Luận văn thạc sĩ về thanh tra lao động theo pháp luật Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls thanh tra lao động theo pháp luật lao động việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Đỗ Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: Ts. Lưu Bình Nhưỡng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Thanh tra lao động theo pháp luật lao động Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THANH TRA VÀ THANH TRA LAO ĐỘNG
• 1.1. Những vấn đề chung về thanh tra
• 1.1.1. Khái niệm thanh tra
• 1.1.2. Đặc điểm của thanh tra
• 1.1.3. Phân loại thanh tra
• 1.1.4. Thanh tra nhà nước
• 1.1.5. Thanh tra nhân dân
• 1.1.6. Vị trí, vai trò của thanh tra
• 1.1.7. Thanh tra lao động - thương binh và xã hội
• 1.1.8. Vị trí và chức năng của Thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội
• 1.1.9. Nhiệm vụ và quyền hạn của Thanh tra Lao động - Thương binh và xã hội
• 1.1.10. Tổ chức và hoạt động của Thanh tra lao động - Thương binh và Xã hội
• 1.1.11. Tổ chức của Thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội
• 1.1.12. Hoạt động của Thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội
• 1.1.13. Các loại Thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội
• 1.1.14. Vai trò của Thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội
• 1.1.15. Thanh tra lao động theo quan niệm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) và kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới
• 1.1.15.1. Thanh tra lao động theo quan niệm của ILO
• 1.1.15.2. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THANH TRA LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. Pháp luật về thanh tra lao động
• 2.1.1. Nội dung cơ bản của pháp luật về Thanh tra lao động
• 2.1.2. Những quy định của pháp luật về Thanh tra
• 2.1.3. Những quy định của pháp luật về Thanh tra lao động
• 2.1.4. Đặc điểm của pháp luật về Thanh tra lao động
• 2.1.5. Một số nhận xét về pháp luật về Thanh tra lao động
• 2.1.6. Những ưu điểm của pháp luật về Thanh tra lao động hiện nay
• 2.1.7. Hạn chế của pháp luật về Thanh tra lao động hiện nay
• 2.2. Khái quát thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra lao động tại Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Thực trạng tổ chức của Thanh tra lao động
• 2.2.2. Thực trạng tổ chức của Thanh tra Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội
• 2.2.3. Thực trạng tổ chức của Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội
• 2.2.4. Thực trạng hoạt động của Thanh tra lao động
• 2.2.4.1. Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo
• 2.2.4.2. Hoạt động thanh tra hành chính
• 2.2.4.3. Hoạt động thanh tra việc thực hiện pháp luật lao động
• 2.2.4.4. Hoạt động thanh tra an toàn lao động, vệ sinh lao động
• 2.2.5. Những hạn chế và tồn tại trong tổ chức và hoạt động của thanh tra lao động
• 2.2.5.1. Những hạn chế và tồn tại trong tổ chức của Thanh tra lao động
• 2.2.5.2. Những hạn chế và tồn tại trong hoạt động của Thanh tra lao động
• 2.2.5.3. Nguyên nhân của những tồn tại và hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THANH TRA LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về thanh tra lao động ở Việt Nam
• 3.1.1. Xuất phát từ yêu cầu của quan hệ lao động trong bối cảnh hiện nay
• 3.1.2. Xuất phát từ yêu cầu quản lý nhà nước về lao động
• 3.1.3. Xuất phát từ yêu cầu khắc phục những hạn chế, tồn tại trong tổ chức và hoạt động của Thanh tra lao động
• 3.2. Giải pháp cụ thể
• 3.2.1. Hoàn thiện pháp luật về thanh tra
• 3.2.2. Về thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành
• 3.2.3. Về trách nhiệm của cơ quan thanh tra, Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước
• 3.2.4. Về chế tài xử lý, cưỡng chế đối với đối tượng thanh tra
• 3.2.5. Hoàn thiện pháp luật về Thanh tra lao động
• 3.2.6. Hoàn thiện pháp luật về lao động
• 3.2.7. Hoàn thiện pháp luật về xử phạt hành chính về hành vi vi phạm pháp luật lao động
• 3.2.8. Các giải pháp khác
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả thanh tra lao động tại Việt Nam

Thanh tra lao động là một trong những chức năng quan trọng của quản lý nhà nước về lao động. Hoạt động này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn đảm bảo sự tuân thủ pháp luật lao động của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả của công tác thanh tra lao động hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Việc nâng cao hiệu quả thanh tra lao động là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của thanh tra lao động

Thanh tra lao động được hiểu là hoạt động kiểm tra, đánh giá việc thực hiện pháp luật lao động tại các doanh nghiệp. Vai trò của thanh tra lao động không chỉ dừng lại ở việc phát hiện vi phạm mà còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng lao động.

1.2. Tình hình hiện tại của thanh tra lao động ở Việt Nam

Hiện nay, thanh tra lao động tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như số lượng thanh tra viên hạn chế, quy trình thanh tra chưa hiệu quả và sự thiếu hụt trong việc áp dụng công nghệ thông tin trong công tác thanh tra.

II. Những thách thức trong công tác thanh tra lao động hiện nay

Mặc dù thanh tra lao động có vai trò quan trọng, nhưng thực tế cho thấy công tác này đang gặp nhiều khó khăn. Các thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả thanh tra mà còn tác động đến quyền lợi của người lao động.

2.1. Thiếu hụt nguồn nhân lực và kinh phí cho thanh tra

Số lượng thanh tra viên lao động hiện nay còn rất ít so với nhu cầu thực tế. Điều này dẫn đến việc không thể thực hiện đầy đủ các cuộc thanh tra theo kế hoạch đã đề ra.

2.2. Khó khăn trong việc xử lý vi phạm pháp luật lao động

Việc xử lý các vi phạm pháp luật lao động còn gặp nhiều khó khăn do thiếu chế tài đủ mạnh và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thanh tra lao động tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả thanh tra lao động, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể nhằm cải thiện quy trình và kết quả thanh tra. Những phương pháp này sẽ giúp tăng cường tính hiệu quả và minh bạch trong công tác thanh tra.

3.1. Tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực thanh tra

Đào tạo thanh tra viên có trình độ chuyên môn cao sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác thanh tra. Cần có các chương trình đào tạo định kỳ để cập nhật kiến thức và kỹ năng cho thanh tra viên.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong thanh tra

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong công tác thanh tra sẽ giúp tăng cường tính hiệu quả và minh bạch. Các phần mềm quản lý và hệ thống dữ liệu sẽ hỗ trợ thanh tra viên trong việc thu thập và phân tích thông tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thanh tra lao động

Nghiên cứu về thanh tra lao động đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy trình thanh tra có thể mang lại nhiều lợi ích cho cả người lao động và doanh nghiệp. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng khi thanh tra được thực hiện hiệu quả, quyền lợi của người lao động được bảo vệ tốt hơn.

4.1. Các mô hình thanh tra lao động hiệu quả từ quốc tế

Nhiều quốc gia đã áp dụng các mô hình thanh tra lao động hiệu quả, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Những mô hình này thường tập trung vào việc tăng cường sự tham gia của người lao động trong quá trình thanh tra.

4.2. Kết quả từ các cuộc thanh tra lao động thực tế

Các cuộc thanh tra lao động thực tế đã cho thấy sự cải thiện trong việc tuân thủ pháp luật lao động của các doanh nghiệp. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thanh tra lao động

Việc nâng cao hiệu quả thanh tra lao động là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội để đảm bảo quyền lợi của người lao động.

5.1. Định hướng phát triển thanh tra lao động trong tương lai

Định hướng phát triển thanh tra lao động trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện quy trình thanh tra, tăng cường nguồn lực và ứng dụng công nghệ thông tin.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong công tác thanh tra lao động

Cộng đồng cần có vai trò tích cực trong việc giám sát và tham gia vào các hoạt động thanh tra lao động. Sự tham gia này sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của công tác thanh tra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi mạnh mẽ sang cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế, số lượng doanh nghiệp thành lập mới gia tăng nhanh chóng, đạt mốc gần 500.000 doanh nghiệp hoạt động trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, tình hình vi phạm pháp luật lao động cũng diễn biến hết sức phức tạp. Điển hình trong năm 2009, cả nước ghi nhận 6.250 vụ tai nạn lao động, làm 550 người chết, 1.221 người bị thương nặng, gây thiệt hại về vật chất lên tới 39.388 tỷ đồng và tổn thất tài sản khoảng 2,7 tỷ đồng. Trong khi đó, toàn ngành chỉ có hơn 400 Thanh tra viên lao động đảm nhiệm công tác thanh tra, giám sát trên toàn quốc, dẫn đến tình trạng quá tải nghiêm trọng và giảm sút hiệu lực quản lý.

Vấn đề cốt lõi mà luận văn giải quyết là mâu thuẫn giữa yêu cầu bảo vệ quyền lợi người lao động, duy trì trật tự pháp luật với sự thiếu hụt về biên chế, hạn chế trong thẩm quyền và sự bất cập của các văn bản pháp luật hiện hành. Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về thanh tra chuyên ngành lao động, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức - hoạt động của Thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2010. Từ đó, tác giả luận giải và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cưỡng chế thực thi, góp phần giảm thiểu tai nạn lao động và thúc đẩy trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba nền tảng lý thuyết chủ đạo trong khoa học pháp lý và quản lý nhà nước:

• Thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật: Khẳng định thanh tra là chức năng tự thân, thiết yếu của quản lý hành chính, bảo đảm duy trì pháp chế xã hội chủ nghĩa và kỷ luật nhà nước.
• Thuyết quan hệ lao động và bảo vệ bên yếu thế: Xuất phát từ nguyên lý người lao động luôn ở vị thế phụ thuộc về kinh tế so với người sử dụng lao động, đòi hỏi sự can thiệp trực tiếp bằng quyền lực công quyền để tái lập sự cân bằng lợi ích.
• Mô hình tiêu chuẩn lao động quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): Trọng tâm là Công ước số 81 về Thanh tra lao động trong công nghiệp và thương mại (Việt Nam phê chuẩn năm 1994, nằm trong tổng số 16/187 Công ước ILO đã gia nhập), xác lập vai trò kép của thanh tra viên gồm giám sát cưỡng chế và tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật tuân thủ.

Khung lý thuyết làm rõ 4 khái niệm nền tảng: Thanh tra nhà nước, Thanh tra chuyên ngành lao động, Pháp chế lao động và Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Thanh tra năm 2004, Bộ luật Lao động năm 1994 sửa đổi bổ sung các năm 2002, 2006, 2007; Nghị định 31/2006/NĐ-CP; Nghị định 47/2010/NĐ-CP) và báo cáo thực tiễn quản lý từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng 63 Sở Lao động - Thương binh và Xã hội trên cả nước.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu tiến hành khảo sát chọn mẫu phân tầng đối với 500 hồ sơ thanh tra thực tế, kết hợp số liệu thống kê tại 15 tỉnh, thành phố tập trung các khu công nghiệp trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng trong mốc thời gian từ năm 2004 đến năm 2010. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê mô tả là nhằm làm rõ khoảng cách giữa các quy định lý thuyết với hiệu quả áp dụng thực tế, đồng thời đối chiếu mô hình tổ chức của Việt Nam với các quốc gia phát triển như Pháp (với 700 thanh tra viên), Áo và Liên bang Nga (với 4.000 thanh tra viên) để rút ra bài học kinh nghiệm khả thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ mất cân đối cực lớn giữa lực lượng thanh tra và số lượng đối tượng thanh tra. Với lực lượng chỉ hơn 400 Thanh tra viên trên toàn quốc phụ trách gần 500.000 doanh nghiệp, tính trung bình một thanh tra viên phải giám sát hơn 1.250 cơ sở sản xuất kinh doanh. Điều này khiến tỷ lệ doanh nghiệp được thanh tra trực tiếp hàng năm chỉ đạt mức dưới 2% trên tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.

Thứ hai, tình trạng vi phạm quy chuẩn an toàn, vệ sinh lao động diễn ra phổ biến nhưng xử lý thiếu triệt để. Trong tổng số 6.250 vụ tai nạn lao động năm 2009 với 507 vụ tai nạn gây chết người, tỷ lệ cơ sở có vi phạm về hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội và bảo hộ lao động qua kiểm tra chiếm tới hơn 65%.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ và bất cập trong chế tài xử phạt vi phạm hành chính. Nghị định 113/2004/NĐ-CP trước đây và Nghị định 47/2010/NĐ-CP với mức phạt tối đa 30 triệu đồng vẫn còn quá thấp so với lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được khi trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội hoặc cắt giảm chi phí an toàn lao động.

Thứ tư, bất cập về cơ cấu tổ chức theo nguyên tắc song trùng trực thuộc tại 63 Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, làm giảm tính độc lập chuyên môn và hạn chế khả năng ra quyết định xử lý nhanh chóng của thanh tra viên khi đối mặt với các nguy cơ tai nạn khẩn cấp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của thanh tra lao động, coi thanh tra thuần túy là xử phạt thay vì phòng ngừa và tư vấn. Khi so sánh với mô hình của Pháp và Liên bang Nga, nơi thanh tra viên được trao quyền can thiệp ngay lập tức mà không cần báo trước 24/24 giờ và có ngân sách đào tạo liên tục 2 tuần/lần cho 50 thanh tra viên, hệ thống của Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào thủ tục hành chính phê duyệt kế hoạch phức tạp.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch giữa tốc độ gia tăng doanh nghiệp (trung bình tăng 15-20%/năm) và sự gia tăng biên chế thanh tra (dưới 3%/năm) giai đoạn 2004-2010. Đồng thời, bảng tổng hợp phân loại 6.250 vụ tai nạn lao động theo từng nhóm ngành nghề nguy hiểm (xây dựng chiếm 35%, khai khoáng chiếm 22%) sẽ làm nổi bật tính cấp thiết của việc chuyên môn hóa thanh tra theo vùng và theo lĩnh vực rủi ro cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống thể chế pháp lý: Quốc hội và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần khẩn trương sửa đổi các quy định về thanh tra trong Bộ luật Lao động và Luật Thanh tra, nâng mức xử phạt vi phạm hành chính từ 30 triệu đồng lên mức tối thiểu 100 triệu đồng hoặc áp dụng tỷ lệ 5-10% dựa trên tổng doanh thu vi phạm nhằm tăng tính răn đe trong giai đoạn 2011-2015.

Thứ hai, kiện toàn bộ máy và gia tăng biên chế: Chính phủ cần phê duyệt đề án nâng tổng số lượng thanh tra viên lao động lên tối thiểu 1.000 người vào năm 2015 (tăng 150% so với năm 2009), đồng thời quy định cơ chế ngân sách bảo đảm trang thiết bị đo kiểm môi trường lao động hiện đại cho 63 Thanh tra Sở.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình và phương thức thanh tra: Thanh tra Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì mở rộng 100% việc áp dụng hình thức "Thanh tra viên phụ trách vùng" theo Quyết định số 01/2006/QĐ-BLĐTBXH và bắt buộc 100% doanh nghiệp gửi "Phiếu tự kiểm tra thực hiện pháp luật lao động" theo Quyết định số 02/2006/QĐ-BLĐTBXH hàng năm.

Thứ tư, nâng cao quyền hạn độc lập cho thanh tra viên: Nội luật hóa đầy đủ Điều 12 và Điều 15 Công ước số 81 của ILO, trao quyền cho thanh tra viên được vào nơi làm việc bất kể ngày đêm không cần báo trước và có quyền tạm đình chỉ ngay hoạt động của máy móc, thiết bị có nguy cơ sự cố gây chết người mà không phải chờ quyết định hành chính từ cấp trên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và thanh tra viên ngành Lao động - Thương binh và Xã hội: Nghiên cứu áp dụng để xây dựng đề án cải cách tổ chức, quy chuẩn hóa quy trình thanh tra chuyên ngành và nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Hành chính: Sử dụng làm tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao về cơ chế bảo đảm pháp chế trong quan hệ lao động và so sánh luật học quốc tế.
• Ban Giám đốc và cán bộ nhân sự (HR), an toàn vệ sinh lao động (HSE) tại các doanh nghiệp: Nắm vững các tiêu chuẩn thanh tra, nghĩa vụ pháp lý và phương pháp sử dụng phiếu tự kiểm tra để chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý, giảm thiểu tai nạn lao động.
• Tổ chức Công đoàn các cấp và đại diện người lao động: Trang bị cơ sở pháp lý vững chắc để phối hợp giám sát với đoàn thanh tra, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đoàn viên trong các vụ việc tranh chấp và tai nạn lao động.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động thanh tra lao động khác gì so với kiểm tra và giám sát lao động? Thanh tra lao động mang tính quyền lực nhà nước, do cơ quan chuyên trách tiến hành nhằm phát hiện, xử phạt và kiến nghị xử lý vi phạm pháp luật theo trình tự luật định. Trong khi đó, kiểm tra là hoạt động nội bộ thường xuyên của mọi chủ thể quản lý, còn giám sát là việc xem xét từ bên ngoài của cơ quan quyền lực như Quốc hội, Hội đồng nhân dân hoặc tổ chức xã hội.

Vì sao tình trạng tai nạn lao động tại Việt Nam năm 2009 vẫn ở mức rất cao? Theo số liệu 63 tỉnh thành, nguyên nhân chính gồm sự thiếu ý thức tuân thủ của người sử dụng lao động, chế tài xử phạt tối đa chỉ 20-30 triệu đồng chưa đủ sức răn đe, cùng sự thiếu hụt nghiêm trọng về lực lượng khi hơn 400 thanh tra viên phải quản lý gần 500.000 doanh nghiệp.

Thanh tra viên lao động có quyền vào doanh nghiệp mà không cần báo trước hay không? Theo Điều 187 Bộ luật Lao động và Công ước số 81 của ILO, thanh tra viên mang thẻ công vụ có quyền vào bất kỳ cơ sở nào thuộc phạm vi thanh tra vào bất cứ lúc nào, ngày cũng như đêm, mà không cần thông báo trước khi có dấu hiệu vi phạm hoặc theo yêu cầu điều tra.

Mô hình thanh tra lao động của Pháp và Nga mang lại kinh nghiệm gì cho Việt Nam? Pháp mang lại bài học về kết hợp hài hòa giữa thanh tra xử phạt và tư vấn kỹ thuật tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nga cung cấp kinh nghiệm về việc xây dựng cơ chế huấn luyện định kỳ 2 tuần cho 50 thanh tra viên và trao quyền cưỡng chế đình chỉ doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng.

Phiếu tự kiểm tra pháp luật lao động mang lại lợi ích cụ thể nào? Theo Quyết định số 02/2006/QĐ-BLĐTBXH, phương thức này giúp giảm tải áp lực cho cơ quan thanh tra nhà nước, nâng cao tính tự giác của người sử dụng lao động và mở rộng tỷ lệ bao phủ giám sát lên hàng chục ngàn doanh nghiệp mỗi năm mà không tốn kém nhân lực đi lại.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vị trí, chức năng và vai trò của thanh tra lao động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng bất cập giữa lực lượng hơn 400 thanh tra viên với quy mô gần 500.000 doanh nghiệp và 6.250 vụ tai nạn lao động trong năm 2009.
• Luận giải sự cần thiết phải nội luật hóa đầy đủ các chuẩn mực quốc tế từ Công ước số 81 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp trọng tâm về thể chế, tổ chức bộ máy, phương thức vận hành và mở rộng thẩm quyền độc lập cho thanh tra viên.
• Định hướng lộ trình hoàn thiện pháp luật thanh tra lao động giai đoạn 2011-2020 gắn liền với sửa đổi Bộ luật Lao động và Luật Thanh tra.

Các nhà quản lý, nghiên cứu và doanh nghiệp hãy khai thác ngay công trình nghiên cứu này để tối ưu hóa công tác quản trị nhân sự, tuân thủ an toàn lao động và bảo vệ vững chắc quyền lợi người lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THANH TRA VÀ THANH TRA LAO ĐỘNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THANH TRA 1. Khái niệm thanh tra Trong công tác quản lý, khái niệm thanh tra, kiểm tra được sử dụng rộng rãi và được sử dụng như một cụm từ đi liền nhau. Theo Từ điển Tiếng Việt, kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét, từ đó tác động, điều chỉnh hoạt động của con người cho phù hợp mục đích đặt ra.

Thanh tra là sự kiểm tra, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp. Thanh tra còn được dùng để chỉ nghề nghiệp, tên gọi chức danh như người làm nhiệm vụ thanh tra, Đoàn thanh tra. Như vậy, ở khía cạnh nào đó có thể hiểu, kiểm tra là một nội dung của hoạt động thanh tra. Thanh tra, kiểm tra đều nhằm phát huy những nhân tố tích cực, phát hiện hoặc phòng ngừa những vi phạm, góp phần thúc đẩy và hoàn thành nhiệm vụ trong hoạt động quản lý nhà nước.

Thanh tra, kiểm tra đều phát hiện, phân tích, đánh giá thực tiễn một cách chính xác, khách quan, trung thực, làm rõ đúng sai, nguyên nhân dẫn đến sai phạm, từ đó đề xuất khắc phục và xử lý sai phạm. Thanh tra, kiểm tra là hoạt động mang tính tự thân của quản lý. Trong công tác quản lý, mọi cơ quan, đơn vị đều là chủ thể của kiểm tra. Các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức kinh tế, các đoàn thể, lực lượng vũ trang có trách nhiệm tự kiểm tra hoạt động của mình.

Kiểm tra là hoạt động có tính chất thường xuyên, liên tục đối với mọi hoạt động quản lý, kể cả những hoạt 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động quản lý có tính chất đơn giản diễn ra hàng ngày nhằm phát hiện những yếu kém trong công tác quản lý, kịp thời có các biện pháp khắc phục, sửa chữa. Trong khi đó hoạt động thanh tra hướng vào những vụ việc có tính chất phức tạp hơn, với yêu cầu kiểm tra tỉ mỉ, toàn diện và sâu sắc hơn đối với một vấn đề, hoạt động hay lĩnh vực nào đó của quản lý hành chính nhà nước. Thanh tra gắn liền với hoạt động của chủ thể mang quyền lực nhà nước. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân khi được trao quyền, nhân danh chủ thể quản lý nhà nước tiến hành thanh tra, kiểm tra, xem xét tận nơi, tại chỗ các đối tượng của quản lý để giúp cho quản lý đạt được mục tiêu, nhiệm vụ đã đặt ra.

Hoạt động thanh tra được tiến hành trên cơ sở quyết định thanh tra của chủ thể có thẩm quyền theo quy định của pháp luật thanh tra. Kiểm tra và thanh tra là hai khái niệm khác nhau nhưng có liên hệ qua lại với nhau. Khi tiến hành cuộc thanh tra, thường phải tiến hành nhiều hoạt động kiểm tra. Ngược lại, đôi khi tiến hành kiểm tra là để làm rõ vụ việc và từ đó lựa chọn nội dung thanh tra.

Nếu như thanh tra, kiểm tra được coi là các phương thức đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý nhà nước thì giám sát cũng là một trong những phương thức này. Giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước không có mục đích tự thân mà là một chức năng của cơ quan quyền lực nhà nước ở nước ta hiện nay. Dưới góc độ pháp lý, giám sát được hiểu là hoạt động kiểm tra toàn diện hệ thống một bộ phận hợp thành quyền lực nhà nước, đồng thời cũng là một phương thức thực hiện quyền lực nhà nước, bảo đảm cho quyền lực nhà nước được thực thi trong thực tế. Giám sát cũng được hiểu là hoạt động xem xét từ bên ngoài đối với toàn bộ hệ thống cơ quan nhà nước để đảm bảo việc tuân thủ Hiến pháp và pháp luật của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật thì giám sát là chức năng của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Phạm vi giám sát bao gồm toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước trong lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phạm vi hoạt động thanh tra là toàn bộ hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực hành pháp. Như vậy chủ thể của hoạt động giám sát và đối tượng bị giám sát không cùng nằm trong một hệ thống.

Nói cách khác, cơ quan giám sát và đối tượng chịu sự giám sát không nằm trong một hệ thống trực thuộc nhau theo chiều dọc. Trong khi đó, cơ quan thanh tra, nằm trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước và chịu trách nhiệm thực hiện việc thanh tra đối với hoạt động của chính hệ thống cơ quan này. Việc phân biệt các khái niệm thanh tra, kiểm tra và giám sát để thấy rằng, thanh tra, kiểm tra và giám sát là các phương thức đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý nhà nước, trong đó thanh tra là một khâu không thể thiếu trong công tác quản lý nhà nước. Ở nước ta, trong các văn bản pháp luật, khái niệm thanh tra ngày càng thể hiện rõ ràng hơn về mặt nội dung qua các bản Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992.

Năm 1990, Nhà nước ban hành Pháp lệnh Thanh tra, tại Điều 1 Pháp lệnh Thanh tra đã định nghĩa thanh tra như sau: Thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước; là phương thức bảo đảm pháp chế, tăng cường kỷ luật trong quản lý nhà nước, thực hiện quyền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Trong phạm vi chức năng của mình, các cơ quan quản lý Nhà nước có trách nhiệm tự kiểm tra việc thực hiện các quyết định của mình và việc thực hiện chính sách pháp luật, nhiệm vụ kế hoạch nhà nước của các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang, nhân dân, tổ chức hữu quan và cá nhân có trách nhiệm (gọi chung là cơ quan, tổ chức và cá nhân) nhằm phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa, xử lý các vi phạm, góp phần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thành cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân [57]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giáo trình Thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo của Trường Đại học Luật Hà Nội - Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội năm 2008 đã đưa ra khái niệm thanh tra như sau: Thanh tra là một hoạt động chuyên trách do bộ máy thanh tra đảm nhiệm, có nội dung là việc kiểm tra, xem xét, đánh giá, kết luận chính thức về việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý hành chính nhà nước nhằm phòng ngừa, xử lý các vi phạm pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý hành chính nhà nước [55]. Luật Thanh tra năm 2004 được ban hành thay thế Pháp lệnh Thanh tra năm 1990.

Tại Điều 4 Luật này quy định: Thanh tra nhà nước là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được quy định trong Luật này và các quy định khác của pháp luật. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành [57]. Luật Thanh tra vừa được Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 15/11/2010, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011, sẽ thay thế Luật Thanh tra năm 2004, tại Khoản 1 Điều 3 quy định về thanh tra nhà nước như sau: Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành [39].

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm của thanh tra - Thanh tra là một hoạt động được thực hiện bởi chủ thể có thẩm quyền là cơ quan thanh tra. Chủ thể này tiến hành thanh tra khi có một quyết định thanh tra của Thủ trưởng cơ quan thanh tra hoặc Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước. Đây là một đặc điểm phân biệt với hoạt động kiểm tra, giám sát khác của Nhà nước và giám sát xã hội.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, chủ thể thanh tra gồm: các cơ quan thanh tra theo cấp hành chính (Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện) và các cơ quan thanh tra theo ngành, lĩnh vực (Thanh tra bộ, Thanh tra sở). Hoạt động thanh tra có thể thực hiện theo Đoàn hoặc Thanh tra viên tiến hành thanh tra độc lập, có quyền sử dụng quyền lực nhà nước để tác động tới đối tượng thanh tra. Tổ chức Thanh tra nhân dân không phải là chủ thể thanh tra mà thực chất chỉ là chủ thể giám sát của xã hội. - Thanh tra là hoạt động chủ yếu hướng đến nội bộ hệ thống hành chính, có đối tượng thuộc quyền quản lý của cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp.

Quản lý sẽ không đạt được hiệu quả nếu tách khỏi hoạt động thanh tra. Đối tượng quản lý nhà nước cũng là đối tượng thanh tra, bao gồm: các cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức thuộc hệ thống hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính. Thanh tra hướng vào việc xem xét, đánh giá việc thực hiện công vụ, trách nhiệm, hiệu quả công việc, đạo đức công vụ của công chức, viên chức. Chính vì vậy, thanh tra là hoạt động "tự thân" của quản lý nhà nước, hoạt động hướng vào "bên trong" hệ thống hành chính.

Đây là đặc điểm phân biệt với hoạt động giám sát, loại hoạt động xem xét từ "bên ngoài" đối với đối tượng giám sát. Đối với hoạt động thanh tra chuyên ngành thì "hướng ra bên ngoài" đối với mọi đối tượng là tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến sự quản lý nhà nước của bộ, ngành. - Thanh tra là hoạt động chủ yếu phát sinh khi đối tượng quản lý có vi phạm pháp luật và được tiến hành theo phương thức trực tiếp. Theo quy định 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.