®¹i häc quèc gia hµ néi Khoa kinh tÕ ----------------- D-¬ng Ngäc Thanh N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë viÖt nam Chuyªn ngµnh: Kinh tÕ chÝnh trÞ M· sè: 60 31 01 LuËn v¨n th¹c sü kinh tÕ chÝnh trÞ Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS. TS Ph¹m V¨n Dòng Hµ Néi - 2006 1 PhÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi. Tõ khi n-íc ta thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi, ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng theo ®Þnh h-íng XHCN cho ®Õn nay, c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa ngµy cµng cã vai trß quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n.
Cïng víi viÖc ®ãng gãp cho x· héi mét l-îng hµng ho¸ lín vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng-êi lao ®éng, c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa t¹o nªn nguån thu nhËp æn ®Þnh cho mét bé phËn d©n c-, khai th¸c nguån lùc vµ tiÒm n¨ng t¹i chç cña c¸c ®Þa ph-¬ng trªn c¸c vïng cña c¶ n-íc. §ång thêi víi viÖc ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa, mét ®éi ngò c¸c nhµ doanh nghiÖp n¨ng ®éng, s¸ng t¹o, thóc ®Èy s¶n xuÊt kinh doanh ph¸t triÓn cã hiÖu qu¶ h¬n ®· h×nh thµnh. C¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa ®· trë thµnh mét bé phËn quan träng cña nÒn kinh tÕ, ngµy cµng g¾n bã chÆt chÏ víi c¸c doanh nghiÖp lín, cã t¸c dông hç trî, bæ sung, thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp lín ph¸t triÓn. Trong xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ hiÖn nay, c¹nh tranh ngµy cµng trë nªn gay g¾t vµ chÞu sù t¸c ®éng cña nhiÒu nh©n tè míi.
NhiÒu ®èi thñ c¹nh tranh cña ViÖt Nam ®· liªn tôc c¶i thiÖn m«i tr-êng ®Çu t-, lµnh m¹nh ho¸ c¸c quan hÖ tµi chÝnh, hiÖn ®¹i ho¸ kÕt cÊu h¹ tÇng. §iÒu ®ã lµm cho n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam gi¶m t-¬ng ®èi trªn thÞ tr-êng quèc tÕ. ViÖt nam ®ang trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ngµy cµng s©u réng th× viÖc n©ng cao n¨ng lùc cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng. §©y lµ lo¹i h×nh doanh nghiÖp phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña ViÖt Nam vÒ tr×nh ®é khoa häc vµ c«ng nghÖ, tæ chøc qu¶n lý; cã nhiÒu kh¶ n¨ng ph¸t huy tèt nh÷ng lîi thÕ so s¸nh vÒ thÞ tr-êng, vÒ nguån nguyªn liÖu vµ lao ®éng rÎ.
C¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa chiÕm lÜnh thÞ phÇn ë c¸c thÞ tr-êng ng¸ch, cung cÊp ë nh÷ng phÇn nhá cña thÞ tr-êng quèc tÕ 2 réng lín cã nhiÒu ®èi thñ c¹nh tranh, tõng b-íc t¨ng dÇn thùc lùc, héi nhËp thµnh c«ng. §Ó cã thÓ ph¸t triÓn lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy cã hiÖu qu¶ th× cÇn ph¶i cã c¸c biÖn ph¸p h÷u hiÖu nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh, ph¸t huy tèi ®a n¨ng lùc cßn tiÒm Èn cña chÝnh c¸c doanh nghiÖp dùa trªn c¸c lîi thÕ s½n cã cña ®Êt n-íc. C¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa chiÕm trªn 90% sè l-îng doanh nghiÖp vµ kh©u yÕu kÐm nhÊt ë lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy lµ n¨ng lùc c¹nh tranh c¶ ë trong vµ ngoµi n-íc. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng nhËn ®Þnh trªn nªn t«i ®· chän ®Ò tµi "N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam" nh»m ph©n tÝch, luËn gi¶i nh÷ng -u thÕ vµ h¹n chÕ vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa tr-íc nh÷ng ®ßi hái cña qu¸ tr×nh héi nhËp quèc tÕ, ®-a ra c¸c kiÕn nghÞ, gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ViÖt Nam trong xu thÕ toµn cÇu ho¸ nÒn kinh tÕ, tr-íc nhu cÇu chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi.
T×nh h×nh nghiªn cøu. §· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ®Ò tµi doanh nghiÖp nhá vµ võa ®-îc thùc hiÖn ë n-íc ta. C¸c nghiªn cøu ®ã ®· gãp phÇn quan träng trong viÖc nhËn thøc ®Çy ®ñ h¬n vÒ doanh nghiÖp nhá vµ võa. NhiÒu kiÕn nghÞ vµ gi¶i ph¸p ®· ®-îc tr×nh ChÝnh phñ, lµm c¬ së cho viÖc ho¹ch ®Þnh nhiÒu chÝnh s¸ch kinh tÕ quan träng, khuyÕn khÝch ph¸t triÓn c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy.
C¸c c«ng tr×nh cã thÓ kÓ tªn nh-: Ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa; Kinh nghiÖm n-íc ngoµi vµ ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam (Vò Quèc TuÊn, Hoµng Thu Hoµ) hoÆc Doanh nghiÖp nhá vµ võa ViÖt Nam trªn ®-êng ®i ®Õn phån vinh (Leila Webster, MPDF 1999) hay Qu¶n lý n¨ng suÊt vµ chÊt l-îng trong c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa (Quèc H-¬ng, 1999), ChÝnh s¸ch hç trî ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa (PGS.TS NguyÔn Cóc) vµ Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam (GS.TS NguyÔn §×nh H-¬ng, 2002), ChÝnh s¸ch ®èi víi doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam 3 (NguyÔn V¨n ThiÒng, 2003). NhiÒu c«ng tr×nh kÓ trªn ®-îc biªn so¹n kh¸ c«ng phu vµ ®· ®-a ra rÊt nhiÒu gi¶i ph¸p hay nh»m ph¸t triÓn lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy. Tuy nhiªn, xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ®ang diÔn ra m¹nh mÏ. §©y lµ c¬ héi to lín nh÷ng còng lµ th¸ch thøc kh«ng nhá ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa.
C¹nh tranh quèc tÕ ®ang diÔn ra khèc liÖt vµ cã nhiÒu nh©n tè míi t¸c ®éng. Do ®ã, viÖc nghiªn cøu vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh vµ ®-a ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam trong bèi c¶nh míi rÊt cÇn ®-îc tiÕp tôc. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n. Môc ®Ých: Tõ viÖc nghiªn cøu thùc tr¹ng vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa, luËn v¨n ®-a ra c¸c quan ®iÓm vµ c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
NhiÖm vô: §Ó thùc hiÖn môc ®Ých trªn, luËn v¨n cã c¸c nhiÖm vô: - HÖ thèng ho¸ lý luËn vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh. - Ph©n tÝch kinh nghiÖm quèc tÕ vÒ n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa vµ rót ra bµi häc cho ViÖt Nam. - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa cña ViÖt Nam, lµm râ t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
§èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu * §èi t-îng: LuËn v¨n nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa thuéc khu vùc kinh tÕ t- nh©n ë ViÖt Nam d-íi gãc ®é Kinh tÕ chÝnh trÞ. *Ph¹m vi nghiªn cøu: 4 - VÒ kh«ng gian, luËn v¨n nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa trong khu vùc kinh tÕ t- nh©n, bao gåm c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp nh-: C«ng ty cæ phÇn, C«ng ty TNHH, C«ng ty hîp doanh vµ Doanh nghiÖp t- nh©n. - VÒ thêi gian, luËn v¨n nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam tõ khi ®æi míi ®Õn nay. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu.
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n, T¸c gi¶ ®· sö dông ph-¬ng ph¸p luËn duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p cô thÓ ®-îc sö dông lµ: L«gÝc vµ lÞch sö, ph©n tÝch vµ tæng hîp, ph- ¬ng ph¸p thèng kª, ph-¬ng ph¸p ®èi chiÕu so s¸nh. Nh÷ng ®ãp gãp míi cña luËn v¨n. - HÖ thèng ho¸ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn chñ yÕu vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa.
- §¸nh gi¸ tæng qu¸t vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ViÖt Nam vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h-ëng. - §Ò xuÊt c¸c quan ®iÓm vµ mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam. KÕt cÊu cña luËn v¨n. Ngoµi lêi më ®Çu, kÕt luËn, môc ®Ých, môc lôc, danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o luËn v¨n gåm 3 ch-¬ng: Ch-¬ng I: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa.
Ch-¬ng II: Thùc tr¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam hiÖn nay. Ch-¬ng III: Quan ®iÓm vµ mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam. 5 Ch-¬ng 1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa 1. Tæng quan vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña DOANH NGHIÖP NHá vµ võa.
Kh¸i l-îc vÒ lý thuyÕt c¹nh tranh. C¹nh tranh lµ quy luËt kinh tÕ cña nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸. Trong lÞch sö ph¸t triÓn cña c¸c lý thuyÕt kinh tÕ, kh¸i niÖm c¹nh tranh ®-îc ®Þnh nghÜa theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau. Nh÷ng ng-êi theo tr-êng ph¸i träng n«ng ®· ph¸t hiÖn ý nghÜa cña c¹nh tranh th«ng qua sù biÕn ®éng gi¸ c¶.
Theo quan ®iÓm cña hä th× "gi¸ tù nhiªn" bao hµm lao ®éng chøa trong s¶n phÈm vµ ®Þa t«. Mét khi trªn thÞ tr-êng xuÊt hiÖn mét ®ét biÕn nµo ®ã th× gi¸ c¶ thÞ tr-êng cã thÓ chªnh lÖch víi "gi¸ tù nhiªn" Ýt nhÊt lµ trong ng¾n h¹n. Khi ®ã, c¹nh tranh sÏ ®ãng vai trß tÝch cùc trong viÖc ®iÒu chØnh l-îng cung cÇu vµ lµm cho gi¸ thÞ tr-êng trë l¹i møc cña "gi¸ tù nhiªn". Cïng víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña t- duy kinh tÕ, lý thuyÕt c¹nh tranh còng ngµy cµng ®-îc hoµn thiÖn h¬n nh- mét nh©n tè quan träng ®em l¹i sù t¨ng tr- ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ.
Adam Smith lµ ng-êi ®Çu tiªn ®-a ra nh÷ng lý thuyÕt t-¬ng ®èi hoµn chØnh vÒ c¹nh tranh. LuËn thuyÕt cña «ng dùa trªn ý t-ëng vÒ vai trß cña "bµn tay v« h×nh" qua sù ®iÒu chØnh biÕn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ tr- êng vµ ®-îc thÓ hiÖn râ nÐt qua m« h×nh c¹nh tranh hoµn h¶o. Trong m«i tr- êng c¹nh tranh hoµn h¶o, môc tiªu cña doanh nghiÖp lµ tèi ®a ho¸ lîi nhuËn vµ cña ng-êi tiªu dïng lµ tèi ®a ho¸ tiÖn Ých cña m×nh, trªn c¬ së ®ã thÞ tr-êng sÏ ph©n bæ tèi -u c¸c nguån lùc khan hiÕm.Smith còng ®Ò cao vai trß cña c¹nh tranh trong ngo¹i th-¬ng lµ cã thÓ r»ng "®iÒu cã lîi chñ yÕu trong viÖc tù do ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng lµ cã thÓ xuÊt khÈu s¶n phÈm d- thõa trong 6 n-íc vµ nhËp khÈu nguyªn liÖu cÇn thiÕt, tõ ®ã cã thÓ më réng s¶n xuÊt vµ hoµn thiÖn ph©n c«ng lao ®éng". Lý thuyÕt c¹nh tranh hiÖn ®¹i b¾t nguån tõ lý thuyÕt vÒ lîi thÕ so s¸nh.