Lời mở đầu Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Logistics Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng của ngành logistics Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế Chƣơng 4.
Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp logistics Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế Kết luận Tài liệu tham khảo 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP LOGISTICS 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong nước Trong xu thế hầu hết các nƣớc trong khu vực và trên thế giới đều hội nhập ngày càng sâu rộng và thực hiện chiến lƣợc phát triển kinh tế hƣớng về xuất khẩu, đẩy mạnh giao thƣơng quốc tế thì vai trò của logistics ngày càng trở nên quan trọng. Việt Nam cũng nhƣ thế, với tƣ cách là thành viên của các tổ chức nhƣ WTO, AEC… và chính thức ký kết hiệp định TPP.
Tuy lĩnh vực dịch vụ logistics còn khá mới mẻ đối với Việt Nam nhƣng lại rất quan trọng đối với quá trình sản xuất - kinh doanh của một ngành cũng nhƣ đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Logistics đƣợc xem nhƣ là tâm điểm của sự phát triển kinh tế thƣơng mại và kỳ vọng mang lại nguồn lợi to lớn cho nƣớc ta. Chính vì vậy, trong suốt hơn hai thập kỷ qua, có rất nhiều chuyên gia, học viên trong nƣớc nghiên cứu về sự phát triển của logistics, đặc biệt là vai trò của nó đối với sự công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nƣớc. Mặc dù vậy, phải đến những năm cuối của thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 20 mới có các công trình nghiên cứu chuyên sâu về logistics của Việt Nam, còn trƣớc đó, hầu hết các nghiên cứu là những bài báo, tạp chí với nội dung hạn chế nên chỉ đề cập một cách khái quát một hoặc một số khía cạnh liên quan đến thực tiễn phát triển logistics của Việt Nam.
Có thể nói, cuốn sách đầu tiên chuyên sâu về logistics đƣợc công bố ở Việt Nam là “Logistics – Những vấn đề cơ bản”, do GS. Đoàn Thị Hồng Vân chủ biên, năm 2003 (NXB Lao Động – Xã Hội). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung vào giới thiệu những vấn đề cơ bản về logistics nhƣ khái 5 niệm, lịch sử hình thành và phát triển của logistics, phân loại logistics, kinh nghiệm phát triển logistics của một số quốc gia trên thế giới… 3 năm sau đó, tác giả giới thiệu tiếp cuốn “Quản trị logistics” (Nhà xuất bản thống kê, 2006). Nhƣ tiêu đề thể hiện, cuốn sách tập trung vào những nội dung của quản trị logistics nhƣ khái niệm quản trị logistics, các nội dung của quản trị logistics nhƣ dịch vụ khách hàng, hệ thống thông tin, quản trị dự trữ, quản trị vật tƣ, vận tải, kho bãi… Cả hai cuốn sách tập trung chủ yếu vào các vấn đề lý luận về logistics và quản trị logistics, các nội dung thực tiễn của logistics rât là hạn chế, chủ yếu dừng ở mức giới thiệu nội dung thực tiễn tƣơng ứng (dịch vụ khách hàng, hệ thống thông tin, kho bãi…) của một số doanh nghiệp Việt Nam.
Đại học Thƣơng Mại cũng giới thiệu giáo trình “Quản trị logistics kinh doanh” do TS. Nguyễn Thông Thái và PGS.An Thị Thanh Nhàn chủ biên (Nhà xuất bản thống kê, 2011). Giáo trình này dành chƣơng đầu tiên để giới thiệu tổng quan về quản trị logistics kinh doanh nhƣ khái niệm và phân loại logistics, khái niệm và mục tiêu của quản trị logistics, mô hình quản trị logistics, các quá trình và chức năng logistics cơ bản… 5 chƣơng còn lại đi sâu vào nội dung quản trị logistics cụ thể nhƣ dịch vụ khách hàng, quản trị dự trữ, quản trị vận chuyển, quản trị các hoạt động logistics hỗ trợ, thực thi và kiểm soát logistics. Có thể nói, các tài liệu trên đã giới thiệu nhiều quan điểm, khái niệm và nội dung về logistics, nhƣng đều lựa chọn giác độ tiếp cận để nghiên cứu là giác độ vi mô.
Liên quan đến giác độ tiếp cận này còn có các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ viết về hoạt động logistics nói chung và các khía cạnh nội dung của logistics nói riêng trong khuôn khổ một doanh nghiệp cụ thể. Ở giác độ tiếp cận vĩ mô, số lƣợng các công trình nghiên cứu liên quan đến logistics hạn chế hơn. Có thể kể đến các tài liệu nhƣ: Đề tài nghiên cứu 6 khoa học (NCKH) cấp bộ của Bộ Thƣơng Mại “Logistics và khả năng áp dụng, phát triển logistics trong các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vận tải giao nhận ở Việt Nam” do PGS. Nguyễn Nhƣ Tiến (Đại học Ngoại Thƣơng) làm chủ biên (2004) tập trung nghiên cứu khía cạnh dịch vụ vận tải, giao nhận hàng hóa.
Đề tài NCKH cấp bộ “Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về dịch vụ hậu cần logistics và bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam” do Viện nghiên cứu Thƣơng Mại, Bộ Thƣơng Mại thực hiện (2006) tập trung phân tích các kinh nghiệm quốc tế của một số nƣớc và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc phát triển dịch vụ này. Đề tài NCKH cấp Bộ “Giải pháp phát triển dịch vụ logistics của doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội” do GS. Đặng Đình Đào, Đại học Kinh Tế Quốc Dân chủ biên (2008) chủ yếu tập trung phân tích các dịch vụ logistics chủ yếu của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trên địa bàn Hà Nội… Năm 2010, Viện nghiên cứu kinh tế và phát triển - Trƣờng Đại Học Kinh Tế Quốc Dân trong các nghiên cứu "Phát triển dịch vụ logistics của nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế", "Một số vấn đề phát triển dịch vụ logistics ở nước ta" và "Xây dựng phát triển hệ thống logistics theo hướng bền vững - Kinh nghiệm của Đức và bài học đối với Việt Nam". TS Đặng Đình Đào chủ trì cùng với tập thể tác giả đã đánh giá Việt Nam rất có nhiều lợi thế về kinh tế, chính trị cũng nhƣ địa lý và điểu kiện tự nhiên so với các nƣớc trong khu vực để phát triển logistics.
Với 3260km đƣờng bờ biển, 4639km đƣờng biên giới nằm trong vùng chiến lƣợc của Đông Nam Á, thềm lục địa và trải rộng với nhiều cảng nƣớc sâu có thể coi là những đầu tƣ sẵn có của tự nhiên dành cho các doanh nghiệp logistics Việt Nam. Tuy nhiên, thị trƣờng logistics tại Việt Nam đang phát triển ngày càng lạc hậu hơn so với ngay cả các nƣớc trong khu vực, dù tiền năng ngành này là rất lớn. Cơ sở hạ tầng "phần cứng", "phần mềm" cho phát triển logistics còn rất hạn chế. Mạng lƣới giao thông vận tải còn nghèo nàn, qui 7 mô nhỏ, thiếu đồng bộ, bố trí bất hợp lý và không tƣơng xứng tạo nên sự giới hạn trong các chuỗi cung ứng trong nƣớc và quốc tế.
Hệ thống kho, bến bãi của các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ logistics trong nƣớc chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu. Nhiều kho bãi đã cũ kỹ, lạc hậu, không bảo quản đƣợc chất lƣợng hàng hoá, thiếu thiết bị bốc xếp chuyên dùng. Mặt khác, đa số các doanh nghiệp có quy mô tài chính vừa và nhỏ, ít hiểu biết về luật pháp quốc tế và chƣa tạo đƣợc sự liên kết, hợp tác lẫn nhau mà chỉ dựa vào năng lực sẵn có nên khả năng cạnh tranh thấp, nảy sinh tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp trong ngành. Vì vậy, các tác giả nhận định hầu hết các doanh nghiệp logistics của Việt Nam mới chỉ đóng vai trò nhƣ những nhà cung cấp dịch vụ vệ tinh cho các công ty logistics nƣớc ngoài, chƣa có doanh nghiệp nào có khả năng tổ chức, đều hành quy trình hoạt động của dịch vụ logistics.
Ngoài ra, trong các chính sách và kế hoạch phát triển hầu nhƣ ngành logistics chƣa đƣợc đề cập ở cấp quốc gia cũng nhƣ ngành và địa phƣơng. Trong bối cảnh đó, các nghiên cứu đã nhận định rằng ngành logistics của Việt Nam cần phải nhận diện rõ những yếu kém của mình để có kế hoạch, bƣớc đi và giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn nhằn thúc đẩy sự phát triển của logistics trong những năm tới, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Không những thế, song song với việc phân tích thực tiễn phát triển các dịch vụ logistics của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, chỉ ra những điểm phù hợp và chƣa phù hợp trong sự phát triển các dịch vụ logistics, các nguyên nhân dẫn đến việc tồn tại những điểm chƣa phù hợp và những cản trở trong phát triển, các công trình nghiên cứu còn tập trung làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản, nền tảng về dịch vụ logistics, yêu cầu và những đặc trƣng cơ bản của các dịch vụ logistics, vai trò cũng nhƣ hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển của các dịch vụ logistics trong nền kinh tế thị trƣờng. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của các công trình chƣa đề cập một 8 cách có hệ thống và đồng bộ tất cả yếu tố của hệ thống logistics, đặc biệt là hệ thống logistics đặt trong điều kiện đặc thù, riêng biệt.
Công trình NCKH quy mô nhất cho đến nay liên quan đến logistics ở Việt Nam là đề tài NCKH độc lập cấp chính phủ “Phát triển các dịch vụ logistics ở nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế” do GS. Đặng Đình Đào (Viện Nghiên cứu kinh tế và phát triển, trƣờng Đại học Kinh Tế Quốc Dân) chủ nhiệm, đƣợc thực hiện trong hai năm 2010, 2011) với sự tham gia của nhiều nhà khoa học và tiến hành thu thập số liệu thông qua điều tra, phỏng vấn ở 10 tỉnh, thành phố trong cả nƣớc. Trong khuôn khổ đề tài này, 2 cuốn sách chuyên khảo đã đƣợc xuất bản. Cuốn “Logistics – Những vấn đề lý luận và thực tiễn ở Việt Nam” ( Nhà xuất bản Đại học Kinh Tế Quốc Dân 2011, tập hợp 26 báo cáo khoa học tại hội thảo của đề tài do đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và những ngƣời hoạt động logistics thực tiễn ở Việt Nam trình bày.