CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Vốn của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm vốn của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế nói chung, các doanh nghiệp sản xuất phải tiến hành sản xuất ra hàng hóa dịch vụ cho xã hội, quá trình này diễn ra liên tục cung cấp phục vụ nhu cầu xã hội với mong muốn tối đa hóa lợi nhuận. Muốn tiến hành sản xuất kinh doanh doanh nghiệp cần phải có tư liệu sản xuất, sức lao động. Đó là yếu tố cần thiết của bất kì nền sản xuất nào.
Do vậy, các doanh nghiệp cần tiền để mua tư liệu sản xuất, tiền chính là hình thái vốn ban đầu của doanh nghiệp. Vốn là yếu tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Quy mô hoạt động của doanh nghiệp phụ thuộc vào quy mô của vốn. Các nhà kinh tế học cổ điển tiếp cận vốn trên góc độ hiện vật, họ cho rằng vốn là một trong những yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh.
Cách hiểu này chỉ phù hợp với trình độ quản lý kinh tế còn thấp, giai đoạn kinh tế học mới xuất hiện và bắt đầu phát triển. Theo quan điểm của Mark nhìn nhận dưới góc độ các yếu tố sản xuất thì ông cho rằng: “Vốn chính là tư bản, là giá trị đem lại giá trị thặng dư cho nền kinh tế”. Đây là hạn chế trong quan điểm của Mark.Samuelson, một đại diện tiêu biểu của học thuyết kinh tế hiện đại cho rằng: Đất đai và lao động là yếu tố sơ khai, còn vốn và hàng hóa là yếu tố kết quả của quá trình sản xuất. Vốn bao gồm các loại hàng hóa lâu bền được sản xuất ra và được sử dụng như các đầu vào hữu ích trong quá trình sản xuất sau đó.
Một số hàng hóa vốn có thể tồn tại trong vài năm, trong khi một số khác có thể tồn tại trong một thế kỷ hoặc lâu hơn. Đặc điểm cơ bản nhất của hàng hóa vốn thể hiện ở chỗ chúng vừa là sản phẩm đầu ra vừa là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất. SV : Nguyễn Thị Yến 3 Lớp : K44H3 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa : Tài chính ngân hàng Trong cuốn kinh tế học của David Begg, ông cho rằng “vốn được phân chia theo hai hình thái đó là vốn hiện vật và vốn tài chính”. Như vậy ông đã đồng nhất giữa vốn và tài sản của doanh nghiệp.
Theo một số nhà tài chính thì vốn là tổng số tiền do những người có cổ phần trong công ty đóng góp và họ nhận được phần thu nhập chia từ chúng khoán của công ty. Như vậy các nhà tài chính đã chú ý đến mặt tài chính của vốn, làm rõ được nguồn vốn cơ bản của doanh nghiệp đồng thời cho các nhà đầu tư thấy được lợi ích của việc đầu tư, khuyến khích họ tăng cường đầu tư vào mở rộng và phát triển sản xuất. Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về vốn nhưng ta có thể đưa ra khái niệm cơ bản “vốn là lượng giá trị doanh nghiệp phải ứng ra để luân chuyển trong hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm đạt được hiệu quả kinh tế xã hội cao nhất.” Từ định nghĩa này ta có thể nói vốn là tiền đề cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.2 Vai trò của vốn Vốn có vai trò hết sức quan trọng trong mỗi doanh nghiệp. Nó là cơ sở, là tiền đề cho một doanh nghiệp bắt đầu khởi sự kinh doanh.
Muốn đăng kí kinh doanh, bắt buộc doanh nghiệp phải có một lượng vốn nhất định gọi là vốn điều lệ. Rồi để tiến hành sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải thuê nhà xưởng, máy móc thiết bị, công nghệ, nguyên vật liệu, thuê lao động…thì mới có thể tiến hành sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, vốn là điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh cả về chiều rộng và chiều sâu, đổi mới trang thiết bị, nâng cao chất lượng sản phẩm, nâng cao năng suất lao động, tăng việc làm, thu nhập cho người lao động…Từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, vốn là một trong những yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Nó không những đảm bảo khả năng mua sắm máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ để phục vụ cho quá trình sản xuất mà còn đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh được diễn ra thường xuyên và liên tục. Vốn đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra liên tục, giúp doanh SV : Nguyễn Thị Yến 4 Lớp : K44H3 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa : Tài chính ngân hàng nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường đặc biệt trong giai đoạn hiện nay - một nền kinh tế phát triển theo xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập. Ngoài ra, vốn còn là một trong những điều kiện để sử dụng các nguồn tiềm năng hiện có và tương lai về sức lao động, nguồn hàng hóa, mở rộng, phát triển trên thị trường, mở rộng lưu thông và tiêu thụ hàng hóa, là chất keo dính kết quá trình và quan hệ kinh tế, là dầu bôi trơn cho cỗ máy kinh tế hoạt động. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, vốn tham gia vào tất cả các khâu từ sản xuất đến tiêu thụ và cuối cùng nó lại trở về hình thái ban đầu là tiền tệ.
Như vậy, sự luân chuyển vốn giúp doanh nghiệp thực hiện được hoạt động tái sản xuất và tái sản xuất mở rộng của mình.3 Đặc điểm của vốn. - Vốn của doanh nghiệp phải được vận động và sinh lời. Trong tất cả các thời kì kinh tế, vốn được lập ra với mục tiêu thu lợi nhuận. Vốn phải được dùng vào việc kinh doanh vì thế nó không ngừng vận động.
Trong các doanh nghiệp sản xuất thương mại, vốn vận động theo chu trình sau: T- H- H’- T’. Để sản xuất kinh doanh các doanh nghiệp cần có 1 khoản tiền ứng trước (T) vì doanh nghiệp cần phải có vốn ứng trước để đáp ứng cho nhu cầu kinh doanh của doanh nghiệp. Lượng vốn này được đầu tư mua nguyên vật liệu (H) phục vụ cho quá trình sản xuất để cho ra sản phẩm hoàn chỉnh (H’). Sản phẩm này được đưa vào thị trường tiêu thụ để thu lại tiền(T’).
Quá trình này diễn ra theo một chu trình tuần hoàn liên tục và lượng tiền thu về T’ phải lớn hơn lượng tiền bỏ ra T thì hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mới đạt hiệu quả. Trong các doanh nghiệp thương mại, quá trình vận động của vốn được thể hiện theo công thức T- H- T’. Khi tiến hành kinh doanh thì bất kì doanh nghiệp nào dù sản xuất hay không thì đều phải có một lượng vốn ban đầu là T. Trong các doanh nghiệp thương mại vốn được đầu tư ban đầu chủ yếu để mua trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động kinh doanh.
Hàng hóa từ nguồn vốn này tạo ra và tiêu dùng ngay sau đó để thu lại tiền. Quá trình này diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với quá trình sản xuất thông thường. SV : Nguyễn Thị Yến 5 Lớp : K44H3 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa : Tài chính ngân hàng Đồng vốn khi tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh phải không ngừng tăng lên thì mới là đầu tư hiệu quả. Đây là mục đích đầu tiên khi các nhà đầu tư đưa tiền hình thành nên nguồn vốn.
- Vốn phải được gắn liền với chủ sở hữu nhất định. Không có đồng vốn vô chủ,ở đâu có đồng vốn vô chủ thì ở đó còn có hiện tượng lãng phí, sử dụng vốn không đứng mục tiêu hiệu quả. Đặc trưng này đặc biệt chú ý trong các doanh nghiệp nhà nước trong đó phân định rõ quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn. Khi doanh nghiệp có nhu cầu mở rộng quy mô kinh doanh thì doanh nghiệp có thể huy động trên thị trường tài chính thông qua việc mua quyền sử dụng vốn và quyền định đoạt trong thời gian nhất định.
Doanh nghiệp mua các quyền này phải trả cho nhà cung cấp vốn khoản tiền vay và thêm một khoản tiền gọi là lợi tức cho vay. - Vốn kinh doanh không chỉ biểu hiện bằng tiền của những tài sản hữu hình mà nó còn được biểu hiện bằng tiền của tài sản vô hình như vị trí kinh doanh , bí quyết công nghệ, nhãn hiệu … - Vốn phải được tập trung tới một lượng nhất định mới có thể phát huy tác dụng để đầu tư vào sản xuất kinh doanh. Nếu thiếu vốn hoạt động của doanh nghiệp sẽ bị gián đoạn, năng suất lao động bị ảnh hưởng làm cho doanh nghiệp trì trệ, làm ăn không hiệu quả. Lượng vốn nhiều hay ít phụ thuộc vào lĩnh vục kinh doanh và quy mô hoạt động của doanh nghiệp.4 Phân loại vốn Có nhiều cách phân loại vốn, tùy thuộc vào mỗi góc độ khác nhau ta có những cách phân loại vốn khác nhau.1 Phân loại vốn căn cứ vào phương thức luân chuyển giá trị vốn của doanh nghiệp chia làm 2 loại là vốn cố định và vốn lưu động.
* Vốn cố định Vốn cố định của doanh nghiệp là một bộ phận đầu tư ứng trước về tài sản dài hạn mà đặc điểm luân chuyển từng phần trong nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh và hoàn thành một vòng tuần hoàn khi tài sản cố định hết thời gian sử dụng. SV : Nguyễn Thị Yến 6 Lớp : K44H3 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa : Tài chính ngân hàng Quy mô của vốn cố định quyết định quy mô của TSCĐ nhưng các đặc điểm của TSCĐ lại ảnh hưởng tói sự vận động và công tác quản lý vốn cố định. Muốn quản lý vốn cố định hiệu quả thì phải quản lý TSCĐ một cách hiệu quả Vốn cố định biểu hiện dưới hai hình thái: - Hình thái hiện vật: Đó là toàn bộ TSCĐ, các khoản đầu tư tài chính dài hạn, Bất động sản đầu tư. Nó bao gồm nhà xưởng, đất đai, máy móc, trang thiết bị… - Hình thái tiền tệ: Đó là toàn bộ TSCĐ chưa khấu hao và vốn khấu hao khi chưa sử dụng để sản xuất TSCĐ, là bộ phận vốn cố định để hàn thành vòng luân chuyển và trở thành hình thái tiền tệ ban đầu.
Vốn lưu động Là biểu hiện bằng tiền của tài sản ngắn hạn và vốn lưu động nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra một cách thường xuyên liên tục.