Chương 1: Tổng quan về hoạt động thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế 1.1 Khái niệm thanh toán quốc tế Quan hệ quốc tế giữa các nước bao gồm nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa, khoa học kỹ thuật… trong đó quan hệ kinh tế (mà chủ yếu là ngoại thương) chiếm vị trí chủ đạo, là cơ sở cho các quan hệ quốc tế khác tồn tại và phát triển.
Thanh toán quốc tế (TTQT) bắt nguồn từ hoạt động ngoại thương và liên quan mật thiết đến nhiều lĩnh vực khác như bảo hiểm, vận tải… Các khái niệm về TTQT được diễn đạt theo nhiều cách khác nhau nhưng đều nêu bật lên được những đặc trưng cơ bản của hoạt động này. Theo Trầm Thị Xuân Hương (2011, trang 256) [13]: “Thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện các khoản thu chi tiền tệ liên quan đến các mối quan hệ kinh tế, thương mại và các mối quan hệ phi kinh tế khác giữa các tổ chức, công ty, cá nhân các nước với nhau thông qua hoạt động của hệ thống ngân hàng có quan hệ đại lý trên toàn thế giới”. Theo Nguyễn Văn Tiến (2010, trang 157) [7]: “Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này với tổ chức, cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan”. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm: “Thanh toán quốc tế là việc thanh toán các nghĩa vụ tiền tệ phát sinh có liên quan tới các quan hệ kinh tế, thương mại và các mối quan hệ khác giữa các tổ chức, các cá nhân và các chủ thể của các nước với nhau thông qua hoạt động của hệ thống ngân hàng ở các nước liên quan”.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Đặc điểm của hoạt động thanh toán quốc tế Từ khái niệm cho thấy, hoạt động TTQT diễn ra trên phạm vi toàn thế giới, phục vụ cho tất cả các giao dịch mậu dịch (giao dịch thương mại trên cơ sở hàng hóa xuất nhập khẩu và hợp đồng ngoại thương), giao dịch phi mậu dịch (các hoạt động không mang tính thương mại) và hoạt động đầu tư giữa các nước với nhau. Có thể khái quát các đặc điểm của hoạt động TTQT như sau: Chủ thể tham gia hoạt động TTQT: là các cá nhân, tổ chức, cơ quan chính phủ, tổ chức tài chính quốc tế ở các nước hoặc quốc tịch khác nhau. Đồng tiền sử dụng: Khác với thanh toán nội địa, TTQT có liên quan đến việc trao đổi tiền tệ giữa các nước với nhau. Khi ký kết hợp đồng ngoại thương các bên tham gia giao dịch quan tâm nhiều nhất là dùng đồng tiền nào để tính toán, đồng tiền nào để thanh toán.
Đồng tiền tính toán và đồng tiền thanh toán có thể giống nhau hoặc khác nhau, có thể là tiền tệ của nước người mua, nước người bán hoặc nước thứ ba. Hiện nay, phần lớn hợp đồng ngoại thương và giao dịch thanh toán xuất nhập khẩu (XNK) đều sử dụng các loại ngoại tệ mạnh, có tính thanh khoản cao như USD, GBP, EUR, SGD. Việc xác định loại tiền tệ sử dụng trong các giao dịch ngoại thương giữa các nước thường dựa vào các yếu tố sau: So sánh tương quan lực lượng giữa bên mua và bên bán, năng lực kinh doanh của các bên và mối quan hệ cung cầu về hàng hóa mà hai bên mua bán trên thị trường. Vị thế của đồng tiền trên thế giới.
Tập quán sử dụng tiền tệ trong TTQT. Trong ngoại thương, người mua cũng như người bán đều muốn sử dụng đồng tiền của mình để giao dịch. Một mặt, không phải xuất ngoại tệ để trả nợ, tránh được sự biết động của tỷ giá, mặt khác, nâng cao uy tín của đồng tiền nước mình trên thế giới. TTQT có sự tách rời nhau về không gian và thời gian giữa lưu thông tiền tệ và lưu thông hàng hóa: Trong hoạt động ngoại thương, hàng hóa TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 mua bán thường dịch chuyển qua biên giới giữa các nước.
Do cách xa nhau về địa lý như vậy nên việc thanh toán giữa cá nước phải mất một khoảng thời gian. Thời gian thanh toán càng ngắn thì càng tránh được những rủi ro do biến động tỷ giá, ảnh hưởng đến việc luân chuyển vốn và các khoản thu nhập của các bên. Tùy vào quan hệ giao dịch ngoại thương mà các bên có thể lựa chọn một trong ba điều kiện thanh toán sau: Trả tiền trước: Việc thanh toán trước một phần giá trị hợp đồng được thực hiện sau khi ký hợp đồng hoặc nhận đơn đặt hàng, nhưng phải trước khi giao hàng. Thực chất trả tiền trước là nhà nhập khẩu cấp tín dụng ngắn hạn cho nhà xuất khẩu, trong trường hợp nhà xuất khẩu thiếu vốn, số tiền trả trước tương đối lớn và thời gian trả tương đối dài.
Nếu với mục đích nhằm đảm bảo thực hiện hợp đồng thì thời gian trả trước ngắn hơn, số tiền trả trước mang tính chất như một khoản tiền đặt cọc. Trả tiền ngay: Việc trả tiền được thực hiện ngay sau khi người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng theo như quy định trong hợp đồng. Trả tiền sau: Việc thanh toán của người mua được thực hiện sau một khoảng thời gian nhất định kể từ thời điểm được xác định trong hợp đồng. Hoạt động TTQT chịu sự chi phối của luật pháp quốc tế: Do có sự khác biệt về địa lý, phong tục tập quán, ngôn ngữ, luật pháp.
nên quan hệ hợp đồng mua bán và hoạt động thanh toán chịu sự điều chỉnh của nền tảng pháp luật và tập quán thương mại quốc tế. Ngoài ra, TTQT còn bị chi phối bởi luật pháp, chính sách ngoại thương và kiểm soát ngoại hối, tỷ giá… của chính phủ các nước. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp không thể xử lý đơn giản như trong nước mà phải căn cứ và dẫn chiếu nhiều nguồn pháp luật khác nhau. Hoạt động TTQT chịu rủi ro cao: Cũng như bất kỳ hoạt động kinh doanh nào của ngân hàng (NH), hoạt động TTQT chứa đựng nhiều rủi ro đặc thù.
Nội dung này sẽ được phân tích chi tết ở mục 1.4 của chương này. Ngày nay, do quá trình hợp tác kinh tế phát triển mạnh mẽ, hoạt động kinh tế đối ngoại ngày càng đa dạng, phong phú đã thay đổi phần nào những đặc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 trưng của hoạt động ngoại thương cổ điển trước đây. Hơn nữa, hội nhập và tự do hóa thương mại toàn cầu ngày càng mở đường cho hoạt động ngoại thương phát triển từ đó thúc đẩy và đa dạng hóa hơn nữa các đặc điểm của hoạt động TTQT.3 Vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế 1.1 Thanh toán quốc tế đối với nền kinh tế Có thể nói TTQT có vị trí đặc biệt quan trọng trong hoạt động kinh tế nói chung và hoạt động ngoại thương nói riêng. Hơn nữa, trong xu thế hội nhập hiện nay, mỗi quốc gia đều đặt hoạt động kinh tế đối ngoại lên hàng đầu, coi đó là con đường tất yếu trong chiến lược phát triển kinh tế của mình.
TTQT hỗ trợ cho hoạt động kinh tế đối ngoại – cầu nối giữa kinh tế trong nước với phần kinh tế thế giới bên ngoài, góp phần thúc đẩy hoạt động XNK hàng hóa và dịch vụ, đầu tư nước ngoài, thu hút kiều hối và các quan hệ tài chính, tín dụng quốc tế khác. Về giác độ kinh doanh, TTQT tạo điều kiện thúc đẩy hàng hoá phát triển. Thông qua hoạt động TTQT, các chủ thể kinh doanh XNK mua bán được các hàng hoá, dịch vụ. Điều đó đảm bảo cho quá trình tái sản xuất và lưu thông hàng hoá dịch vụ được thông suốt.
Vì vậy, nếu hoạt động TTQT không phát triển thì sản xuất và lưu thông hàng hóa không thể phát triển được. Hoạt động TTQT nhanh chóng, an toàn, chính xác sẽ giải quyết mối quan hệ lưu thông hàng hóa – tiền tệ giữa người mua và người bán một cách trôi chảy, hiệu quả. Các doanh nghiệp (DN) yên tâm đẩy mạnh hoạt động XNK của mình, là nền tảng để hoạt động ngoại thương tồn tại và phát triển. Hoạt động TTQT đã khai thác triệt để lợi thế so sánh của mỗi quốc gia, tạo điều kiện xây dựng các ngành kinh tế mũi nhọn, thúc đẩy sản xuất và mở rộng phân công lao động xã hội, mở rộng khả năng tiêu dùng, nâng cao mức hưởng thụ của các cá nhân và DN, trao đổi và ứng dụng nhanh chóng các công nghệ mới, thu hút vốn đầu tư từ bên ngoài, nâng cao tốc độ tăng trưởng và hiệu quả của nền kinh tế.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 TTQT là một khâu rất quan trọng trong hoạt động ngoại thương, là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại khác của đất nước. Thông qua hoạt động TTQT, các luồng hàng hoá và dịch vụ được chuyển từ quốc gia này đến quốc gia khác và kéo theo nó là sự di chuyển luồng tiền giữa các quốc gia, luồng vốn đầu tư, chuyển tiền vãng lai. TTQT đem lại nguồn thu ngoại tệ lớn, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.2 Ngân hàng thƣơng mại và hoạt động thanh toán quốc tế Dù hoạt động dưới bất kỳ hình thức nào, một NHTM bao giờ cũng thực hiện ba nghiệp vụ chính: huy động vốn, cho vay và hoạt động dịch vụ. Thanh toán quốc tế thuộc mảng dịch vụ của NH.
Trong nghiệp vụ TTQT, NHTM với tư cách là trung gian thay mặt cho khách hàng của mình thực hiện các giao dịch thu hộ, chi hộ các khoản tiền phát sinh từ hoạt động XNK hàng hóa hay dịch vụ. Trong thương mại quốc tế, không phải lúc nào các nhà XNK cũng có thể thanh toán tiền hàng trực tiếp cho nhau, mà thường phải thông qua NHTM với mạng lưới chi nhánh (CN) và hệ thống NH đại lý rộng khắp toàn cầu.