Chương 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng 1.1 Khái niệm về rủi ro Trong môi trường sống hiện nay của chúng ta luôn tiềm ẩn những rủi ro. Rủi ro có thể xuất hiện một cách bất ngờ ở mọi lúc, mọi nơi và trong mọi ngành, mọi lĩnh vực. Tùy theo cách tiếp cận nhưng nhìn chung, định nghĩa rủi ro có thể chia làm hai quan điểm: Theo quan điểm truyền thống: Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người. Xã hội loài người ngày càng phát triển, hoạt động của con người cũng ngày càng phong phú, đa dạng, và đã xuất hiện thêm những rủi ro mới, chưa từng có trong quá khứ.
Theo quan điểm trung hòa: Rủi ro là một sự không chắc chắn, một tình trạng bất ổn hay sự biến động tiềm ẩn ở kết quả. Tuy nhiên, không phải sự không chắc chắn nào cũng là rủi ro. Chỉ có những tình trạng không chắc chắn nào, có thể ước đoán được xác suất xảy ra, mới được xem là rủi ro. Những tình trạng không chắc chắn nào, chưa từng xảy ra và không thể ước đoán được xác suất xảy ra, được xem là sự bất trắc chứ không phải là rủi ro.
Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được. Rủi ro vừa mang tính tích cực vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang đến cho con người những tổn thất, mất mát nhưng cũng có thể mang đến những cơ hội, thời cơ. Nếu tích cực nghiên cứu, nhận dạng đo lường rủi ro, chúng ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những tiêu cực và phát huy được những cơ hội tích cực mang lại từ rủi ro.2 Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng: Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoảng chi phí để có thể hoàn thành được một nghiệp vụ tài chính nhất định.
Từ định nghĩa trên ta có những nhận xét sau: - Rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng của ngân hàng là hai đại lượng đồng biến với nhau trong một khoảng giá trị nhất định. - Rủi ro phụ thuộc vào hai yếu tố mang tính đặc trưng là biên độ rủi ro: thể hiện mức độ thiệt hại do rủi ro và tần suất xuất hiện rủi ro: số trường hợp thuận lợi để rủi ro xuất hiện/số trường hợp đồng khả năng. - Rủi ro là một yếu tố khách quan cho nên không thể loại trừ được hẳn rủi ro mà chỉ có thể hạn chế sự xuất hiện cũng như những tác hại mà chúng gây ra. Các loại rủi to trong kinh doanh ngân hàng: Có bốn loại rủi ro cơ bản trong kinh doanh ngân hàng: - Rủi ro tín dụng: là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không trả được nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng.
- Rủi ro tỷ giá hối đoái: là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cho vay ngoại tệ hoặc kinh doanh ngoại tệ khi tỷ giá biến động theo chiều hướng bất lợi cho ngân hàng. - Rủi ro lãi suất: là loại rủi ro xuất hiện khi có sự thay đổi của lãi suất thị trường hoặc của những yếu tố có liên quan đến lãi suất dẫn đến tổn thất về tài sản hoặc làm giảm thu nhập của ngân hàng. - Rủi ro thanh khoản: là loại rủi ro xuất hiện trong trường hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả do không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền mặt hoặc không thể vay mượn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán.3 Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng Theo quan điểm của trường phái mới cho rằng cần quản trị tất cả mọi loại rủi ro của ngân hàng một cách toàn diện. Theo đó, quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro.
Quản trị rủi ro bao gồm các bước sau: Nhận dạng rủi ro: Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng qua việc phân tích khách hàng, môi trường kinh doanh, đặc thù các sản phẩm, dịch vụ và quy trình nghiệp vụ. Từ đó, thống kê được tất cả các rủi ro, không chỉ những loại rủi ro đã và đang xảy ra, mà còn dự báo được những dạng rủi ro mới có thể xuất hiện và đề xuất các giải pháp kiểm soát và tài trợ rủi ro thích hợp. Phân tích rủi ro: Phân tích rủi ro nhằm mục đích xác định được những nguyên nhân gây ra rủi ro. Trên cơ sở đó, nhà quản trị sẽ tìm ra biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa rủi ro và tác động đến các nguyên nhân thay đổi chúng.
Đo lường rủi ro: Đo lường rủi ro là việc thu thập số liệu và phân tích, đánh giá, từ đó lập ma trận đo lường rủi ro. Và để đánh giá mức độ quan trọng của rủi ro đối với ngân hàng, nhà quản trị sử dụng hai tiêu chí đó là tần suất xuất hiện rủi ro và biên độ của rủi ro. Kiểm soát – Phòng ngừa rủi ro: Nhiệm vụ trọng tâm của công tác quản trị là kiểm soát rủi ro. Theo đó, kiểm soát rủi ro là việc sử dụng các biện pháp, kỹ thuật, công cụ, chiến lược, các chương trình hoạt động để ngăn ngừa, né tránh hoặc giảm thiểu những tổn thất, những ảnh hưởng không mong đợi có thể xảy ra với ngân hàng.
Tài trợ rủi ro: Khi rủi ro đã xảy ra, trước hết cần theo dõi, xác định chính xác những tổn thất về tài sản, về nguồn nhân lực, về giá trị pháp lý. Sau đó, cần có biện pháp tài trợ rủi ro thích hợp. Các biện pháp này nhìn chung được chia làm 2 nhóm: tự khắc phục rủi ro và chuyển giao rủi ro. Như vậy, quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng là quá trình các ngân hàng vận dụng các nguyên lý, các biện pháp và kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động kinh doanh nhằm giám sát, phòng ngừa và hạn chế những rủi ro trong kinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đối với các NHTM quản trị kinh doanh cũng chính là quản trị rủi ro, hay nói cách khác, quản trị rủi ro chính là trung tâm hoạt động quản trị điều hành của NHTM.4 Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro Nhìn chung, rủi ro xảy ra bao gồm ba nhóm nguyên nhân sau: Nhóm nguyên nhân thuộc về năng lực quản trị của ngân hàng: - Do không quản lý chặt chẽ thanh khoản dẫn đến thiếu khả năng chi trả. - Cho vay và đầu tư quá liều lĩnh. Trong đó, cho vay tập trung quá nhiều vào một doanh nghiệp, một ngành kinh tế nào đó hoặc đầu tư chỉ chú trọng vào một loại chứng khoán có rủi ro cao. - Do thiếu am hiểu thị trường, thiếu thông tin dẫn đến cho vay và đầu tư không hợp lý.
- Do hoạt động kinh doanh trái pháp luật. - Do cán bộ ngân hàng thiếu đạo đức nghề nghiệp, yếu kèm về trình độ nghiệp vụ. Nhóm nguyên nhân thuộc về phía khách hàng: - Do khách hàng vay vốn thiếu năng lực pháp lý. - Sử dụng vốn sai mục đích, kém hiệu quả.
- Do kinh doanh thua lỗ. - Quản lý vốn không hợp lý dẫn đến thiếu thanh khoản. - Chủ doanh nghiệp vay vốn thiếu năng lực điều hành, tham ô, lừa đảo. Nhóm nguyên nhân khách quan có liên quan đến môi trường hoạt động kinh doanh: - Do thiên tai, hỏa hoạn.
- Tình hình an ninh, chính trị trong nước, trong khu vực không ổn định. - Do khủng hoảng, suy thoái kinh tế, lạm phát, biến động tỷ giá hối đoái. - Môi trường pháp lý không thuận lợi, lỏng lẻo trong quản lý vĩ mô. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Ảnh hưởng của rủi ro đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng và nền kinh tế - xã hội Khi rủi ro xảy ra, thiệt hại đối với ngân hàng và nền kinh tế-xã hội là rất lớn.
Cụ thể: - Rủi ro sẽ gây tổn thất về tài sản cho ngân hàng, như: mất vốn khi cho vay, tăng chi phí hoạt động, giảm lợi nhuận và giá trị tài sản,… - Rủi ro làm giảm uy tín, sự tín nhiệm của khách hàng và có thể đánh mất thương hiệu của ngân hàng. - Rủi ro khiến ngân hàng bị thua lỗ và bị phá sản làm cho nền kinh tế bị suy thoái, thất nghiệp tăng, sẽ kéo theo sự sụp đỗ của hàng loạt ngân hàng trong nước, trong khu vực và ảnh hưởng xấu đến toàn bộ nền kinh tế. - Trong điều kiện hội nhập và toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới hiện nay, nền kinh tế của mỗi quốc gia đều phụ thuộc vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Do đó, rủi ro xảy ra cũng ảnh hưởng mạnh đến nền kinh tế thế giới.2 Quản trị rủi ro thanh khoản trong Ngân hàng Thương mại 1.1 Khái niệm thanh khoản và rủi ro thanh khoản trong Ngân hàng Thương mại Tính thanh khoản của ngân hàng thương mại được xem như khả năng tức thời để đáp ứng nhu cầu rút tiền gửi và giải ngân các khoản tín dụng đã cam kết.
Như vậy, rủi ro thanh khoản là loại rủi ro khi ngân hàng không có khả năng cung ứng đẩy đủ lượng tiền mặt cho nhu cầu thanh khoản tức thời; hoặc cung ứng đủ nhưng với chi phí cao. Nói cách khác, đây là loại rủi ro xuất hiện trong trường hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả, không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền hoặc không có khả năng vay mượn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán.2 Khái niệm về quản trị rủi ro thanh khoản: Những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng, hiện tượng thiếu hụt thanh khoản thường là một trong những dấu hiệu đầu tiên cho thấy ngân hàng đang ở trong tình trạng khó khăn tài chính nghiêm trọng và là nguyên nhân chính đưa đến phá sản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- Điều này, đã khẳng định rằng vấn đề thanh khoản không thể bỏ qua.