Luận văn thạc sĩ kinh tế: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp phát triển.

• Tác giả: Dương Ngọc Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Văn Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ VÀ VỪA
• 1.1. Tổng quan về năng lực cạnh tranh của DOANH NGHIỆP NHÀ VÀ VỪA
• 1.2. Khái niệm cơ bản về năng lực cạnh tranh
• 1.3. Các lý thuyết về năng lực cạnh tranh
• 1.4. Quan niệm về năng lực cạnh tranh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH DOANH NGHIỆP NHÀ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. DNNVV đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp và tạo ra hàng triệu việc làm. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh do thiếu nguồn lực và công nghệ. Việc hiểu rõ về năng lực cạnh tranh sẽ giúp các doanh nghiệp xác định được vị trí của mình trên thị trường và tìm ra các giải pháp phù hợp để phát triển.

1.1. Định nghĩa và vai trò của năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng của doanh nghiệp trong việc duy trì và mở rộng thị phần. Đối với DNNVV, năng lực này không chỉ giúp họ tồn tại mà còn phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh đầy thách thức.

1.2. Tình hình hiện tại của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

DNNVV tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu và quản lý kém. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của họ trên thị trường.

II. Những thách thức lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Các thách thức này bao gồm sự cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp lớn, sự thay đổi nhanh chóng của thị trường và yêu cầu ngày càng cao từ phía khách hàng. Để tồn tại và phát triển, DNNVV cần phải nhận diện và vượt qua những thách thức này.

2.1. Cạnh tranh từ doanh nghiệp lớn

Doanh nghiệp lớn thường có lợi thế về vốn, công nghệ và quy mô sản xuất. Điều này khiến DNNVV gặp khó khăn trong việc cạnh tranh về giá cả và chất lượng sản phẩm.

2.2. Thay đổi nhanh chóng của thị trường

Thị trường hiện nay thay đổi rất nhanh, yêu cầu DNNVV phải linh hoạt và thích ứng kịp thời. Việc không theo kịp xu hướng có thể dẫn đến mất thị phần.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, DNNVV cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm đổi mới sáng tạo, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng. Việc áp dụng công nghệ thông tin cũng là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động kinh doanh.

3.1. Đổi mới sáng tạo trong sản phẩm và dịch vụ

Đổi mới sáng tạo không chỉ giúp DNNVV tạo ra sản phẩm mới mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm hiện có, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.2. Cải tiến quy trình sản xuất

Cải tiến quy trình sản xuất giúp giảm chi phí và tăng hiệu quả. DNNVV cần áp dụng các công nghệ mới để tối ưu hóa quy trình sản xuất của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực cạnh tranh

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho DNNVV không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn cho nền kinh tế quốc gia. Các doanh nghiệp áp dụng các phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đã ghi nhận sự tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận rõ rệt.

4.1. Các mô hình thành công trong nâng cao năng lực cạnh tranh

Nhiều DNNVV đã áp dụng thành công các mô hình kinh doanh mới, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm và dịch vụ của mình.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu điển hình

Các nghiên cứu điển hình cho thấy rằng DNNVV có thể cải thiện năng lực cạnh tranh thông qua việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực.

V. Kết luận và tương lai của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

Tương lai của DNNVV tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần phải chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường và tìm kiếm cơ hội mới để phát triển. Việc hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức cũng là yếu tố quan trọng giúp DNNVV phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể để giúp DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

5.2. Xu hướng phát triển trong tương lai

DNNVV cần theo dõi các xu hướng phát triển mới trong kinh tế toàn cầu để có thể điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam giữ vị trí đặc biệt quan trọng khi chiếm trên 90% tổng số lượng doanh nghiệp của toàn bộ nền kinh tế. Khu vực này đóng góp một khối lượng hàng hóa lớn, tạo nguồn thu nhập ổn định cho xã hội và trở thành động lực then chốt thúc đẩy mức tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt 8,4% vào năm 2005, với tốc độ tăng trưởng bình quân 7,5%/năm trong giai đoạn 2001-2005. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là năng lực cạnh tranh của khối doanh nghiệp này còn nhiều hạn chế trước sức ép từ các tập đoàn đa quốc gia và quá trình mở cửa thị trường toàn cầu.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về cạnh tranh, đánh giá toàn diện thực trạng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc khu vực kinh tế tư nhân, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao vị thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các loại hình doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần hoạt động tại Việt Nam từ khi khởi xướng công cuộc đổi mới năm 1986 đến năm 2006. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc lượng hóa năng lực cạnh tranh thực tế, cung cấp luận cứ khoa học để cải thiện quy mô vốn bình quân vốn chỉ đạt khoảng 0,625 tỷ đồng/doanh nghiệp và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng có chọn lọc các lý thuyết kinh tế kinh điển và hiện đại để xây dựng khung phân tích cạnh tranh đa chiều:

• Lý thuyết bàn tay vô hình và cạnh tranh hoàn hảo của Adam Smith: Nhấn mạnh cơ chế tự điều chỉnh của giá cả thị trường nhằm phân bổ tối ưu các nguồn lực khan hiếm.
• Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo: Khẳng định lợi thế bắt nguồn từ sự khác biệt về chi phí sản xuất và yếu tố đầu vào tự nhiên sẵn có như lao động và tài nguyên.
• Lý thuyết cạnh tranh hiệu quả của John Maurice Clark và Joseph Schumpeter: Coi siêu lợi nhuận của doanh nghiệp tiên phong và đổi mới tổ chức là tiền đề thúc đẩy tiến bộ công nghệ.
• Lý thuyết lợi thế cạnh tranh và mô hình Kim cương của Michael Porter: Xác định sức mạnh cạnh tranh thông qua 4 yếu tố tương tác gồm điều kiện các yếu tố sản xuất, điều kiện về cầu, các ngành công nghiệp hỗ trợ, chiến lược và cơ cấu doanh nghiệp; cùng 2 biến số tác động là cơ hội thị trường và vai trò quản lý của Chính phủ.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: năng lực cạnh tranh quốc gia (theo khung 8 nhóm tiêu chí của Diễn đàn Kinh tế Thế giới - WEF), chỉ số năng lực cạnh tranh tăng trưởng, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp, chỉ số lợi thế so sánh hiển thị (RCA) và chỉ số lợi thế chi phí của Siggel và Cockburn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê năm 2002, số liệu tổng hợp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư giai đoạn 1991-2005 cùng các báo cáo thực nghiệm về kinh tế tư nhân từ năm 1986 đến năm 2005.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu toàn diện của 45.414 lượt doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần đăng ký thành lập trong giai đoạn 1991-1999, kết hợp chọn mẫu phân tầng đối với hơn 200 doanh nghiệp nhỏ và vừa điển hình trên phạm vi toàn quốc. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao cho các vùng kinh tế và phản ánh chính xác cấu trúc kinh tế tư nhân.

Tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp phân tích - tổng hợp, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và lượng hóa ma trận trọng số với hệ số tầm quan trọng từ 0,05 đến 0,10 trên thang điểm 1 đến 5. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải đo lường chính xác cả yếu tố định lượng (vốn, doanh thu, lao động) lẫn các yếu tố định tính (năng lực quản trị, uy tín thương hiệu và khả năng ứng biến thị trường).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra những chuyển biến sâu sắc và các điểm nghẽn của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa:

Thứ nhất, số lượng doanh nghiệp tăng trưởng bùng nổ nhưng quy mô vốn tích lũy còn rất thấp. Số lượng doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần đã tăng từ 110 đơn vị năm 1991 lên 5.782 đơn vị vào năm 1999, đạt tốc độ phát triển bình quân 449%/năm. Tổng vốn đăng ký tăng từ 158,155 tỷ đồng lên 5.483,098 tỷ đồng trong cùng kỳ, song quy mô vốn bình quân mỗi doanh nghiệp chỉ đạt 0,625 tỷ đồng.

Thứ hai, cơ cấu vốn có sự phân hóa rõ rệt giữa các loại hình kinh doanh. Trong tổng số 27.452,836 tỷ đồng vốn đăng ký giai đoạn 1991-1999, công ty trách nhiệm hữu hạn chiếm tỷ trọng áp đảo với 56,18% (15.422,113 tỷ đồng), doanh nghiệp tư nhân chiếm 24,46% (6.715,282 tỷ đồng), và công ty cổ phần chiếm 19,36% (5.315,314 tỷ đồng).

Thứ ba, sự suy thoái trong giai đoạn 1997-1998 bộc lộ tính dễ bị tổn thương. Dưới tác động của khủng hoảng tài chính khu vực, số lượng doanh nghiệp thành lập mới sụt giảm từ 5.484 đơn vị năm 1996 xuống còn 4.636 đơn vị năm 1997 và 4.252 đơn vị năm 1998, trước khi phục hồi mạnh mẽ vào năm 1999 nhờ chuẩn bị thực thi Luật Doanh nghiệp mới.

Thứ tư, điểm số đánh giá năng lực cạnh tranh nội tại ở mức thấp. Kết quả phân tích ma trận cạnh tranh cho thấy chỉ số đổi mới và phát triển chỉ đạt 0,05 điểm, trình độ lao động đạt 0,20 điểm và vị thế tài chính đạt 0,30 điểm, chứng minh doanh nghiệp đang phụ thuộc lớn vào lao động giá rẻ mà thiếu vắng đầu tư nghiên cứu phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của sự phát triển nhanh về số lượng là nhờ thể chế kinh tế nhiều thành phần được khẳng định tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) và lần thứ VII (1991), tạo hành lang pháp lý cho quyền tự do kinh doanh. Tuy vậy, quy mô vốn mỏng bắt nguồn từ việc trên 70% doanh nghiệp phải dựa vào thị trường tài chính không chính thức, gặp rào cản lớn về tài sản thế chấp khi tiếp cận tín dụng ngân hàng thương mại.

Khi so sánh với quốc tế, Hàn Quốc quy định các ngân hàng thương mại phải dành 25% đến 35% dư nợ tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, duy trì danh mục 205 mặt hàng sản xuất độc quyền cho khối này. Đài Loan áp dụng cơ chế Quỹ phát triển bảo lãnh tới 90% tín dụng và chấp nhận chia sẻ 50% rủi ro. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam hầu như phải tự bơi trên thị trường mà thiếu các thiết chế bảo lãnh rủi ro tương ứng.

Các dữ liệu thực nghiệm trên có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột kết hợp đường biểu diễn tương quan giữa số lượng doanh nghiệp và quy mô vốn đăng ký hàng năm giai đoạn 1991-1999, bảng cơ cấu tỷ trọng vốn theo loại hình tổ chức và biểu đồ mạng nhện thể hiện điểm số đa tiêu chí của năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tiến trình hội nhập, các giải pháp đồng bộ cần được triển khai:

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý và cải cách thủ tục hành chính: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì cụ thể hóa các điều khoản của Nghị định số 90/2001/NĐ-CP theo từng ngành kinh tế, cắt giảm ít nhất 30% thời gian thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh và cấp phép tiếp cận mặt bằng sản xuất trong giai đoạn 2006-2008.

2. Thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng và mở rộng hạn ngạch tài chính: Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo hệ thống ngân hàng thương mại bố trí tối thiểu 20% đến 25% nguồn vốn tín dụng hàng năm để cho vay ưu đãi đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời thiết lập Quỹ bảo lãnh tín dụng quốc gia nhằm hỗ trợ bù lãi suất từ 2% đến 3%/năm cho các dự án đầu tư đổi mới công nghệ từ năm 2007.

3. Xây dựng cụm liên kết ngành và hệ thống thầu phụ công nghiệp: Bộ Công nghiệp phối hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức các chương trình kết nối doanh nghiệp tư nhân trong nước với các tập đoàn đa quốc gia, phấn đấu nâng tỷ lệ cung ứng nội địa của doanh nghiệp nhỏ và vừa lên 35% vào năm 2010 thông qua các hợp đồng gia công chuyên dụng.

4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hỗ trợ chuyển giao công nghệ: Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các hiệp hội ngành nghề triển khai trung tâm dịch vụ kỹ thuật một cửa, tài trợ 50% đến 70% kinh phí đào tạo lại cho 10.000 lượt cán bộ quản lý và thợ kỹ thuật mỗi năm giai đoạn 2007-2010 nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Khai thác bức tranh thực trạng phát triển kinh tế tư nhân giai đoạn 1986-2005 cùng bài học lập pháp của Hàn Quốc, Đài Loan để xây dựng Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoàn thiện chính sách thuế và đất đai.
• Chủ doanh nghiệp và nhà quản trị kinh doanh: Ứng dụng mô hình Kim cương của Michael Porter và hệ thống 10 tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh để tự chuẩn đoán điểm mạnh, điểm yếu, tái cơ cấu chi phí sản xuất và định vị thị trường ngách hiệu quả.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Kinh tế: Sử dụng công trình như một tài liệu học thuật tham khảo chuẩn mực về chuyên ngành Kinh tế chính trị, cung cấp chuỗi số liệu thực chứng 45.414 doanh nghiệp để mở rộng các đề tài phân tích kinh tế vĩ mô.
• Các tổ chức tín dụng và quỹ hỗ trợ phát triển: Tham khảo đặc điểm phân bổ vốn (công ty trách nhiệm hữu hạn chiếm 56,18%, vốn bình quân 0,625 tỷ đồng) để thiết kế các gói tài trợ tín dụng tín chấp, thuê mua tài chính và cơ chế quản trị rủi ro phù hợp với doanh nghiệp nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí chính thức xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam giai đoạn này được quy định như thế nào? Theo Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ, doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. Cụ thể, doanh nghiệp nhỏ có dưới 50 lao động hoặc vốn dưới 1 tỷ đồng; doanh nghiệp vừa có từ 51 đến 300 lao động hoặc vốn từ 1 đến 10 tỷ đồng.

2. Rào cản lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam là gì? Điểm yếu cốt tử nằm ở tình trạng thiếu vốn tích lũy và công nghệ lạc hậu. Với mức vốn bình quân chỉ 0,625 tỷ đồng/doanh nghiệp trong giai đoạn 1991-1999, phần lớn doanh nghiệp phải tiếp cận nguồn tín dụng không chính thức với lãi suất cao. Hơn 80% thiết bị sản xuất là máy móc thải loại hoặc thế hệ cũ, khiến chỉ số đổi mới sáng tạo chỉ đạt 0,05 điểm trong bảng ma trận cạnh tranh.

3. Việt Nam có thể tiếp thu bài học kinh nghiệm nào từ Hàn Quốc và Đài Loan? Hàn Quốc ban hành 12 đạo luật chuyên biệt, bắt buộc ngân hàng dành 25% đến 35% tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa kèm 205 mặt hàng bảo hộ độc quyền. Đài Loan thành lập quỹ phát triển bảo lãnh tín dụng tới 90% vốn vay và gánh vác 50% rủi ro phá sản. Việt Nam cần chuyển đổi cơ chế hỗ trợ từ bao cấp thụ động sang bảo lãnh tín dụng và thúc đẩy mạng lưới công nghiệp vệ tinh.

4. Chỉ số RCA và mô hình Kim cương của Michael Porter có ý nghĩa gì trong phân tích luận văn? Mô hình Kim cương của Michael Porter làm rõ 4 nhóm yếu tố nền tảng tạo nên lợi thế cạnh tranh động của doanh nghiệp và ngành. Chỉ số lợi thế so sánh hiển thị RCA giúp đo lường năng lực cạnh tranh thực tế của hàng hóa xuất khẩu trên thị trường quốc tế; khi giá trị RCA lớn hơn 1, sản phẩm thể hiện rõ ưu thế xuất khẩu so với mức trung bình của thế giới.

5. Loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn và doanh nghiệp tư nhân có cơ cấu vốn khác biệt ra sao trong giai đoạn 1991-1999? Trong tổng số 27.452,836 tỷ đồng vốn đăng ký giai đoạn 1991-1999, công ty trách nhiệm hữu hạn chiếm tỷ trọng áp đảo với 56,18% (15.422,113 tỷ đồng), cao gấp hơn 2,2 lần so với khu vực doanh nghiệp tư nhân chiếm 24,46% (6.715,282 tỷ đồng). Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình liên kết vốn có giới hạn trách nhiệm pháp lý để bảo vệ tài sản và mở rộng kinh doanh.

Kết luận

• Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm trên 90% tổng số cơ sở kinh doanh, giữ vai trò động lực giải quyết việc làm và thúc đẩy GDP tăng trưởng bình quân 7,5%/năm giai đoạn 2001-2005.
• Tốc độ gia tăng số lượng doanh nghiệp đạt bình quân 449%/năm trong giai đoạn 1991-1999 với tổng vốn đăng ký 27.452,836 tỷ đồng, nhưng quy mô vốn còn rất mỏng manh ở mức 0,625 tỷ đồng/doanh nghiệp.
• Cơ cấu loại hình ghi nhận sự vượt trội của công ty trách nhiệm hữu hạn với 56,18% tỷ trọng vốn, trong khi năng lực đổi mới sáng tạo chỉ đạt mức thấp 0,05 điểm do hạn chế về công nghệ và tài chính.
• Kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc (dành 25% đến 35% hạn mức tín dụng) và Đài Loan (bảo lãnh 90% vốn vay) là cơ sở thực chứng quý giá để thiết lập hệ thống bảo trợ thị trường tại Việt Nam.
• Lộ trình cải cách giai đoạn 2006-2010 đòi hỏi hoàn thiện thể chế Nghị định 90/2001/NĐ-CP, thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng, liên kết thầu phụ và tài trợ đào tạo 10.000 cán bộ quản lý mỗi năm.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hệ thống hóa lý luận cạnh tranh dưới góc độ Kinh tế chính trị, làm sáng tỏ các rào cản nội tại của khối kinh tế tư nhân và thiết lập hệ thống giải pháp mang tính khả thi cao. Để hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm sức cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu, các nhà quản lý, hiệp hội ngành hàng và chủ doanh nghiệp cần nhanh chóng khai thác các luận cứ khoa học này nhằm chủ động xây dựng chiến lược phát triển bền vững ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

®¹i häc quèc gia hµ néi Khoa kinh tÕ ----------------- D-¬ng Ngäc Thanh N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë viÖt nam Chuyªn ngµnh: Kinh tÕ chÝnh trÞ M· sè: 60 31 01 LuËn v¨n th¹c sü kinh tÕ chÝnh trÞ Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS. TS Ph¹m V¨n Dòng Hµ Néi - 2006 1 PhÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi. Tõ khi n-íc ta thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi, ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng theo ®Þnh h-íng XHCN cho ®Õn nay, c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa ngµy cµng cã vai trß quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n.

Cïng víi viÖc ®ãng gãp cho x· héi mét l-îng hµng ho¸ lín vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng-êi lao ®éng, c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa t¹o nªn nguån thu nhËp æn ®Þnh cho mét bé phËn d©n c-, khai th¸c nguån lùc vµ tiÒm n¨ng t¹i chç cña c¸c ®Þa ph-¬ng trªn c¸c vïng cña c¶ n-íc. §ång thêi víi viÖc ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa, mét ®éi ngò c¸c nhµ doanh nghiÖp n¨ng ®éng, s¸ng t¹o, thóc ®Èy s¶n xuÊt kinh doanh ph¸t triÓn cã hiÖu qu¶ h¬n ®· h×nh thµnh. C¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa ®· trë thµnh mét bé phËn quan träng cña nÒn kinh tÕ, ngµy cµng g¾n bã chÆt chÏ víi c¸c doanh nghiÖp lín, cã t¸c dông hç trî, bæ sung, thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp lín ph¸t triÓn. Trong xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ hiÖn nay, c¹nh tranh ngµy cµng trë nªn gay g¾t vµ chÞu sù t¸c ®éng cña nhiÒu nh©n tè míi.

NhiÒu ®èi thñ c¹nh tranh cña ViÖt Nam ®· liªn tôc c¶i thiÖn m«i tr-êng ®Çu t-, lµnh m¹nh ho¸ c¸c quan hÖ tµi chÝnh, hiÖn ®¹i ho¸ kÕt cÊu h¹ tÇng. §iÒu ®ã lµm cho n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam gi¶m t-¬ng ®èi trªn thÞ tr-êng quèc tÕ. ViÖt nam ®ang trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ngµy cµng s©u réng th× viÖc n©ng cao n¨ng lùc cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng. §©y lµ lo¹i h×nh doanh nghiÖp phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña ViÖt Nam vÒ tr×nh ®é khoa häc vµ c«ng nghÖ, tæ chøc qu¶n lý; cã nhiÒu kh¶ n¨ng ph¸t huy tèt nh÷ng lîi thÕ so s¸nh vÒ thÞ tr-êng, vÒ nguån nguyªn liÖu vµ lao ®éng rÎ.

C¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa chiÕm lÜnh thÞ phÇn ë c¸c thÞ tr-êng ng¸ch, cung cÊp ë nh÷ng phÇn nhá cña thÞ tr-êng quèc tÕ 2 réng lín cã nhiÒu ®èi thñ c¹nh tranh, tõng b-íc t¨ng dÇn thùc lùc, héi nhËp thµnh c«ng. §Ó cã thÓ ph¸t triÓn lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy cã hiÖu qu¶ th× cÇn ph¶i cã c¸c biÖn ph¸p h÷u hiÖu nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh, ph¸t huy tèi ®a n¨ng lùc cßn tiÒm Èn cña chÝnh c¸c doanh nghiÖp dùa trªn c¸c lîi thÕ s½n cã cña ®Êt n-íc. C¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa chiÕm trªn 90% sè l-îng doanh nghiÖp vµ kh©u yÕu kÐm nhÊt ë lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy lµ n¨ng lùc c¹nh tranh c¶ ë trong vµ ngoµi n-íc. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng nhËn ®Þnh trªn nªn t«i ®· chän ®Ò tµi "N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam" nh»m ph©n tÝch, luËn gi¶i nh÷ng -u thÕ vµ h¹n chÕ vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa tr-íc nh÷ng ®ßi hái cña qu¸ tr×nh héi nhËp quèc tÕ, ®-a ra c¸c kiÕn nghÞ, gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ViÖt Nam trong xu thÕ toµn cÇu ho¸ nÒn kinh tÕ, tr-íc nhu cÇu chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi.

T×nh h×nh nghiªn cøu. §· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ®Ò tµi doanh nghiÖp nhá vµ võa ®-îc thùc hiÖn ë n-íc ta. C¸c nghiªn cøu ®ã ®· gãp phÇn quan träng trong viÖc nhËn thøc ®Çy ®ñ h¬n vÒ doanh nghiÖp nhá vµ võa. NhiÒu kiÕn nghÞ vµ gi¶i ph¸p ®· ®-îc tr×nh ChÝnh phñ, lµm c¬ së cho viÖc ho¹ch ®Þnh nhiÒu chÝnh s¸ch kinh tÕ quan träng, khuyÕn khÝch ph¸t triÓn c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy.

C¸c c«ng tr×nh cã thÓ kÓ tªn nh-: Ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa; Kinh nghiÖm n-íc ngoµi vµ ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam (Vò Quèc TuÊn, Hoµng Thu Hoµ) hoÆc Doanh nghiÖp nhá vµ võa ViÖt Nam trªn ®-êng ®i ®Õn phån vinh (Leila Webster, MPDF 1999) hay Qu¶n lý n¨ng suÊt vµ chÊt l-îng trong c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa (Quèc H-¬ng, 1999), ChÝnh s¸ch hç trî ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa (PGS.TS NguyÔn Cóc) vµ Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam (GS.TS NguyÔn §×nh H-¬ng, 2002), ChÝnh s¸ch ®èi víi doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam 3 (NguyÔn V¨n ThiÒng, 2003). NhiÒu c«ng tr×nh kÓ trªn ®-îc biªn so¹n kh¸ c«ng phu vµ ®· ®-a ra rÊt nhiÒu gi¶i ph¸p hay nh»m ph¸t triÓn lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy. Tuy nhiªn, xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ®ang diÔn ra m¹nh mÏ. §©y lµ c¬ héi to lín nh÷ng còng lµ th¸ch thøc kh«ng nhá ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa.

C¹nh tranh quèc tÕ ®ang diÔn ra khèc liÖt vµ cã nhiÒu nh©n tè míi t¸c ®éng. Do ®ã, viÖc nghiªn cøu vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh vµ ®-a ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam trong bèi c¶nh míi rÊt cÇn ®-îc tiÕp tôc. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n. Môc ®Ých: Tõ viÖc nghiªn cøu thùc tr¹ng vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa, luËn v¨n ®-a ra c¸c quan ®iÓm vµ c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.

NhiÖm vô: §Ó thùc hiÖn môc ®Ých trªn, luËn v¨n cã c¸c nhiÖm vô: - HÖ thèng ho¸ lý luËn vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh. - Ph©n tÝch kinh nghiÖm quèc tÕ vÒ n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa vµ rót ra bµi häc cho ViÖt Nam. - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa cña ViÖt Nam, lµm râ t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.

§èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu * §èi t-îng: LuËn v¨n nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa thuéc khu vùc kinh tÕ t- nh©n ë ViÖt Nam d-íi gãc ®é Kinh tÕ chÝnh trÞ. *Ph¹m vi nghiªn cøu: 4 - VÒ kh«ng gian, luËn v¨n nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa trong khu vùc kinh tÕ t- nh©n, bao gåm c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp nh-: C«ng ty cæ phÇn, C«ng ty TNHH, C«ng ty hîp doanh vµ Doanh nghiÖp t- nh©n. - VÒ thêi gian, luËn v¨n nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam tõ khi ®æi míi ®Õn nay. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu.

Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n, T¸c gi¶ ®· sö dông ph-¬ng ph¸p luËn duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p cô thÓ ®-îc sö dông lµ: L«gÝc vµ lÞch sö, ph©n tÝch vµ tæng hîp, ph- ¬ng ph¸p thèng kª, ph-¬ng ph¸p ®èi chiÕu so s¸nh. Nh÷ng ®ãp gãp míi cña luËn v¨n. - HÖ thèng ho¸ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn chñ yÕu vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa.

- §¸nh gi¸ tæng qu¸t vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ViÖt Nam vµ nh÷ng nh©n tè ¶nh h-ëng. - §Ò xuÊt c¸c quan ®iÓm vµ mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam. KÕt cÊu cña luËn v¨n. Ngoµi lêi më ®Çu, kÕt luËn, môc ®Ých, môc lôc, danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o luËn v¨n gåm 3 ch-¬ng: Ch-¬ng I: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa.

Ch-¬ng II: Thùc tr¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam hiÖn nay. Ch-¬ng III: Quan ®iÓm vµ mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh doanh nghiÖp nhá vµ võa ë ViÖt Nam. 5 Ch-¬ng 1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nhá vµ võa 1. Tæng quan vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña DOANH NGHIÖP NHá vµ võa.

Kh¸i l-îc vÒ lý thuyÕt c¹nh tranh. C¹nh tranh lµ quy luËt kinh tÕ cña nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸. Trong lÞch sö ph¸t triÓn cña c¸c lý thuyÕt kinh tÕ, kh¸i niÖm c¹nh tranh ®-îc ®Þnh nghÜa theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau. Nh÷ng ng-êi theo tr-êng ph¸i träng n«ng ®· ph¸t hiÖn ý nghÜa cña c¹nh tranh th«ng qua sù biÕn ®éng gi¸ c¶.

Theo quan ®iÓm cña hä th× "gi¸ tù nhiªn" bao hµm lao ®éng chøa trong s¶n phÈm vµ ®Þa t«. Mét khi trªn thÞ tr-êng xuÊt hiÖn mét ®ét biÕn nµo ®ã th× gi¸ c¶ thÞ tr-êng cã thÓ chªnh lÖch víi "gi¸ tù nhiªn" Ýt nhÊt lµ trong ng¾n h¹n. Khi ®ã, c¹nh tranh sÏ ®ãng vai trß tÝch cùc trong viÖc ®iÒu chØnh l-îng cung cÇu vµ lµm cho gi¸ thÞ tr-êng trë l¹i møc cña "gi¸ tù nhiªn". Cïng víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña t- duy kinh tÕ, lý thuyÕt c¹nh tranh còng ngµy cµng ®-îc hoµn thiÖn h¬n nh- mét nh©n tè quan träng ®em l¹i sù t¨ng tr- ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ.

Adam Smith lµ ng-êi ®Çu tiªn ®-a ra nh÷ng lý thuyÕt t-¬ng ®èi hoµn chØnh vÒ c¹nh tranh. LuËn thuyÕt cña «ng dùa trªn ý t-ëng vÒ vai trß cña "bµn tay v« h×nh" qua sù ®iÒu chØnh biÕn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ tr- êng vµ ®-îc thÓ hiÖn râ nÐt qua m« h×nh c¹nh tranh hoµn h¶o. Trong m«i tr- êng c¹nh tranh hoµn h¶o, môc tiªu cña doanh nghiÖp lµ tèi ®a ho¸ lîi nhuËn vµ cña ng-êi tiªu dïng lµ tèi ®a ho¸ tiÖn Ých cña m×nh, trªn c¬ së ®ã thÞ tr-êng sÏ ph©n bæ tèi -u c¸c nguån lùc khan hiÕm.Smith còng ®Ò cao vai trß cña c¹nh tranh trong ngo¹i th-¬ng lµ cã thÓ r»ng "®iÒu cã lîi chñ yÕu trong viÖc tù do ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng lµ cã thÓ xuÊt khÈu s¶n phÈm d- thõa trong 6 n-íc vµ nhËp khÈu nguyªn liÖu cÇn thiÕt, tõ ®ã cã thÓ më réng s¶n xuÊt vµ hoµn thiÖn ph©n c«ng lao ®éng". Lý thuyÕt c¹nh tranh hiÖn ®¹i b¾t nguån tõ lý thuyÕt vÒ lîi thÕ so s¸nh.