Năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ

Nghiên cứu năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ, phân tích cơ hội và thách thức trong bối cảnh toàn cầu.

• Trường học: Không có thông tin
• Chuyên ngành: Không có thông tin
• Đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: Không có thông tin
• Địa điểm: Không có thông tin

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của phân tích năng lực cạnh tranh hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ
• 1.1. Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của hàng hóa
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh hàng thủy sản xuất khẩu
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Thị trường hàng thủy sản ở Mỹ
• 1.3.2. Sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ
• 1.3.3. Kinh nghiệm của một số nước trong nâng cao năng lực cạnh tranh hàng thủy sản xuất khẩu vào thị trường Mỹ
• 2. Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ
• 2.1. Hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam trên thị trường Mỹ từ năm 1994 đến nay
• 2.1.1. Kim ngạch xuất khẩu
• 2.1.2. Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu
• 2.1.3. Phương thức xuất khẩu
• 2.2. Phân tích năng lực cạnh tranh hàng thủy sản của Việt Nam trên thị trường Mỹ
• 2.2.1. Phân tích theo phương pháp SWOT
• 2.2.2. Phân tích theo phương pháp GAP
• 2.3. Đánh giá chung về năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ
• 3. Chương 3: Các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ
• 3.1. Nhóm giải pháp đối với Nhà nước
• 3.1.1. Cải thiện quan hệ Việt Nam - Mỹ
• 3.1.2. Hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản trong hiểu biết hệ thống luật pháp của Mỹ và trợ giúp pháp lý khi cần thiết
• 3.1.3. Hỗ trợ xúc tiến xuất khẩu cho các doanh nghiệp
• 3.1.4. Chính sách đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ lao động trong ngành thủy sản
• 3.1.5. Đầu tư cơ sở hạ tầng
• 3.1.6. Kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm
• 3.2. Nhóm giải pháp đối với các cơ sở sản xuất, nuôi trồng, khai thác và xuất khẩu thủy sản sang thị trường Mỹ
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng, hạ giá thành sản phẩm thủy sản xuất khẩu trong các khâu nuôi trồng, khai thác, chế biến nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường Mỹ
• 3.2.2. Cạnh tranh bằng thương hiệu - một biện pháp mang lại hiệu quả kinh tế cao khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ
• 3.2.3. Đẩy mạnh việc nghiên cứu, tìm hiểu về thị trường Mỹ
• 3.2.4. Tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm tại thị trường Mỹ
• 3.2.5. Phát triển hệ thống phân phối hàng thủy sản trên thị trường Mỹ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ

Năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Thủy sản Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc thâm nhập vào thị trường lớn này. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao vị thế, cần phải hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.

1.1. Đặc điểm thị trường thủy sản Mỹ và cơ hội cho Việt Nam

Thị trường thủy sản Mỹ có nhu cầu cao về chất lượng và an toàn thực phẩm. Việt Nam cần tận dụng cơ hội này để gia tăng xuất khẩu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

1.2. Tình hình xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Mỹ

Kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Mỹ đã tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để duy trì đà tăng trưởng này.

II. Thách thức đối với năng lực cạnh tranh hàng thủy sản Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, hàng thủy sản Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như chất lượng sản phẩm, chính sách thương mại và cạnh tranh từ các nước khác đang ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

2.1. Quy định khắt khe về an toàn thực phẩm tại Mỹ

Mỹ có những quy định nghiêm ngặt về vệ sinh an toàn thực phẩm. Hàng thủy sản Việt Nam cần phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn này để có thể xuất khẩu thành công.

2.2. Cạnh tranh từ các nước khác

Hàng thủy sản từ các nước như Trung Quốc và Thái Lan cũng đang chiếm lĩnh thị trường Mỹ. Việt Nam cần có chiến lược cạnh tranh hiệu quả để giữ vững thị phần.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh hàng thủy sản Việt Nam

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp và chiến lược hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường khả năng tiếp cận thị trường.

3.1. Cải thiện chất lượng sản phẩm thủy sản

Chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định trong việc thâm nhập thị trường Mỹ. Cần đầu tư vào công nghệ chế biến và kiểm soát chất lượng để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

3.2. Chiến lược marketing hiệu quả

Xây dựng chiến lược marketing phù hợp để quảng bá sản phẩm thủy sản Việt Nam. Việc tạo dựng thương hiệu mạnh sẽ giúp tăng cường nhận diện và thu hút khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh hàng thủy sản Việt Nam đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và điểm yếu. Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình xuất khẩu trong tương lai.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu trước đây

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh là cần thiết để hàng thủy sản Việt Nam có thể tồn tại và phát triển trên thị trường Mỹ.

4.2. Các mô hình thành công từ các nước khác

Học hỏi từ các mô hình thành công của các nước khác trong việc xuất khẩu thủy sản sẽ giúp Việt Nam có thêm kinh nghiệm và chiến lược hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho hàng thủy sản Việt Nam

Năng lực cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, cần có những nỗ lực liên tục để vượt qua các thách thức và tận dụng cơ hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cạnh tranh

Nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ giúp tăng trưởng xuất khẩu mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam.

5.2. Triển vọng trong tương lai

Với những chiến lược đúng đắn, hàng thủy sản Việt Nam có thể mở rộng thị phần tại Mỹ và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1995 - 2005 ghi nhận bước nhảy vọt của ngành thủy sản Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng từ 550,5 triệu USD lên 2,6 tỷ USD với tốc độ bình quân 14,5%/năm, mở rộng hiện diện tới hơn 105 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong tiến trình hội nhập, việc Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (BTA) chính thức có hiệu lực từ ngày 10/12/2001 đã mở ra cánh cửa tiếp cận thị trường tiêu thụ hàng đầu thế giới với quy mô GDP thời điểm năm 2002 đạt 10.450 tỷ USD, chiếm hơn 21% tổng thu nhập toàn cầu.

Tuy nhiên, dù dung lượng thị trường Mỹ rất lớn với nhu cầu nhập khẩu tôm đạt 532.159 tấn vào năm 2005, thủy sản Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ lớn và hàng loạt rào cản thương mại. Các vụ kiện chống bán phá giá cá tra, cá ba sa và tôm từ phía Hiệp hội Cá nheo Mỹ (CFA) cùng Liên minh tôm miền Nam nước Mỹ (SSA), kết hợp rào cản kỹ thuật kiểm soát dư lượng kháng sinh khắt khe ở ngưỡng 0,3 ppb đã đặt ra thách thức sống còn cho năng lực cạnh tranh của toàn ngành.

Luận văn tập trung làm rõ thực trạng năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam tại thị trường Mỹ, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và so sánh khoảng cách cạnh tranh với các đối thủ trực tiếp. Phạm vi nghiên cứu bao quát từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ ngoại giao năm 1994 đến năm 2005, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp định hướng đến năm 2010. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa kinh tế - xã hội to lớn, tác động trực tiếp đến sinh kế của gần 4 triệu lao động, củng cố vị thế mặt hàng xuất khẩu chủ lực đứng thứ ba cả nước và thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên sự kết hợp giữa lý luận kinh tế cổ điển và các mô hình cạnh tranh hiện đại. Nền tảng đầu tiên dựa trên học thuyết của Adam Smith về vai trò của tự do cạnh tranh trong điều tiết thị trường và lý luận của Karl Marx về phân công lao động xã hội, cạnh tranh nội bộ ngành nhằm hạ thấp chi phí cá biệt để thu lợi nhuận siêu ngạch. Tiếp đó, nghiên cứu vận dụng mô hình lợi thế cạnh tranh của Michael Porter, khẳng định năng lực cạnh tranh quốc gia và ngành hàng được quyết định bởi năng suất sử dụng các nguồn lực tự nhiên, vốn và lao động nhằm thúc đẩy tăng trưởng GDP bền vững. Quan điểm về chi phí đơn vị của Markusen và năng lực cung ứng sản phẩm chất lượng cao với giá cạnh tranh của Cocburn cũng được tích hợp để soi chiếu cấp độ doanh nghiệp.

Khung khái niệm trọng tâm của nghiên cứu bao gồm 4 nội dung:

1. Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh hàng hóa trên thị trường quốc tế.
2. Hình thức cạnh tranh dọc (cạnh tranh dựa trên sự khác biệt chi phí bình quân) và cạnh tranh ngang.
3. Ba cấp độ cạnh tranh tương hỗ gồm cấp độ quốc gia, cấp độ doanh nghiệp và cấp độ sản phẩm.
4. Chuỗi giá trị thủy sản khép kín từ nuôi trồng, khai thác, chế biến đến logistics và phân phối thương mại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp và chuẩn hóa từ hệ thống thống kê chính thống của Cơ quan Quản lý Thủy hải sản Mỹ (NMFS), Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), Bộ Thủy sản Việt Nam, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) và Ngân hàng Thế giới (WB) trong giai đoạn 1994 - 2005.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích, tập trung khảo sát chuỗi số liệu của 3 nhóm mặt hàng xuất khẩu trọng điểm (tôm, cá da trơn, cá ngừ) chiếm trên 80% tổng kim ngạch sang Mỹ, đồng thời phân tích đối sánh dữ liệu của 3 chủ thể cung ứng hàng đầu là Việt Nam, Thái Lan và Trung Quốc. Phương pháp này được lựa chọn nhằm tối ưu hóa tính đại diện và tập trung nguồn lực vào các phân khúc có dung lượng thương mại lớn nhất.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp giữa ma trận SWOT và phương pháp phân tích khoảng cách GAP. Ma trận SWOT đánh giá đa chiều các yếu tố nội tại (chi phí nhân công, điều kiện tự nhiên bờ biển) và ngoại cảnh (hàng rào thuế quan, quy định DOC). Phân tích GAP đo lường khoảng cách về thị phần, giá thành, công nghệ chế biến và hệ thống phân phối giữa Việt Nam và các đối thủ. Việc phối hợp hai phương pháp này giúp lượng hóa chính xác vị thế cạnh tranh và khắc phục nhược điểm của các phương pháp định tính đơn lẻ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 3 phát hiện then chốt về thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Mỹ:

• Quy mô tăng trưởng nhanh nhưng thị phần còn khiêm tốn: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản từ mức 58,06 triệu USD năm 1997 đã tăng trưởng mạnh sau Hiệp định BTA. Tuy nhiên, thị phần của Việt Nam vẫn thấp hơn đáng kể so với các đối thủ. Năm 2005, kim ngạch thủy sản Trung Quốc xuất sang Mỹ đạt 1.471,24 triệu USD (tăng 145% so với mức 598,58 triệu USD năm 2000), trong khi Thái Lan đạt 987,71 triệu USD riêng cho mặt hàng tôm, chiếm tới 64,89% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của nước này vào Mỹ.
• Cơ cấu mặt hàng thiên về sơ chế, thiếu vắng sản phẩm giá trị gia tăng: Thị trường Mỹ có nhu cầu tiêu thụ đa dạng, năm 2005 nhập khẩu 1.240 tấn cá các loại (chiếm 51,8% tổng lượng nhập khẩu thủy sản), trong đó cá ngừ đạt 287.730 tấn trị giá 915,68 triệu USD và cá rô phi đạt 134,87 tấn trị giá 392,98 triệu USD. Tuy nhiên, hàng thủy sản Việt Nam chủ yếu tập trung vào tôm đông lạnh và cá tra, cá ba sa phi lê đông lạnh sơ chế, chưa thâm nhập sâu vào các phân khúc chế biến chín đóng hộp hay hàng ăn liền tiện dụng.
• Tính dễ bị tổn thương trước rào cản kỹ thuật và pháp lý: Sản phẩm Việt Nam chịu áp lực lớn từ tiêu chuẩn HACCP và quy định khắt khe của FDA về dư lượng kháng sinh dưới 0,3 ppb. Hơn nữa, việc thiếu chiến lược ứng phó phòng vệ thương mại khiến các doanh nghiệp Việt Nam chịu mức thuế chống bán phá giá bất lợi từ Bộ Thương mại Mỹ (DOC).

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về năng lực cạnh tranh bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong chuỗi giá trị và quy mô công nghệ. Khi so sánh với Thái Lan, quốc gia này duy trì vị thế dẫn đầu nhờ sớm áp dụng bắt buộc tiêu chuẩn HACCP và quy trình an ninh sinh học nghiêm ngặt tại các trại giống, tạo dựng niềm tin thương hiệu vững chắc đối với người tiêu dùng Mỹ. Đối với Trung Quốc, lợi thế cạnh tranh được tạo dựng nhờ chiến lược chuyên môn hóa vùng nuôi quy mô lớn (tôm ở Quảng Đông, cá chình ở Phúc Kiến) cùng sự hỗ trợ của Trung tâm chứng nhận sản phẩm thủy sản quốc gia.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng so sánh thị phần và biểu đồ phân tích khoảng cách GAP giữa ba quốc gia giai đoạn 2000 - 2005. Kết quả phân tích khẳng định Việt Nam có lợi thế tự nhiên vượt trội và chi phí nhân công rẻ, giúp hạ giá thành sản phẩm nguyên liệu. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào mạng lưới bán buôn trung gian (vốn chi phối trên 50% thị trường bán lẻ Mỹ) và thiếu sự bảo hộ thương hiệu đã triệt tiêu phần lớn giá trị gia tăng của thủy sản Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao sức cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường Mỹ giai đoạn đến năm 2010, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa quy trình nuôi trồng và kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các địa phương cần đẩy mạnh áp dụng Quy phạm thực hành tốt (GAP) và tiêu chuẩn HACCP trên 100% vùng nuôi tập trung. Kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng hóa chất, kháng sinh dưới ngưỡng 0,3 ppb của FDA, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ lô hàng bị cảnh báo tại cảng nhập khẩu Mỹ xuống dưới 1% trước năm 2010.
2. Đầu tư công nghệ chế biến sâu và định vị thương hiệu quốc gia: Các doanh nghiệp xuất khẩu cần chuyển đổi cơ cấu sản phẩm, nâng tỷ trọng hàng chế biến tinh, hàng ăn liền có giá trị gia tăng cao lên mức trên 35% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ. Hiệp hội VASEP chủ trì đăng ký bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận cho cá tra, cá ba sa và tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
3. Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng logistics và phát triển kênh phân phối: Nhà nước và khối doanh nghiệp hợp tác đầu tư hệ thống kho lạnh hiện đại tại các cụm cảng biển trọng điểm, phấn đấu cắt giảm 15-20% chi phí vận chuyển và bảo quản sau thu hoạch. Từng bước liên kết mở văn phòng đại diện hoặc trung tâm xúc tiến tại các trung tâm thương mại lớn ở Mỹ nhằm tiếp cận trực tiếp mạng lưới bán buôn và chuỗi siêu thị bán lẻ.
4. Tăng cường năng lực pháp lý và phòng vệ thương mại: Bộ Thương mại phối hợp cùng VASEP thành lập bộ phận chuyên trách theo dõi luật thương mại Mỹ, tổ chức các khóa đào tạo pháp lý cho hơn 500 lượt cán bộ quản lý doanh nghiệp hàng năm, chủ động chuẩn bị dữ liệu kế toán minh bạch để ứng phó hiệu quả với các đợt rà soát hành chính hàng năm của DOC.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương có thể sử dụng các số liệu và phân tích GAP để hoàn thiện "Chương trình phát triển xuất khẩu thủy sản đến năm 2010 và tầm nhìn 2020", xây dựng quy hoạch vùng nuôi chuyên canh và cơ chế hỗ trợ xúc tiến thương mại quốc gia.
• Ban lãnh đạo và bộ phận xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp thủy sản: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn giúp doanh nghiệp tái cấu trúc danh mục sản phẩm, cải tiến hệ thống quản lý chất lượng theo chuẩn ISO 9000 và HACCP, đồng thời tối ưu hóa chiến lược định giá và tiếp cận thị trường Mỹ.
• Hiệp hội ngành nghề (VASEP và các hội thủy sản địa phương): Tham khảo các phát hiện về rào cản kỹ thuật để tổ chức các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, liên kết hội viên trong các vụ tranh chấp thương mại và xây dựng chiến lược truyền thông thương hiệu thủy sản Việt Nam tại các hội chợ thủy sản quốc tế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên khối ngành Kinh tế quốc tế: Sử dụng công trình như một tài liệu chuyên khảo tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu năng lực cạnh tranh ngành hàng xuất khẩu, kết hợp ma trận SWOT và GAP trong phân tích kinh tế vi mô và vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hàng thủy sản Việt Nam thường đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá tại Mỹ?
Do hàng thủy sản Việt Nam có giá thành cạnh tranh nhờ chi phí nhân công và điều kiện nuôi tự nhiên thuận lợi, tạo sức ép lên các nhà sản xuất nội địa Mỹ khiến các tổ chức như CFA và SSA khởi kiện. Ngoài ra, việc Mỹ áp dụng quy chế kinh tế phi thị trường tạo điều kiện cho DOC dùng chi phí nước thứ ba để tính biên độ phá giá cao.

Rào cản kỹ thuật khắt khe nhất đối với thủy sản Việt Nam khi vào thị trường Mỹ là gì?
Tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm theo hệ thống HACCP và ngưỡng kiểm soát dư lượng kháng sinh ở mức 0,3 ppb của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) là rào cản lớn nhất. Mọi lô hàng vi phạm đều bị từ chối thông quan, gây tổn thất tài chính và uy tín rất lớn cho doanh nghiệp.

Giá trị thực tiễn của phương pháp phân tích khoảng cách GAP trong luận văn là gì?
Phương pháp GAP giúp lượng hóa khoảng cách cạnh tranh về thị phần, giá trị xuất khẩu và cơ cấu sản phẩm giữa Việt Nam với Thái Lan (đạt 987,71 triệu USD kim ngạch tôm) và Trung Quốc (đạt 1.471,24 triệu USD năm 2005). Qua đó, nghiên cứu chỉ rõ các mắt xích yếu kém trong chuỗi giá trị để doanh nghiệp khắc phục.

Việt Nam có thể học tập bài học kinh nghiệm gì từ Thái Lan và Trung Quốc?
Việt Nam có thể tiếp thu bài học của Thái Lan về việc bắt buộc áp dụng HACCP đồng bộ từ trại giống và chú trọng an ninh sinh học. Đồng thời, học hỏi Trung Quốc về quy hoạch vùng nuôi chuyên biệt theo tỉnh và thành lập trung tâm kiểm định chất lượng quốc gia nhằm kiểm soát an toàn từ nguồn nguyên liệu.

Làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập sâu vào hệ thống bán lẻ tại Mỹ?
Doanh nghiệp cần chuyển dịch từ hình thức xuất khẩu ủy thác trung gian sang thiết lập hợp đồng cung ứng dài hạn với các nhà nhập khẩu bán buôn lớn tại Mỹ. Mạng lưới này nắm giữ hơn 50% thị phần tiêu thụ bán lẻ, đòi hỏi nhà cung cấp phải đáp ứng nghiêm ngặt tiêu chuẩn chất lượng ISO 9000 và thời gian giao nhận ổn định.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về cạnh tranh và các cấp độ cạnh tranh hàng hóa trên thị trường quốc tế theo mô hình hiện đại.
• Đánh giá toàn diện thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Mỹ trong tiến trình tăng trưởng từ 550,5 triệu USD năm 1995 lên 2,6 tỷ USD năm 2005.
• Nhận diện chính xác điểm mạnh, điểm yếu và khoảng cách cạnh tranh thông qua phân tích ma trận SWOT và GAP so với Thái Lan và Trung Quốc.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi gắn liền trách nhiệm của Nhà nước, Hiệp hội VASEP và các cơ sở chế biến xuất khẩu.
• Xác lập lộ trình chuẩn hóa quy trình GAP, nâng cao tỷ trọng hàng tinh chế và xây dựng thương hiệu quốc gia cho thủy sản Việt Nam đến năm 2010.

Trong giai đoạn 2006 - 2010, các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ và pháp lý nhằm bảo vệ thị phần, bứt phá kim ngạch và nâng cao vị thế thủy sản Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH HÀNG THỦY SẢN VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG MỸ 1. Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của hàng hóa 1. Khái niệm, vai trò của cạnh tranh  Khái niệm về cạnh tranh: Ở mỗi thời kỳ lịch sử có quan niệm khác nhau về khái niệm, phạm vi và các cấp độ của cạnh tranh. Từ lâu, lý luận về cạnh tranh đã được nhiều nhà kinh tế nổi tiếng trên thế giới nghiên cứu.

Adam Smith được coi là người có công đầu trong việc đưa ra lý luận cạnh tranh một cách có hệ thống. Theo ông, thuộc tính cơ bản của kinh tế thị trường là tự do cạnh tranh, không có cạnh tranh thì không có kinh tế thị trường đích thực. Cạnh tranh được thực hiện thông qua thị trường và giá cả. Trong tự do cạnh tranh các cá nhân phải ganh đua, thậm chí chèn ép nhau để đạt được mục đích của mình và điều đó buộc mỗi cá nhân phải cố gắng làm việc của mình một cách chính xác.

Cạnh tranh khơi dậy sự nỗ lực chủ quan của con người trong sản xuất ra hàng hóa, tìm kiếm lợi nhuận, từ đó làm tăng của cải cho nền kinh tế quốc dân. Các Mác không xây dựng lý luận riêng về cạnh tranh trong các nghiên cứu của ông, nhưng lý luận về cạnh tranh cũng được ông đề cập đến nhiều khi nghiên cứu về lý luận giá trị, lý luận về tư bản và giá trị thặng dư. Mác, điều kiện dẫn đến sự ra đời và tồn tại của cạnh tranh là phân công lao động xã hội và quyền sở hữu độc lập của chủ thể. Phân công lao động xã hội theo nghĩa rộng tức là sự phân công lao động xã hội trong một đơn vị kinh tế, giữa các doanh nghiệp, giữa các ngành trong một nền kinh tế quốc dân và giữa các 9 nền kinh tế trong khu vực hay phạm vi thế giới.

Trong nền kinh tế thị trường, các chủ thể có quyền sở hữu độc lập đều theo đuổi lợi ích kinh tế riêng và chính điều đó tạo nên động lực của cạnh tranh. Cạnh tranh có khả năng điều tiết sự phân phối tư bản và các nguồn lực xã hội giữa các ngành sản xuất khác nhau. Cạnh tranh làm thúc đẩy sự phát triển của kỹ thuật sản xuất, làm thay đổi kết cấu tổ chức kinh tế và thúc đẩy sự tăng trưởng của nền kinh tế xã hội. Cạnh tranh diễn ra dưới ba hình thức: Một là, cạnh tranh giữa các nhà tư bản nhằm thu được lợi nhuận siêu ngạch, ở hình thức này các nhà tư bản cạnh tranh trực tiếp với nhau thông qua hạ giá thành bằng cách đua nhau áp dụng công nghệ tiến bộ, kỹ thuật mới để nâng cao năng suất lao động cá biệt và hạ thấp chi phí cá biệt của từng doanh nghiệp; hai là, cạnh tranh giữa các nhà tư bản với nhau để hút được một số lượng người tiêu dùng lớn về phía mình, áp lực cạnh tranh buộc họ phải thường xuyên nâng cao chất lượng của hàng hóa thông qua việc nâng cao giá trị sử dụng, cải thiện độ bền, tính năng, tác dụng của sản phẩm hàng hóa; ba là, cạnh tranh giữa các ngành nhằm phân chia nhau giá trị thặng dư, đây là hình thức có tác dụng nhằm gia tăng tính lưu động của tư bản, làm cho các năng lực tư bản trong xã hội có thể điều tiết một cách linh hoạt vào các ngành sản xuất khác nhau.

Như vậy, theo C.Mác cạnh tranh kinh tế là hệ quả tất yếu của nền sản xuất hàng hóa, là sự đối chọi của những người sản xuất hàng hóa dựa trên cơ sở thực lực kinh tế của họ. Các nhà kinh tế học hiện đại cũng đề cập đến cạnh tranh ở những khía cạnh khác nhau. Porter: Cạnh tranh là tăng trưởng bền vững của GDP và được quyết định bởi hiệu quả sử dụng các yếu tố vốn, lao động, các nguồn lực tự nhiên, nhờ đó cải thiện được điều kiện sống của mọi người dân trong xã hội. Ở phạm vi ngành, theo Markusen, một ngành công nghiệp là cạnh tranh nếu nó có một mức chi phí đơn vị bằng hoặc 10 thấp hơn mức chi phí so với các ngành tương tự trên phạm vi toàn cầu.

Cocburn, ở phạm vi doanh nghiệp thì cạnh tranh được quan niệm là việc cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ chất lượng tốt với giá rẻ [18, tr. Các khái niệm, định nghĩa khác về khả năng cạnh tranh của ngành, của doanh nghiệp đều đề cập khả năng bù đắp chi phí, duy trì lợi nhuận cao, phát triển bền vững và được đo bằng tỷ trọng thị phần của sản phẩm hoặc dịch vụ trên thị trường. Ở Việt Nam, đề cập đến "cạnh tranh" một số nhà khoa học cho rằng, cạnh tranh là vấn đề giành lợi thế về giá cả hàng hóa - dịch vụ (mua và bán) Mục đích trực tiếp của hoạt động cạnh tranh trên thị trường của các chủ thể kinh tế là giành lợi thế để hạ thấp giá cả của các yếu tố "đầu vào" trong chu trình sản xuất - kinh doanh và nâng cao giá "đầu ra", sao cho giành được mức lợi nhuận cao nhất với mức chi phí hợp lý nhất. Như vậy, trên quy mô toàn xã hội, cạnh tranh là phương thức phân bổ các nguồn lực một cách tối ưu và do đó nó trở thành động lực bên trong thúc đẩy nền kinh tế phát triển.

Mặt khác, đồng thời với tối đa hóa lợi nhuận của các chủ thể kinh doanh, cạnh tranh cũng là yếu tố thúc đẩy quá trình tích lũy và tập trung tư bản không đồng đều ở các doanh nghiệp. Cạnh tranh còn là môi trường phát triển mạnh mẽ cho các chủ thể kinh doanh thích nghi được với các điều kiện thị trường, đào thải các doanh nghiệp ít khả năng thích ứng, dẫn đến quá trình tập trung hóa trong từng ngành, vùng, quốc gia. Có thể khái quát định nghĩa về cạnh tranh như sau: Cạnh tranh là một quá trình tranh đấu mà trong đó, các chủ thể kinh tế ganh đua nhau, tìm mọi biện pháp (kể cả nghệ thuật lẫn thủ đoạn kinh doanh) để đạt được mục tiêu kinh tế chủ yếu của mình) như: chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng, cũng như đảm bảo tiêu thụ hàng hóa có lợi nhất, nhằm nâng cao vị thế của 11 mình. Mục đích cuối cùng của các chủ thể kinh tế trong quá trình cạnh tranh là tối đa hóa lợi ích: đối với người kinh doanh là lợi nhuận, còn đối với người tiêu dùng là lợi ích tiêu dùng [44, tr.

7]  Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế: Trên bình diện nền kinh tế quốc gia, cạnh tranh có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế, góp phần phân bổ nguồn lực hiệu quả nhất thông qua việc kích thích các doanh nghiệp sử dụng các nguồn lực tối ưu, góp phần phân phối lại thu nhập một cách hiệu quả hơn và đồng thời góp phần nâng cao phúc lợi xã hội. Trên bình diện doanh nghiệp, bằng sự hấp dẫn của lợi nhuận từ việc đi đầu về chất lượng, mẫu mã cũng như áp lực phá sản, cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải luôn cải tiến, nâng cao công nghệ, phương pháp sản xuất, quản lý nhằm nâng cao uy tín của mình. Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải mở rộng, tìm kiếm thị trường với mục đích tiêu thụ, đầu tư huy động nguồn vốn, lao động, công nghệ, trình độ quản lý trên thị trường quốc tế. Thông qua cạnh tranh quốc tế, các doanh nghiệp thấy được lợi thế so sánh, cũng như các điểm yếu kém của mình để hoàn thiện, xây dựng các chiến lược kinh doanh trên thị trường quốc tế.

Dưới góc độ lợi ích người tiêu dùng, cạnh tranh giúp cho người tiêu dùng có được sự lựa chọn rộng rãi hơn, buộc người sản xuất không thể áp đặt giá cả tùy tiện. Với khía cạnh đó, cạnh tranh là yếu tố điều tiết thị trường, giá cả, quan hệ cung cầu. Kinh tế thị trường là tiền đề cơ bản của cạnh tranh bởi một số đặc trưng cơ bản của nó. Các quy luật kinh tế cơ bản của kinh tế thị trường (KTTT) như quy luật cạnh tranh, quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật giá cả tạo điều kiện để cạnh tranh hình thành, vận hành và phát triển.

Trong nền KTTT tồn tại nhiều thành phần kinh tế với các hình thức sở hữu khác nhau cùng hoạt động sản xuất kinh doanh. Các chủ thể kinh tế với khả năng về vốn, lao động, công nghệ, trình độ quản lý khác nhau đều có mục đích tiến tới tối đa hóa lợi 12 ích. Do vậy, để tối đa hóa lợi nhuận và không bị đào thải buộc các chủ thể kinh tế chỉ có cách duy nhất là cạnh tranh. Cạnh tranh trong cơ chế thị trường tự do ở nhiều trường hợp chưa thực sự vận hành hiệu quả, thậm chí có thể bị tắc nghẽn do những thất bại của thị trường.

Do vậy, phải có sự can thiệp hợp lý của Nhà nước để đảm bảo cơ chế cạnh tranh vận hành một cách hiệu quả, giảm thiểu thất bại của thị trường. Điều cốt lõi là Nhà nước phải thực hiện, xây dựng chính sách cạnh tranh hiệu quả, môi trường cạnh tranh, bình đẳng, lành mạnh nhằm tránh thất bại của thị trường gây tổn hại đến năng lực cạnh tranh doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung. Phân loại các loại hình cạnh tranh Trong nền KTTT, đứng từ các góc độ khác nhau để xem xét, các nhà nghiên cứu đã chia thành các loại cạnh tranh: Xét theo chủ thể cạnh tranh có cạnh tranh giữa những người sản xuất với nhau, cạnh tranh giữa những người bán với nhau; cạnh tranh giữa những người mua với nhau; cạnh tranh giữa người bán và người mua. Xét theo mục tiêu kinh tế của các chủ thể thì có cạnh tranh trong nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành mà các nhà kinh tế học chia thành hai hình thức là: "cạnh tranh dọc" và "cạnh tranh ngang".

 Cạnh tranh dọc: Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có mức chi phí bình quân thấp nhất khác nhau. Cạnh tranh dọc làm cho thay đổi giá bán và doanh nghiệp sẽ có "điểm dừng". Sau một thời gian nhất định sẽ hình thành một giá thị trường thống nhất và doanh nghiệp nào có chi phí bình quân cao sẽ bị phá sản, còn các doanh nghiệp có chi phí bình quân thấp nhất sẽ thu được lợi nhuận cao và phát triển. 13  Cạnh tranh ngang: Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có mức chi phí bình quân thấp nhất như nhau.