CHƯƠNG I NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1.1 Hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực Ngân hàng 1.1 Hội nhập kinh tế quốc tế 1.1 Khái niệm Hội nhập kinh tế quốc tế: là quá trình từng bước xây dựng một nền kinh tế mở, gắn kết nền kinh tế trong nước với nền kinh tế khu vực và thế giới thông qua các nỗ lực tự do hóa và mở cửa trên các cấp độ đơn phương, song phương và đa phương. Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế khách quan không một quốc gia nào có thể đứng ngoài cuộc. Hội nhập kinh tế quốc tế được thúc đẩy bởi những nhân tố chính sau: + Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, nhất là công nghệ thông tin; + Hoạt động thương mại, tài chính-tiền tệ và đầu tư quốc tế gia tăng mạnh mẽ theo xu hướng tự do hoá; + Thương mại hàng hóa, dịch vụ ngày càng gia tăng, chiếm tỷ trọng lớn trong GDP của các nước; + Các công ty đa quốc gia ngày càng lớn mạnh đóng vai trò tiên phong của quá trình toàn cầu hóa; + Sự thay đổi cơ bản về khái niệm an ninh, lấy phát triển kinh tế là cách thức hữu hiệu để bảo đảm an ninh cho mỗi quốc gia Những yếu tố trên đã làm cho hội nhập kinh tế quốc tế trở thành một trào lưu, một xu thế tất yếu. Bất cứ một nền kinh tế nào muốn không bị gạt ra ngoài lề của dòng chảy phát triển, đều phải nỗ lực hội nhập vào xu thế chung, điều chỉnh chính sách, mở cửa thị trường thông qua cắt giảm thuế quan và dỡ bỏ rào cản liên quan đến thuế, làm cho việc trao đổi hàng hóa, luân chuyển vốn, lao động, công nghệ và kỹ thuật trên phạm vi thế giới ngày càng tự do, thông thoáng hơn.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -2- Hội nhập quốc tế về tài chính - tiền tệ: là quá trình thực hiện mở cửa cho sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực tài chính - tiền tệ, dần dần đi đến tự do hoá tài chính, bao gồm tự do hóa lãi suất, tự do hóa tỷ giá hối đoái, giảm thiểu tỷ lệ dự trữ bắt buộc, xóa bỏ bao cấp vốn thông qua chỉ định tín dụng, tự do hóa các hoạt động của các tổ chức tài chính trong nước và quốc tế. Song song đó, các quy định pháp lý trong hoạt động kinh doanh phải có sự công bằng, không phân biệt đối xử. Hội nhập quốc tế là xu hướng phát triển tất yếu của kinh tế thế giới, nhất là đối với các quốc gia đang phát triển. Hội nhập quốc tế nhằm mở cửa nền kinh tế, thực hiện tự do hóa thương mại, dịch vụ để gia nhập vào cuộc canh tranh quốc tế bình đẳng và cùng phát triển trên tất cả các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực ngân hàng.
Toàn cầu hóa kinh tế: Là một quá trình trong quan hệ quốc tế làm tăng sự phụ thuộc lẫn nhau về mọi mặt của đời sống xã hội (từ kinh tế, chính trị, an ninh, văn hóa đến môi trường…) giữa các quốc gia. Toàn cầu hóa làm hình thành và phát triển các thị trường toàn cầu và khu vực, làm tăng sự tương tác và tùy thuộc lẫn nhau, trước hết về kinh tế, giữa các nước thông qua sự gia tăng các luồng giao lưu hàng hóa và nguồn lực qua biên giới giữa các quốc gia cùng với sự hình thành các định chế, tổ chức quốc tế nhằm quản lý các hoạt động và giao dịch kinh tế quốc tế. Toàn cầu hóa nền kinh tế ngày càng được khẳng định là một quá trình tất yếu của sự phát triển và là một xu thế lớn của quan hệ quốc tế hiện đại.2 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế Quá trình hội nhập làm cho nền kinh tế mỗi nước ngày càng liên kết chặt chẽ với các nền kinh tế thành viên khác, từ đó làm cho nền kinh tế thế giới phát triển theo hướng tạo ra một thị trường chung thống nhất trong đó những cản trở đối với sự giao lưu và hợp tác quốc tế giảm và dần dần mất đi, sự cạnh tranh trở nên gay gắt. Bởi vậy hội nhập kinh tế quốc tế cũng có nghĩa là tham gia vào cuộc cạnh tranh kinh tế ở cả trong và ngoài nước.
Ngày nay, để khỏi bị gạt ra ngoài lề của sự phát TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -3- triển, các quốc gia đều nỗ lực hội nhập vào xu thế chung, ra sức cạnh tranh kinh tế vì sự tồn tại và phát triển của mình.2 Hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực Ngân hàng 1.1 Khái niệm Hội nhập quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng: là quá trình mở cửa mở cửa để hệ thống ngân hàng trong nước hòa nhập với hệ thống ngân hàng khu vực và thế giới, phạm vi hoạt động ngân hàng không còn bó hẹp trong một nước, một khu vực mà mở rộng trên phạm vi toàn cầu. Mọi hoạt động ngân hàng đều phải tuân theo quy luật thị trường và các thông lệ, nguyên tắc kinh doanh quốc tế và thực hiện theo tín hiệu thị trường mà không bị ngăn chặn bởi các biện pháp quản lý hành chính, lãi suất, tỷ giá, hoạt động tín dụng. Để việc hội nhập có hiệu quả, đòi hỏi phải có sự cạnh tranh bình đẳng giữa các Ngân hàng trong và ngoài nước, mọi ưu đãi đối với các ngân hàng trong nước đều phải được dần dần xoá bỏ.2 Một số cam kết mở cửa hội nhập quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng Thứ nhất, các tổ chức tín dụng nước ngoài được thiết lập hiện diện thương mại tại Việt Nam dưới các hình thức như văn phòng đại diện, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài; công ty tài chính liên doanh và 100% vốn nước ngoài, công ty cho thuê tài chính liên doanh và 100% vốn nước ngoài. Kể từ ngày 01/04/2007, ngân hàng 100% vốn nước ngoài được phép thành lập tại Việt Nam Thứ hai, các tổ chức tín dụng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam được phép cung ứng hầu hết các loại hình dịch vụ ngân hàng theo mô tả trong Phụ lục về dịch vụ tài chính ngân hàng kèm theo Hiệp định GATS như cho vay, nhận tiền gửi, cho thuê tài chính, kinh doanh ngoại tệ, các công cụ thị trường tiền tệ, các công cụ phái sinh, môi giới tiền tệ, quản lý tài sản, cung cấp dịch vụ thanh toán, tư vấn và thông tin tài chính; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -4- Thứ ba, Các chi nhánh ngân hàng nước ngoài được nhận tiền gửi VNĐ không giới hạn từ các pháp nhân.
Việc huy động huy động tiền gửi VNĐ từ các thể nhân Việt Nam sẽ được nới lỏng trong vòng 5 năm theo lộ trình sau: Ngày 1 tháng 1 năm 2007: 650% vốn pháp định được cấp Ngày 1 tháng 1 năm 2008: 800% vốn pháp định được cấp Ngày 1 tháng 1 năm 2009: 900% vốn pháp định được cấp Ngày 1 tháng 1 năm 2010: 1000% vốn pháp định được cấp Ngày 1 tháng 1 năm 2011: Đối xử quốc gia đủ Thứ tư, chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được phép mở các điểm giao dịch ngoài trụ sở chi nhánh, nhưng được giành đối xử quốc gia và đối xử tối huệ quốc đầy đủ trong việc thiết lập và vận hành hoạt động các máy rút tiền tự động; Thứ năm, các tổ chức tín dụng nước ngoài sẽ được phép phát hành thẻ tín dụng trên cơ sở đối xử quốc gia kể từ khi Việt Nam gia nhập WTO; Thứ sáu, một ngân hàng thương mại nước ngoài có thể đồng thời mở một ngân hàng con và các chi nhánh hoạt động tại Việt Nam; Các điều kiện cấp phép đối với ngân hàng 100% vốn nước ngoài sẽ dựa trên các qui định an toàn và giải quyết các vấn đề như tỷ lệ an toàn vốn, khả năng thanh toán và quản trị doanh nghiệp. Ngoài ra, các tiêu chí đối với chi nhánh và ngân hàng 100% vốn nước ngoài sẽ được áp dụng trên cơ chế quản lý đối với chi nhánh ngân hàng nước ngoài, bao gồm yêu cầu về vốn tối thiểu, theo thông lệ quốc tế đã được chấp nhận chung; Thứ bảy, các ngân hàng nước ngoài có thể tham gia góp vốn liên doanh với đối tác Việt Nam với tỷ lệ góp vốn không vượt quá 50% vốn điều lệ của ngân hàng liên doanh; Tổng mức góp vốn mua cổ phần của các tổ chức, cá nhân nước ngoài tại từng ngân hàng thương mại cổ phần của Việt Nam không được vượt quá 30% vốn điều lệ của ngân hàng đó, trừ khi pháp luật Việt Nam có qui định khác hoặc được sự chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -5- Thứ tám, để thu hút được các ngân hàng lớn, có uy tín vào hoạt động tại thị trường Việt Nam, trong cam kết cũng đã đưa ra yêu cầu về tổng tài sản có đối với tổ chức tín dụng nước ngoài muốn thành lập hiện diện thương mại tại Việt Nam (cam kết này cũng đã được thể chế hoá trong Nghị định số 22 ban hành ngày 28/02/2006), cụ thể để mở một chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam ngân hàng mẹ phải có tổng tài sản có trên 20 tỷ đô la Mỹ vào cuối năm trước thời điểm xin mở chi nhánh; mức yêu cầu tổng tài sản có đối với việc thành lập ngân hàng liên doanh hoặc ngân hàng con 100% vốn nước ngoài của ngân hàng nước ngoài là trên 10 tỷ đô la Mỹ; đối với việc xin phép mở công ty tài chính 100% vốn nước ngoài, công ty tài chính liên doanh, công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài hoặc công ty cho thuê tài chính liên doanh, các tổ chức tín dụng nước ngoài phải có tổng tài sản trên 10 tỷ đô la vào cuối năm trước thời điểm xin phép.3 Tác động của hội nhập quốc tế trong lĩnh vực Ngân hàng Hội nhập quốc tế sẽ làm cho các NHTM Việt Nam chịu tác động mạnh từ thị trường tài chính quốc tế, phải thực hiện nhiều nghĩa vụ và các cam kết với quốc tế. Tuy nhiên, sẽ mở ra nhiều cơ hội cho các NHTM Việt Nam trao đổi hợp tác quốc tế, tranh thủ vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý đào tạo,…theo kịp yêu cầu phát triển của thị trường tài chính trong và ngoài nước. Các NHTM Việt Nam bắt buộc phải chuyên môn hóa sâu hơn các nghiệp vụ Ngân hàng, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nhanh chóng tiếp cận và phát triển dịch vụ Ngân hàng hiện đại.