CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG.LÃI SUẤT TRONG NỀN KINH TẾ. Lãi suất là giá cả của quyền sử dụng vốn vay trong một khoảng thời gian nhất định mà người sử dụng phải trả cho người sở hữu nó. Lãi suất là giá của vốn, là chi phí của việc thuê vốn. Trong nền kinh tế luôn có những chủ thể tạm thời dư thừa về vốn, cùng lúc đó có những người có cơ hội đầu tư sinh lợi, cần vốn song lại thiếu vốn, thị trường tài chính ra đời làm thông suốt quá trình chuyển vốn từ người thừa vốn sang người cần vốn, các chủ thể thông qua quan hệ vay mượn tín dụng hoặc mua bán các công cụ nợ đều đạt được mục đích của mình, người thừa vốn vừa đảm bảo được vốn vừa thu được lợi, người thiếu vốn vừa đáp ứng đủ cho nhu cầu đầu tư.
Từ thị trường đó, lãi suất được hình thành như giá cả của một loại hàng hóa, nó là chi phí mà người đi vay phải trả cho người cho vay để được quyền sử dụng vốn, nó vận động tuân theo quy luật cung cầu, xác định trên cơ sở cân bằng giữa nhu cầu về vốn và cung về vốn thị trường. Lãi suất là một phạm trù rất quan trọng của kinh tế học, của thị trường và của cuộc sống kinh doanh. Chúng ta hiểu lãi suất theo nghĩa "giá cả" giống như mọi loại giá cả hàng hóa khác trên thị trường. Điều khác biệt duy nhất của lãi suất so với các loại giá cả khác là nó chính là giá của một loại hàng hóa rất trừu tượng.
Lãi suất là giá cả của quyền được sử dụng vốn trong một thời gian nhất định mà người sử dụng trả cho người sở hữu nó. Lãi suất phải được trả bởi lẽ người đi vay đã sử dụng vốn của người cho vay phục vụ nhu cầu sinh lợi trong sản xuất kinh doanh hoặc nhu cầu tiêu dùng của mình, việc người cho vay chuyển quyền sử dụng 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vốn cho người khác có nghĩa là đã hy sinh quyền sử dụng tiền tệ ngày hôm nay của mình, đánh đổi cho sự chuyển quyền đó là quyền người cho vay được trả lãi suất. Lãi suất chính là tín hiệu thị trường tham gia vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng và phân bổ vốn một cách hợp lý. Lãi suất = Tiền lãi / Tiền gốc.
Trong đó: Tiền lãi là số tiền mà người nhận tín dụng phải trả cho người cấp tín dụng. Tiền gốc là số tiền người nhận tín dụng được sử dụng theo hợp đồng tín dụng. Phân loại lãi suất. Các tiêu chí phân loại: Theo thời hạn: • Lãi suất không kỳ hạn: lãi suất áp dụng cho hợp đồng tín dụng không quy định thời gian đáo hạn.
• Lãi suất ngắn hạn: lãi suất áp dụng cho hợp đồng tín dụng từ 1 năm trở xuống. • Lãi suất trung và dài hạn: lãi suất áp dụng cho hợp đồng tín dụng trung và dài hạn. Theo lạm phát: • Lãi suất danh nghĩa (nominal interest rate – NIR): là mức lãi suất được quy định trong hợp đồng tín dụng và cố định suốt toàn bộ thời gian hợp đồng. • Lãi suất thực (real interest rate – RIR): là mức lãi suất danh nghĩa đã được điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát.
RIR = NIR - tỷ lệ lạm phát. Theo tính linh hoạt của lãi suất: 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com • Lãi suất cố định: là mức lãi suất được quy định chính xác trong suốt thời gian của hợp đồng tín dụng. Ví dụ: Khung lãi suất huy động tiền gửi tiết kiệm cố định của ngân hàng. • Lãi suất thả nổi: là mức lãi suất của hợp đồng tín dụng được neo vào một lãi suất không cố định trên thị trường.
VD: Quy định lãi suất hợp đồng tín dụng là lãi suất LIBOR 6 tháng cùng kỳ cộng 0,05%. Theo nội dung hoạt động của ngân hàng: • Lãi suất nhận gửi: lãi suất ngân hàng trả cho các khoản tiền gửi vào ngân hàng. • Lãi suất cho vay: lãi suất mà người đi vay phải trả cho ngân hàng (là người cho vay). • Lãi suất chiết khấu: lãi suất ngân hàng cho vay dưới hình thức chiết khấu thương phiếu hoặc giấy tờ có giá khác chưa đến hạn thanh toán của khách hàng.
• Lãi suất liên ngân hàng: lãi suất mà các ngân hàng áp dụng khi cho nhau vay trên thcị trường liên ngân hàng. Vai trò của lãi suất. Lãi suất có vai trò quan trọng trong nền kinh tế xã hội nói chung và lĩnh vực tài chính tiền tệ nói riêng, vai trò này được thể hiện qua các đặc điểm sau: Lãi suất là công cụ để huy động vốn tiền tệ trong nền kinh tế: Việt Nam trên con đường phát triển kinh tế thì vấn đề tích luỹ và sử dụng vốn có tầm quan trọng đặc biệt cả về phương pháp nhận thức và chỉ đạo thực tiễn. Vì vậy chính sách lãi suất có vai trò hết sức quan trọng trong việc huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội và các tổ chức kinh tế đảm bảo đúng định hướng vốn trong nước là quyết định, vốn ngoài nước là quan trọng trong chiến lược công nghiệp hóa-hiện đại hóa nước ta hiện nay.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc áp dụng một chính sách lãi suất hợp lý đảm bảo nguyên tắc: lãi suất phải bảo tồn được giá trị vốn vay, đảm bảo tích luỹ cho cả người cho vay và người đi vay. Cụ thể: • Tỷ lệ lạm phát< lãi suất tiền gửi < lãi suất tiền vay < tỷ suất lợi nhuận bình quân. • Lãi suất ngắn hạn < lãi suất dài hạn (đối với cả tiền gửi và tiền vay). Lãi suất là đòn bẩy để kích thích các đơn vị cá nhân sử dụng vốn một cách tiết kiệm và có hiệu quả: Thu nhập của một hộ gia đình thường được chia thành hai bộ phận: tiêu dùng và tiết kiệm.
Tỷ lệ phân chia này phụ thuộc vào nhiều nhân tố như thu nhập, vấn đề hàng hoá lâu bền và tín dụng tiêu dùng, hiệu quả của tiết kiệm trong đó lãi suất có tác dụng tích cực tới các nhân tố đó. Khi lãi suất thấp chi phí tín dụng tiêu dùng thấp, người ta vay nhiều cho việc tiêu dùng hàng hoá nghĩa là tiêu dùng nhiều hơn.Khi lãi suất cao đem lại thu nhập từ khoản tiền để dành nhiều hơn sẽ khuyến khích tiết kiệm, do đó tiết kiệm tăng. Ở tầm vĩmô, lãi suất là công cụ quan trọng để NHTW tác động và điều chỉnh các mặt hoạt dộng của các ngành tài chính ngân hàng nhằm đem lại lợi ích cao nhất cho nền kinh tế.NHTM với hai nghiệp vụ chính trong hoạt động kinh doanh của mình là huy động vốn và sử dụng vốn đã phản ánh quy mô hoạt động của các NHTM.Với phương châm “đi vay để cho vay”, NHTM huy động vốn tạm thời nhàn rỗi trong các doanh nghiệp và dân cư để cho vay phát triển kinh tế và các nhu cầu tiêu dùng khác của nhân dân.Để huy động vốn và cho vay có hiệu quả, NHTM phải xác định lãi suất tiền gửi và lãi suất tiền vay một cách hợp lý.Nếu lãi suất huy động tiền gửi quá thấp thì không khuyến khích các doanh nghiệp và dân cư gửi tiền vào, dẫn đến NHTM không đủ vốn cho vay để đáp ứng yêu cầu khách hàng. Lãi suất Ngân hàng là nhân tố quan trọng quyết định kết quả hoạt động kinh doanh của NHTM và khách hàng.Nếu lãi suất hợp lý sẽ là đòn bẩy quan trọng thúc 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đẩy sản xuất lưu thông hàng hoá phát triển và ngược lại.
Bởi vậy lãi suất Ngân hàng vừa là công cụ quản lý vĩ mô của Nhà nước vừa là công cụ điều hành vi mô của các NHTM. Ví dụ: năm 2008 lạm phát ở Việt Nam tăng rất cao, khi đó chính phủ đã dùng nhiều biện pháp để kiềm chế trong đó có dùng lãi suất, tăng mức lãi suất lên cao để kích thích cá nhân và tổ chức gửi tiền vào ngân hàng. Như vậy sẽ làm giảm bớt lượng tiền dư thừa đang lưu thông trong nền kinh tế(như đã biết lượng tiền dư thừa trong lưu thông là một trong những nguyên nhân gây nên lạm phát).Đây là một biện pháp rất hữu hiệu đã được dùng để khắc phục lạm phát trong năm 2008. RỦI RO LÃI SUẤT.koch cho rằng:Rủi ro lãi suất là sự thay đổi tiềm tàng về thu nhập lãi ròng và giá trị thị trường của vốn ngân hàng xuất phát từ sự thay đổi của mức lạm phát.
Rủi ro lãi suất là những rủi ro mà các chủ thể kinh tế gặp phải khi có biến động lãi suất. Nếu như toàn bộ các chủ thể kinh tế đều có nguy cơ gặp rủi ro thì các ngân hàng và các tổ chức tín dụng cũng là những đơn vị dễ gặp rủi ro nhất do đặc thù. Rủi ro lãi suất là rủi ro phát sinh khi có sự biến động của chênh lệch lãi suất giữa lãi suất cho vay của ngân hàng với lãi suất phải trả cho việc đi vay, dẫn đến làm giảm thu nhập của ngân hàng. Rủi ro này là hậu quả của những thay đổi lãi suất.
Trong nền kinh tế, lãi suất là yếu tố rất nhạy cảm đối với biến động của nền kinh tế. Hơn nữa, nó là công cụ trong việc thực hiện chính sách tài chính tiền tệ của Chính phủ vì vậy rủi ro lãi suất là rủi ro xuất hiện thường xuyên trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, rủi ro lãi suất là những tác động do biến động lãi suất đối với hoạt động của ngân hàng. Rủi ro lãi suất bắt nguồn từ mối quan hệ qua lại của tài sản Có, tài sản Nợ và các hợp đồng ngoại bảng.
Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro lãi suất : Khi xuất hiện sự không cân xứng về kỳ hạn giữa tài sản Có và tài sản Nợ. • Kỳ hạn của tài sản Có lớn hơn tài sản Nợ: Ngân hàng huy động vốn ngắn hạn để cho vay, đầu tư dài hạn. Rủi ro sẽ trở thành hiện thực nếu lãi suất huy động trong những năm tiếp theo tăng lên trong khi lãi suất cho vay và đầu tư dài hạn không đổi. • Kỳ hạn của tài sản Có nhỏ hơn tài sản Nợ : Ngân hàng huy động vốn có kỳ hạn dài để cho vay, đầu tư với kỳ hạn ngắn.
Rủi ro sẽ trở thành hiện thực nếu lãi suất huy động trong những năm tiếp theo không đổi trong khi lãi suất cho vay và đầu tư giảm xuống.