gay gắt giữa những người sản xuất, kinh doanh hàng hóa nhằm giành lấy những điều kiện có lợi về sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu được lợi nhuận cao nhất. Cạnh tranh giữa hai hay nhiều chủ thể kinh tế nhằm giành cho mình thị phần lớn hơn trên thị trường. Mặc dù trên thị trường đôi khi vẫn có những tác động tiêu cực không thể phủ nhận, cạnh tranh vẫn luôn giữ vai trò là động lực tăng trưởng, là công cụ giúp nâng cao hiệu quả trong việc sử dụng các nguồn lực trong nền kinh tế thị trường.
Xét trên góc độ doanh nghiệp, cạnh tranh luôn được xem là yếu tố kích thích, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đổi mới, cải tiến công nghệ sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí. Xét trên góc độ các quan hệ kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp luôn phải chịu các sức ép của cạnh tranh nên phải tìm kiếm mở rộng thị phần, phải xây dựng và thực hiện các chiến lược kinh doanh để có thể vươn ra thị trường quốc tế. Ngày nay, hội nhập vào kinh tế khu vực và quốc tế là một hướng đi đúng, tất yếu của các quốc gia, và của một doanh nghiệp. Do vậy, việc chấp nhận cạnh tranh được coi như là một cách tiếp cận sống còn.2 Lợi thế cạnh tranh Lợi thế cạnh tranh là những gì làm cho doanh nghiệp nổi bật hay khác biệt so với các đối thủ cạnh tranh, đó là những thế mạnh mà tổ chức có hoặc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 khai thác tốt hơn những đối thủ cạnh tranh.
Theo giáo sư Michael Porter, lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp được thể hiện ở hai khía cạnh sau: + Chi phí: tức là theo đuổi mục tiêu giảm chi phí đến mức thấp nhất có thể được. Doanh nghiệp nào có chi phí thấp thì doanh nghiệp đó có nhiều lợi thế hơn trong quá trình cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Chi phí thấp mang lại cho doanh nghiệp tỷ lệ lợi nhuận cao hơn mức bình quân trong ngành bất chấp sự hiện diện của các lực lượng cạnh tranh mạnh mẽ. + Sự khác biệt hóa: tức là lợi thế cạnh tranh có được từ những khác biệt xoay quanh sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp bán ra thị trường.
Những khác biệt này có thể thể hiện dưới nhiều hình thức, như: sự điển hình về thiết kế hay danh tiếng sản phẩm, công nghệ sản xuất, đặc tính sản phẩm, dịch vụ khách hàng, mạng lưới bán hàng.3 Các yếu tố góp phần tạo nên lợi thế cạnh tranh trong doanh nghiệp Lợi thế cạnh tranh là một trong những thế mạnh mà doanh nghiệp có hoặc có thể huy động để có thể cạnh tranh với các doanh nghiệp khác. Một doanh nghiệp để có thể đạt được những lợi thế cạnh tranh thì cũng cần cần nghiên cứu các một số yếu tố sau: + Một là, nguồn gốc của sự khác biệt đối với đối thủ cạnh tranh, doanh nghiệp có gì vượt trội hơn về mặt chất lượng, giá cả sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và mạng lưới phân phối. + Hai là, thế mạnh của doanh nghiệp về cơ sở vật chất, văn phòng nhà xưởng, trang thiết bị kỹ thuật. + Ba là, khả năng doanh nghiệp có thể phát triển sản phẩm mới, đổi mới dây chuyền công nghệ, hệ thống phân phối.
+ Bốn là, chất lượng của sản phẩm hàng hóa, dịch vụ + Năm là, khả năng liên kết, đối ngoại với các doanh nghiêp trong nước với nước ngoài, hoặc sử dụng sự trợ giúp của các tổ chức khác trong cạnh tranh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 + Sáu là, khả năng của doanh nghiệp trong việc quản lý chi phí, huy động vốn và thanh toán các nghĩa vụ tài chính. + Bảy là, sự thích nghi của tổ chức đó chính là sự mềm dẻo của tổ chức để thích ứng với sự thay đổi của môi trường. Sự thích nghi của hệ thống quyền lực lãnh đạo và tổ chức hành chính trong lĩnh vực hoạt động.2 Cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh ngân hàng 1.1 Khái niệm, đặc trưng cạnh tranh của Ngân hàng thương mại Cạnh tranh trong hoạt động NHTM là khả năng tạo ra và sử dụng có hiệu quả các lợi thế so sánh, để giành thắng lợi trong quá trình cạnh tranh, là động lực để ngân hàng đưa ra những sản phẩm dịch vụ có chất lượng cao, nhằm khẳng định vị trí của mình vượt lên khỏi các ngân hàng khác trong cùng lĩnh vực hoạt động.
Cũng như các loại hình doanh nghiệp khác trong nền kinh tế thị trường, các NHTM cũng luôn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt, và vì đối tượng kinh doanh của NHTM chủ yếu là các dịch vụ tài chính nên cạnh tranh trong lĩnh vực này có một số điểm khác biệt. - Một là, các ngân hàng cạnh tranh với nhau nhưng cũng có sự hợp tác trong một hoặc một số lĩnh vực kinh doanh. - Hai là, cạnh tranh ngân hàng luôn phải hướng tới một thị trường lành mạnh, tránh xảy ra rủi ro hệ thống. - Ba là, cạnh tranh ngân hàng thông qua thị trường có sự can thiệp gián tiếp và thường xuyên của Ngân hàng trung ương của mỗi quốc gia hoặc của khu vực.
- Bốn là, cạnh tranh ngân hàng phụ thuộc lớn vào các yếu tố bên ngoài như môi trường kinh doanh, doanh nghiệp, dân cư, tập quán dân tộc, hạ tầng cơ sở,… - Năm là, cạnh tranh ngân hàng còn chịu sự tác động, chi phối từ các chính sách tài chính, tiền tệ của Nhà nước, chính sách kinh tế vĩ mô như; lạm phát, lãi suất, tăng trưởng, suy thoái,… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Ngoài ra, cạnh tranh ngân hàng còn bị chi phối bỡi các cam kết, hiệp định thương mại trong khu vực và quốc tế.2 Các nhân tố tác động đến cạnh tranh của các NHTM a. Các nhân tố khách quan: Có 4 tác nhân ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của một ngân hàng thương mại - Tác nhân từ phía NHTM mới tham gia thị trường. Các NHTM mới tham gia thị trường với những lợi thế quan trọng như: + Mở ra những tiềm năng mới. + Có động cơ và ước vọng giành được thị phần.
+ Đã tham khảo kinh nghiệm từ những NHTM đang hoạt động. + Có được những thống kê đầy đủ và dự báo về thị trường. Như vậy, bất kể thực lực của NHTM mới là thế nào, thì các NHTM hiện tại đã thấy một mối đe dọa về khả năng thị phần bị chia sẻ; ngoài ra, các NHTM mới có những kế sách và sức mạnh mà các NHTM hiện tại chưa thể có thông tin và chiến lược ứng phó. - Tác nhân là các NHTM hiện tại Đây là những mối lo thường trực của các NHTM trong kinh doanh.
Đối thủ cạnh tranh ảnh hưởng đến chiến lược hoạt động kinh doanh của NHTM trong tương lai. Ngoài ra, sự có mặt của các đối thủ cạnh tranh thúc đẩy ngân hàng phải thường xuyên quan tâm đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng các dịch vụ cung ứng để chiến thắng trong cạnh tranh. - Tác nhân là sức ép từ phía khách hàng Một đặc điểm quan trọng của ngành ngân hàng là tất cả các cá nhân, tổ chức kinh doanh sản xuất hay tiêu dùng, thậm chí là các ngân hàng khác cũng đều có thể vừa là người mua các sản phẩm dịch vụ ngân hàng, vừa là người bán sản phẩm dịch vụ cho ngân hàng. Những người bán sản phẩm thông qua các hình thức gửi tiền, cho vay đều mong muốn là nhận được một lãi suất cao hơn; trong khi đó những người mua sản phẩm (đi vay) lại muốn chỉ phải trả một chi phí vay vốn nhỏ hơn thực tế.
Như vậy, ngân hàng sẽ phải đối mặt với sự mâu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 thuẫn giữa hoạt động tạo lợi nhuận có hiệu quả và giữ chân được khách hàng cũng như có được nguồn vốn giá thấp nhất có thể. Điều này đặt ra cho các ngân hàng nhiều khó khăn trong định hướng cũng như phương thức kinh doanh của mình. - Tác nhân là sự xuất hiện các dịch vụ mới Sự ra đời hàng loạt các tổ chức tài chính trung gian đe dọa lợi thế của các NHTM khi cung cấp các dịch vụ tài chính mới cũng như các dịch vụ truyền thống vốn vẫn do các NHTM đảm nhiệm. Các trung gian này cung cấp cho khách hàng những sản phẩm mang tính khác biệt và tạo cho người mua sản phẩm có cơ hội chọn lựa đa dạng hơn, thị trường ngân hàng mở rộng hơn.
Điều này tất yếu sẽ tác động làm giảm đi tốc độ phát triển của các NHTM, suy giảm thị phần. Thực tế cho thấy rằng, khi các NHTM có thể đứng lên trong cạnh tranh thì hệ thống NHTM sẽ ngày càng lớn mạnh hơn, có thể chịu được các cú sốc của nền kinh tế. Nhóm nhân tố chủ quan Ngoài các nhân tố khách quan tác động đến năng lực cạnh tranh của các NHTM, trên thực tế, nhóm các nhân tố thuộc về nội tại của hệ thống NHTM cũng ảnh hưởng rất lớn đến năng lực cạnh tranh của các ngân hàng này, chúng bao gồm: - Năng lực điều hành của ban lãnh đạo ngân hàng - Quy mô vốn và tình hình tài chính của NHTM - Công nghệ cung ứng dịch vụ ngân hàng - Chất lượng nhân viên - Cấu trúc tổ chức - Danh tiếng và uy tín của NHTM Bên cạnh đó, đặc điểm sản phẩm và đặc điểm khách hàng của NHTM cũng là nhân tố chi phối đến khả năng cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Cụ thể: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Tác nhân về đặc điểm sản phẩm Cạnh tranh trong kinh doanh của NHTM bị chi phối bởi các đặc điểm hoạt động kinh doanh của nó.
Sản phẩm chính sử dụng trong hoạt động kinh doanh của NHTM là vốn, đó là loại sản phẩm có tính xã hội và có tính nhạy cảm cao, chỉ một biến động nhỏ (thay đổi lãi suất ) cũng có ảnh hưởng to lớn đến hoạt động kinh doanh của các NHTM nói riêng và hoạt động của toàn xã hội nói chung. Từ đặc điểm này dẫn đến cạnh tranh giữa các NHTM ngày càng trở nên quyết liệt.