Luận văn thạc sĩ ueb nâng cao khả năng cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thương mại việt nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueb nâng cao khả năng cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thương mại việt nam trong tiến trình hội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Đặng Công Hoàn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Nâng cao khả năng cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẠNH TRANH CỦA HỆ THỐNG NHTM TRONG TIẾN TRÌNH HNKTQT
• 1.1. Một số vấn đề về Hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.2. Quan niệm cơ bản về toàn cầu hoá và HNKTQT
• 1.3. Vai trò của hệ thống Ngân hàng trong HNKTQT
• 1.4. Cạnh tranh và các yếu tố tác động tới khả năng cạnh tranh
• 1.5. Lý luận cơ bản về cạnh tranh và cạnh tranh ngân hàng
• 1.5.1. Tiền đề cơ bản tạo thành cơ chế cạnh tranh trong lĩnh vực hoạt động của NHTM
• 1.5.2. Nhận diện đối thủ cạnh tranh của NHTM
• 1.6. Kinh nghiệm quốc tế về nâng cao khả năng cạnh tranh
• 1.6.1. Tổng quan về những tác động của HNKTQT
• 1.6.2. Kinh nghiệm của một số nước
• 1.6.3. Một số bài học rút ra cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG CẠNH TRANH CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát quá trình hình thành và phát triển
• 2.2. Vai trò vị trí của các NHTM trong hệ thống tài chính
• 2.3. Thực trạng khả năng cạnh tranh của các NHTM Việt Nam
• 2.3.1. Khả năng cạnh tranh về mặt tài chính
• 2.3.2. Đánh giá năng lực cạnh tranh sản phẩm dịch vụ
• 2.3.3. Khả năng cạnh tranh của Công nghệ và lao động
• 2.3.4. Năng lực quản trị điều hành
• 2.3.5. Khả năng giám sát và điều tiết
• 2.3.6. Cơ sở hạ tầng-mạng lưới
• 2.3.7. Hiệu quả hoạt động chung của hệ thống
• 2.4. Phân tích nguyên nhân khả năng cạnh tranh yếu và các giải pháp đã thực hiện
• 2.4.1. Nguyên nhân năng lực cạnh tranh yếu
• 2.4.1.1. Môi trường kinh doanh còn nhiều khiếm khuyết
• 2.4.1.2. Sự can thiệp của chính phủ
• 2.4.1.3. Phối hợp giữa NHNN và Bộ tài chính
• 2.4.1.4. Tính chất thiếu đồng bộ của hệ thống tài chính
• 2.4.1.5. Môi trường pháp lý thể chế còn bất cập
• 2.4.1.6. Cơ sở hạ tầng công nghệ chậm cải thiện
• 2.4.1.7. Năng lực giám sát điều tiết còn bất cập
• 2.4.2. Đánh giá tác động của hệ giải pháp đã thực hiện
• 2.4.2.1. Cơ cấu lại và lành mạnh hoá hệ thống NHTM
• 2.4.2.2. Giảm bớt sự can thiệp của nhà nước
• 2.4.2.3. Tạo sân chơi bình đẳng hơn cho các NHTM
• 2.4.2.4. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý
• 2.4.2.5. Phát triển nguồn nhân lực
• 2.4.2.6. Các chính sách vĩ mô khác
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HỆ THỐNG NHTM
• 3.1. Những cam kết căn bản về HNKTQT
• 3.2. Cơ hội và thách thức
• 3.2.1. Những thách thức cơ bản
• 3.2.2. Hệ quan điểm về sự tất yếu của HNKTQT
• 3.3. Giải pháp từ phía chính phủ và ngân hàng nhà nước
• 3.4. Giải pháp nội bộ các NHTM
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• THUẬT NGỮ VÀ MỘT SỐ TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam

Khả năng cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đang trở thành một vấn đề cấp thiết. Ngân hàng thương mại không chỉ đóng vai trò trung gian tài chính mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Để nâng cao khả năng cạnh tranh, các ngân hàng cần phải cải thiện chất lượng dịch vụ, áp dụng công nghệ hiện đại và xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của ngân hàng thương mại trong hội nhập

Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính cung cấp dịch vụ tài chính cho cá nhân và doanh nghiệp. Trong bối cảnh hội nhập, ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối nguồn vốn và thúc đẩy đầu tư, từ đó góp phần vào sự phát triển kinh tế quốc gia.

1.2. Tình hình hiện tại của ngân hàng thương mại Việt Nam

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, bao gồm sự cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài và yêu cầu ngày càng cao từ khách hàng.

II. Thách thức đối với khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ sự cạnh tranh gay gắt mà còn từ các yếu tố bên ngoài như chính sách pháp lý và môi trường kinh doanh.

2.1. Cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài

Sự gia nhập của các ngân hàng nước ngoài vào thị trường Việt Nam đã tạo ra áp lực lớn đối với các ngân hàng thương mại trong nước. Các ngân hàng nước ngoài thường có lợi thế về công nghệ và nguồn lực tài chính.

2.2. Môi trường pháp lý và chính sách

Môi trường pháp lý chưa hoàn thiện và các chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh cũng là một trong những yếu tố cản trở khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam. Cần có những cải cách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động của ngân hàng.

III. Phương pháp nâng cao khả năng cạnh tranh cho ngân hàng thương mại

Để nâng cao khả năng cạnh tranh, ngân hàng thương mại Việt Nam cần áp dụng một số phương pháp chiến lược. Những phương pháp này bao gồm cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển nguồn nhân lực.

3.1. Đổi mới công nghệ trong ngân hàng

Việc áp dụng công nghệ mới như ngân hàng điện tử và các dịch vụ tài chính trực tuyến sẽ giúp ngân hàng thương mại nâng cao hiệu quả hoạt động và cải thiện trải nghiệm khách hàng.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng giúp ngân hàng nâng cao khả năng cạnh tranh. Nhân viên có trình độ cao sẽ giúp ngân hàng cung cấp dịch vụ tốt hơn và đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân hàng thương mại

Nghiên cứu về khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp chiến lược có thể mang lại kết quả tích cực. Các ngân hàng đã có những bước tiến trong việc cải thiện dịch vụ và tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

4.1. Kết quả từ các ngân hàng thương mại lớn

Nhiều ngân hàng thương mại lớn đã áp dụng thành công các chiến lược nâng cao khả năng cạnh tranh, từ đó gia tăng thị phần và cải thiện lợi nhuận.

4.2. Bài học từ kinh nghiệm quốc tế

Các ngân hàng thương mại Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các ngân hàng quốc tế trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh, từ đó áp dụng những bài học phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngân hàng thương mại Việt Nam

Khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế là một vấn đề quan trọng. Để phát triển bền vững, các ngân hàng cần tiếp tục đổi mới và cải thiện chất lượng dịch vụ. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường và nhu cầu của khách hàng.

5.1. Tương lai của ngân hàng thương mại Việt Nam

Với những nỗ lực cải cách và đổi mới, ngân hàng thương mại Việt Nam có thể nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

5.2. Định hướng phát triển trong thời gian tới

Các ngân hàng cần xác định rõ định hướng phát triển, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và ứng dụng công nghệ mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẠNH TRANH CỦA HỆ THỐNG NHTM TRONG TIẾN TRÌNH HNKTQT 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ HNKTQT. Quan niệm cơ bản về toàn cầu hoá và HNKTQT Đã từ nhiều năm trở lại đây, toàn cầu hoá đã trở thành một xu hướng phổ biến của của xã hội loài người. Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật và công nghệ, toàn cầu hoá đang được nhìn nhận như là một chỉnh thể của sự tương tác giữa các khía cạnh kinh tế, văn hoá, an ninh cũng như môi trường.

Có thế nói rằng cũng như sự đa dạng của đời sống xã hội loài người, toàn cầu hoá trở thành một khái niệm phổ biến, “một khái niệm nhiều mặt vì nó bao quát cả lĩnh vực kinh tế, xã hội và chính trị” hay là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, sự ảnh hưởng, sự tác động lẫn nhau của tất cả các khu vực của đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của các quốc gia, dân tộc trên thế giới. Trong sự đa dạng, nhiều khía cạnh của toàn cầu hoá, thì toàn cầu hoá kinh tế và HNKTQT trở thành một khái niệm phổ biến của thế giới bởi tầm quan trọng và tính quyết định của sản xuất kinh tế đến tất thảy các khía cạnh khác của xã hội loài người. Từ góc độ sản xuất, toàn cầu hoá kinh tế được hiểu như là “khuynh hướng gia tăng các sản phẩm có các bộ phận cấu thành được chế tạo ở một loạt nước”22, 117 hoặc từ góc độ liên kết sản xuất và thị trường, nhiều học giả đã quan niệm: “toàn cầu hoá kinh tế là sự liên kết các yếu tố sản xuất giữa các nước với nhau dưới sự bảo trợ hoặc sở hữu của các công ty xuyên quốc gia và sự liên kết các thị trường hàng hoá và tài chính được thuận lợi bởi quá trình tự do hoá” 6, hoặc theo góc độ phát triển, chương trình phát triển liên hợp quốc UNDP quan niệm: “toàn cầu hoá bao hàm sự làm sâu sắc quá trình quá trình quốc tế hoá, tăng cường khía cạnh chức năng phát triển và làm yếu đi khía cạnh lãnh thổ của sự phát triển đó”. Hoặc từ góc độ phạm vi và cấu trúc, các nhà kinh tế UNCTAD lại cho rằng “toàn cầu hoá kinh tế và hội nhập quốc tế liên quan đến các luồng giao lưu không ngừng tăng lên của hàng 6 hoá và nguồn lực vượt qua biên giới giữa các quốc gia cùng với sự hình thành các cấu trúc tổ chức trên phạm vi toàn cầu nhằm quản lý các hoạt động và giao dịch kinh tế quốc tế không ngừng tăng lên đó”15, tr.

Theo cách tiếp cận chuyên môn của mình, các chuyên gia cao cấp của IMF và WB đều có chung nhận định: Toàn cầu hoá kinh tế là sự gia tăng của quy mô và hình thức giao dịch hàng hoá, dịch vụ xuyên quốc gia, sự lưu thông vốn quốc tế cùng với sự truyền bá nhanh chóng của kỹ thuật, làm gia tăng phụ thuộc lẫn nhau của các nền kinh tế trên thế giới. Có thế nói, toàn cầu hoá dù được định nghĩa và hiểu theo các khái niệm khác nhau tuỳ mục đích nghiên cứu và từng giai đoạn lịch sử nhất định, song theo bản chất và nội dung của nó, “Toàn cầu hoá kinh tế là một xu hướng bao trùm của sự phát triển kinh tế thế giới ngày nay, trong đó các hoạt động kinh tế và sản xuất kinh doanh của mỗi nước và vùng lãnh thổ, do tác động của công nghệ, truyền thông và đặc biệt là tiền vốn, đã gia tăng mạnh mẽ, vượt ra khỏi biên giới quốc gia liên kết trên một chỉnh thế thị trường toàn cầu và đồng thời với quá trình đó là sự gia tăng mạnh mẽ làn sóng hình thành và hoàn thiện các định chế, tổ chức quốc tế (WTO, AFTA, APEC…) tương thích nhằm quản lý và điều hành các hoạt động kinh tế đã ngày càng lệ thuộc chặt chẽ vào nhau giữa các nước và khu vực”15. Từ những quan niệm trên, các nhà kinh tế đã thừa nhận tính tất yếu khách quan của toàn cầu hoá và HNKTQT. Đặc biệt làn sóng toàn cầu hoá kinh tế hiện đang nay được bắt đầu từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ trước hiện nay đang diễn ra hết sức mạnh mẽ nhờ sự tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và đặc biệt là sự tham gia ngày càng rộng rãi hơn của các quốc gia trong đó có cả các nước thuộc Thế giới Thứ ba vào tiến trình HNKTQT, thâm nhập vào thị trường thương mại toàn cầu.

Bên cạnh đó, xu hướng hiện nay cũng cho thấy những nước nỗ lực gia nhập tiến trình toàn cầu hoá và HNKTQT thì tăng trưởng kinh tế nhanh, giảm được đói nghèo và ngược lại, những nước ít tham gia vào tiến trình HNKTQT thì tăng trưởng chậm, thậm chí đói nghèo. Cũng cần phải nói thêm một đặc điểm phổ biến trong xu thế 7 HNKTQT, bên cạnh những dòng di dân, hàng hoá dịch vụ thì sự dịch chuyển của dòng vốn-tài chính là hết sức mạnh mẽ, dòng vốn di chuyển được thể hiện rất nhiều dạng mà điển hình là FDI đã xoá nhoà một cách tương đối biên giới của các quốc gia và khu vực. Tóm lại, tác động của toàn cầu hoá kinh tế đang trở nên phổ biến rộng khắp trên khắp thế giới, thể hiện trên nhiều cấp độ, mọi quốc gia, khu vực. Bên cạnh đó, sự tác động của nó cũng không giống nhau đối với các nhóm nước khác nhau trong đó những tác động của toàn cầu hoá kinh tế và HNKTQT đến hệ thống ngân hàng tài chính của các quốc gia, nhất là những đang phát triển, đã và đang là một trong nhưng vấn đề nổi cộm đang nhận được quan tâm của hầu hết các quốc gia trong tiến trình HNKTQT.

Vai trò của hệ thống ngân hàng trong quá trình HNKTQT Trong quá trình toàn cầu hoá và HNKTQT, hệ thống ngân hàng vừa là đối tượng vừa là tác nhân thúc đẩy. Vai trò của hệ thống ngân hàng trong quá trình này đã có những thay đổi quan trọng mặc dù nó vẫn đảm nhiệm các chức năng cơ bản như trước đây. Vai trò trung gian tài chính. NHTM trước hết là những doanh nghiệp kinh doanh một loại hàng hoá và dịch vụ đặc biệt: tiền tệ.

NHTM thực hiện các nghiệp vụ chủ yếu là chuyển tiết kiệm thành đầu tư, gắn kết hai chủ thể trong nền kinh tế: (1) các cá nhân và tổ chức tạm thời thâm hụt chi tiêu (tức là chi tiêu vượt quá thu nhập) và vì thế là những người cần bổ sung vốn, họ có cơ hội tạo ra lợi nhuận nhưng thiếu vốn; và (2) các cá nhân và tổ chức thặng dư trong chi tiêu (tức là thu nhập hiện tại của họ lớn hơn các khoản chi tiêu cho hàng hoá, dịch vụ). Họ có tiền để tiết kiệm và tìm kiếm cơ hội để khoản tiết kiệm đó sinh lời nhiều hơn. NHTM sẽ đứng giữa làm chức năng trung chuyển các khoản tiền giữa hai loại chủ thể này. Qua hệ thống các NHTM, sự không đồng bộ về khối lượng và thời hạn sử dụng đồng vốn giữa hai chủ thể sẽ được khắc phục, chi phí giao dịch sẽ giảm đi do lợi thế kinh tế nhờ quy mô.

Kết quả là cả người tiết kiệm và người cần huy động vốn đều có lợi. Động lực của quá trình này cũng chính là lợi nhuận. Các 8 NHTM trong qúa trình theo đuổi mục tiêu lợi nhuận sẽ phải cạnh tranh để thu hút khách hàng, sử dụng các kỹ thuận nghiệp vụ để hạn chế, phân tán rủi ro và giảm chi phí giao dịch. Chính cơ chế hoạt động này của các NHTM đã thực sự tạo ra một sự phân bổ và sử dụng hợp lý nguồn lực của các quốc gia trong quá trình phát huy các lợi thế sánh.

Đây là điều đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và thế giới Trong xu hướng toàn cầu hoá và HNKTQT, chức năng “trung gian tài chính” của NHTM vẫn đặc biệt quan trọng thể hiện ở những điểm sau đây: - Trong tiến trình HNKTQT, hoạt động thương mại và đầu tư sẽ dần được tự do hoá. Các doanh nghiệp trong nền kinh tế phải kịp thời và nhanh nhạy nắm bắt các cơ hội kinh doanh trên thương trường nếu không sẽ bị các đối thủ khác chiếm mất. Một trong những điều kiện để có thể nắm bắt được cơ hội là phải có vốn đủ và kịp thời. Do vậy, các NHTM sẽ chỗ dựa tốt nhất về vốn cho các doanh nghiệp.

Thông qua các NHTM, doanh nghiệp có thể huy động được một khoản vốn lớn, thời gian cấp vốn nhanh mà khó có thể có kênh dẫn vốn nào có được. Ngay cả với những nước đang phát triển với kênh dẫn vốn trực tiếp qua thị trường tài chính đã hình thành lâu năm, hệ thống NHTM vẫn là chỗ dựa chủ yếu của các doanh nghiệp trong việc tài trợ vốn cho sản xuất kinh doanh do những ưu điểm rất quan trọng của nó. Còn ở các nước đang phát triển như Việt Nam thì vai trò của các NHTM càng có ý nghĩa quyết định trong bối cảnh HNKTQT bởi hệ thống NHTM thường đóng vai trò chủ chốt trong hệ thống tài chính của các quốc gia này. - Với tư cách là Trung gian tài chính, các NHTM đóng vai trò là nhân tố hỗ trỡ doanh nghiệp khai thác nguồn lực một cách hiệu quả nhất.

Nguồn lực ở đây là nguồn lực xã hội. Vốn luôn là nguồn lực khan hiếm. Để có thể cạnh tranh trong quá trình HNKTQT một cách có hiệu quả, cần phải có cơ chế phân bổ và sử dụng nguồn lực một các hợp lý và hiệu quả nhất. NHTM sẽ phát huy vai trò này thông qua việc: (i) Lựa chọn và thẩm định các dự án vay vốn, đặt giá cho các dự án vay theo mức độ rủi ro của từng dự án; (ii) giám sát việc sử dụng đồng vốn để ngăn chặn các hành vi rủi ro đạo đức và có biện pháp xử lý 9 hợp lý kịp thời khi các khoản vay có dấu hiệu xấu; (iii) thu hút tiền gửi của khách hàng với mức lãi suất phù hợp với độ rủi ro của từng NHTM.

Điều này tạo động lực giữ cho mức rủi ro của mình thấp để tránh bị rút tiền ra hoặc bị đòi lãi suất tiền gửi ở mức cao. Cơ chế này tự động tạo ra sự phân bổ nguồn lực vốn khan hiếm có hiệu quả. - NHTM sẽ nơi cung cấp nguồn cho vay chủ yếu đối với tiêu dùng cá nhân.