Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CỦA CÁN BỘ ĐOÀN CƠ SỞ TRONG THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CNH - HĐH 1. CÁN BỘ ĐOÀN CƠ SỞ 1. Khái niệm cán bộ đoàn cơ sở Cán bộ là vấn đề rất quan trọng, trong tình hình hiện nay vấn đề đó càng trở nên cấp bách và có ý nghĩa quyết định đến sự nghiệp đổi mới và sự sống còn của một chế độ. Bởi vì, cán bộ là lực lượng nòng cốt trong bộ máy tổ chức của Đảng, Nhà nước và các đoàn thể quần chúng, đồng thời là người lãnh đạo quản lý điều hành toàn bộ guồng máy trong hệ thống chính trị.
Mỗi giai đoạn cách mạng đều có nhiệm vụ, yêu cầu khác nhau. Do vậy, đội ngũ cán bộ phải luôn được củng cố, đào tạo, nâng lên ngang tầm và thích ứng với yêu cầu từng giai đoạn cách mạng. Nếu chất lượng cán bộ không chuyển kịp với tình hình và nhiệm vụ mới thì không những cán bộ không quyết định thắng lợi đường lối mà còn mắc sai lầm. Trong chiến lược phát triển đội ngũ cán bộ, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng”.
Cán bộ đoàn là cán bộ hoạt động chính trị - xã hội được Đảng giao nhịêm vụ làm công tác vận động thanh thiếu nhi, trực tiếp thực hiện công tác vận động tuyên truyền giáo dục thanh thiếu nhi theo đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước và Điều lệ Đoàn. Đội ngũ cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh các cấp gồm: Cán bộ đoàn chủ chốt, cán bộ đoàn chuyên trách, cán bộ đoàn bán chuyên trách, cán bộ đoàn không chuyên trách, cán bộ đoàn kiêm nhiệm. Trong đó, đội ngũ cán bộ đoàn chủ chốt là những cán bộ đứng đầu, quan trọng nhất, có tác dụng chi phối chính toàn bộ hoạt động của tổ chức đoàn thanh niên ở từng cấp, từ cơ sở đến Trung ương như bí thư đoàn xã, 13 bí thư huyện đoàn, bí thư tỉnh đoàn. Trong hệ thống phân cấp hành chính Việt Nam, cấp cơ sở là cấp thấp nhất, thường được gọi chung là cấp xã, bao gồm cả xã - phường - thị trấn.
Đây là nơi diễn ra mọi hoạt động và cuộc sống của người dân. Cán bộ cấp cơ sở nói chung và cán bộ đoàn cơ sở nói riêng là những người hàng ngày tiếp xúc trực tiếp với nhân dân, có điều kiện gần gũi, hiểu biết về người dân; năm bắt nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân, phát hiện kịp thời những vấn đề đang nảy sinh từ thực tiễn cuộc sống. Đồng thời, chính họ cũng là những người trực tiếp đưa chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chủ trương của Đoàn vào cuộc sống. Cán bộ đoàn cấp cơ sở là những người tham gia Ban Thường vụ đoàn cấp xã, phường, thị trấn.
Họ là những người xung kích đi đầu trong các hoạt động của Đoàn ở địa phương; là cánh tay nối dài của Đảng, Nhà nước, Mặt trận ở cơ sở đến thanh niên, đoàn viên. Cán bộ đoàn cấp cơ sở là những người được bầu lên bởi đại hội đoàn. Trong đời sống hằng ngày họ là những người gương mẫu, được sự tín nhiệm của đoàn viên, sự tin tưởng của Đảng, chính quyền, Mặt trận; là lực lượng đi đầu, làm gương cho các thế hệ thiếu niên, nhi đồng, trong xây dựng nếp sống văn hóa, giáo dục truyền thống đạo đức, giữ gìn thuần phong mỹ tục, phong chống tệ nạn xã hội, mê tín, dị đoan… Ngoài ra, cán bộ đoàn cấp cơ sở còn là đội ngũ cán bộ dự bị cho Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội. Vai trò của cán bộ đoàn cơ sở Từ quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò cán bộ, công tác cán bộ trong sự nghiệp cách mạng nói chung đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở có vai trò rất quan trọng, thể hiện trên các mặt sau: 14 Một là, đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở phải đảm nhận nhiệm vụ của người cán bộ đoàn chuyên trách.
Cán bộ đoàn cấp cơ sở là cấp thứ tư trong hệ thống tổ chức của Đoàn thanh niên; ở cấp này không được thành lập cơ quan chuyên trách để giúp việc cho Ban Thường vụ, Ban Chấp hành đoàn cơ sở. Cán bộ đoàn cấp cơ sở là người cụ thể hoá các chủ trương chính sách của cấp trên, tham mưu cho cấp uỷ lãnh đạo công tác thanh niên, đồng thời là người trực tiếp đưa chủ trương, nghị quyết, chỉ thị của Đảng, của các cấp bộ Đoàn đến với chi đoàn - là tổ chức tế bào của Đoàn, để tổ chức tuyên truyền và vận động đoàn viên thanh niên thực hiện, đồng thời nắm bắt tâm tư nguyện vọng của đoàn viên thanh niên phản ánh với tổ chức Đoàn, với cấp uỷ Đảng. Ngoài ra, cán bộ đoàn cấp cơ sở còn là cánh tay nối dài, lực lượng quan trong phối hợp với chính quyền cơ sở trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh ở địa bàn cơ sở; đi đầu trong các hoạt động xã hội. Mặt khác, xét trên góc độ cán bộ thì họ còn là lực lượng kế cận cho các chức danh trong hệ thống chính trị cơ sở.
Hai là, đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở là lực lượng trực tiếp tổ chức, giáo dục, rèn luyện đoàn viên, thanh thiếu nhi ở cơ sở. Vị trí, vai trò này của cán bộ đoàn cơ sở xuất phát bởi chính vai trò của tổ chức đoàn cơ sở. Đoàn cơ sở có vai trò hết sức quan trọng trong toàn bộ hệ thống đoàn thanh niên, bởi vì đây là một trong những nhân tố quan trọng hình thành nên nền tảng của tổ chức đoàn, là nơi trực tiếp tổ chức giáo dục, rèn luyện, bồi dưỡng và phát huy vai trò xung kích cách mạng của đoàn viên thanh niên, là cầu nối giữa tổ chức đoàn với thanh niên. Mọi chủ trương của đoàn cơ bản đều được tổ chức triển khai ở cơ sở, chất lượng của tổ chức cũng như chủ trương của các cấp bộ đoàn phần lớn được kiểm nghiệm và phản ánh qua hiệu quả hoạt động của tổ chức đoàn cơ sở.
Ngoài ra, đoàn xã còn là hạt nhân lãnh đạo và là thành viên tập thể của Hội Liên hiệp thanh niên cơ sở, Đoàn định 15 hướng về chính trị, tư tưởng cho hoạt động của Hội. Đối với Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn quyết định phương hướng, nhiệm vụ công tác Đội và phong trào thiếu nhi. Đoàn là lực lượng chủ yếu, nòng cốt trong việc đẩy mạnh công tác xã hội hoá sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng. Ba là, đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở là lực lượng nòng cốt tổ chức các phong trào hành động cách mạng trong thanh niên, là lực lượng quan trọng trong quá trình đẩy nhanh CNH-HĐH hiện nay.
Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở là phải tổ chức phong trào thanh niên ở cơ sở nhằm tham gia tích cực đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu đầu tư, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trên địa bàn và bên ngoài; tham gia giải quyết vấn đề ruộng đất đối với nông dân, tiêu thụ sản phẩm, phát triển công nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu, công tác khuyến nông, đầu tư khoa học kỹ thuật mới trong nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; vấn đề vay vốn phát triển ngành nghề, xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm; phát triển các hình thức kinh tế hợp tác, thực hiện dân chủ hoá, hợp tác hoá nông nghiệp, nông thôn,. Bốn là, đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở là lực lượng quyết định năng lực tổ chức đoàn cơ sở. Một đoàn cơ sở thực sự vững mạnh chỉ khi tập hợp, đoàn kết được đoàn viên, thanh niên vào tổ chức để tham gia tích cực các phong trào của đoàn phát động, hay nói cách khác, tổ chức đoàn đó phải thực sự có năng lực. Muốn thực hiện được nội dung này đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở đủ năng lực, phẩm chất, trí tuệ đưa đoàn viên, thanh niên vào các hoạt động, cũng chính thông qua các hoạt động đó đoàn viên thanh niên lại là người trở lại để xây dựng củng cố tổ chức đoàn cơ sở.
Với vị trí, vai trò quan trọng của đội ngũ cán bộ đoàn cấp cơ sở như vậy, để đáp 16 ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay, thì vấn đề nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở là nhiệm vụ cấp bách của các cấp bộ đoàn ở tỉnh Nghệ An, nhằm đáp ứng nhiệm vụ trước mắt cũng như lâu dài cho sự nghiệp cách mạng của Đảng. Đặc điểm của cán bộ đoàn cơ sở Thứ nhất, đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở chịu ảnh hưởng nhiều của môi trường kinh tế - xã hội; địa lý tự nhiên và đặc điểm truyền thống cách mạng, lịch sử, văn hoá của quê hương. Thứ hai, đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở đa dạng về đối tượng, gắn liền với địa bàn dân cư, nên thành phần cũng phong phú, có dân tộc ít người, có tôn giáo, đang đi học, buôn bán nhỏ, lao động sản xuất, nhưng đại đa số đều xuất thân từ nông thôn. Thứ ba, đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở không ổn định, thường xuyên có sự thuyên chuyển vào các dịp đại hội đoàn và đây cũng là nguồn cán bộ cho Đảng, chính quyền và các đoàn thể nên nhiều khi được điều động đột xuất đi nhận nhiệm vụ mới.
Phân loại cán bộ đoàn cơ sở Cán bộ đoàn cấp cơ sở được hình thành thông qua bầu cử theo quy định của Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Theo quy định của Điều lệ Đoàn, số lượng uỷ viên ban chấp hành đoàn cấp xã từ 5 - 15 đồng chí. Để điều hành hoạt động giữa hai kỳ hội nghị ban chấp hành, ban chấp hành đoàn xã bầu ra các đồng chí uỷ viên ban thường vụ trong số các uỷ viên ban chấp hành. NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CỦA CÁN BỘ ĐOÀN CƠ SỞ 1.
Khái niệm năng lực lãnh đạo: Theo cuốn Gốc và nghĩa của từ tiếng Việt thông dụng thì năng lực được chia làm hai vế: Năng là lối làm việc, lực là sức mạnh. Năng lực được hiểu là sức mạnh có thể làm nổi việc.