Chương 1. Tổng quan về biến đổi khí hậu và các điều ƣớc quốc tế có liên quan. Kinh nghiệm của một số quốc gia trong thực hiện cơ chế phát triển sạch và thực trạng việc thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu ở Việt Nam Chương 3. Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu và hoàn thiện các quy định pháp luật về cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ CÁC ĐIỀU ƢỚC QUỐC TẾ CÓ LIÊN QUAN 1. Tình hình biến đổi biến đổi khí hậu 1. Tình hình biến đổi khí hậu Trái Đất 1. Khái niệm chung về khí hậu và biến đổi khí hậu Khí quyển Trái Đất là một hệ thống lớn, rất phức tạp, chịu sự tác động qua lại của mặt trời, đại dƣơng, lục địa và sự sống để phân bố lại năng lƣợng nhiệt.
Vòng tuần hoàn gió, mây và hơi nƣớc đóng vai trò to lớn trong việc phân phối nhiệt và độ ẩm khắp Trái Đất. Chế độ tổng quát của các điều kiện thời tiết diễn ra trên một địa điểm, một vùng, một đới được gọi là khí hậu [57]. Khí hậu phụ thuộc vào những khuynh hƣớng nóng và lạnh trên bề mặt Trái Đất; nó chịu ảnh hƣởng lớn bởi vòng tuần hoàn khí quyển và đại dƣơng. Sự cân bằng giữa các thành phần và quá trình của khí hậu tạo nên một chu trình khép kín ổn định tƣơng đối.
Do đặc trƣng của vị trí địa lý mà khí hậu ở các vùng khác nhau trên Trái Đất có sự khác biệt đáng kể. Trên thế giới có rất nhiều đới khí hậu, có thể kể đến nhƣ: khí hậu xích đạo, khí hậu nhiệt đới, khí hậu ôn đới, khí hậu cực đới. Những đới khí hậu này lại chia ra thành các loại hình khí hậu khác nhau dựa trên các thông số chính xác về nhiệt độ và lƣợng mƣa nhƣ: khí hậu nhiệt đới ẩm, khí hậu nhiệt đới khô, khí hậu ôn đới khô về mùa đông, khí hậu ôn đới khô về mùa hè, khí hậu ôn đới ấm. Khí hậu bao gồm các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, lƣợng mƣa, áp suất khí quyển, gió, các hiện tƣợng xảy ra trong khí quyển và nhiều yếu tố khí tƣợng khác trong khoảng thời gian dài ở một vùng, miền xác định.
Điều này trái ngƣợc với khái niệm thời tiết về mặt thời gian, do thời tiết chỉ đề cập đến các diễn biến hiện tại hoặc tƣơng lai gần. Khí hậu của một khu vực ảnh hƣởng bởi tọa độ địa lí, địa hình, độ cao, độ ổn định của băng tuyết bao phủ cũng nhƣ các dòng nƣớc lƣu ở các đại dƣơng lân cận. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thành phần của khí quyển Trái Đất, khí nitơ chiếm 78% khối lƣợng, khí oxy chiếm 21%, còn lại khoảng 1% các khí khác nhƣ argon, đioxit cacbon, mêtan, ôxit nitơ, nêon, hêli, hyđrô, ôzôn,… và hơi nƣớc. Tuy chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ, nhƣng khí CO2, CH4, NOx, và CFCs - một loại khí mới chỉ có trong khí quyển từ khi công nghệ làm lạnh phát triển, lại là những khí có vai trò rất quan trọng đối với sự sống trên Trái Đất.
Trƣớc hết, vì các chất khí nói trên hấp thụ bức xạ hồng ngoại do mặt đất phát ra, sau đó, một phần lƣợng bức xạ này lại đƣợc các chất khí đó phát xạ trở lại mặt đất, qua đó hạn chế lƣợng bức xạ hồng ngoại của mặt đất thoát ra ngoài khoảng không vũ trụ và giữ cho mặt đất khỏi bị lạnh đi quá nhiều, nhất là về ban đêm khi không có bức xạ mặt trời chiếu tới mặt đất. Các chất khí nói trên, trừ CFCs, đã tồn tại từ lâu trong khí quyển và đƣợc gọi là các khí nhà kính tự nhiên. Nếu không có các chất khí nhà kính tự nhiên, Trái Đất của chúng ta sẽ lạnh hơn hiện nay khoảng 33oC, tức là nhiệt độ trung bình Trái Đất sẽ khoảng 18oC. Hiệu ứng giữ cho bề mặt Trái Đất ấm hơn so với trƣờng hợp không có các khí nhà kính đƣợc gọi là “Hiệu ứng nhà kính”.
Ngoài ra, khí ôzôn tập trung thành một lớp mỏng trên tầng bình lƣu của khí quyển có tác dụng hấp thụ các bức xạ tử ngoại từ mặt trời chiếu tới Trái Đất và thông qua đó bảo vệ sự sống trên Trái Đất [34]. Khí hậu Trái Đất luôn vận động tuần hoàn trong sự ổn định theo những chu kỳ nhất định, tuy nhiên, trong những năm gần đây, chúng ta nói nhiều đến vấn đề biến đổi khí hậu và sự tác động mạnh mẽ của nó với sự sống trên Trái Đất. Hiệu ứng nhà kính đã gây ra những thay đổi tiêu cực đối với khí hậu Trái Đất và môi trƣờng sống của con ngƣời và các sinh vật khác. Trong mấy thập kỷ qua, nhân loại đã và đang chứng kiến và thậm chí hứng chịu những hiện tƣợng bất thƣờng của thời tiết.
Về khái niệm, biến đổi khí hậu đƣợc hiểu là: "Một sự thay đổi trong khí hậu do tác động trực tiếp hay gián tiếp của các hoạt động con người làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và sự thay đổi này được cộng thêm vào khả năng biến động tự nhiên của khí hậu quan sát được trong những thời kỳ có thể so 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sánh được" [6, tr. Nhƣ vậy, biến đổi khí hậu liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động của con ngƣời, cùng với quá trình thay đổi tự nhiên của khí hậu Trái Đất. Xét dƣới góc độ môi trƣờng, biến đổi khí hậu theo nghĩa rộng đƣợc hiểu là tất cả sự khác nhau giữa những số liệu thống kê dài hạn các yếu tố khí tƣợng ở các thời kỳ khác nhau của một khu vực, không bị phụ thuộc vào phép thống kê và nguyên nhân đã gây ra sự khác nhau đó. Theo nghĩa hẹp, là những thay đổi rõ nét về giá trị trung bình của những yếu tố khí tƣợng (chủ yếu là nhiệt độ và lƣợng mƣa) trong những khoảng thời gian xác định (một tháng, một mùa hay vài năm) so với giá trị trung bình trong một thời gian dài (từ vài chục năm trở lên) của một khu vực; những biến đổi đó có thể gây ra những hậu quả về kinh tế, xã hội hoặc môi trƣờng sinh thái của khu vực [49, tr.
Khái niệm về biến đổi khí hậu đã đƣợc xem xét dƣới góc độ khoa học thống kê và những tác động tiêu cực của nó đối với đời sống con ngƣời. Trong phạm vi Luận văn này, chúng ta nghiên cứu biến đổi khí hậu dƣới giác độ là những tác động có ảnh hƣởng tiêu cực với hệ sinh thái nói chung trong đó có con ngƣời. Biểu hiện của biến đổi khí hậu Những thay đổi của khí hậu mà ngày nay chúng ta đang chứng kiến diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh chóng hơn, nghiêm trọng hơn và xuất hiện những hình thế không thể lý giải đƣợc bằng các chu trình tự nhiên. Những biểu hiện của biến đổi khí hậu có thể thấy rõ nhất qua những hiện tƣợng có thể quan sát đƣợc.
Nhiệt độ trung bình của của bề mặt Trái Đất là thƣớc đo cơ bản nhất để đánh giá sự biến đổi khí hậu. Theo báo cáo đánh giá lần thƣ́ 4 (FAR) của Ủy ban Liên chí nh phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), trong suốt thời gian gần 100 năm (1906-2005) nhiệt độ bề mặt Trái đất chỉ tăng 0,74oC, nhƣng trong gần 5 thập kỷ gần đây (1956-2005) nhiệt độ đã tăng lên đến 0,64oC [14, tr. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệt độ trung bình Trái Đất từ năm 1865 đến 2005.
(Nguồn: Viện nghiên cứu Không gian Goddard) Nhƣ vậy, Trái Đất hiện đã đến hoặc gần đến mức độ nóng nhất ghi nhận đƣợc trong suốt thời kỳ gián băng bắt đầu từ khoảng 12000 năm trƣớc công nguyên. Chính sự nóng lên của vỏ Trái Đất đã khiến băng băng ở hai cực và các dãy núi cao tan nhanh. Vùng Bắc cực nóng lên nhanh gấp 2 lần mức nóng trung bình trên toàn cầu. Diện tích của Biển Bắc cực đƣợc bao phủ bởi băng trong mỗi mùa hè đang thu nhỏ lại.
Tính từ năm 1980, vùng Bắc Âu đã mất khoảng 20-30% lƣợng băng trên biển. Tƣ̀ năm 1978 trở đi mỗi thập kỷ băng tuyết ở Nam cƣ̣c đã giảm đi khoảng 2,7% năm [14, tr. Trung bình nhiệt độ Bắc bán cầu trong nửa sau của thế kỷ 20 đã rất có khả năng cao hơn trong bất kỳ khoảng thời gian 50 năm khác trong 500 năm qua và có khả năng cao nhất trong ít nhất là 1300 năm qua [27, tr. Biểu đồ băng tan ở Biển băng Bắc cực (Nguồn: IPCC) Lƣợng mƣa tăng giảm thất thƣờng làm cho lũ lụt và hạn hán gia tăng ở nhiều vùng trên Trái đấ t.
Mực nƣớc biển tăng trung bình trên Trái Đất từ đầu thế kỉ 20 là 0.17 m, hầu hết là do các khu vực đại dƣơng ấm lên, và sự tan chảy sông băng (Alaska, Patagonia, Châu Âu…. Mực nƣớc biển trên thế 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giới tăng nhanh hơn trong giai đoạn 1993-2003 ( 3.8] mm/năm) so với 1961-2003 (1. Biểu đồ về mực nƣớc biển dâng (Nguồn: IPCC, 2007) Những biến đổi trong tƣơng lai có thể lên tới 0.5 m vào năm 2100 và lên tới 1 m trong vòng 2-3 thế kỷ, phụ thuộc vào lƣợng khí nhà kính thải ra. Các kịch bản đang đƣợc các nhà khoa học đƣa ra là nếu nhiệt độ Trái đất tăng 1,80 C thì nƣớc biển sẽ dâng cao thêm 0,18-0,38cm, tƣơng ƣ́ng với tăng 2,40C là 0,20-0,45cm, tƣơng ƣ́ng với tăng 2,80C là 0,21-0,45cm và tƣơng ứng với 3,40C là 0,23 đến 0,51cm.
Các nhà khoa học dự kiến trong thế kỷ XXI lƣợng mƣa mùa mƣa sẽ tăng 3,6-4,6%; lƣợng mƣa mùa khô sẽ tăng 3,8- 4,6%; lƣợng mƣa trong năm tăng 3,0-14,6%; mƣ̣c nƣớc biển dâng cao tới 40- 60cm [14, tr. Bão nhiệt đới có xu hƣớng tăng cƣờng dƣới tác động của hiện tƣợng nóng lên toàn cầu gây ra bởi nhiệt độ bề mặt nƣớc biển tăng (nhƣng không chắc chắn về tần xuất cũng nhƣ hƣớng di chuyển của bão). Tính thất thƣờng của những cơn bão nhiệt đới cũng gây ra tính biến thiên của lƣợng mƣa trong tƣơng lai. Có bằng chứng quan sát về sự gia tăng hoạt động dữ dội cơn bão nhiệt đới ở Bắc Đại Tây Dƣơng kể từ khoảng năm 1970.
Nhƣng không có xu hƣớng rõ ràng trong các con số hàng năm của các cơn bão nhiệt đới. Thật khó để xác định xu hƣớng dài hạn trong hoạt động của cơn bão, đặc biệt trƣớc năm 1970 [27, tr.