LÝ LU N CHUNG VỀ VỐN LƢU ĐỘNG VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN LƢU ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về vốn lƣu động trong doanh nghiệp 1. Khái niệm vốn Bất kỳ một doanh nghiệp nào hoạt động sản xuất kinh doanh thì cần phải có vốn. vốn là điểu kiện tiên quyết để một doanh nghiệp được thành lập và tiến hành sản xuất kinh doanh.
Để hiểu rõ về vốn kinh doanh trước tiên phải hiểu rõ về vốn nói chung. Có rất nhiều quan điểm khác nhau được đưa về khái niệm vốn: Theo quan điểm của Mác:“ vốn (tư bản) không phải là một vật, là tư liệu sản xuất, nó có giá trị tạm thời trong lịch sử. Tư bản là giá trị mang lại giá trị thặng dư bằng cách bóc lột lao động không công của công nhân làm thuê ”. Định nghĩa này mang một tầm khái quát lớn, nhưng do bị hạn chế bởi điều kiện khách quan lúc bấy giờ nên Mác đã quan niệm chỉ có khu vực sản xuất vật chất mới tạo ra giá trị thặng dư cho DN.
Trong tài chính DN có nhiều quan niệm về vốn như:: Vốn là tiềm lực tài chính của mỗi cá nhân, mỗi DN, mỗi quốc gia. Theo nghĩa rộng: Vốn bao gồm toàn bộ các yếu tố kinh tế được bố trí để sản xuất hàng hoá, dịch vụ như tài sản hữu hình, tài sản vô hình, các kiến thức kinh tế, kỹ thuật của DN được tích luỹ, sự khéo léo về trình độ quản lý và tác nghiệp của các cán bộ điều hành, cùng đội ngũ cán bộ công nhân viên trong DN, uy tín của DN. Quan điểm này có ý nghĩa quan trọng trong việc khai thác đầy đủ hiệu quả của vốn trong nền kinh tế thị trường. Vì vậy, để phù hợp cho cơ chế thị trường hiện nay, có thể khái quát: “vốn là trị giá tính được bằng tiền của những tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc sử dụng hợp pháp của DN, được DN sử dụng trong kinh doanh”.
Trong mọi DN, vốn đều bao gồm 2 bộ phận: VCSH và nợ; mỗi bộ phận này được cấu thành bởi nhiều khoản mục khác nhau tùy theo tính chất của chúng. Khái niệm v đặc điểm vốn lưu động hái niệm vốn lƣu động Vốn lưu động là số tiền ứng ra để hình thành nên các tài sản lưu động nhằm đảm bảo cho quá trình kinh doanh của doanh nghiệp được thực hiện thường xuyên, liên tục. Vốn lưu động luân chuyển toàn bộ giá trị ngay một lần và thu hồi toàn bộ, hoàn thành một vòng luân chuyển khi kết thúc một chu kỳ kinh doanh.TS Nguyễn Đình Kiệm (2010) – Giáo trình Tài chính doanh nghiệp – NXB Tài Chính – tr. 1 Qua một chu kỳ kinh doanh, VLĐ được chuyển hóa thành nhiều hình thái khác nhau.
Đầu tiên là tham gia vào quá trình sản xuất VLĐ được thể hiện dưới hình thái là tiền tệ, qua các quá trình nó dần được chuyển thành các sản phẩm dở dang hoặc bán thành phẩm. Cuối cùng chuyển toàn bộ giá trị của chúng vào lưu thông và từ trong lưu thông toàn bộ giá trị của chúng được hoàn lại một lần sau một chu kỳ kinh doanh. Chúng ta có thể mô tả chu trình đó như sau: Sơ đồ 1. Vòng lưu chuyển của vốn lưu động trong một chu kì sản xuất Mua vật tư Sản xuất Vốn bằng tiền Vốn dự trữ sản xuất Vốn trong sản xuất Hàng hóa Sản phẩm Tiêu thụ sản phẩm (Nguồn: Quản trị Tài chính Doanh nghiệp – ThS.
Bùi Anh Tuấn) Đặc điểm vốn lƣu động Trong quá trình sản xuất kinh doanh, vốn lưu động được chuyển qua nhiều hình thái khác nhau qua từng giai đoạn. Các giai đoạn của vòng tuần hoàn đó luôn đan xen với nhau mà không tách biệt riêng. Vì vậy quản lý vốn lưu động đòi hỏi phải thường xuyên nắm sát tình hình luân chuyển vốn, kịp thời khắc phục những ách tắc sản xuất, đảm bảo đồng vốn được lưu chuyển liên tục và nhịp nhàng. Vốn lưu động hoàn thành một vòng tuần hoàn sau một chu kỳ sản xuất.
Trong quá trình đó, vốn lưu động chuyển toàn bộ, một lần giá trị vào giá trị sản phẩm, khi kết thúc quá trình sản xuất, giá trị hàng hóa được thực hiện và vốn lưu động được thu hồi. Trong cơ chế tự chủ và tự chịu trách về nhiệm tài chính, sự vận động của vốn lưu động được gắn chặt với lợi ích của doanh nghiệp và người lao động. Vòng quay của vốn càng được quay nhanh thì doanh thu càng cao và càng tiết kiệm được vốn, giảm chi phí sử dụng vốn một cách hợp lý làm tăng thu nhập của doanh nghiệp. Phân loại vốn lưu động Để quản lý, sử dụng vốn lưu động có hiệu quả thì công việc trước tiên mà doanh nghiệp cần phải làm là phân loại vốn lưu động.
Tùy thuộc vào những hoạt động của mình mà doanh nghiệp lựa chọn việc phân chia VLĐ theo các tiêu thức khác nhau Để quản lý, sử dụng vốn lưu động có hiệu quả cần phải tiến hành phân loại theo các tiêu thức khác nhau: Phân loại theo vai trò từng loại VL : Trong quá trình sản xuất kinh doanh có thể chia thành ba loại: VLĐ trong khâu dự trữ sản xuất, VLĐ trông khâu sản xuất, VLĐ trong khâu lưu thông. 2 Thang Long University Library VLĐ trong khâu dự trữ sản xuất: bao gồm giá trị các khoản nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, động lực, phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ. VLĐ trong khâu sản xuất: bao gồm các khoản giá trị sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, các khoản chi phí chờ kết chuyển. VLĐ trong khâu lưu thông: bao gồm các khoản giá trị thành phẩm, vốn bằng tiền, các khoản vốn đầu tư ngắn hạn, các khoản thế chấp, ký cược, ký quỹ ngắn hạn; các khoản vốn trong thanh toán.
Cách phân loại này cho thấy vai trò và sự phân bố của VLĐ trong từng khâu của quá trình sản xuất kinh doanh. Từ đó có biện pháp điều chỉnh cơ cấu VLĐ hợp lý sao cho có hiệu quả sử dụng cao nhất. Phân loại theo hình thái biểu hiện: VLĐ gồm ba loại là vốn vật tư hàng hóa, vốn bằng tiền và vốn trong thanh toán, vốn trả ngắn hạn. Vốn vật tư hàng hoá: gồm vật liệu, sản phẩm dở dang, hàng hoá .Đối với loại vốn này cần xác định vốn dự trữ hợp lý để từ đó xác định nhu cầu vốn lưu động đảm bảo cho quá trình sản xuất và tiêu thụ được liên tục.
Vốn bằng tiền và vốn trong thanh toán: gồm tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, các khoản nợ phải thu, những khoản vốn này dễ sảy ra thất thoát và bị chiếm dụng vốn nên cần quản lý chặt chẽ. Vốn trả trước ngắn hạn: như chi phí sửa chữa lớn TSCĐ, chi phí nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật, chi phí về công cụ dụng cụ. Căn cứ v o nguồn hình th nh: VLĐ chia làm hai loại: vốn điều lệ, nguồn vốn tự bổ sung, nguồn vốn liên doanh liên kết, nguồn vốn vay. Vốn điều lệ: là số vốn ban đầu khi thành lập hoặc được bổ sung vốn điều lệ trong quá trình hoạt động.
Vốn điều lệ của DN không nhỏ hơn vốn pháp định cho từng loại hình DN. Nguồn vốn liên doanh, liên kết: là số vốn lưu động được hình thành từ vốn góp liên doanh của các bên tham gia liên doanh, liên kết có thể là tiền, hiện vật, hàng hóa. Nguồn vốn tự bổ sung: là nguồn vốn doanh nghiệp tự bổ sung trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh có nguồn gốc từ lợi nhuận của DN được hợp tác đầu tư. Nguồn vốn vay: là nguồn vốn đi vay của các ngân hang thương mại, tổ chức tín dụng, vay thông qua phát hành trái phiếu, thương phiếu Việc phân chia vốn lưu động theo các loại vốn trên nhằm giúp doanh nghiệp xem xét, huy động các nguồn vốn để hợp lý và đảm bảo cho nhu cầu vốn lưu động thường xuyên ổn định đáp ứng cho nhu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
3 Căn cứ v o thời gian huy động v sử dụng VL : Có thể phân chia nguồn vốn thành hai loại: Nguồn vốn lưu động thường xuyên và nguồn vốn lưu động tạm thời. Nguồn VLĐ thường xuyên: là nguồn vốn từ một năm trở lên bao gồm nguồn vốn chủ sở hữu và các khoản vay dài hạn. Đây là nguồn vốn có tính chất ổn định mà doanh nghiệp có thể sử dụng dành cho việc đầu tư mua sắm tài sản cố định và một bộ phận tài sản lưu động tối thiểu thường xuyên cần thiết cho hoạt động kinh doanh của DN. Nguồn VLĐ tạm thời: đây là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn (ít hơn một năm) mà DN có thể sử dụng để đáp ứng các nhu cầu có tính chất tạm thời, bất thường phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Nguồn vốn này bao gồm các khoản vay ngắn hạn ngân hàng và các tổ chức tín dụng cùng các khoản nợ khác. Nhận xét: Mỗi cách phân loại cho ta hiểu rõ thêm về vốn theo từng khía cạnh. Mỗi loại vốn đều có ưu nhược điểm riêng đòi hỏi phải được quản lý sử dụng hợp lý và chặt chẽ. Đồng thời, mỗi loại vốn sẽ phát huy tác dụng trong những điều kiện khác nhau trong một cơ cấu vốn thích hợp.
Trong luận văn này em sẽ phân tích các thành phần của vốn lưu động dựa vào cách phân loại theo khả năng chuyển hóa thành tiền. Vai trò của vốn lưu động đối với doanh nghiệp Vốn là điều kiện cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào. Nó tạo tiền đề cho sự ra đời, là cơ sở để mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho người lao động, đầu tư đổi mới công nghệ, máy móc thiết bị Nếu thiếu vốn thì công việc sản xuất kinh doanh bị đình trệ, kéo theo nhiều khó khăn với doanh nghiệp. Vì vậy, vốn kinh doanh nói chung và VLĐ nói riêng có vai trò hết sức quan trọng đối với doanh nghiệp.
Vai trò của vốn lưu động được thể hiện: Vốn lưu động là điều kiện đầu tiên để doanh nghiệp đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh, ngoài tài sản cố định như máy móc, thiết bị, nhà xưởng DN cần phải bỏ ra một lượng vốn nhất định để mua sắm nguyên vật liệu, nhiên liệu, hàng hóa phục vụ cho quá trình sản xuất. Để đảm bảo cho quá trình sản xuất của DN được tiến hành thường xuyên, liên tục, vốn lưu động tham gia vào quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ và quay về trạng thái ban đầu là tiền tệ. Như vậy sự luân chuyển của VLĐ giúp doanh nghiệp thực hiện được hoạt động sản xuất và tái sản xuất của mình một cách liên tục.