CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TDTT NGOẠI KHÓA CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC 1. Một số quan niệm liên quan đến phát triển hoạt động TDTT ngoại khóa cho sinh viên đại học 1. Quan niệm phát triển “Thuật ngữ "phát triển" đã được dùng trong các văn kiện, trong nghiên cứu khoa học và trong sinh hoạt hàng ngày. Tuy nhiên cho đến nay chưa thể nói được rằng khái niệm "phát triển" đã được hiểu một cách đầy đủ và đúng đắn.” “Theo chủ nghĩa duy vật mácxít coi phát triển là sự vận động theo hướng đi lên từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn.
Phát triển không chỉ là sự tăng lên về lượng mà còn là sự nhảy vọt về chất. Nguồn gốc của sự phát triển là chính là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập bên trong sự vật quy định. Phát triển là khách quan, phổ biến và có nhiều hình thức cụ thể khác nhau. Ví dụ, ở thế giới hữu cơ, phát triển thể hiện ở sự tăng cường khả năng thích ứng của cơ cơ thể trước môi trường; ở khả năng tự sinh sản ra chính mình với trình độ ngày càng hoàn thiện hơn.
Trong xã hội, phát triển thể hiện ở khả năng chinh phục tự nhiên, cải tạo xã hội phục vụ con người. Trong tư duy, phát triển thể hiện ở việc nhận thức ngày càng đầy đủ hơn, đúng dắn hơn.” “Theo từ điển Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật. Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn [66].
“Phát triển là xu hướng tự nhiên đồng thời là quyền của mỗi cá nhân, mỗi một cộng đồng hay mỗi quốc gia.” 15 “Mục tiêu của sự phát triển là không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống vật chất, văn hoá, tinh thần của con người. Nói cách khác: Phát triển là tạo điều kiện cho con người sinh sống bất kỳ nơi đâu trong một quốc gia hay trên cả hành tinh đều được trường thọ, đều được thoả mãn các nhu cầu sống, đều có mức tiêu thụ hàng hoá và dịch vụ tốt mà không phải lao động quá cực nhọc, đều có trình độ học vấn cao, đều được hưởng những thành tựu về văn hoá và tinh thần, đều có đủ tài nguyên cho một cuộc sống sung túc, đều được sống trong một môi trường trong lành, đều được hưởng các quyền cơ bản của con người và được bảo đảm an ninh, an toàn, không có bạo lực.” Như vậy có thể hiểu phát triển là biển đổi dẫn đến sự hoàn thiện hơn của một sự vật hoặc sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ theo chiều hướng tốt lên. Quan niệm hoạt động TDTT ngoại khóa “Hoạt động TDTT ngoại khóa là hoạt động TDTT tự nguyện có tổ chức được tiến hành ngoài giờ chính khóa, phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe của học sinh, sinh viên. Hoạt động TDTT ngoại khóa rất đa dạng bao gồm hoạt động TDTT được quy định trong giờ giải lao, huấn luyện đội tuyển của trường, tập luyện trong các CLB TDTT, các hoạt động thi đấu thể thao”[38].
“Hoạt động TDTT ngoại khóa có vị trí đáng kể trong giáo dục và trong TDTT trường học nói chung và trong hệ thống giáo dục đào tạo Đại học nói riêng. Các hoạt động ngoại khóa cùng với các hoạt động dạy học cấu thành một cấu trúc giáo dục trường học hoàn chỉnh, góp phần hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục. Vì thế, hoạt động TDTT ngoại khóa là một bộ phận cấu thành quan trọng của TDTT trường Đại học, là con đường trọng yếu để thực hiện mục đích, nhiệm vụ của TDTT trường học. Do đó, không có TDTT ngoại khóa, thì TDTT trường học cũng không hoàn chỉnh.
Hoạt động TDTT ngoại khóa có thể thỏa mãn nhu cầu tham gia hoạt động TDTT của sinh viên, thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao, thúc đẩy cho sự phát triển nhân cách toàn diện, hình thành chế độ lao động - nghỉ ngơi khoa học, phát triển toàn diện đức, trí, thể, mĩ, lao, làm phong phú sinh hoạt nghiệp vụ của sinh viên. Mặt khác, các buổi tập ngoại khóa có cấu trúc đơn giản và nội dung hẹp hơn giờ học chính 16 khóa, đòi hỏi ý thức tự tập luyện, tinh thần độc lập sáng tạo cao. Nhiệm vụ cụ thể và nội dung buổi tập ngoại khóa phụ thuộc vào sở thích và hứng thú cá nhân, của một bộ phận học sinh, sinh viên có nhu cầu ham thích tập luyện TDTT trong thời gian nhàn rỗi. Thông qua vận động tập luyện giúp nâng cao chất lượng giờ học nội khóa góp phần phát triển năng lực, thể chất toàn diện và nâng cao thành tích thể thao cho học sinh, sinh viên.
Giờ học ngoại khóa nhằm củng cố và hoàn thiện các bài học nội khóa, được tiến hành vào giờ tự học của sinh viên dưới sự hướng dẫn của giáo viên TDTT, hướng dẫn viên hoặc tự tập luyện tự do. Ngoài ra, còn các hoạt động thể thao khác như: Luyện tập trong các câu lạc bộ, các đội đại biểu từng môn thể thao, các bài tập thể dục vệ sinh chống mệt mỏi hàng ngày, thể dục thể thao buổi sáng, giờ tự tập luyện của học sinh, sinh viên, phong trào tự rèn luyện thân thể. Như buổi tập nội khóa, cấu trúc buổi tập ngoại khóa phải đảm bảo cơ thể dần dần bước vào hoạt động điều kiện tốt nhất để thực hiện phần cơ bản và phần kết thúc của buổi tập”[10] [13]. “Do nội dung buổi tập ngoại khóa có sự khác biệt, nên cách tổ chức tập luyện có đặc trưng riêng.
Hoạt động ngoại khóa với chức năng động viên hấp dẫn nhiều người hơn tham gia tập luyện các môn thể thao yêu thích, rèn luyện thân thể tham gia cổ vũ phong trào tự tập luyện rèn luyện thân thể.” “Mục đích của tập luyện TDTT ngoại khóa tổ chức trong thời gian nhàn rỗi của học sinh, sinh viên có nội dung: giáo dục những hiểu biết và những kiến thức sử dụng tự giác các phương tiện giáo dục thể chất khác nhau trong đời sống và hoạt động hàng ngày. Những buổi tập ngoại khóa có nội dung khác nhau giúp cho học sinh, sinh viên nắm được nội dung trong chương trình học tập về TDTT, chuẩn bị cho họ thi đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể, ngoài ra giúp hoàn thiện các nội dung thể thao vận động tự chọn. Tập luyện TDTT ngoại khóa là hình thức tập luyện tự nguyện, nhằm tăng cường vận động để củng cố sức khỏe, duy trì và nâng cao khả năng hoạt động thể lực, rèn luyện cơ thể và chữa bệnh, đồng thời giáo dục các tố chất vận động và ý chí, tiếp thu các kỹ năng kỹ xảo vận động.” “Giữa hình thức tập luyện nội khóa và ngoại khóa có mối liên hệ lẫn nhau. Tập luyện ngoại khóa giữ vai trò, vị trí quan trọng là bổ xung và củng cố hiệu 17 quả công tác giáo dục thể thất trong nhà trường và góp phần tạo nếp sống vận động và rèn luyện thân thể, lành mạnh, sôi nổi, phong phú vui tươi, lạc quan, loại bỏ được cuộc sống trống rỗng vô vị, chơi bời lêu lổng của một số học sinh, sinh viên trong thời gian nhàn rỗi, nhất là học sinh, sinh viên thành thị.
Việc kết hợp tốt giữa tập luyện thể dục thể thao nội khóa với ngoại khóa, giúp tăng cường sức khỏe, phát triển thể chất và tạo điều kiện nâng cao thành tích học tập của học sinh, sinh viên”[37]. Mục tiêu, nhiệm vụ và các yếu tố đảm bảo hoạt động TDTT ngoại khóa cho sinh viên đại học 1. Mục tiêu của hoạt động TDTT ngoại khóa cho sinh viên đại học Mục tiêu của hoạt động TDTT ngoại khóa tận dụng thời gian nhàn rỗi của học sinh, sinh viên nhằm: Tạo môi trường hoạt động lành mạnh, tích cực, tránh xa tệ nạn xã hội; Phát triển thể chất và nâng cao kết quả học tập các môn thể thao cho sinh viên; Thỏa mãn nhu cầu vận động của học sinh, sinh viên và hình thành chế độ nghỉ ngơi hợp lý; Phát triển nhân cách rèn luyện kỹ năng sống qua các hoạt động giao lưu, giao tiếp. Nhiệm vụ của hoạt động TDTT ngoại khóa cho sinh viên đại học Tạo môi trường hoạt động lành mạnh, tích cực, tránh xa tệ nạn xã hội Trong thời kỳ hội nhập, kinh tế ngày càng phát triển và đời sống của người dân ngày càng được nâng cao, cùng với nó là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, theo thống kê hiện nay tại các cổng trường Đại học, Cao đẳng bình quân có tới 12 đến 15 quán game, intenet và được mở của 24/24 giờ, đây là môi trường rất độc hại, nó có sức lôi cuốn mạnh mẽ và làm ảnh hưởng đến thời gian, thể lực, trí tuệ cũng như kinh tế của học sinh, sinh viên.
Ngoài ra, còn rất nhiều các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm, bóng cười, tem lưỡi, nấm độc, shisa. đây là vấn đề rất phức tạp và luôn cám dỗ giới trẻ. Theo số liệu thống kê mới nhất của tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm, trong năm 2019 trên địa bàn Hà Nội có tới trên 500 đối tượng phạm tội trộm cắp, cướp giật, ma túy và đặc biệt là mại dâm, khi được phỏng vấn thì hầu hết các đối tượng đều khai là do 18 thường xuyên chơi game và tụ tập tới các vũ trường, quán bar, do không có tiền nên các đối tượng túng quẫn và làm liều. [65] Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng trên có thể kể đến những hạn chế, tác động tiêu cực từ môi trường trong thời kỳ “mở cửa, hội nhập”, mặt trái của kinh tế thị trường đã làm thay đổi những giá trị truyền thống, văn hóa, đạo đức xã hội.
Những tư tưởng, lối sống thiếu lành mạnh như đã ảnh hưởng, tác động không nhỏ đến học sinh, sinh viên, làm cho các em có nhận thức, định hướng sai lệch về cách sống. Từ những vấn đề trên, việc tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa tạo ra sân chơi lành mạnh, thu hút và tập hợp học sinh, sinh viên vào các hoạt động trong thời gian nhàn rỗi để từ đó tránh xa các tệ nan xã hội.